بانک مقالات جغرافیا

هر گروه انساني كه ساختار و تشكيلاتي ايجاد مي كند (در هر ابعادي) براي خود رسالتي پنهان و آشكار قايل است، ممكن است خلاصه اين رسالت و اهداف در اساسنامه آن تشكيلات ذكر شده باشد. پس از رنسانس و به خصوص پس از انقلاب صنعتي كه دانشگاههاي مدرن در غرب نضج مي گرفت آنها رسالت ها و اهدافي را براي تشكيلات خود تعريف كردند كه برخي از آنها بر همگان روشن است و بخش ديگر از اهداف كه معمولا مهمترين و سياسي ترين آنها هستند فقط بر خواص آشكار است. اين امر ويژه دانشگاه هاي غربي نيست بلكه همه گروه ها و تشكل ها از جمله احزاب را نيز شامل مي شود. بنابراين در پس هر ساختاري يك ايدئولوژي خوابيده است. اين مقاله كوشش دارد ايدئولوژيهاي حاكم بر جغرافياي ايران را از بدو پيدايش گروه جغرافياي دانشگاه تهران تا كنون مورد بررسي و ارزيابي قرار دهد. چون در اين زمينه اين اولين كوشش است، مسلما مقاله داراي كاستيها و خطاهايي خواهد بود.

رشته كوه ميشوداغ در جبهه شمالي درياچه اروميه -واقع در شمالغرب ايران - از شرق به غرب كشيده شده است. در امتداد جبهه شمالي اين كوهستان مخروط افكنه هايي جاي گزيده اند كه با توجه به ويژگيهاي ليتولوژيكي و تكنونيكي حوضه هاي تغذيه كننده آنها در دو بخش كوهستان ميشوداغ، به دو دسته مخروط افكنه هاي ميشو شرقي و غربي تقسيم شده اند. مخروط افكنه هاي ميشو شرقي كم شيب و وسيع بوده و حوضه هاي تغذيه كننده آنها از ضريب ناهمواري زيادي برخوردارند در حاليكه مخروط افكنه هاي ميشو غربي پر شيب و كم وسعت بوده و حوضه هاي تغذيه كننده آنها از ضريب ناهمواري كمتري برخوردارند.
تحليلهاي كمي انجام شده نشانگر وجود روابط مورفومتري قوي مخروط افكنه - حوضه آبريز در منطقه مي باشد. تحليلهاي آماري روابط مساحت مخروط افكنه ـ مساحت حوضه آبريز نشان داد كه اين روابط براي كل مخروط افكنه ها و مخروطه افكنه هاي ميشو شرقي و غربي معني دار است. در ميشو شرقي افزايش اندازه مساحت مخروط افكنه سريعتر از حد معمول بوده و در ميشو غربي كندتر از آن است. اين تفاوت در دو بخش ميشو بدليل تفاوت در ويژگيهاي ليتولوژيكي و تكنونيكي آنها مي باد. تحليل رابطه بين شيب مخروط افكنه ها و ضريب ناهمواري نشان مي دهد كه اين رابطه براي مخروط افكنه هاي ميشو شرقي معني دار نيست. بر اساس اين تحليلها روند افزايشي شيب سطح مخروط افكنه ها هم در ميشو شرقي و هم در ميشو غربي بسيار كندتر از روند افزايشي ضريب ناهمواري حوضه هاي مربوط بوده است و اين وضع در ميشو شرقي قابل توجه مي باشد. علت وجود چنين وضعيتي در ميشو شرقي، زياد بودن دبي رودخانه هاست كه موجب كاهش شيب سطح مخروط افكنه ها شده است.

اين مقاله ضمن برقراري يك رويارويي علمي ميان دو نظريه "سرمايه داري بهره بري" و "دولت و شهرنشيني" با ارايه مستنداتي از مورد پژوهي شهرهاي ايلام، نشان مي دهد كه اقتصاد شهري در اين منطقه از منابع موجود در حوزه هاي روستايي آن چنان كه در نظريه "سرمايه داري بهره بري" بيان شده تغذيه نكرده است؛ بلكه دولت طي چهار دهه اخير از طريق گسترش تشكيلات ديوان سالاري و اشتغال سازي گسترده در بخش دولتي، اشاعه پديده مستمري بگيري و تزريق منابع اعتباري منبعث از اقتصاد نفتي، نقش برجسته اي در سازماندهي و تامين اقتصاد شهري ايفا كرده است. اين مقاله ضمن ايجاد نوعي ترديد در تعميم زماني و مكاني نظريه سرمايه داري بهره بري، با ارايه مستنداتي، كاربرد پذيري نظريه دولت و شهرنشيني در تحليل الگوي رشد اقتصاد شهري و تبيين روندهاي شهرنشيني را در استان ايلام اثبات مي كند. 

در اين مقاله با مطالعه بافت اجتماعي شهر زاهدان ـ كه بيش از هشتاد سال از عمر آن نمي گذرد در مي يابيم كه نخستين ساكنان دزداب قديم (زاهدان جديد) كه به منزله پلي ارتباطي ميان هند و ايران عمل مي كرده است بلوچهاي كپرنشين و سيكها بوده اند ؛ چنان كه گفته شده نام زاهدان نيز از شمايل خاص سيكها برگرفته شده است. سيكها، مهاجراني از كشورهاي هند و پاكستان بوده اند كه به صورت كارگران خط آهن كويته ـ زاهدان، اولين و قديمي ترين مساكن و عبادتگاه هاي خود را در خيابان سعدي و امام خميني شهر زاهدان بنا نهادند. در حال حاضر حوزه اجتماعي اين اقليت سيك با شاخص هاي ويژه در بافت قديمي و مركزي شهر، خود را نمايان مي سازد. از مهمترين آيين ها و احكام سيكها، مراسم عبادت، ازدواج، تدفين و همچنين سالها زندگي مسالمت آميز آنهاست كه قابل مطالعه و بررسي است.

زندگي كوچندگي در ايران سابقه اي كهن دارد، اما در مقايسه با جوامع يكجانشين (شهري، روستايي) در برخورد با تحولات اجتماعي، اقتصادي و فن آوري دگرگون شده است؛ به طوري كه جمعيت كل كوچندگان عشاير از حدود 20 تا 25% در آغاز سده اخير، به كمتر از 3% در دهه كنوني رسيده است. با توجه به نقش عشاير كوچنده در اقتصاد ملي، چنين روندي نگران كننده است. اين فروپاشي علل مختلفي دارد كه بخشي از آن ناشي از محدوديتهايي است كه در عرصه مراتع به وقوع مي پيوندد. اين پژوهش، به طور موردي تنگناهاي محيطي و تحديدهاي انساني را در قلمرو ايلي عشاير كوچنده سيستاني به جنوب خراسان، مورد بررسي قرار مي دهد. 

از 18 نوامبر 1991، در پي استقلال مجدد جمهوري آذربايجان، دور جديدي از فعاليت سياسي و فكري دولتمردان، حزب ها ، مطبوعات و روشنفكران، پيرامون ضرورت الحاق استانهاي آذري زبان ايران به اين جمهوري نوپا، آغاز شد. هر چند اين ايده به ندرت در سطح رسمي مطرح شده است، اما ناسيوناليست هاي تندرو جمهوري آذربايجان، بدون وفقه در پي تحقق آن هستند. اين پژوهش طي چهار مرحله به بررسي اجمالي اين مقوله استراتژيك پرداخته است:
1-بيان مسأله كه در برگيرنده روند تاريخي و ابعاد اين ادعا است؛
2-فرصت ها و امكانات جمهوري آذربايجان براي تحقق اين ايده ؛
3-تنگناها و يا ضعف هاي اين جمهوري نوپا در اين ارتباط؛
4-و سرانجام نتيجه گيري. 

اين تحقيق در چارچوب موضوعي رابطه بين سياست و فضا به بررسي تطبيقي بازتابهاي فضايي سياستگذاري هاي جذب توريسم در قبل و بعد از انقلاب اسلامي در محدوده شهرستان بابلسر به عنوان يكي از قطب هاي مهم اكوتورسيم ايران مي پردازد. تحقيق از نوع توصيفي ـ تحليلي بوده و از مطالعات كتابخانه اي اسنادي و ميداني استفاده شده و روش پانل در اين تحقيق بكار گرفته شده است.
روش تجزيه و تحليل اطلاعات و داده ها كمي و كيفي است كه به شيوه ماشيني و دستي با استفاده از نرم افزار SPSS، و با به كارگيري آمار توصيفي و استنباطي و آزمونهاي Tو خي 2انجام شده است. نتيجه تحقيق نشان مي دهد كه تفاوت در ارزشها و ايدئولوژي در دوره قبل و بعد از انقلاب اسلامي روي سياست گذاري هاي گردشگري تاثير داشته است. از سوي ديگر تاسيسات مربوط به گردشگري و مشاغل مرتبط به آنها در دوره دوم روند افزايشي را نشان مي دهد. البته انواع آلودگي هاي سواحل نيز در بعد انقلاب اسلامي نسبت به قبل بيشتر شده است.

اقليم و پارامترهاي مربوط به آن ـ از جمله بارش، دما، رطوبت و … ـ و تغييرات احتمالي اين عناصر در طول دوره زماني نقش بسزايي در محيط زندگي انسان دارد. لذا شناخت عناصر مذكور و تغييرات مربوط از طريق به كمي در آوردن و مدل بندي آماري پارامترهاي و فراسنجهاي اقليمي، امكان بهره وري بهينه از طبيعت و امكانات خدادادي آن را فراهم مي سازد. در مقاله حاضر، به منظور تجزيه و تحليل سري زماني بارش ماهانه ايستگاههاي منتخب غرب كشور و پيش بيني مقادير آتي براي شناسايي خشكسالي، از روش ساريما استفاده شده است. براي تعيين خشكالي، دو شاخص توزيع استاندارد و درصد بارش نرمال به كار گرفته شده و در نهايت معناداري تغييرات بارش در طول دوره آماري مورد مطالعه، از طريق آزمون F بررسي گرديده است. در خاتمه خشكسالي ضعيف خشكسالي غالب بوده و بارش ايستگاه هاي منتخب تغييرات معناداري نداشته است. 

سيلاب به عنوان مهمترين فرايند تغيير دهنده چهره زمين، از پديده هاي مختلف ژئومورفولوژيك متاثر است. بررسي علل ژئومورفولوژيكي وقوع و تشديد سيل از ديدگاه كمي، نمونه اي از كاركردهاي ژئومورفولوژي كاربردي است. در راستاي شناسايي عوامل مختلف هيدروژئومورفولوژيكي موثر در بروز سيل در حوضه رودخانه گاماسياب، 12 متغير ژئومورفولوژيكي و فيزيوگرافي با استفاده از روش آماري رگرسيون چند متغيره مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته اند. در نهايت، مدل پيش بيني سيلاب حوضه بر اساس 7 متغير ضريب جريان، ضريب گراوليوس، ارتفاع متوسط حوضه، شيب ناخالص رودخانه، شيب حوضه، طول حوضه و مساحت حوضه ساخته شده است. واسنجي مدل نهايي نشان داد كه حدود 99% با واقعيت (داده هاي مشاهده شده) هماهنگي دارد.

گرمايش زمين به دليل اثرهاي محيطي و اقتصادي ـ اجتماعي آن و نيز به جهت تاثير آن در برنامه ريزي هاي خرد و كلان طي چند دهه اخير مورد توجه محافل علمي بوده است. يكي از نتايج گرمايش مزبور، تغيير محسوس در رفتار و الگوهاي فشار است. براي مثال اين تغييرات روند عمومي نوسانهاي اطلس شمالي (NAO) را متاثر ساخته است. نوسانهاي شمالي نيز به نوبه خود، فراواني و جهت جريانهاي جوي را تعيين مي كنند.
در اين نوشتار، سعي شده رفتار دماي مشهد (با 1065 سال طول دوره آماري) مورد ارزيابي قرار گيرد. همچنين براي شناخت رابطه بين تغييرات دماي مشهد و نوسانهاي اطلس شمالي تلاشهايي صورت گرفته است. در اين راستا از روش هاي آماري، مدل هاي ARIMA و مدل هاي تابع انتقال بهره گرفته شده است. دماي مشهد و نوسانهاي اطلس شمالي طي دوره مورد بررسي، سه فاز را تجربه نموده اند. فازهاي دمايي و فازهي نوسانهاي اطلس شمالي، به لحاظ زماني تقارن نسبي داشته اند. در طول دوره آماري، دماي سالانه در مشهد 0.003992 ±0.004495 درجه سلسيوس افزايش داشته است.
نوسانهاي شمالي نيز به ميزان 0.00496 ± 0.001- كاهش روند داشته است . بدين ترتيب تصور مي شود روند بلند مدت نوسانهاي شمالي قادر به توجيه تغييرات بلندمدت دماي مشهد است. بهترين مدل ARIMA برازش يافته بر ميانگين سالانه دماي مشهد، مدل (ARIMA (0,1,1 است. بر اساس مدل تابع انتقال نوسانهاي شمالي به دماي مشهد، افت و خيزهاي سالانه نوسانهاي شمالي با وزن 0.49 بر دماي مشهد تاثير مي گذارد. مقادير دماي 20سال آينده بر اساس مدل ARIMA و مدل تابع انتقال، برآورده شده است. بر اساس اين پيش بيني، ميزان افزايش دما از 0.006تا 0.0068 درجه سلسيوس به ازاي هر سال برآورده گرديده است. 

از آنجا كه شكل گيري و توسعه سكونتگاه هاي خودرو (خود جوش) در منطقه شهري تهران مشكلات عديده اي را به وجود آورد، شناخت عوامل به وجود آورنده آنها ضروري است. از اين رو، شهر پاكدشت به عنوان يكي از نقاط بررسي شده است. در اين مقاله ابتدا به معرفي شهر پاكدشت و بررسي وضعيت جمعيتي، اجتماعي و اقتصادي اين شهر پرداخته شده است، سپس عوامل موثر بر شكل گيري و توسعه آن - از قبيل عوامل جمعيتي و اقتصادي، اشتغال- بررسي شده است. طبق مطالعات انجام شده عوامل موثر بر شكل گيري و توسعه شهر پاكدشت، قيمت ارزان زمين و مسكن و اجاره آن و استقرار واحدهاي صنعتي و كارگاهي بويژه در اطراف اين شهر، شناخته شده است. در انتها نيز دلايل مهاجرت به اين شهر و توسعه فضايي آن عنوان شده است.