کم و زیادی خواب خطر دارد

همان طور که خواب کم باعث تهدید سلامت شما می‌شود، خواب زیاد هم برای‌تان خطرناک است.

این نتیجه مطالعه محققان روی 10 هزار و 300 فرد 35 تا 55 ساله است.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، مطالعه‌ای که به تازگی در دانشگاه کالج لندن انجام شده، نشان می‌دهد افرادی که کمتر از حد طبیعی می‌خوابند، عمرشان کوتاه‌تر است، اما علت مرگ زودرس آنها، بیماری‌های قلبی-عروقی است، در حالی که افرادی که بیش از حد طبیعی می‌خوابند، به دلایل دیگری، غیر از بیماری‌های قلبی، فوت می‌کنند.

در مطالعه این محققان که در شماره اول دسامبر نشریه علمی «خواب»، وابسته به انجمن علمی مطالعات خواب چاپ شده، مشخص شده کسانی که 6 تا 8 ساعت در شبانه‌روز می‌خوابند، 110 درصد بیشتر از بقیه دچار مرگ زودرس ناشی از بیماری‌های قلبی می‌شوند و کسانی که بیشتر از 7 تا 8 ساعت می‌خوابند، نیز 110 درصد دچار مرگ زودرس می‌شوند.

این مطالعه البته تعریف خود را از مرگ زودرس دقیقا مشخص نکرده است و به همین علت شاید نتوان به نتایج آن چندان اعتماد کرد؛ با این حال بهتر است برای رعایت احتیاط و نیز شادابی بیشتر خودمان هم که شده، هم از کم‌خوابی و هم از خوابیدن بیش از حد، دوری کنیم.

ساعت بدن چیست؟  

تیل روننبرگ پروفسور بخش روان شناسی پزشكی دانشگاه مونیخ می ‌گوید:

هر كدام از ما یك ساعت درونی داریم، مثل همین ساعت واقعی . برای چه از ساعت استفاده می‌ كنیم؟

برای اینكه، مثلاً می ‌خواهیم بدانیم چه وقت باید راه بیافتیم تا سر ساعت به محل كارمان برسیم. ساعت درونی ‌ما نیز تقریباً همین طور كار می‌ كند.

مثلاً زمان مشخصی باید حرارت بدن بالا برود یا ترشح هورمون‌های مخصوصی افزایش پیدا كند تا بدن 2 ساعت بعد، آماده برخاستن از خواب شود.

ساعت درونی در واقع پاسخ تكامل به تحولات نوری و حرارتی پیرامون ماست. به زبان ساده‌ تنظیم فعالیت‌های بدنی مناسب در روز و شب، محصول هدایت و تنظیم این ساعت ژنتیك است، به همین ‌خاطر در هر كدام از ما متفاوت عمل می ‌كند.

مثلاً این ساعت مشخص می ‌كند كه چه وقت بدن ما نیاز به خواب دارد یا چه وقت زمان برخاستن از خواب است. برنامه ساعت درونی آدم‌های سحرخیز با برنامه ساعت درونی آدم‌های شب ‌زنده ‌دار متفاوت است.

عوامل مؤثر در تنظیم ساعت بدن

- سن

اما این ساعت درونی یكنواخت كار نمی‌ كند. یكی از نكات مهم در تنظیم این ساعت، سن است. مثلاً بچه‌های كوچك، شاید برای اینكه به پدر و مادرشان نشان بدهند، بچه ‌داری یعنی چه! صبح اول وقت بیدارند! با افزایش سن این ساعت عقب می ‌رود. در سنین نوجوانی شب زنده‌ داری به اوج می‌ رسد. اما 20 سالگی به بعد هرچه كه سن بالاتر می‌ رود، تحمل بدن برای شب زنده ‌داری كمتر می ‌شود.

- تفاوت زمانی

در این میان یك نكته‌ در مورد هر دو دسته آدم‌های سحرخیز یا ‌شب‌ زنده ‌دار صدق می ‌كند. وقتی برنامه زندگی مان با این ساعت تنظیم نیست، بدن در حالت استرس قرار می‌ گیرد. كارشناسان در این زمینه معتقدند: " وقتی من ساعت درونی‌ای دارم كه دو سه ساعت عقب تر از ساعت بیرونی كار می‌ كند مثل این است كه بخواهم در مسكو كار كنم، در حالی ‌كه در مونیخ زندگی می‌ كنم."

 این تفاوت زمانی، فشاری است كه به مرور زمان خود را نشان می ‌دهد. نكته جالب توجه اینجاست كه این فشار، موجب بروز عاداتی مثل سیگاری شدن می ‌شود. هر چقدر این تفاوت زمانی بیشتر باشد، احتمال اینكه فرد سیگاری شود بیشتر است.

نتیجه بررسی‌ها نشان می‌ دهند افرادی كه ساعت درونی‌شان با ساعت معمول از 4 ساعت بیشتر تفاوت دارد، 60 درصد بیشتر از افراد دیگر سیگاری می‌ شوند.

 تنظیم ساعت درونی با بیرونی

اما، تنظیم این دو ساعت با هم گاهی مقدور نیست، وقتی باید ساعت 7 صبح سر كار باشیم، ولی تا ساعت 9 هنوز گیج خوابیم چاره چیست؟

1- نور بیشتر در محیط كار و محل زندگی. واقعیت این است كه بیشتر ما به اندازه كافی نور دریافت نمی‌ كنیم. كمبود نور یعنی سحرخیزها، سحر خیزتر می‌ شوند، شب زنده‌دارها هم صبح دیرتر از خواب بلند می‌ شوند.

2- سعی كنیم عادات و روش زندگی‌مان را تا جایی كه مقدور است با ساعت درونی‌مان تنظیم كنیم.

روننبرگ معتقد است: تنظیم ساعت كار با ساعت درونی قدم بزرگی است. می دانید اگر این گونه باشد، خلاقیت و سازندگی نیروی كار جامعه چقدر بالا می ‌رود. البته این را هم باید گفت که برای بالا بردن خلاقیت، نمی‌ توان نظام اجتماعی را بر هم زد، مثلاً نمی توان برای بالا بردن خلاقیت نوجوانان‌، از 14 سالگی به بعد دانش‌آموزان به جای ساعت 8 صبح ساعت 9 یا10 به مدرسه بروند!

خواب در سالمندان

در اوایل قرن 17 میلادی، دانشمندان به پدیده خواب علا‌قه‌مند شدند و به این نتیجه رسیدند كه خواب بر كیفیت زندگی انسان تأثیر می ‌گذارد.

در آن عصر، خواب برای دانشمندان یك نوع رفتار بود و تنها به اشكال گوناگون خوابیدن انسان‌ها دقت می ‌كردند. به مرور زمان علم پیشرفت كرد و ابداع  تكنیك‌های متعدد به انسان این امكان را داد كه فعالیت‌های مغزی افراد گوناگون را در طول خواب ثبت و كاركرد آنها را اندازه‌گیری كند.

سالمندان چگونه می ‌خوابند؟

ثبت فعالیت‌های مغزی سالمندان كار آسانی نیست، چون آنها نیز مانند كودكان خواب سبكی دارند و نسبت به محیط بسیار حساس‌اند.

آزمایش‌های گوناگون نشان داد كه افراد سالمند، روند تدریجی خواب سبك به سمت خواب عمیق را ندارند و كشف این موضوع، نكته مهمی درباره پیری مغز است. وقتی خواب سبك به خواب عمیق تبدیل نشود، شخص نسبت به محیط حساس باقی می‌ ماند و در نتیجه مدام بیدار می ‌شود.

عوامل افزایش مشكلات خواب در سالمندی

مصرف داروهای محرك، یائسگی و استرس از جمله این عوامل‌اند. تقریباً نیمی از زنان یائسه از مشكلات خواب رنج می ‌برند و دو برابر زنان غیر یائسه، قرص‌ خواب مصرف می‌ كنند.

هنوز تحقیقات وسیعی در این باره انجام نشده، ولی به نظر می ‌رسد عرق‌های شبانه و گُر گرفتگی‌ها نقش مهمی در اختلالات خواب زنان یائسه دارند.

از جمله دیگر عوامل قید شده، استرس است. تحقیقات نشان داده كه آثار منفی استرس روی خواب افراد مسن چند برابر افراد جوان است.

علل بروز مشكلات خواب در سالمندان

تحقیقات وسیعی در این زمینه به انجام رسیده است. به نظر می ‌رسد بیمار‌ی‌های شدید و دردناك، آثار ثانویه داروها، شرایط روحی- روانی، مشكلات ابتدایی خواب، تغییرات ناگهانی و غیر قابل كنترل زندگی اجتماعی و شخصی و... می‌ تواند سرآغاز بروز مشكلات خواب در افراد سالمند شود.

آدم‌های خسته، عاطفه ندارند

به منظور بررسی تأثیر بی‌ خوابی بر عواطف افراد، پژوهشگران آمریکایی مطالعه جالبی را ترتیب دادند. در این مطالعه که در انستیتو نظامی "والتر رید" در مریلند آمریکا انجام شد، 26 سرباز مورد بررسی قرار گرفتند. پژوهشگران ابتدا از این افراد یک تست عاطفی به عمل آوردند و سپس برای آنها مسائل ویژه‌ای را مطرح کردند و از آنها خواستند که بگویند در چنین شرایطی چه تصمیمی می ‌گیرند.

این مسائل در سه گروه دسته‌ بندی شدند:

- مسائل فاقد پیچیدگی‌های اخلاقی (که در آن سربازان در شرایط فرضی قرار می‌ گرفتند که در آن به کسی آسیبی نمی ‌رسید).

- مسائل اخلاقی ولی غیر شخصی ( که در آن سربازان باید تصمیمی را می ‌گرفتند که به طور غیرمستقیم به گروهی آسیب می ‌رساند). 

- مسائل اخلاقی و شخصی (که در آن سربازان باید تصمیمی را می‌ گرفتند که ممکن بود طی آن به طور مستقیم به عده‌ای آسیب برسانند و حتی باعث مرگ آنها شوند).

ابتدا این مسائل برای همگی مطرح شد و نمرات کسب شده توسط سربازان شبیه هم بود. سپس به این افراد 53 ساعت بی ‌خوابی داده شد و دوباره مسائل مشابه مطرح شد.

نتایج نهایی نشان داد که افرادی که در تست عاطفی اولیه نمره بالایی کسب کرده بودند، پس از بی ‌خوابی هم تصمیماتشان چندان تفاوت نکرد، ولی کسانی که نمرات متوسط یا پایین کسب کرده بودند، پس از بی‌ خوابی به طرز قابل ملاحظه‌ای ساده‌گیر شدند و در مورد مسائل اخلاقی و شخصی، تصمیماتی را که به دلیل مسائل اخلاقی قبلاً برای آنها غیرقابل قبول بود، به سادگی اتخاذ کردند.

این ها همگی نتایج بررسی‌های کاملاٌ علمی دانشمندان و پژوهشگران در مورد خطرات کار بیش از حد و کم ‌خوابی بر سلامت افراد و جامعه بودند. این نتایج البته ارزش کار و فعالیت را زیر سؤال نمی ‌برد، ولی نشان می ‌دهد که کار ارزشمند هم اگر با رعایت اصول انجام نشود، تأثیری بدتر از انجام ندادن کار دارد.

عوارض بی خوابی در مشاغل حساس

عوارض خطرناک ناشی از بی ‌خوابی محدود به حوادث رانندگی یا سایر حوادث نمی ‌شود و برای همه وجود دارد، اما آثار آن در برخی مشاغل مانند رانندگان بیشتر به چشم می ‌آید. از جمله مشاغلی که مطالعات زیادی در مورد تأثیر کم خوابی بر آن انجام شده، مشاغل حوزه پزشکی و پرستاری است.

دستیاران پزشکی (پزشکانی هستند که در حال گذراندن دوره تخصص هستند) به غیر از فعالیت‌های روزانه در بیمارستان، معمولاً کشیک‌های سنگینی هم در طول شب دارند. این مسئله سبب شده که ساعات کاری دستیاران، از بیشترین ساعات کار در بین مشاغل در جهان باشد، یعنی اغلب آنها بالای 80 ساعت در هفته کار می ‌کنند و اگر این زمان به 100 تا 120 ساعت هم برسد، اصلاً جای تعجب ندارد.

با توجه به اینکه سلامت فکری و جسمی دستیاران به ‌طور مستقیم با سلامت بیماران در ارتباط است، مطالعات متعددی در زمینه تأثیر کار زیاد و کم خوابی دستیاران، بر کارایی آنها انجام شده است. در تمام این مطالعات، ارتباط کار زیاد دستیاران با مشکلات عصبی از قبیل افسردگی، اضطراب و عصبانیت به اثبات رسیده است. حتی بررسی‌های پژوهشگران دانشگاه ‌هاروارد نشان داده است که ساعات کاری زیاد، خطر فرو رفتن سوزن آلوده در انگشت دستیاران را افزایش می‌ دهد و احتمال تصادفات رانندگی را نیز در آنها دو برابر می ‌کند. ولی از همه مهم تر، تأثیر این مسئله بر خطاهای پزشکی است.

سالانه فقط در آمریکا 98 هزار نفر در اثر خطاهای پزشکی جان خود را از دست می‌ دهند و خستگی پزشکان یکی از عوامل اصلی بروز این خطاهای پزشکی است.

به‌ عنوان مثال مطالعه‌ای بر روی دستیاران جراحی در آمریکا نشان داده است که به ‌دنبال یک شب بی‌ خوابی در کشیک، آنها در نحوه انجام لاپاراسکوپی (نوعی جراحی کوچک که در آن با ایجاد برشی ظریف بر روی بدن، دوربین کوچکی وارد بدن می ‌شود و پزشک از طریق آن داخل بدن را مورد بررسی قرار می‌ دهد) دو برابر بیشتر مرتکب خطا می ‌شوند.

مطالعه‌ای بر روی پرستاران در آمریکا هم نشان داده است که احتمال خطای پرستاران، مثل دادن داروی اشتباه یا دوز اشتباه دارو، در کشیک‌هایی که بیش از 5/12 ساعت طول می‌ کشد، 3 برابر بیشتر می ‌شود. چنین مطالعاتی باعث شد که اتحادیه اروپا حداکثر ساعت کاری دستیاران و پزشکان را به 56 ساعت در هفته کاهش دهد و البته قرار است این میزان در سال 2009 به 48 ساعت در هفته کاهش یابد.

کار، کار و باز هم...

افرادی که بیش از حد معمول کار می‌ کنند، معمولاً دو دسته هستند: آنهایی که به کار و پول آن نیاز دارند و آنهایی که حرص پول می ‌زنند. البته در این بین افرادی هم هستند که خودشان دلشان می ‌خواهد زیادی کار کنند.

در واقع این افراد کم هم نیستند و تعداد آنها آن قدر زیاد شده که در واژگان جدید جایی هم برای خود دست و پا کرده‌اند: Workaholics. این واژه در واقع چیزی شبیه واژه  Alcoholic است و هر دو معنای مشابهی دارند: معتاد به کار و معتاد به الکل.

در حال حاضر تخمین زده می‌ شود که در آمریکا 12 میلیون معتاد به کار وجود دارد.

صِرف انتخاب این کلمه نشان از پیامدهای واقعه دارد. کسی که به چیزی معتاد می‌ شود، تعادل را از دست می‌ دهد و بدون اینکه خودش متوجه باشد، از استراحت و فعالیت‌های دیگرش می ‌زند تا به اعتیادش برسد، در حالی ‌که کنار گذاشتن سایر فعالیت‌ها و تفریحات، اثر خود را بر روی او به جا می ‌گذارد.

علاوه بر این، خلاقیت و نوآوری هم به شدت تحت تأثیر خستگی قرار می ‌گیرد. خستگی همچنین باعث اختلال حافظه می ‌شود و توانایی تمرکز و پیگیری کارها را کاهش می ‌دهد. البته عوارض خستگی همیشه به خود فرد محدود نمی‌ شود و می ‌تواند اطرافیان را نیز متأثر کند. به‌عنوان مثال، عدم توانایی در کنترل رفتار و جلوگیری از رفتارهای نامناسب یکی از اولین آثار خستگی است.

توانایی ارتباط مؤثر با دیگران هم در اثر خستگی کاهش می ‌یابد. مطالعه جدیدی که توسط محققان دانشگاه مریلند آمریکا انجام شده، نشان می ‌دهد که کار زیاد، زندگی خانوادگی را تحلیل می ‌برد.

این تحقیق نشان داد که ساعت کاری زیاد باعث تداخل کار و زندگی خانوادگی می‌شود که این مسئله، خود افسردگی و سایر مشکلات ناشی از استرس را به دنبال دارد.

به همه این عوارض منفی، تأثیر کار زیاد را بر بیماری‌های قلبی و نیز تشدید بیماری‌های فعلی فرد مانند آسم و بیماری‌های گوارشی را نیز اضافه کنید. همچنین مطالعاتی که بر روی بیش از 55 هزار نفر از ساكنان كالیفرنیا انجام شده است، نشان داده افرادی كه 40 ساعت در هفته كار می‌ كنند، 14 درصد بیشتر احتمال دارد كه فشار خونشان نسبت به افرادی كه 11 تا 19 ساعت در هفته كار می ‌كنند، افزایش پیدا كند. در مورد افرادی هم كه 41 تا 50 ساعت در هفته كار می ‌كنند، احتمال ابتلا به فشارخون بالا 17 درصد بیشتر است.

کار زیاد حتی در مواردی باعث مرگ افراد هم شده است. از مهم ترین این موارد می‌ توان به مرگ"چن یی نی" کارگردان 59 ساله چینی در اثر خونریزی گوارشی در سر صحنه فیلم برداری فیلم "آرایشگر" و نیز مرگ"وانگ جون یائو" رئیس گروه جون‌یائو اشاره کرد. وی اولین شرکت هواپیمایی خصوصی را در چین دائر کرد، ولی در سن 38 سالگی در اثر سرطان دستگاه گوارش جان خود را از دست داد.

وقتی کم بخوابید ...

کم خوابی و بی ‌خوابی بر بسیاری از سیستم‌های بدن تأثیرات منفی می ‌گذارند. این تأثیرات ممکن است فوراً خود را نشان دهند یا اینکه در بلند مدت ظاهر شوند. به عنوان مثال، به دنبال فقط یک شب بی‌ خوابی، عوارض زیر ظاهر می ‌شود:

کاهش هوشیاری و کارایی :

فقط 5/1 ساعت کمبود خواب در یک شب، هوشیاری (Alertness) در روز بعد را تا 32 درصد کاهش می ‌دهد.

اختلال حافظه و شناخت:

بررسی‌های پژوهشگران دانشگاه هاروارد نشان داده است که محرومیت از خواب، توانایی مغز برای ایجاد حافظه جدید را کاهش می ‌دهد. در این مطالعه، پژوهشگران 28 فرد 18 تا 30 ساله را در دو گروه تقسیم کردند. به افراد گروه اول به مدت 30 ساعت اجازه داده نشد که بخوابند، ولی گروه دوم به خانه‌های خود رفتند و مثل همیشه خوابیدند.

در ساعت 6 بعد از ظهر روز بعد به همه این افراد 150 اسلاید از مناظر، اشیاء و افراد غیر معروف نشان داده شد و در همان حال از مغز آنها اسکن به عمل آمد. این اسکن‌ها نشان داد که نواحی خاصی از مغز که در حافظه شرکت دارند، در افرادی که دچار کم خوابی نبودند، فعال‌ تر بود. سپس به همه آنها اجازه داده شد که به خانه‌هایشان بروند و استراحت کنند.

عصر روز بعد، مجدداً از این افراد در مورد اسلایدهایی که روز قبل دیده بودند، امتحان به عمل آمد. به این صورت که به آنها 225 اسلاید نشان داده شد که 150 تای آنها همان اسلاید های قبلی‌ بودند و 75 تا جدید بودند. نتایج نشان داد که افرادی که روز اول نخوابیده بودند، در تشخیص اینکه کدام عکس‌ها جدید هستند، بدتر از گروه دوم عمل کردند.

کاهش کیفیت زندگی:

کم‌خوابی باعث می‌ شود که شما نتوانید به کارهای مورد علاقه‌تان که نیاز به تمرکز و توجه مداوم دارند، مثل دیدن برنامه مورد علاقه در تلویزیون، یا دیدن فیلم در سینما بپردازید.

آسیب‌های شغلی: 

محرومیت از خواب، خطر آسیب‌های شغلی را تا دو برابر افزایش می ‌دهد.

حوادث اتومبیل:

بنابر آمار اداره ملی ایمنی ترافیک بزرگراه‌های آمریکا، رانندگان خواب ‌آلود سالانه مسئول 100 هزار مورد تصادف اتومبیل، 71 هزار مورد جراحت و 1550 مورد مرگ در آمریکا هستند. در یکی از مطالعات، از افراد دچار کم خوابی خواسته شد که پشت دستگاه‌های شبیه ساز (سیمولاتور) رانندگی قرار گیرند. نتیجه این بود که عملکرد آنها معادل و حتی پایین ‌تر از افرادی گزارش شد که دچار مسمومیت با الکل یا سایر مواد بودند.

موارد ذکر شده، همگی از آثار سوء فوری و زودرس کم خوابی بودند، ولی کم ‌خوابی در بلند مدت هم عوارض شناخته شده‌ای دارد. از جمله: افزایش فشار خون، حمله قلبی، سکته مغزی، چاقی، مشکلات روانی نظیر افسردگی و سایر اختلالات خلقی، کاهش تمرکز و آسیب‌های بلند مدت ناشی از تصادف.

حتی یك مطالعه طولانی مدت 15 ساله كه توسط محققان دانشگاه Yale آمریکا صورت گرفته است، نشان داد كسانی كه كمتر از 6 ساعت یا بیشتر از 8 ساعت در طی روز می ‌خوابند، بیش از كسانی كه حدود 7 ساعت می ‌خوابند، در معرض ابتلا به دیابت نوع 2 قرار دارند.

عوارض بی خوابی در مشاغل حساس

عوارض خطرناک ناشی از بی ‌خوابی محدود به حوادث رانندگی یا سایر حوادث نمی ‌شود و برای همه وجود دارد، اما آثار آن در برخی مشاغل مانند رانندگان بیشتر به چشم می ‌آید. از جمله مشاغلی که مطالعات زیادی در مورد تأثیر کم خوابی بر آن انجام شده، مشاغل حوزه پزشکی و پرستاری است.

دستیاران پزشکی (پزشکانی هستند که در حال گذراندن دوره تخصص هستند) به غیر از فعالیت‌های روزانه در بیمارستان، معمولاً کشیک‌های سنگینی هم در طول شب دارند. این مسئله سبب شده که ساعات کاری دستیاران، از بیشترین ساعات کار در بین مشاغل در جهان باشد، یعنی اغلب آنها بالای 80 ساعت در هفته کار می ‌کنند و اگر این زمان به 100 تا 120 ساعت هم برسد، اصلاً جای تعجب ندارد.

با توجه به اینکه سلامت فکری و جسمی دستیاران به ‌طور مستقیم با سلامت بیماران در ارتباط است، مطالعات متعددی در زمینه تأثیر کار زیاد و کم خوابی دستیاران، بر کارایی آنها انجام شده است. در تمام این مطالعات، ارتباط کار زیاد دستیاران با مشکلات عصبی از قبیل افسردگی، اضطراب و عصبانیت به اثبات رسیده است. حتی بررسی‌های پژوهشگران دانشگاه ‌هاروارد نشان داده است که ساعات کاری زیاد، خطر فرو رفتن سوزن آلوده در انگشت دستیاران را افزایش می‌ دهد و احتمال تصادفات رانندگی را نیز در آنها دو برابر می ‌کند. ولی از همه مهم تر، تأثیر این مسئله بر خطاهای پزشکی است.

سالانه فقط در آمریکا 98 هزار نفر در اثر خطاهای پزشکی جان خود را از دست می‌ دهند و خستگی پزشکان یکی از عوامل اصلی بروز این خطاهای پزشکی است.

به‌ عنوان مثال مطالعه‌ای بر روی دستیاران جراحی در آمریکا نشان داده است که به ‌دنبال یک شب بی‌ خوابی در کشیک، آنها در نحوه انجام لاپاراسکوپی (نوعی جراحی کوچک که در آن با ایجاد برشی ظریف بر روی بدن، دوربین کوچکی وارد بدن می ‌شود و پزشک از طریق آن داخل بدن را مورد بررسی قرار می‌ دهد) دو برابر بیشتر مرتکب خطا می ‌شوند.

مطالعه‌ای بر روی پرستاران در آمریکا هم نشان داده است که احتمال خطای پرستاران، مثل دادن داروی اشتباه یا دوز اشتباه دارو، در کشیک‌هایی که بیش از 5/12 ساعت طول می‌ کشد، 3 برابر بیشتر می ‌شود. چنین مطالعاتی باعث شد که اتحادیه اروپا حداکثر ساعت کاری دستیاران و پزشکان را به 56 ساعت در هفته کاهش دهد و البته قرار است این میزان در سال 2009 به 48 ساعت در هفته کاهش یابد.

کار، کار و باز هم...

افرادی که بیش از حد معمول کار می‌ کنند، معمولاً دو دسته هستند: آنهایی که به کار و پول آن نیاز دارند و آنهایی که حرص پول می ‌زنند. البته در این بین افرادی هم هستند که خودشان دلشان می ‌خواهد زیادی کار کنند.

در واقع این افراد کم هم نیستند و تعداد آنها آن قدر زیاد شده که در واژگان جدید جایی هم برای خود دست و پا کرده‌اند: Workaholics. این واژه در واقع چیزی شبیه واژه  Alcoholic است و هر دو معنای مشابهی دارند: معتاد به کار و معتاد به الکل.

در حال حاضر تخمین زده می‌ شود که در آمریکا 12 میلیون معتاد به کار وجود دارد.

صِرف انتخاب این کلمه نشان از پیامدهای واقعه دارد. کسی که به چیزی معتاد می‌ شود، تعادل را از دست می‌ دهد و بدون اینکه خودش متوجه باشد، از استراحت و فعالیت‌های دیگرش می ‌زند تا به اعتیادش برسد، در حالی ‌که کنار گذاشتن سایر فعالیت‌ها و تفریحات، اثر خود را بر روی او به جا می ‌گذارد.

علاوه بر این، خلاقیت و نوآوری هم به شدت تحت تأثیر خستگی قرار می ‌گیرد. خستگی همچنین باعث اختلال حافظه می ‌شود و توانایی تمرکز و پیگیری کارها را کاهش می ‌دهد. البته عوارض خستگی همیشه به خود فرد محدود نمی‌ شود و می ‌تواند اطرافیان را نیز متأثر کند. به‌عنوان مثال، عدم توانایی در کنترل رفتار و جلوگیری از رفتارهای نامناسب یکی از اولین آثار خستگی است.

توانایی ارتباط مؤثر با دیگران هم در اثر خستگی کاهش می ‌یابد. مطالعه جدیدی که توسط محققان دانشگاه مریلند آمریکا انجام شده، نشان می ‌دهد که کار زیاد، زندگی خانوادگی را تحلیل می ‌برد.

این تحقیق نشان داد که ساعت کاری زیاد باعث تداخل کار و زندگی خانوادگی می‌شود که این مسئله، خود افسردگی و سایر مشکلات ناشی از استرس را به دنبال دارد.

به همه این عوارض منفی، تأثیر کار زیاد را بر بیماری‌های قلبی و نیز تشدید بیماری‌های فعلی فرد مانند آسم و بیماری‌های گوارشی را نیز اضافه کنید. همچنین مطالعاتی که بر روی بیش از 55 هزار نفر از ساكنان كالیفرنیا انجام شده است، نشان داده افرادی كه 40 ساعت در هفته كار می‌ كنند، 14 درصد بیشتر احتمال دارد كه فشار خونشان نسبت به افرادی كه 11 تا 19 ساعت در هفته كار می ‌كنند، افزایش پیدا كند. در مورد افرادی هم كه 41 تا 50 ساعت در هفته كار می ‌كنند، احتمال ابتلا به فشارخون بالا 17 درصد بیشتر است.

کار زیاد حتی در مواردی باعث مرگ افراد هم شده است. از مهم ترین این موارد می‌ توان به مرگ"چن یی نی" کارگردان 59 ساله چینی در اثر خونریزی گوارشی در سر صحنه فیلم برداری فیلم "آرایشگر" و نیز مرگ"وانگ جون یائو" رئیس گروه جون‌یائو اشاره کرد. وی اولین شرکت هواپیمایی خصوصی را در چین دائر کرد، ولی در سن 38 سالگی در اثر سرطان دستگاه گوارش جان خود را از دست داد.

وقتی کم بخوابید ...

کم خوابی و بی ‌خوابی بر بسیاری از سیستم‌های بدن تأثیرات منفی می ‌گذارند. این تأثیرات ممکن است فوراً خود را نشان دهند یا اینکه در بلند مدت ظاهر شوند. به عنوان مثال، به دنبال فقط یک شب بی‌ خوابی، عوارض زیر ظاهر می ‌شود:

کاهش هوشیاری و کارایی :

فقط 5/1 ساعت کمبود خواب در یک شب، هوشیاری (Alertness) در روز بعد را تا 32 درصد کاهش می ‌دهد.

اختلال حافظه و شناخت:

بررسی‌های پژوهشگران دانشگاه هاروارد نشان داده است که محرومیت از خواب، توانایی مغز برای ایجاد حافظه جدید را کاهش می ‌دهد. در این مطالعه، پژوهشگران 28 فرد 18 تا 30 ساله را در دو گروه تقسیم کردند. به افراد گروه اول به مدت 30 ساعت اجازه داده نشد که بخوابند، ولی گروه دوم به خانه‌های خود رفتند و مثل همیشه خوابیدند.

در ساعت 6 بعد از ظهر روز بعد به همه این افراد 150 اسلاید از مناظر، اشیاء و افراد غیر معروف نشان داده شد و در همان حال از مغز آنها اسکن به عمل آمد. این اسکن‌ها نشان داد که نواحی خاصی از مغز که در حافظه شرکت دارند، در افرادی که دچار کم خوابی نبودند، فعال‌ تر بود. سپس به همه آنها اجازه داده شد که به خانه‌هایشان بروند و استراحت کنند.

عصر روز بعد، مجدداً از این افراد در مورد اسلایدهایی که روز قبل دیده بودند، امتحان به عمل آمد. به این صورت که به آنها 225 اسلاید نشان داده شد که 150 تای آنها همان اسلاید های قبلی‌ بودند و 75 تا جدید بودند. نتایج نشان داد که افرادی که روز اول نخوابیده بودند، در تشخیص اینکه کدام عکس‌ها جدید هستند، بدتر از گروه دوم عمل کردند.

کاهش کیفیت زندگی:

کم‌خوابی باعث می‌ شود که شما نتوانید به کارهای مورد علاقه‌تان که نیاز به تمرکز و توجه مداوم دارند، مثل دیدن برنامه مورد علاقه در تلویزیون، یا دیدن فیلم در سینما بپردازید.

آسیب‌های شغلی: 

محرومیت از خواب، خطر آسیب‌های شغلی را تا دو برابر افزایش می ‌دهد.

حوادث اتومبیل:

بنابر آمار اداره ملی ایمنی ترافیک بزرگراه‌های آمریکا، رانندگان خواب ‌آلود سالانه مسئول 100 هزار مورد تصادف اتومبیل، 71 هزار مورد جراحت و 1550 مورد مرگ در آمریکا هستند. در یکی از مطالعات، از افراد دچار کم خوابی خواسته شد که پشت دستگاه‌های شبیه ساز (سیمولاتور) رانندگی قرار گیرند. نتیجه این بود که عملکرد آنها معادل و حتی پایین ‌تر از افرادی گزارش شد که دچار مسمومیت با الکل یا سایر مواد بودند.

موارد ذکر شده، همگی از آثار سوء فوری و زودرس کم خوابی بودند، ولی کم ‌خوابی در بلند مدت هم عوارض شناخته شده‌ای دارد. از جمله: افزایش فشار خون، حمله قلبی، سکته مغزی، چاقی، مشکلات روانی نظیر افسردگی و سایر اختلالات خلقی، کاهش تمرکز و آسیب‌های بلند مدت ناشی از تصادف.

حتی یك مطالعه طولانی مدت 15 ساله كه توسط محققان دانشگاه Yale آمریکا صورت گرفته است، نشان داد كسانی كه كمتر از 6 ساعت یا بیشتر از 8 ساعت در طی روز می ‌خوابند، بیش از كسانی كه حدود 7 ساعت می ‌خوابند، در معرض ابتلا به دیابت نوع 2 قرار دارند.

پُر كاری افراطی ممنوع!

محققان می ‌گویند كار، فقط وقتی در حد متعادل باشد، مفید و مؤثر است.

"او در شبانه روز 5-4 ساعت بیشتر نمی‌ خوابد، خوش به حالش!" سال‌های سال در فرهنگ ما، کسی که این جمله در موردش گفته می ‌شد، از نظر دیگران فردی کوشا، با پشتکار و با اراده به حساب می ‌آمد و هنوز هم خیلی‌ها چنین عقیده‌ای دارند. این عقیده البته چندان هم بی ربط نیست.

کسی که هر شب تا دیروقت مشغول کار و تلاش است و صبح زود، کارش را از سر می ‌گیرد، قطعاً فردی کوشا و با اراده است، ولی در چند سال اخیر، تحقیقات علمی نشان داده‌اند که این صفات مثبت یک علامت سؤال بزرگ را در پشت خود پنهان کرده‌اند: آیا این فرد به اندازه کسی که در طول شبانه روز، وقت کافی به استراحت و خواب خود اختصاص می ‌دهد، کارایی دارد؟

به این ترتیب می توان گفت:

پدیده‌ای كه می ‌توان آن را سندرم یا نشانگان "پُركاری افراطی" نامید و ثابت شده است كه تهدید كننده سلامت فرد و به تبع آن جامعه است، تبدیل به یك ارزش شده است.

در تاریخ و فرهنگ ما، از کار و تلاش و سحرخیزی همواره به‌ عنوان صفاتی مثبت یاد شده است و جملات فراوانی از بزرگان در ارج نهادن به این صفات وجود دارد، اما معمولاٌ این قسمت قضیه به فراموشی سپرده می ‌شود که در کنار اینها، خوابیدن زودهنگام هم مورد تأکید بوده است.

این عدم تعادل، این روزها به طرز مشخصی در جامعه ما به چشم می‌ خورد. بسیاری از مردم، چه از سر ناچاری و برای سیر کردن شکم زن و بچه‌شان، و چه از سر حرص و علاقه به مال دنیا، بعد از ساعات کاری به شغل دوم و حتی سوم می ‌پردازند و وقتی هم آخر شب پا به منزل می ‌گذارند، تازه باید به سراغ پرونده‌هایی بروند که صبح در اداره وقت نکرده‌اند تکمیل کنند.

در کنار این دو گروه، از گروه سوم هم بیشتر می‌ شنویم: برخی مدیران که به عشق خدمت، شبانه‌ روز در حال کار و فعالیت هستند.

هدف هرچه باشد، بررسی‌های کاملاٌ علمی ثابت کرده‌اند که بدن در شبانه ‌روز به خواب کافی نیاز دارد و اگر این اتفاق رخ ندهد، قطعاً تأثیر منفی خود را در کارایی فرد نشان خواهد داد. این موضوع البته به کم خوابی محدود نمی ‌شود.

بر اساس همین تحقیقات، کار بیش از حد، حتی اگر ظاهراً فرد خواب کافی هم داشته باشد، باعث فرسودگی و در نتیجه کاهش کارایی فرد خواهد شد.

چقدر باید بخوابیم؟

نیاز افراد به خواب به عوامل مختلفی بستگی دارد، ولی در کل می‌ توان گفت که اکثر افراد به 7 تا 8 ساعت خواب شبانه نیاز دارند. البته افرادی هم هستند که نیاز بدن آنها با 5 ساعت خوابیدن در شبانه‌ روز هم جبران می شود، ولی کمتر از این رقم قطعاً طبیعی نیست. البته همان 5 ساعت هم فقط در مورد بعضی افراد صدق می ‌کند.

از سوی دیگر، اگر شما 8  ساعت هم طی شب خوابیده‌ باشید، ولی در طول روز همچنان احساس خواب ‌آلودگی می ‌کنید، بدانید که خواب شما کافی نبوده است.

نکته مهم در مورد نیاز بدن به خواب در شبانه ‌روز، این است که شما نباید حساب هر روز را از روز دیگر جدا کنید، یعنی اگر شما امروز 2 ساعت کمتر از حد نیازتان خوابیدید، معنی آن این است که شما 2 ساعت خواب به بدنتان بدهکار هستید و فردا باید این 2 ساعت را پس بدهید.

بی ‌خود هم به خودتان وعده ندهید که بدن خودش را با کمبود خواب سازگار می‌ کند و با آن کنار می ‌آید. وقتی شما دائماً کمتر از میزان مورد نیاز می‌ خوابید، تمرکز، قضاوت، تصمیم ‌گیری، زمان عکس‌العمل و بسیاری از عملکردهای دیگر شما در حالت اختلال باقی می‌ ماند و تا وقتی این کمبود خواب را جبران نکنید، به همین صورت ادامه خواهد داشت.

بی‌خوابی و ساعت بدن

الان صبح زود است و شهر تازه از خواب بیدار می‌شود، اما شما می‌خواهید بخوابید.

نور خورشید به پنجره اتاق شما می‌تابد، اما فکر می‌کنید الان باید نیمه شب باشد و به ‌شدت احساس خواب آلودگی می‌کنید.

یک هفته است که در تعطیلات و سفر هستید، اما خیلی بیشتر از قبل مسافرت احساس خستگی و ضعف می‌کنید.

این ها به چه دلیل است؟

باید گفت به ازای عبور از هر منطقه ی زمانی، بدن برای تجدید نیرو و تطبیق با شرایط نو، به یک روز زمان نیاز دارد.

پروفسور جیم هورن مسئول مرکز مطالعات خواب دانشگاه لوبروگ و مؤلف چند کتاب در زمینه اختلالات خواب می‌گوید:«شما با عبور از یک منطقه زمانی متوجه می‌شوید که ساعت بدنتان با شریط زمانی جدید تطابق پیدا نکرده است. برای این تطبیق چند روز زمان لازم است.»

اگر به‌سمت شرق سفر کنید، برای تطابق به زمان بیشتری نیاز دارید، چراکه ساعت بدن شما یا همان ریتم شبانه روزی برای هماهنگی با روزهای کوتاه تر کار دشوارتری را پیش رو خواهد داشت.

پروفسور درک یان‌دایک، مدیر بخش تحقیقات خواب سوری می‌گوید: «اگر به غرب پرواز کنید متوجه می‌شوید که بیدار ماندن کار سختی است، اما بیدار شدن ساده است. درحالی‌كه اگر به شرق پرواز کنید، طبعاَ همه چیز برعکس می‌شود.»

اما خستگی پرواز خیلی بیشتر باعث بداخلاقی شما می‌شود. تحقیقات نشان می‌دهد که خستگی پرواز می‌تواند تا 50 درصد باعث اختلال در تصمیم گیری، کاهش حافظه و به هم خوردن مهارت‌های روابط عمومی‌ شود. این مسائل می‌تواند باعث کاهش تمرکز، سردرد، اضطراب و کاهش سرعت عمل، خستگی و تأثیر بر سایر عملکردهای بیولوژیک بدن شود.

پروفسور دایک می‌گوید:«شما دچار مشکلات معدی-روده‌ای می‌شوید، چرا که به ‌غیر از مغز سایر بخش های بدن هم ساعت مخصوص به خود را دارند که ممکن ‌است دچار به هم ریختگی شوند.»

بنابراین تعداد زیاد درمان های موجود در بازار برای خستگی پرواز، چندان دور از ذهن نیست. این درمان ها طیف وسیعی از انواع و اقسام قرص ها تا رژیم های غذایی را در بر می‌گیرد، اما واقعاَ چه کاری بهترین بازدهی را به دنبال دارد؟

در مرحله اول قرص های خواب توصیه نمی‌شوند. به رغم اینکه این داروها به خوابیدن شما کمک می‌کنند، اما ساعت بدن شما به‌طور طبیعی اجازه خوابیدن نمی‌دهد. پس اگر مجبور باشید که پیش از پایان اثر این قرص ها از خواب بیدار شوید(که در پروازها معمولا چنین شرایطی پیش می‌آید) گیج و عصبی خواهید شد. در عین حال این نگرانی وجود دارد که اگر برای مدت طولانی بدون حرکت باشید ممکن است دچار خطر ترومبوزهای عمیق(تشکیل لخته ی خون در رگ ها) داخل وریدی شوید.

یکی از درمان‌های رایج خستگی پرواز، قرص های ملاتونین است که باعث تسریع حرکت و تطابق ساعت بدن می‌شود. ملاتونین هورمونی ا ست که به شکل طبیعی در غده پینه آل مغز تولید می‌شود. این هورمون به تنظیم ساعت بدن کمک می‌کند. در بریتانیا این دارو فقط با نسخه پزشک فروخته می‌شود، اما در ایالات متحده بدون نسخه قابل خریداری است، گرچه توسط مؤسسه غذا و دارو آمریکا تأیید نشده است. آیا این دارو مضر است؟

پروفسور هورن می‌گوید:«احتمالا خیر؛ اما کیفیت داروهایی که بدون نسخه قابل خریداری است زیر سؤال است، اما من شخصا از این دارو استفاده نمی‌کنم، چون به ‌نظرم چندان مفید نیست. من مخالف این دارو نیستم، اما معتقدم اغلب مردم استفاده صحیح از این دارو را نمی‌دانند. این دارو به بدن اینطور القا می‌کند که هوا تاریک است و نباید از خواب بیدار شود.

بنابراین اگر ساعت 4 صبح از خواب بیدار شدید و به ‌جای احساس خواب‌آلودگی طبیعی احساس سرزندگی و شادابی داشتید باید این دارو را مصرف کرده و از روشن کردن هر نوع چراغی تا حد امکان بپرهیزید. اگر مثلا از آمریکا یا کشورهای آن منطقه برمی‌گردید و زمانی‌که به خانه رسیدید هوا تاریک بود، اما شما به‌ هیچ ‌وجه احساس خستگی و خواب آلودگی نداشتید، هنگام رفتن به رختخواب این دارو را مصرف کنید.

همانطور که اشاره شد، هنگام خوردن دارو به هیچ ‌وجه اجازه ندهید برای مدت دو ساعت هیچگونه نوری دور و بر شما را روشن کند؛ چه نور طبیعی باشد چه مصنوعی. اگر در زمان نادرستی این دارو را مصرف کنید ممکن ‌است علایم خستگی پرواز بدتر شود.»

اما اگر چنین دارویی در دسترس نباشد یک مسافر خسته و کوفته برای مقابله با خستگی پرواز باید چه کند؟ برای تنظیم زمان می‌توانید چند ساعت قبل از حرکت بخوابید و پیش از پرواز بیدار شوید.

دست کم هنگام پرواز دچار اختلال خواب نمی‌شوید، گرچه این روش همیشه کارگر نیست. شما باید سریع ساعت مچی خود را با منطقه زمانی جدید تنظیم کنید و غذای سبکی بخورید تا با زمان صرف غذا در محل جدید تطبیق پیدا کنید.

در عین حال برخی شرکت‌های هوایی برای مقابله با مشکل خستگی پرواز روش های جدیدی ابداع کرده‌اند که مسافران در محیطی با اکسیژن و رطوبت بیشتر سفر کنند. از سوی دیگرتنظیم مصنوعی نور داخل هواپیما و تقلید طلوع و غروب ، مؤثرترین امکان را برای تطابق ساعت بدن فراهم می‌کند.

پروفسور دایک می‌گوید: ساعت بدن ما با دوره 24 ساعته نور خورشید خود را هماهنگ می‌کند. شبکیه در ناحیه پشت چشم نور را دریافت کرده و سیگنال هایی را به هیپوتالاموس می‌فرستد که محل کنترل سیکل های بیولوژیک بدن انسان است.

اینترنت نمی‌گذارد خوب بخوابید

سرگرمی‌های دنیای امروز آثار عجیب و غریبی روی انسان‌ها می‌گذارند؛ البته نه شاید با ظاهری عجیب و غریب، مثل اثری که روی پینوکیو گذاشت و او را تبدیل به موجودی دیگر کرد، اما به اندازه خودشان غیر قابل‌ باورند!

به تازگی مطالعه‌ای در خبرگزاری‌های مختلف منتشر شد، که نشان می‌دهد افرادی که قبل از خواب، با اینترنت یا تلویزیون سرگرم می‌شوند، بیشتر احتمال دارد که بدخواب شوند.

در این مطالعه جدید که در دانشگاه اوزاکای ژاپن انجام شده، افراد به سه دسته تقسیم شدند؛ افرادی که به مقدار کم از اینترنت و تلویزیون استفاده می کردند، کاربران متوسط و کاربران قهار، که به ترتیب کمتر از 5/1 ساعت، 5/1 تا 3 ساعت و بیشتر از 3 ساعت، قبل از خواب، خودشان را با این رسانه‌های مدرن سرگرم می‌کنند.

وقتی از این سه گروه در مورد ساعات خواب، کیفیت خواب شبانه و میزان سرحالی و تمرکزشان در طی روز سئوال شد و یافته‌ها جمع‌بندی گردید، محققان متوجه شدند با بالا رفتن ساعاتی که افراد پای این صفحه‌های نورانی می‌نشینند، از میزان کیفیت خواب‌شان کم می‌شود.

به گزارش رویترز، در این مطالعه مشخص شده که نیمی از پرسش‌شوندگان قبل از خواب حداقل یک و نیم ساعت را پای رسانه‌های الکترونیک می‌گذرانده‌اند و جالب این که حدود 30 درصد آنها خودشان متوجه تاثیر نامطلوب این موضوع، روی کیفیت خواب‌شان شده بودند. این مطالعه در نشریه علمی «خواب» منتشر شده است.

تأثیر کار و تفریح با تلویزیون و کامپیوتر، قبل از خواب، بر روی کیفیت خواب، تنها یکی از آثاری است که این مطالعه آن را تا حدودی روشن کرده است. البته هنوز راه زیادی تا توضیح دقیق ساز و کار این تاثیر در پیش روی محققان قرار دارد.

با این حال، پیش از این هم تحقیقات زیادی از این دست انجام شده بود که استفاده بی‌حساب و کتاب از این وسایل را زیر سوال می‌برد. به عنوان مثال، تحقیقات زیادی انجام شده که نشان می‌دهد تماشای بیش از حد تلویزیون می‌تواند روی چاق شدن افراد، چه کودکان و نوجوانان و چه بزرگسالان، تاثیر بگذارد.

بی‌تحرکی هنگام تماشای تلویزیون و نیز هنگام کار با کامپیوتر، تنها یکی از دلایل اضافه وزن افراد طرفدار آنهاست. تبلیغات گوناگون موجود در این رسانه‌ها و اینکه ما عادت داریم موقع تماشای تلویزیون باید حتماً چیپس یا تخمه‌ای جلوی دستمان باشد، همه و همه در این اثر نامطلوب تلویزیون موثر است.

برخی تحقیقات هم نشان می‌دهد که روشن بودن تلویزیون موقعی که همه افراد در کنار یکدیگر هستند، چه موقع صرف غذا و چه غیر آن، می‌تواند باعث تشدید استرس و تنش در فضای خانواده شود. تنشی بی‌دلیل و اثرگذار که کانون پُر آرامش خانواده را به محل نزاع و بحث و جدل تبدیل می‌کند.

در مورد تاثیر تماشای تلویزیون بر اختلالات جنسی هم مطالعاتی انجام شده و محققان به این نتیجه رسیده‌اند که تلویزیون اثر نامطلوبی روی این موضوع دارد.

البته این تحقیقات هنوز مشخص نکرده است که تماشای چه برنامه‌های تلویزیونی و انجام دادن چه نوع کارهایی در اینترنت، می‌تواند چنین تاثیرهایی بر سلامت افراد داشته باشد؛ چیزی که روشن شدن آن اهمیت زیادی دارد، چون در دنیای امروز نمی‌توان این نوع رسانه‌ها را از زندگی افراد حذف کرد، بلکه باید راهنمای عملی و دقیقی برای طرز استفاده ی بهینه از آنها در اختیارشان قرار داد تا زیان‌های آن به حداقل برسد.

در اینجا تنها توصیه‌ای که می‌توان کرد، این است که اگر از وجود مشکلاتی مانند کم یا بدخوابی، چاقی و اضافه‌وزن بی‌رویه‌تان و ... در زندگی‌تان متعجب‌ هستید، یکی از نکاتی که باید به آن توجه کنید، ساعاتی است که پای تلویزیون یا اینترنت می‌گذرانید. ضمن این که می توانید با استفاده از یک رژیم غذایی سالم و ورزش کافی، از زیان‌های احتمالی استفاده از این وسایل، تا حد زیادی برکنار بمانید.

چرا خمیازه می كشیم؟

بر اساس یك نظریه، خمیازه كشیدن مسری است. آخرین نظریه های فیزیولوژیست ها در رابطه با خمیازه  كشیدن، از مسری بودن خمیازه حكایت می كند.

بر این اساس، خمیازه كشیدن یك عمل بدوی است كه در سیر تكامل انسان جا مانده است.

یك پروفسور در دانشگاه مریلند آمریكا كشف كرده، خنده و خمیازه به گونه ای غیر عادی قابل سرایت هستند، به طوری كه تنها مطالعه درباره خمیازه كافی است تا شما نیز تمایل به آن پیدا كنید.

در واقع خمیازه یك بازتاب است و شما نمی توانید به راحتی آن را متوقف كنید. این رفتار علامتی از تغییر حالت میان هوشیاری و خواب آلودگی، و برعكس است. به اعتقاد او خمیازه كشیدن هیچ ارتباطی با كسب اكسیژن بیشتر برای فرد ندارد.

همچنین گروهی از محققان دانشگاه آریزونا، دلیل اینكه برخی افراد با مشاهده خمیازه دیگران، خود نیز آن را تكرار می كنند، نوعی پدیده ارادی موسوم به مجاورت می دانند.

خمیازه عبارت است از باز كردن دهان و تنفس عمیق به صورت غیر ارادی كه تقریباً از زمان پیش از تولد و به عبارت دقیق تر از دوره جنینی و یازده هفتگی قابل مشاهده است.

از سوی دیگر محققان این مركز به تازگی دریافته اند زمانی كه فرد خمیازه می كشد، مقادیر بیشتری اكسیژن از طریق گشاد شدن مجاری تنفسی، وارد ریه ها می شود و درصد این گاز حیاتی در خون افزایش می یابد.

آنها می گویند: در 90 درصد موارد، خمیازه كشیدن به دنبال افت اكسیژن در بدن فرد رخ می دهد. برای مثال بعد از مدتی نفس كشیدن به صورت مقطع و كوتاه، ناگهان شخص خمیازه می کشد و با این كار بدن او میزان اكسیژن مورد نیاز را دریافت می كند، پس در حقیقت خمیازه پاسخی به نیاز فرد برای دریافت هوای بیشتر است، نه دلیلی بر خواب آلودگی.

خمیازه بی اختیار انجام می شود، زیرا در مغز ما مركزی است كه نفس كشیدنمان را تنظیم می كند. اگر مقدار زیادی گاز كربنیك در بدن ما وجود داشته باشد، این مركز فعال می شود و ما بی آنكه بخواهیم، نفس عمیقی كشیده و گاز كربنیك را بیرون می دهیم.

هر چند علل و چگونگی دقیق خمیازه كشیدن مشخص نیست، اما دیدن، شنیدن یا حتی فكر كردن به خمیازه نیز می تواند فرد را به انجام آن وادارد، زیرا نگاه كردن و شنیدن صدای خمیازه روی مغز ما اثر می گذارد و باعث خمیازه می شود.

پیش از این تصور عمومی این بود كه ما تنها هنگام خستگی خمیازه می كشیم، اما ما موقع بیدار شدن از خواب و هوشیاری كامل نیز خمیازه می كشیم.

امروزه می دانیم ریه ها مسئول سنجش میزان اكسیژن نیستند و از طرفی دیده شده كه حتی جنین انسان در شكم مادر با ریه های پر از آب خمیازه می كشد.

این نظریه معتقد است كه خمیازه كشیدن، نوعی روش ارتباطی میان موجودات است، به این معنی كه جانوران با انجام این عمل، تغییرات ایجاد شده در محیط یا درون خود را به یكدیگر اطلاع می دهند.

تابستان و چرت بعد از ظهر

خوابیدن از نگاه بسیاری یعنی تنبلی! این در حالی است كه این دو هیچ ربطی به یكدیگر ندارند.

خواب یعنی پاسخ به نیازی طبیعی.

اگر شركت ها نگاه بلند مدت تری داشتند، متوجه می شدند كه خواب نیمروز، عمل كرد كاركنان آنها را بهبود می بخشد.

لوك كینگزلی – سخنگوی مركز تحقیقات خواب- می گوید: در تابستان كه مشكل خواب آلودگی بیشتر می شود، خواب نیمروزی كوتاه، كمك زیادی به همه می كند.

وی می افزاید: بیشتر مردم در طول روز استراحتی نمی كنند و تمام روز را بیدار می مانند، اما آنها خود را فریب می دهند. خواب نیمروزی كوتاه مدت، این مشكل را حل می كند؛ خواب نیمروزی یعنی به درخواست بدنمان گوش می كنیم.

خواب روزانه در بهبود كیفیت كار و روابط اجتماعی و تأمین انرژی مؤثر است و مؤسسه تحقیقات خواب اخیراً اعلام كرده است كه دو مرتبه خواب در شبانه روز، كاملاً طبیعی است و بدن ما به گونه ای طراحی شده است كه به خواب نیمروزی احتیاج دارد.

پروفسور هرون- مدیر مركز تحقیقات خواب- در دانشگاه لابرو می گوید: افرادی كه تمایل به خواب نیمروزی دارند، خوب است كه حدود 15 دقیقه در روز استراحت كنند و بیش از این مفید نخواهد بود، زیرا وقتی از خواب بیدار می شوید، احساس می كنید كه سرتان سنگین شده است.

وی همچنین هشدار داد كه بعضی خستگی ها ناشی از دیر رفتن به رختخواب است و ربطی به نیاز طبیعی بدن ما ندارد. بدن به شكل طبیعی به 7 تا 5/7 ساعت خواب احتیاج دارد.

وی این ادعا را كه محرومیت از خواب، معضل همه گیر دنیای مدرن است رد می كند و می گوید: این حقیقت ندارد كه مردم صد سال پیش، بیشتر می خوابیدند.

در جایی دیگر دكتر غلامحسین اسدی- متخصص مغز و اعصاب- در این زمینه می گوید: استفاده از قرص خواب برای خواب نیمروزی، علاوه بر عدم اثربخشی، عوارض جانبی نیز به همراه دارد.

همچنین محققان دانشگاه منچستر انگلیس در پاسخ به این سؤال كه " چرا انسان ها پس از صرف غذا احساس خواب آلودگی می كنند؟ "می گویند: قند موجود در غذا كه گلوكز نامیده می شود، علائم عصبی را که توسط سلول های مغزی ایجاد می شوند و سبب بیدار ماندن فرد می شوند، متوقف می كند.

برای رفع خواب آلودگی پس از صرف غذا، استفاده از آب نبات های بدون قند حاوی نعنا یا برگ تازه نعنا می تواند بسیار كارآمد باشد.

چطور خر و پف نكنیم؟

حدود 40 درصد مردان و 25 درصد زنان در خواب خر و پف می كنند. اگر شما خر و پف می كنید، مطمئناً هنگام نفس كشیدن در خواب صداهای عجیبی از دهانتان بیرون می آید.

حدود یك سوم انسان هایی كه بین 55 تا 84 سال سن دارند، خر و پف می كنند. بر خلاف آنچه اكثر مردم تصور می كنند، خر و پف كردن یك مشكل است و می تواند در برخی موارد نشان دهنده مشكلات جسمی باشد. اما در مواردی هم خر و پف كردن پدیده ای است كه شما می توانید آن را با رعایت برخی نكات بهبود بخشید:

معمولا زمانی كه شما به پهلو نخوابیده اید، خر و پف می کنید.

.

در برخی موارد كه شما دچار اضافه وزن هستید و گردنتان بیش از حد معمول چربی به خود گرفته، به راه تنفسی تان فشار می آورد و در نتیجه خر و پف می كنید .

زمانی كه شما نمی توانید از بینی نفس بكشید، مجبورید برای تنفس از دهانتان استفاده كنید و این موضوع شما را به خر و پف كردن می اندازد.  معمولا خوردن آنتی هیستامین‌ها برای درمان گرفتگی بینی و حساسیت‌ها پیشنهاد می‌شوند.

به مجرای تنفسی شما آسیب می رساند.

در ساعت مشخصی به رختخواب بروید و ساعات معینی برخیزید.

زنانی كه هنگام بارداری خر و پف می كنند، فرزندان خود را در خطر كمبود اكسیژن قرار می دهند. اگر شما این نشانه ها را دارید، حتما با پزشك خود موضوع را در میان بگذارید.

اگر هنگام خواب از بالش بلندی استفاده كنید، امكان خر و پف كردنتان كمتر می شود، زیرا تنفس شما راحت‌تر صورت می گیرد.

اگر دارای شرایط زیر هستید، حتما با پزشك مشورت كنید:

- در حالی از خواب می پرید كه احساس خفگی می كنید.

- خر و پف شما دیگران را كلافه كرده‌است.

- وقتی از خواب بیدار می‌شوید، احساس سرحالی نمی‌كنید.

- در طول روز خسته هستید.

- با سردرد از خواب بیدار می شوید.

- در حال اضافه كردن وزن هستید.

- نمی‌توانید تمركز كنید یا مسائل را به خاطر بسپارید.

- اطرافیان‌تان متوجه شوند كه برای چند ثانیه نمی توانید نفس بكشید.

ساعت شماطه ‌دار استرس می‌آورد

شما برای این که صبح‌ها از خواب بیدار شوید، از چه روشی استفاده می‌ کنید:

کسی بیدارتان می‌ کند؟

خود به خود بیدار می ‌شوید؟

یا یک ساعت شماطه ‌دار را کوک می ‌کنید؟

اگر روش آخری را انتخاب کرده‌اید، به نتایج بررسی‌های محققان ایتالیایی توجه کنید که گفته ‌اند استفاده از این ساعت‌ها، مخصوصاً انواع قدیمی آنها برای بیدار شدن از خواب ، برای سلامت انسان ضرر دارد.

گروه علمی روزنامه ی ایتالیایی لاستمپا گزارش داده است، این دانشمندان با بررسی 100 داوطلب 25 تا 60 ساله نتیجه گرفته اند كه فشار خون و تپش قلب در افرادی كه به زور و با استفاده از ساعت شماطه‌ دار بیدار می ‌شوند به مراتب بالاتر از آنهایی است كه به طور طبیعی از خواب بیدار می‌ شوند.

بررسی‌های آنها نشان می ‌دهد این افراد در معرض خطر بیماری‌های قلبی  و فشار خون  هستند و حتی ممکن است سكته  کنند.

همچنین سطح  استرس  این افراد در درازمدت بالا می ‌رود.

بدنی كه دراز كشیده و فشار خون آن كمتر از حالت عادی است، آمادگی تحرك شدید و ناگهانی را ندارد.

عوارض این طور از خواب پریدن ممکن است تا دو ساعت بعد از بیدار شدن نیز ادامه داشته باشد. بنابراین کارشناسان می ‌گویند بهتر است، از ساعت طبیعی مغزمان استفاده كنیم.

برای اینکه خودمان بدون نیاز به ساعت از خواب بیدار شویم، باید هر شب:

1- دو ساعت قبل از خواب، شام سبكی بخوریم؛

2- سر ساعت معینی بخوابیم؛

3- برای چند روز اول، ساعت را روی یك زمان معین تنظیم كنیم؛

4- به مقدار کافی و لازم بخوابیم، یعنی حداقل 7 تا 8 ساعت برای خواب وقت داشته باشیم.

با رعایت نکات بالا بعد از یك هفته، بدن عادت می‌ كند تا سر ساعت معین از خواب بیدار شود.

منبع: همشهری