فرهنگ دفاع مقدس

با گذشت سي سال از آغاز دومين واقعه بنيادين انقلاب اسلامي يعني شروع حمله رژيم بعث عراق به ايران و آغاز جنگ تحميلي با يك نگاه عميق به گذشته به مسائلي برمي خوريم كه لازم است آنها را واكاوي كنيم. در اين ميان دفاع مقدس به عنوان مهم ترين مسئله دهه اول انقلاب درخور توجه و بررسي است. در اين نوشته قصد داريم تا به موضوع دفاع مقدس به عنوان يك فرهنگ بپردازيم.

فرهنگ كل به هم تافته اي است از آداب، رسوم، سنن، هنرها، ادبيات، شيوه زندگي ، ابزار و لوازم و صدها مولفه ديگر از اين دست. دفاع مقدس از اين جهت كه هشت سال زندگي يك عده عمده از ايرانيان را تحت تأثير قرار داد، در سير اين زندگي تمام مولفه هاي يك فرهنگ را در خود توليد كرد؛ مولفه هايي چون ادبيات محاوره اي مخصوص، نمادها و نشانه هايي مثل چفيه، پلاك، موسيقي حماسي، اسطوره هايي چون چمران، همت، متوسليان ، بروجردي، باكري و باقري و هزاران مولفه و نماد ديگر كه آن را واجد يك استقلال فرهنگي به عنوان يك كلان فرهنگ مي كند كه در درون خود خرده فرهنگ هايي را هم دارد كه ناشي از وجود افرادي با خرده فرهنگ هاي متفاوت از شهرها و طوايف مختلف در لشكرها، تيپ ها و ... بود. به همان نسبت به ايجاد و بازآفريني فرهنگ دفاع مقدس با همان مولفه هاي كلان ولي در حوزه هاي خرد داراي تفاوت هاي غيراساسي است. با اين اوصاف و مقدمات به قاطعيت مي توان شموليت دفاع مقدس در حوزه فرهنگ سازي را يك شموليت جامع و همه جانبه ديد و در واقع فرهنگ دفاع مقدس يك مفهوم اساسي و كليدي خواهد بود. فرهنگي كه خود، خرده فرهنگي از حوزه فرهنگ شيعي و اسلامي مي باشد كه امروز محدوده اين فرهنگ نه در قسمتي از ايران بلكه در تمام آن و بسياري از نقاط دنياي اسلام گسترده و عامل اساسي هراس دشمنان و دلگرمي دوستان شده است.

نكته اساسي در حوزه اين فرهنگ بازآفريني و به روزسازي و هم افزايي آن است. تداوم فرهنگ دفاع مقدس به برخي علل از جمله برخي ناداني ها و جهل ها و بي تدبيري هايي كه از سوي عده اي از مسئولان وقت صورت گرفت تا حدودي مورد غفلت واقع شد و در اين برهه متأسفانه فرهنگ رفاه طلبي و دنياطلبي در حال رواج بود كه تا كنون نيز ادامه دارد. از دفاع مقدس تنها جانبازانش و قبور شهدا را مي شد به عينه ديد و در اثر كج خلقي مردم روزگار بي لطفي به اين فرهنگ را مي شد مشاهده كرد. بسيج و سپاه كه حيات خويش را مرهون اين فرهنگ بودند از يك طرف مورد بي مهري قرار گرفتند و از سويي ديگر آن طور كه شايد و بايد براي تعميق اين فرهنگ اقدام نشد.

از اين رهگذر و با توجه به منويات امام روح الله آن پير سفر كرده و آن سردمدار بزرگ فرهنگ عاشورايي دفاع مقدس كه انقلاب و جنگ را يك حركت بزرگ فرهنگي قلمداد كرد و جانشين خلف ايشان آن بزرگمرد بسيجي عرصه هاي دفاع و شهادت امام خامنه اي نيز در خط امام بر اين امر تأكيد فرمودند، بايد اين نكته را مورد توجه قرار داد كه ادامه اين حركت فرهنگي منوط به بازآفريني، بازيابي و هم افزايي همان فرهنگ عاشورايي، مهدوي و ولايتي دفاع مقدس است كه شايد بهترين گزينه براي مقابله با هجوم نرم و نيز آفند نرم به سمت دشمن، همان فرهنگ شهدا، جانبازان و اسرا، پدران و مادران شهدا و ... باشد.

به اميد آنكه با تحقق اين امر نسل امروز مقدمه ساز ظهور و زمينه ساز فرج امام غائب خود باشد.

   گذر سال ها پديده اي را به نام نسل جديد، پديد مي آورد. نسلي كه با پشتوانه آنچه كه نسل قبلي بنيان نهاده و كاشته ها و داشته هاي آنها قرار است مسير را تا هدف نهايي بپيمايد. در اين ميان ممكن است مقطعي اوج فعاليت هر نسل محسوب شود كه آن نسل بايد غنيمت شمرده و براي انتقال فرهنگ مبنايي خويش كه از نسل هاي گذشته به ارمغان گرفته به نسل بعدي يا به عبارتي نسل هاي بعدي متناسب با زمان، فعاليت كند. نسل انقلاب و دفاع مقدس با توجه به مطالب اشاره شده و اين كه در يكي از مهم ترين برهه هاي زماني كه نقطه عطف تمدن شيعه در تاريخ اسلام است زندگي و جهاد كرده اند و به زعم بسياري از علما اين جبهه ها نمونه كوچكي از جامعه مهدوي است، به طور حتم وظيفه سنگين تري براي انتقال اين امر مهم و بنيادين بر دوش دارند.

   نسل اول و دوم انقلاب به عنوان نيروهاي انقلاب و دفاع مقدس مي بايست با اتخاذ شيوه هاي مناسب در حوزه فرهنگي مأموريت كليدي خويش را به انجام برسانند.

   يكي از مهم ترين راهكارهاي فرهنگي در اين مسير روايتگري است. روايتگري شفاهي و مكتوب. در يك نگاه كلان به قرآن كريم مي توان اين روايتگري را به خوبي در بيان داستان پيامبران مشاهده كرد. علاوه بر آن روايتگري و روضه خواني حضرت زينب (س) و امام سجاد (ع) در انتقال فرهنگ عاشورا كه ريشه دفاع مقدس است، مهر تأييدي بر اين مسئله است.

   نسل دفاع مقدس بايد به صحنه بيايد. لحظه لحظه هاي دفاع مقدس بايد روايت شود. روايت هاي شفاهي و مكتوب كه روايت هاي شفاهي را براي آن كه به سنديت تاريخي برسند بايد مكتوب كرد. در اين رهگذر علاوه بر آن كه يك برهه اساسي از تاريخ ثبت خواهد شد، يك انتقال فرهنگ از نسلي به نسل ديگر هم اتفاق خواهد افتاد. اما نكته مهم تر در نحوه روايتگري است و اين كه چه بگوييم و چگونه بگوييم يا بنويسيم.

   در «والفجر هشت» منحصر به فردترين عمليات نظامي جهان، «كربلاي پنج»، «الي بيت المقدس» و صدها نمونه از اين دست در دوران دفاع مقدس علاوه بر نحوه زندگي، مراودات و ... رزمنده ها وجود دارد كه جزيي از ابعاد وسيع اين موضوع مي باشد كه به آن؛پشت جبهه ها، اعزام ها، تفحص، گلزار شهدا، يادواره هاي شهدا، شهيد گمنام و ... را بايد افزود. يعني راويان مي بايست تمام ابعاد دفاع مقدس را به طور دقيق و كامل روايت كنند و حتي المقدور از ارائه تحليل بكاهند و عينيت ها را بگويند يا بنويسند و نسل هاي آينده با داشتن اين محتوا در ادامه مسير به توليد محصولات فرهنگي متناسب با زمان و ترويج اين فرهنگ بپردازند. فرهنگي كه حوزه هاي نظامي، اقتصادي، سياسي، اجتماعي و فرهنگي را مبتني بر فرهنگ ناب شيعه كه دو جنبه سرخ عاشورايي : حسيني و سبز مهدوي را در خود گنجانده است و در سطح كلان مقدمه سازي براي تحقق وعده هاي الهي و وعده هاي انبيا و اولياي عظام براي آماده سازي زمين جهت استقرار آخرين ولي الهي و ذخيره خداوند بر زمين است. اخلاق مداري ، خدامداري و ولايت مداري مولفه هاي كليدي چنين فرهنگي است كه در دفاع مقدس اين امر به خوبي عيان بوده است.

   بر اساس مطالب گفته شده و براساس فرمايشات رهبر فرزانه انقلاب اسلامي مبني بر ادامه دادن جهاد فرهنگي دفاع مقدس و بازكردن اين باب جديد براي مجاهدان راه حق به نظر مي رسد روايت دفاع مقدس بر نسلي كه در آن حضور داشته واجب عيني است. البته در سال هاي اخير حركت هاي مطلوبي در اين مسير صورت گرفته كه رونق كتاب هاي داستاني دفاع مقدس از آن جمله است، اما اين سرعت حركت با توجه به اين كه نسل راوي وارد برهه زماني پيري و فرتوتي مي شود، يعني از دست دادن بخشي از روايت هاي ناب كه شايد اين نسل به گمان آن كه يا ريا مي شود و يا كسي باور نمي كند سكوت اختيار كرده و بايد مجاب به روايت شود. بخشي از آينده انقلاب و اسلام در گرو ترويج اين فرهنگ است كه اميد است همگي در روايت، تدوين و ترويج اين فرهنگ همت مضاعف بگماريم.