شهرهای ایران(کجا بریم ؟)

سميرُم شهري است در بخش مرکزي شهرستان سميرم استان اصفهان ايران.

شهرستان سميرم با مساحت 5224كيلومترمربع در جنوب غربي استان اصفهان با مختصات جغرافيايي 51 درجه و17 دقيقه تا 3 دقيقه طول شرقي و30 درجه و42 دقيقه تا 31 درجه و51 دقيقه عرض شمالي وبا ارتفاع متوسط 2400متر ازدريا ،،بين چهار استان اصفهان ،چهار محال بختياري ،كهگيلويه وبوير احمد وفارس واقع شده است .از شمال به شهرضا ،از شرق به آباده واقليد فارس ،از جنوب غربي وغرب با مرز طبيعي رشته كوه هاي دنا با استان كهگيلويه وبوير احمد ،از غرب به بروجن ولردگان (چهار محال وبختياري)محدود مي شود .فاصله مركز شهرستان تا اصفهان 150 و تا تهران 435كيلومتر مي باشد. اين شهرستان 9/4در صد مساحت و65/1در صد جمعيت استان اصفهان را شامل مي شود .از نظر موقعيت قرار گيري در حاشيه جنوب شرقي رشته كوه هاي زاگرس قرار گرفته به طوري كه رشته كوههاي دنا به صورت حصاري در غرب وجنوب غربي آن كشيده شده است. آب وهوا توده هاي هوا شهرستان سميرم از توده هاي هواي زمستاني پر فشار آزور در اقيانوس اطلس شمالي كه تروپيكال بوده متاثر مي گردد. بارندگي بيشتر بارندگي منطقه طي 7ماه از سال از آبان ماه تا ارديبهشت سال بعد به سورت برف باران است ،تغيرات بارندگي در سطح منطقه به ارتفاع وفاصله از كانونهاي پر بارش كوهستاني وابسته است ،چنانجه در ارتفاعات شمالي ميزان بارندگي سالانه بين 350تا450 ميليمتر ،در شرق بين 310 تا410ودر مغرب بين 310تا430ميليمتر متغير است. حداكثر بارندگي سالانه در ارتفاعات شمالي به ميزان 450 ميليمتر وحداقل در نقاط پست شرقي به ميزان 290ميليمتر مي باشد. باتوجه با اينكه نواحي جنوب وجنوب غربي منطقه (بخش پادنا)مرتفع ترند ميزان بارندگي آن در بعضي نقاط مسكوني به 600 ميليمتر هم مي رسد وهرچه از ارتفاعات اطراف شهرستان به طرف قسمت ميانب حركت كنيم به علت كاهش ارتفاع از ميزان بارندگي كاسته مي شود. ميانگين متوسط بارندگي شهرستان در دراز مدت 1/398ميليمتر مي باشدو بالاترين ميزان بارندگي ساليانه كه تاكنون گزارش شده مربوط به سال زراعي 81-80بوده كه رقم جالب توجه 4/827ميليمتر رانشان مي دهد. از لحاظ توزيع فصل بارندگي پر بارش ترين فصل زمستان مي باشد كه 2/57كل بارندگي را شامل مي شود وبعد از آن فصول پاييز ، بهار تابستان به ترتيب 2/27،2/13و2در صد بارندگي منطقه را در بر مي گيرد . دما ورطوبت به علت كوهستاني بودن منطقه ووجود ارتفاعات متعدد وهمچنين اختلاف ارتفاع در نقاط مختلف شهرستان دما ورطوبت در سطح منطقه نوسانات زيادي رانشان مي دهد . وضعيت تابش و ابرناكي ساليانه حدود 165كيلو كالري بر سانتيمتر مربع نتيجه تابش آفتاب در شهرستان سميرم است كه حداكثر در ماه هاي تير ،خرداد ،وحداقل در آذر ودي ماه مي تابد ،ضمن اينكه متوسط ساليانه پوشش ابر در منطقه 67/1اكتادو مي باشد. يخبندان تعداد روز هاي يخبندان بين 125تا130روز در سال متغير بوده كه از مهرماه شروع شده وتا اواخر ارديبهشت ادامه مي يابد .اولين سرما در اثر يخبندان در اواخر مهر وآخرين سرما تواما در اثر يخبندان انتقالي وتشعشعي در اواخرفرودين ماه اتفاق مي افتد. باد بادهاي عمومي در منطقه سميرم از جهت وزش در فصل بهارپر طلاطم ودر فصل پاييز آرام ترند ,حداكثر در سرعت باددر منطقه به 30 كيلو متر در ساعت مي رسد .ضمن اينكه بادهاي محلي كه تاثير شگرفتي بر روي محصولات كشاورزي وزراعي وتا حدودي آب وهواي منطقه مي گذارد شامل نسيم كوه ودره ,باد چوم , باد چپ وباد چوقون مي شود. دركل با توجه به پارامترهاي اقليمي ارائه شده وهمچنين با عنايت به ارتفاع نسبتا بالاي منطقه ,برطبق طبقه بندي اقليمي كوپن ,آب وهواي شهرستان سميرم معتدل سرد با تابستان خشك و از ديدگاه دكتر مهدي كريمي نيمه مرطوب معتدل با زمستان سرد ذكر شده است . خاك ومنابع ارضي تحقيقات وبررسيهاي منابع خاك واراضي سميرم مبين اين امر است كه در محدوده شمال شرقي وشمال غرب وغرب خاكها كم عمق بدون تكامل پروفيلي وجوان وسنگريزه دار كه برروي مواد آهكي قرار گرفته است .منابع ارضي اين محدوده را تپه هاي نسبتا فرسايش يافته با قلل مدور وتشكيلات سنگهاي آهكي ومارني تشكيل مي دهند . عمق زياد وبافت سنگين تا خيلي سنگين خاكها در دشت دامنه اي ورسوبات باشيب ملايم با سنگريزه هاي سطحي از مشخصات خاك ومنابع ارضي اين قسمت است .ضمن خاك اطراف حنا روي دو گونه اراضي دشت دامنه اي وواريزهاي سنكدار تشكيل شده واز جهت عمق وبافت متفاوت است. پوشش گياهي ومرتع از مجموع 440800هكتار كل عرصه هاي ملي شهرستان سميرم كه معادل 5/5در صد از عرصه هاي ملي استان است,393000هكتار معادل 89درصد آن را مراتع ييلاقي شامل مي شوند كه با كيفيتهاي مختلف در سطح منطقه پراكنده شده اند ,ضمن اينكه 47800هكتار باقيمانده عرصه هاي ملي شهرستان شامل جنگلهاي طبيعي ودشت مي شود. مهم ترين تيپ ها وگونه هاي گياهي مراتع منطقه شامل انواع گون وقياق سريش ,كنگر ,خوشك ,جووحشي ,جاشير ,فستوكا وقياق ,جاز واستپا مي باشدضمن اينكه 25000كيلو گرم در سال در منطقه موجود مي باشد . پوشش جنگلي منطقه نيز مشتمل برگونه هاي ارجن,بادام كوهي ,سيب وگلابي ,زالزالك داغداران وگز بوده كه به علت مصارف سوختي ,ساختمتني وچرايي بيش از حد عشاير روستائيان از بين رفته است وتنها گونه هاي چوبي باقيمانده منطقه شامل شير خشت ,پسته وبادام وحشي , افرا ,زرشك وبيد مي شود. منابع آب آبهاي سطحي منابع سطحي شهرستان سميرم از دو حوضه ابريز رود خانه خرسان در مركز ونيمه جنوبي وحوضه آبريز رودخانه ونك -سولكان در نيمه شمالي شهرستان تشكيل شده است .اين دو حوضه بخشي ازسر شاخه هاي رود خانه كارون در شرق سلسله جبال زاگرس را تشكيل مي دهند. موقعيت حوضه آبريز رود خانه خرسان اين حوضه توسط ارتفاعات واقع درمنطقه به چندين ريز حوضه تقسيم مي شود كه سه حوضه از آن با (مساحت 3865كيلومتر مربع در محدوده شهرستان سميرم مي باشد وعبارتند از حوضه آبريز حنا,سميرم سيستان)ومابر كه پس از اتصال به هم در نزديكي روستاي رود آباد وخارج شدن از آخرين محدوده شمال غربي شهرستان سميرم يعني روستاي آب ملخ تحت عنوان رود خانه خرسان تغيير نام داده و÷س از گذشتن از روستا وتنگ خرسان با رود خانه بشار كهگيلويه وبوير احمد يكي شده وبدين شكل يكي از سرشاخه هاي كارون را تشكيل مي دهند. موقعيت حوضه آبريز رود خانه ونك -سولكان اين حوضه آبريز با مسافت 1315كيلو متر مربع با جهت شمالي -جنوبي شامل منابع آب هاي سطحي مناطق شمال شهرستان سميرم واقع در دهستانهاي وردشت وونك مي باشد ,اين حوضه آبريز شامل سر چشمه هاي قره آقاج , گرم آباد , مورك كاسگان بوده كه در مجموع رودخانه سولكان يا حسين آباد خوانده مي شود .اين رود خانه بادريافت آب رود خانه آق بلغ ,شمس آباد ونك ورود خانه جاغ جاغ تحت نام حوضه ابريز سولكان در تنگ گله گاو از محدوده سميرم خارج وبا حوضه هاي آبي بخش گندمان بروجن به سمت رود خانه بزرگ خرسان حركت مي كند .دبي متوسط مجموع رود خانه هاي اين حوضه بر روي هم 91/6متر مكعب بر ثانيه وحجم تخليه سالانه آن حدود 363 ميليون متر مكعب مي باشد. آبهاي زير زميني به علت منابع عظيم آبي وگسترش لايه هاي آهك هاي كار ستيك در محدوده شهرستان سميرم منابع آب هاي زير زميني منطقه داراي آبدهي قابل توجهي مي باشد. آب هاي زير زميني مورد استفاده در شهرستان سميرم از چشمه ها,قنات ها وچاه هاي سطحي ,نيمه عميق وعميق تامين مي گردد ومجموعا حدود 8/158ميليون متر مكعب از تخليه سالانه آن ها در بخش كشاورزي به مصرف مي رسد. تقسيمات سياسي وكشوري شهرستان سميرم كه قدمت آن به بيش از 2700سال مي رسد از دير باز جز مناطق ومحدوده فارس بوده واز زمان قانوني شدن تقسيمات كشوري در سال 1316 جزء شهرستان آباده محسوب مي گردد ,به دنبال جنگ خونيني كه با حمله توام حمله عشاير ترك قشقايي ولر هاي بوير احمد در تير ماه 1322در منطقه صورت گرفت ,در سال 1342 سميرم از استان فارس وشهرستان آباده جدا شد وبه صورت بخش به فرمانداري شهرضا واستان اصفهان ملحق مي گردد و سرانجام در مهرماه 1342به مسافرت اسداله علم نخست وزير وقت به شهرستان تبديل شد واكنون از جهت رتبه بندي شهرهاي ايران در رديف شانزدهم شهر هاي استان ويكصدو هشتاد وپنجم كشوري قرار دارد . براساس آخرين تقسيمات كشوري در سال 1380اين شهرستان به دو بخش مركزي و پادنا و شش دهستان به شرح زير مي گردد: بخش مركزي ؛ اين بخش قسمتهاي مركزي وشمالي شهرستان را شامل مي شود و8/61 درصد مساحت شهرستان را به خود اختصاص داده است ودهستان هاي تابع اين بخش عبارتند از :دهستان ونك به مركزيت شهر ونك ,دهستان وردشت به مركزيت روستاي فتح آباد ودهستان حنا به مركزيت شهر حنا . بخش پادنا ؛ اين بخش كه 2/38درصد مساحت شهرستان را شامل مي شود قسمتهاي جنوب شرقي را در برمي گيرد .دهستانهاي شامل اين بخش عبارتند از دهستانهي پادنا ي عليا به مركزيت روستاي بيده ,پادناي وسطي به مركزيت شهر كمه كه مركزبخش نيزمي باشد وپادناي سفلي به مركزيت روستاي چهارراه.اين شهرستان كه6/7درصد مناطق محروم استان را شامل مي شود داراي چهار نقطه شهري سميرم ,حنا ,ونك وكمه ,108روستا داراي سكنه ,279مزرعه مستقل ,13 منطقه تابع 16 مكان مستقل و16 نقطه فرعي مي باشد .شهر زيبا وسنتي سميرم واقع در مركز شهرستان است كه با ارتفاع 2,460متر از سطح دريا تحت عنوان بام ايران به صورت دشت نيمه همواري باارتفاع زيادوشيب فراوان توسط كوههاي سربه فلك كشيده محصور شده درسال1329 با احداث شهرداري به نقطه شهري تبديل گرديده است. وجه تسميه ويژگيهاي جغرافيايي وشرايط آب وهواي شهرستان سميرم وهمچنين حساسيتهاي قومي وقبيله اي كه در ادوار مختلف به تاريخ اين خطه اضافه گرديده است ,سبب طرح نام سميرم در متون وكتب جغرافيايي وتاريخ شده است .در خصوص وجه تسميه شده اين خطه تعابير وتفاسير مختلفي به كار برده شده چنانچه در كتاب آثار الوزراء آمده است :گويند سميرم از ولايات اصفهان است وآب تلخ را از آنجا آورده اند وحال خراب گشته .مردم آن به واسطه استيلاي كرد وشول جلا نمودند واما در عجائب المخلوقات چنين آورده شده كه باني آن سام ابن ارم نوح بوده وآن را سام آرام واز كثرت استعمال سميرم گويند .نقل قول ديگري كه حكايت از قدمت تاريخي منطقه دارد وبيشتر از آن بوي افسانه به مشام مي رسد از اين قرار است كه سام پادشاه كياني در حال عبور از اين منطقه بوده كه درد وعرضه اي بر او مستولي شدهودر اين خطه آرام مي شود وسبب نام گذاري سميرم مي گردد كه همان تغيير واژه سام آرام مي باشد .عده اي نيز براين عقيده هستند كه وجه تسمه منطقه از كلمه زميران است كه اشاره دارد به زمهرير وسرماي بسيار سخت كه زمستانهاي سميرم بدان متصف مي باشد ومي توان آن را مهمترين ومستند ترين عامل نام گذاري اين خطه به حساب آورد. جمعيت برطبق آمار موجود در سال 1375جمعيت شهرستان بالغ بر64,918نفر بوده كه ازاين تعداد32054 نفر مرد و ,32846نفر زن بوده است .جمعيت شهرستان داري تركيب سني بسيار جوان است به طوري كه 9/48در صداز كل جمعيت در بين گروه سني زير 14 سال قرار گرفته كه توجه به آينده آن بخصوص در مورد وضعيت اشتغال نياز به يك برنامه ريزي دقيق وهمه جانبه را مي طلبد .ميزان با سوادي در نقاط شهري 5/87 درصد ودر نقاط روستايي 8/71در صد مي باشد كه در مجموع 2/87در از مردان و3/73درصد از زنان را شامل مي شود .با توجه به اينكه وسعت آن 5,224كيلو متر مربع وزمين هاي قابل كشت منطقه حدود 50789 هكتار برآورد گرديده است تراكم نسبي در شهرستان 5/12نفر در كيلو متر مربع مي باشد كه به علت كوهستاني بودن منطقه وشرايط آب وهوايي سرد نسبت به استان اصفهان كه 37 نفر مي باشد ,بسيار كمتر است. ضمن اينكه تراكم بيولوژيك در منطقه 2/1هكتار مي باشد كه با توجه به بافت كشاورزي منطقه واشتغال اكثريت جمعيت منطقه به فعاليت هاي كشاورزي با عنايت به قابلت هاي زراعي وباغي ومنابع آب منطقه نياز به توسعه وبرنامه ريزي اصولي دارد. بخش هاي عمده اقتصادي شهرستان كشاورزي براساس آمار سال 1382,شهرستان سميرم داراي حدود50 هزار هكتار زمين زراعي آبي وديم مي باشد كه از اين ميزان ,سطح زراعت آبي حدود 16 هزار هكتار ,زراعت ديم 4/9هزار هكتار ,آيش آبي 13 وآيش ديم 12 هزار هكتار مي باشد. زراعت : شهرستان سميرم داراي 4,200 هكتار گندم ديم قابل برداشت با متوسط عمكرد 1/1تن در هكتار مي باشد .در سال زراعي 82-81 توليد گندم 19هزار تن بوده كه از اين مقدار 9850 تن توسط سازمان تعاون روستايي شهرستان خريداري شده است .همچنين سطح كشت چغندر قند در سالهاي مختلف وبا توجه به شرايط جوي وعملكرد كارخانجات قند بين 2500تا 3500هكتار متغير مي باشد .در سال زراعي 82-81 ميزان توليد چغندر قند منطقه 105 هزار تن با متوسط عيار 5/17بوده كه از لحاظ امتياز وعيار در سطح استان رتبه اول را داشته است ,ساير محصولات زراعي منطقه شامل سيب زميني ,جو,عدس ,نخود وسياهدانه مي باشد . باغباني :سطح كل باغات منطقه حدود 5/16هزار هكتار است كه اغلب آن محصول سيب (95در صد)ودر رديف هاي بعدي گردو,بادام ,آلبالو , هلو وزردآلومي باشد .طبق برآورد انجام شده در حدود 64/73در صد كل در آمد ناخالص محصولات آبي و09/68در صد كل محصولات كشاورزي شهرستان به سيب درختي اختصاص دارد .وجود درختان وحشي سيب در كوه آلمالو در شمال روستاي ورق از توابع دهستان وردشت نشان از قدمت واستعداد بالقوه اين منطقه در پرورش سيب دارد. اولين باغ سيب در سال 1338 در شهرستان سميرم احداث گرديد واز سال 1350به بعد كاشت واحداث آن سير صعودي پيدا كرد به طوري كه در حال حاضر حدود 12 هزار هكتار باغ بارور با عملكرد متوسط 20تن در هكتار و4هزار هكتار نهال سيب در سطح شهرستان در سه منطقه وردشت ,شهر سميرم وبخش پادنا در كوهپايه هاي زاگرس با بيش از 5/6ميليون اصله درخت در خور توجه است.اقتصادي بودن اين محصول باعث گسترش باغات سيب گرديده وتوليد ساليانه آن را به حدود 300هزار تن رسانيده است وپيش بيني مي شود تا سال 1385به 350 هزار تن برسد وعده باغداران آن به 6هزار نفر برسد .واريته هاي سيب منطقه از ارقام پايه بذري شامل رد وگلدن ,دليشز, گلاب اصفهان ,گلاب كهنز ,سلطاني ,شفيع آبادي, گرن اسميت , چهار,اسرائيلي وآستارا مي شود واز ارقام پايه كوتاه مالينگ نيز مي توان به ارقام فوجي ,گالاوآيلارداشاره كرد. خدمات عليرغم رشد سهم بخش خدمات به 3/16در صد در سال 1375,به علت عدم وجود زير ساخت هاي اساسي وپايين بودن كيفيت كاري و همچنين به علت مشكلات ارتباطي كه بيشتر ناشي از عوامل طبيعي است ,خدمات رساني بويژه از لحاظ خدمات عالي وترويج در سطح منطقه چندان مناسب نيست .ولي با اين حال نسبت به بعضي از مناطق همجوار از وضعيت بهتري برخورداراست .هم اكنون 99در صد از مناطق روستايي شهرستان داراي آب وبرق وبيش از 90درصد داراي خدمات ارتباطي به صورت دفاتر مخابراتي ومراكز خودكار هستند. همچنين در مركز دهستانها ادارات وسازمانهاي مختلف شهرستان به صورت نمايندگي مشغول خدمات رساني است از لحاظ راههاي ارتباطي تقريبا 90 در صد راه هاي روستايي تقريبا رضايت بخش است ,اما در كل وضعيت خدمات اساسي وزير بنايي در سطح منطقه چندان مناسب نيست. صنعت با وجود معادن ومنابع فراوان ونيز با وجود توليد ساليانه بيش از 300 هزار تن سيب درختي وبي از180هزار تن ساير محصولات كشاورزي در سطح منطقه ,بخش چندان رشدي ننموده وتنها 1/0در صد كل صنايع استان را شامل مي شود .صنايع موجود در منطقه بيشتر شامل صنايع دستي همچون قالي , گليم وجاجيم بافي ونمد مالي مي شود واز لحاظ وجود صنايع وكارخانجات موجود در منطقه مي توان به كارخانه خاك نسوز پشته , گچ ونك, شركت صنايع جانبي سيب اروم سانكوك ودو سرد خانه 5هزار تني وحدود 30 تا 40 كارگاه متوسط وكوچك صنايع توليدي همچون صندوق سازي وبلوك زني اشاره كرد كه با توجه به ظرفيت ها واستعداد هاي بالقوه وبالفعل منطقه بسيار نا چيز است. معادن معادن موجود در سطح شهرستان سميرم در 3 گروه طبقه بندي مي شود كه عبارتند از :معادن سنگهاي تزئيني :معدن سنگ مرمريت قبر كيخا با ذخيره 75,000 تن واستخراج ساليانه 8,750تن سنگ مرمريت كهنور چه با ظرفيت 1,250,000تن واستخراج ساليانه 7,000تن ومعدن سنگ مرمريت مهرگرد با ظرفيت 450,000متر مكعب استخراج ساليانه 15,000متر مكعب .معادن خاك نسوز : معدن خاك نسوز شمالي با ظرفيت 2,437,000تن واستخراج ساليانه 15,000تن معدن خاك نسوز جنوبي با ظرفيت 165,000تن واستخراج ساليانه 1000تن ,ومعدن سنگ گچ ونك سميرم كه اين معدن از نظر زمين شناسي متعلق به سازندگچساران بوده وبا آهك ومارن همراه مي باشد .ميزان ذخيره اين معدن 5/1ميليون تن وميزان توليد آن روزانه 300تن مي باشد .معادن مس و سرب خانقا , معدن مس چاه پلنگ ,و معدن مس و سرب آب باغ كهرويه (كيلو متر 23 جاده سميرم شهرضا )با نوع ماده گالن كه تاكنون 6هزار تن از آن استخراج شده است. مناطق ديدني سميرم **آبشار زيباي آب ملخ (تخت سليمان )شايد يكي از بي نظير ترين منا طق ديدني ايران اين آبشار زيبا باشد. **دنا ار بلندترين قله هاي ايران در 70 كيلومتري سميرم سميرم شهرستاني در 160 كيلومتري اصفهان داراي آب وهواي معتدل تابستاني ومناطق طبيعي سرشار وغني مي باشد حدود صدها گونه گياهان اين منطقه در دنيا منحصر به فرد مي باشد. نمونه اي از مناطق تفريحي سميرم : الف – آبشار معروف سميرم در 5كيلو متري شهر سميرم ,آب وهواي خنك. ب-آبشار تنگ خشك در 45 كيلومتر سميرم محيط زيباي طبيعي ج-سد حنا 30كيلو متري سميرم ديدني وجالب د-آبشار خفر در حدود 70كيلو متري سميرم منطقه هاي جذاب وبكر , طبيعي در پناه كوه هاي سر به فلك كشيده دنا ,هنوز مقداري برف در كنار اين آبشارطراوت خاصي به آن مي بخشد. ه-چشمه نول در حدود 140كيلو متري سميرم در پناه كو هاي دناچشمه اي بسيار زيبا كه از زير دل برفها بيرون مي زند. و-چشمه بابا زرنگ در 45 كيلومتري سميرم منطقه اي زيبا وديدني نزديك شهر كمه. به هر سمت اين شهرستان كه مي روي رودي جاري ,چشمه اي جوشان,كوهي سر به فلك كشيده چرا سميرم در مورد وجه تسميه سميرم سخنان زيادي گفته اند كه مي توانيم به جرات بگوييم هيچكدام از آنها قطعيت ندارد بجز يك مورد كه در اينجا به چند مورد آن اشاره مي كنيم . 1-بنا به قولي سميراميس مله بابل به اين منطقه آمده است واين سهر را بنا نهاده است وبه همين دليل به سميرم موسوم شده است كه مخفف نام سميراميس مي باشد.2-بنا به نقلي از فردوسي در شاهنامه گويا مادر بهرام گور از سميرم بوده است واواين شهر را بنا نهاده وبه ان افتخار مي كند ومي گويد . زمادر سميرم نبيره شهم زمردي همي با هنر همرهم 3-عده اي معتقدند كه سام نريمان(جد رستم )در حال عبور از كشور كسالت شديد داشته است (دچار دندان درد شديد )بوده است وقتي كه به اين ناحيه مي رسد آرام مي گيرد وگفته اند سميرم يعني جاي كه سال آرام گرفته است كه اين سه مورد همان طور كه گفتم در حد نقل قول مي باشد وسنديت ندارد . مي گويند به علت اينكه اين ناحيه داراي آب وهواي كوهستاني وبسيار سردي بوده است در اين مورد به سخنان احمد كسروي در كتاب«نام شهر هاي ايران »اشاره مي كنم كه گفته است سميرم از دو جزء سمي يا شمي به معني سرد ورام به معني محل .در نتيجه به سميرم يا سميران به معني جا ومكان سرد است كه اين مورد به حقيقت نزديكتر است . 5-ونقل ديگر اين است كه معروف ترين وجه تسميه آن به علت آب وهواي سرد اين منطقه سميران گفته اند (زميران )كه بعدها به سميرم تبديل شده وبه معناي سر سير است وشايد تلفظ صحيح كلمه به قول ياقوت حموي سميرم بوده است . اماكن مقدس سميرم امام زاده سلطان ابراهيم (ع) از فرزندان امام موسي كاظم (ع) حدود 800 سال پيش تبليغات احكام ديني به ناحيه آمده است كه همزمان با خلافيت عباسيان بوده مي گويند مخالفان اين امام زاده اورا در دامنه كوه شيدان به شهادت رسانده اند – …. از قراري كه امير تيمور گوركاني در كتاب بحر النساب خود ذكر است وملاحظه شده است كه:امام زاده علمدار -امام زاده شمس الدين – امام زاده عبدالله امام زاده حسن -امام زاده قاسم (ع)پسران امام زلده اقطر ملقب به امام زاده سليمان بن اسماعيل

کوهپایه شهری است تاریخی که در ۷۰ کیلومتری شرق شهر اصفهان واقع شده‌است. این شهر از طرف شمال با شهرستان اردستان از طرف جنوب با شهر هرند (بخش‌های جلگه، بن رود (شهر ورزنه) و جرقویه علیا و سفلی) و از طرف شرق با شهرستان نائین و از طرف غرب با شهرستان اصفهان در ارتباط است. این شهر از نظر تاریخی قدمت زیادی دارد و نیز شامل روستاهای زیادی می‌باشد که از جمله مهمترین آنها عبارت است از امامزاده قاسم که در ۱۵ کیلومتری شرق این شهر واقع شده و محل زیارت امامزاده قاسم فرزند موسی بن جعفر و برادر علی بن موسی (امام رضا) می‌باشد. این روستا در ایام محرم و به خصوص در روز عاشورا پذیرای تعداد زیادی از مشتاقان می‌باشد.

مشخصات بخش کوهپایه

این بخش یکی از گسترده‌ترین و قدیمی‌ترین بخشهای استان اصفهان می‌باشد که در حاشیه کویر مرکزی ایران قرار گرفته و از شمال به شهرستانهای اردستان و برخوار و میمه و از جنوب به بخشهای جلگه و بن رود استان اصفهان و از شرق به استان یزد و شهرستان نایین و از غرب به بخش مرکزی اصفهان محدود می‌شود.

ارتفاع مرکز و جنوب بخش از سطح دریا ۱۵۷۰ متر و شمال آن ۳۳۰۰ متر می‌باشد. وسعت بخش کوهپایه حدود ۳۰۰۰ کیلومتر مربع است و تقریباً ۲۰٪ از وسعت استان اصفهان را به خود اختصاص داده‌است. همچنین برابر آخرین تقسیمات کشوری (سال ۱۳۸۰) دارای سه شهر به نامهای کوهپایه، سجزی و تودشک و ۴ دهستان به نامهای جبل، تودشک، زفره و سیستان و بیش از ۵۴۸ روستا، مزرعه و مکان می‌باشد، که از این تعداد در ۲۷ روستا شورای اسلامی تشکیل شده و ۲۷ دهیاری نیز راه‌اندازی گردیده که از این تعداد ۱۴ دهیاری مصوب می‌باشد.

مرکز بخش، روستای کوهپایه‌است که در عهد قاجار که تقسیمات کشوری بصورت ایالت و ولایت و بلوک بوده؛ کوهپایه مرکز بلوک اربعه (جرقویه،، اردستان و رودشتین) بوده‌است و از سال ۱۳۱۶ تا به حال مدت حدود ۷۱ سال است که مرکز جغرافیایی، سیاسی منطقه کوهپایه می‌باشد (تا سال ۱۳۷۳ بخشهای جلگه و بن رود جزیی از بخش کوهپایه بودند). مطالعات و تحقیقات زمین‌شناسی نشان می‌دهد که زمانی بخش کوهپایه را کلاً آب فراگرفته بوده (بجز مناطق کوهستانی) و به مرور زمان به خشکی تبدیل شده؛ به ترتیب مراکز جمعیتی زفره، کوهپایه و … ایجاد شده و اگر این نظر صحیح باشد شهرها و روستاهایی که در ارتفاعات قرار دارند قدمت بیشتری نسبت به نقاط دیگر دارند. ولی آنچه مسلم است پیشینه فرهنگی، مذهبی، آثار باستانی با هویت بجا مانده از ادوار گذشته، با سوادی و سطح تحصیلات عالی و … حاکی از قدمت و غنای فرهنگی مردمان این منطقه رانشان می‌دهد.

انواع مشاغل کشاورزی، دامداری، صنایع دستی، خدماتی و اداری در این بخش وجود دارد و این بخش دارای سه شهرک صنعتی مصوب (سجزی (شهرک صنعتی بزرگ شرق اصفهان سگزی)، کوهپایه و) و چندین نقطه صنعتی روستایی با بیش از یکصد کارخانه و فخاری فعال می‌باشد و حدود سه هزار نفر کارگر در آنها مشغول بکار هستند. در بخش کوهپایه حدود ۶۰ اداره، ارگان، نمایندگی، دفتر، مراکز نظامی، انتظامی، قضایی، آموزشی، تعاونی و بانک مشغول به انجام و ارایه خدمات به مردم هستند. تعداد کارمندان ادارات بخش ۳۰ نفر، تعداد کارگران کاخانه‌های بخش ۳۰۰ نفر و تعداد افراد شاغل در اصناف بخش ۱۰۰ نفر می‌باشد.

وجه تسمیه شهرها

کوهپایه نام قدیمی آن ویر بوده که اکثراً در اسناد و کتب قدیمی به چشم می‌خورد ویر که از لغات زبان محلی کوهپایه نیز می‌باشد به معنی هوش و ذکاوت است. بعد به قهپایه به معنی محکم و استوار نامیده شده (در اسنادی که در سال ۱۳۱۶ و قبل از آن مشاهده شده و از جمله در کتاب گلچینی از شاهنامه فردوسی و نشریات فنی مهندسی و بازرگانی لغت قهپایه دیده می‌شود) سپس به کوهپایه به دلیل قرار گرفتن در حاشیه ارتفاعات ۳۳۰۰ مارشینان نامیده شده. در اصطلاح محلی آنرا کوپا نیز می‌گویند (مشهور است که امام حسن مجتبی (ع) به ایرن (سرزمین عجم) تشریف فرما شدند و از شهر ری به قم و از آنجا به اردستان و سپس به قریه کهنگ و قهپایه عزیمت فرموده و در قهپایه (کوهپایه) نزول اجلال فرمودند و سپس به اصفهان محله لسان الارض تشریف فرما شدند و در آنجا زمین با حضرت سخن گفته‌است.

سِجزی معرب سِکزی است. سِکزی لغت اوستایی پهلوی می‌باشد و به دلیل سکونت قوم سکاها در قدیم‌الایام در این منطقه به این نام مشهور شده‌است. در زبان عامیانه سِگزی گویند و اکثر اسناد تاریخی آنها بنام سجزی می‌باشد به همین دلیل نام آن شهر بر اساس مصوبه هیئت وزیران سجزی اعلام شده. به هر حال سجزی یا سکزی همان سیستان و محل قوم سکاها می‌باشد.

تودشک یعنی تودشکت به معنای محلی هموار که در حاشیه دشت قرار دارد.

در موقعیت طول جغرافیایی آن 25 دقیقه و 30 درجه عرض جغرافیایی 50 دقیقه و 55 درجه قرار دارد. ارتفاع آن از سطح دریا 1710 متر و مساحتی حدود سه کیلومتر مربع است.

وجه تسمیه:طبق گفته اهالی در حدود 150 سال پیش ، قناتی در این محل به نام کاظم احداث می گردد که به مرور مورد توجه مردم و خصوصا دامداران قرار می گیرد، نام آبادی نیز برگرفته از نام احداث کننده قنات است.

جغرافیای طبیعی:

بر اساس نقشه پهنه بندی اقلیمی استان کرمان ، شهر کاظم آباد دارای آب و هوای بری،نیمه خشک و معتدل تا خنک است.

میانگین دمای سالانه 15/7 درجه سانتی گراد بوده و میانگین حداکثر و حداقل دما به ترتیب برابر 24/7 و 6/7 درجه سانتی گراد است.حداکثر و حداقل مطلق دما به ترتیب برابر 41/5 درجه سانتی گراد در تیر ماه و -15/1 درجه سانتی گراد در دی ماه بوده که به خوبی نشان دهنده اختلاف و نوسانات شدید درجه حرارت در شهر کاظم آباد است.

آب آشامیدنی:

کاظم آباد از امکانات لوله کشی شبکه آب برخوردار است. آب آشامیدنی از طریق چاه تامین و در حال حاضر بیش از 800 خانوار دارای مشترک آب است.

اماکن مذهبی:

از مهمترین اماکن مذهبی این شهر می توان به موارد زیر اشاره نمود:

مسجد جامع: واقع در خیابان امام خمینی(ره) ، با زیر بنا 800 متر در سال 1371 احداث گردیده است.

مسجد ولیعصر (عج): در خیابان مطهری، در سال 1374 تاسیس شده است. در جوار این مسجد،ساختمان مهدیه مورد بهره برداری قرار گرفته است.

مسجد امام حسین (ع): در خیابان امام خمینی (ره) شهر واقع شده است.

مسجد امام سجاد (ع): واقع در خیابان فردوسی ، با زیر بنا 850 متر در سال 1368 تاسیس شده است.

قلعه رئيسي شهري است در استان کهگيلويه و بويراحمد ايران. اين شهر در بخش چاروسا از توابع شهرستان کهگيلويه قرار گرفته‌است.
جمعيت اين شهر در سال 1385، برابر با 8,745 نفر بوده‌است.
شهر قلعه رئيسي در جنوب غربي استان کهگيلويه و بويراحمد و در منطقه‌اي کوهستاني قرار دارد. غرب شهرقلعه رئيسي به رودخانه‌اي ختم مي‌شود که آب آن شاليزارهاي زيباي اين شهر را تامين مي‌کند و در زبان محلي مردم منطقه به رو معروف است.اين شهر در مسير ارتباطي روستاها و بخش‌هاي همجوار قرار دارد و به نوعي گلوگاه ارتباطي اين مناطق به شمار مي‌رود، که اين ارتباط موقعيتي استراتژيک از لحاظ سياسي و فرهنگي به قلعه رييسي بخشيده‌است، قلعه رئيسي در 75 کيلومتري شهر دهدشت مرکز شهرستان کهگيلويه قرار دارد. مردم به گويش لري تکلم مي‌کنند دينشان اسلام و مذهبشان شيعه‌است، لازم به ذکر است که گويش لري که در قلعه رئيسي و استان کهگيلويه مورد تکلم قرار مي‌گيرد به گويش لري استان لرستان متفاوت و بيشتر به گويش بختياري و لحجه مردمان جنوب کشور نزديک است.

چرام شهري است در استان کهگيلويه و بويراحمد ايران. اين شهر در بخش چرام از توابع شهرستان کهگيلويه قرار گرفته‌است.
جمعيت اين شهر در سال 1385، برابر با 12,076 نفر بوده‌است .

اين شهر در بخش شرقي شهرستان کهگيلويه و بويراحمد واقع شده‌است. شهر چرام داراي مکانهاي ديدني بسيار و ازجمله باغ معروف و مشهور چشمه بلقيس ، باغ عمران ،چشمه کورسا،امامزاده امير يوسف،سرکرته،باغ و آبشار المون،قلعه قديمي،روستاي تاريخي آرند و باغهاي زيباي طسوج بوده و با توجه به سرزمينهاي حاصلخيز و شاليزارهاي وسيع و زيبا در آن به منطقه سبز و به عنوان «شمالي در جنوب» ناميده مي‌شود.اين شهر داراي دو نمونه پر محصول برنج مرغوب از نظر کمي و کيفي به نامهاي ثبت شده چرام1 و چرام 2 بوده.مردم اين شهر با صفا و مهمان دوست بوده به طوري که در استان کهگيلويه و بوير احمد به خونگرمي و مهرباني مشهور و معروف مي‌باشند.زبان مردم اين شهر زيبا لري است.اين شهر از سال 1356 تا کنون داراي شهرداري بوده که در 30 سال انقلاب توجه زيادي به اين شهر نشده ولي از زمان رئيس جمهوري آقاي احمدي نزاد کلنگ ساخت دانشکده علم و صنعت زده شده که تاکنون نزديک به 30 درصد از فاز اول ساخته شده‌است.اين شهر در کشاورزي از سال 1380 تاکنون کارهاي زيادي در ايجاد باغ و کاشت مرکبات شده‌است .

ليکَک يکي از شهرهاي شهرستان بهميي در استان کهگيلويه و بويراحمد ايران است. شهر ليکک مرکز شهرستان تازه‌تأسيس بهميي است. بخش بَهمَئي در سال 1384 به شهرستاني به مرکزيت شهر ليکک ارتقاء ‌يافت.

بندر ديلم يکي از شهرهاي استان بوشهر است. اين شهر مرکز شهرستان بندر ديلم نيز مي‌باشد.

بندر ديلم با جمعيتي بالغ بر 30 هزار نفر در حدود 200 کيلومتري بندر بوشهر و شمال غربي استان بوشهر نزديک مرز مشترک استان‌هاي خوزستان و کهگيلويه و بويراحمد قرار دارد. در ماه‌هاي آذر، دي و بهمن آب و هواي اين بندر سرد و بقيه سال هوائي گرم و مرطوب دارد. شغل اکثر مردم اين شهر تجارت و بازرگاني وصيادي است و اجناس خارجي در اين شهر با قيمتي کمتر از بازار بقيه ايران به فروش مي‌رسند به طوري که از استان‌هاي همجوار و حتي ديگر استان‌ها براي خريد به اين شهر مي‌آيند. به همين دليل در ايام تعطيل (نوروز،…) شلوغ‌ترين شهر استان بوشهر است.

دانشگاه آزاد اسلامي مرکز ديلم در سال 1382 در اين شهر تأسيس شد مرکز آموزش عالي اين شهر است. اين دانشگاه هم اکنون با داشتن قريب به 300 دانشجو در مقطع کارداني ودر دو رشته حسابداري و رايانه به فعاليت خود ادامه مي‌دهد.

بندر گناوه يکي از شهرهاي استان بوشهر ايران است.
اين شهر با 72,331 نفر جمعيت (برآورد 1383 خ.) در بخش مرکزي شهرستان بندر گناوه واقع شده‌است.
اين شهر از اقوام مختلفي تشکيل شده است. مهاجريني که از روستاهاي اطراف شهرستان به آن مراجعه کرده اند ريشه‌هاي لري دارند. اعراب نيز محله مخصوص خود را دارند. همچنين از اقوام دشتي نيز در گناوه ساکن هستند.

قدمت این شهر به قبل از اسلام بر می‌گردد و وجود آثار و ابنیه تاریخی در این شهر حکایت از قدمت باستانی آن دارد. آثاری همچون بارگاه میرارم بن سام بن نوح، نوه نوح، باقیمانده‌های شهر باستانی خورموج و قلعه محمد خان دشتی.
در مورد وجه تسمیه آن گفته می‌شود که «خورموج» از دو بخش خور و موج تشکیل شده است که خور مخفف خورشید و موج یا موچ یامچ یعنی نخل. یعنی خورموج به معنی شهر نخل و خورشید است.خورموج معانی دیگری هم دارد ، کلمه خور به معنی اب راه است یا جایی که از ان اب می گذرد که این کلمه ریشه ای عربی داردو موج هم که پر واضح است کلمه ای عربیست مثل امواج البحری یعنی امواج دریایی .از این نوع کلمه در شهرهای عربی به وفور یافت می شود مثل :خورفکان و خوردوبی.
بزرگان زیادی در این منطقه رشد یافته و به درجات عالی علمی فرهنگی هنری دست یافته اند. افرادی چون میرزا محمد جعفر خان حقایق نگار خورموجی (کسی که مرگ امیر کبیر را فاش کرد)، علی دشتی، فایز دشتی و محمد خان دشتی.

اخلاق و عادات مردم دشتی

مردم دشتی و خورموج مردمی مهربان و خونگرم و در عین حال مهمان نواز ،بی ریا ، صادق، متدین و در انجام مراسمات مذهبی گوناگون جدی و در مواقع غم و شادی شریک و غمخوار یکدیگرند. این خصوصیات و طبع بلند ،الهام گرفته از یک فرهنگ غنی و نشات گرفته از تمدن پرشکوه ایرانی و اسلامی است.

گویش مردم دشتی

تقریبا تمام مردم شهر خورموج به زبان فارسی لهجه دار که در مناطق روستایی بیشتر از شهر خورموج متنوع و مشهود است.
غذاهای سنتی و شیرینیهای محلی

غذاهای سنتی :قلیه ماهی ،پلو ماهی، لخ لخ (دمپخت ماهی)، ماهی تنوری(شکم گرفته)،قلیه تخم مرغ،دو پیازه جگیر،سمبوسه، پکورا،فلافل،دال عدس

شیرینی های محلی: رنگینک، حلوای خرمایی، حلوای انگشت پیچ،حلوای شکری، حلوا برنجی،حلوای راشی
بازی های محلی

هفت سنگ، گرگروک بازی،گلوله بازی، کیلی بازی، اسبم چه رنگ،

صنایع دستی

مهم ترین صنایع دستی شهرستان عبارت است از گبه و گلیم ، قالی ، عبا ، انواع سبد و حصیر ، عبای دشتی که در روستای کردوان

از توابع بخش کاکی ساخته می شود دارای شهرت جهانی است.

بیشتر این محصولات در کشورهای حوزه خلیج فارس و کشورهای اروپایی مانند آلمان به فروش می رسد.

دير يكي از شهرستان‌هاي استان بوشهر است، كه مركز آن بندر دير مي باشد. بندر دير در جنوب استان بوشهر واقع شده است و با مركز استان 208 كيلومتر فاصله دارد و بين 27 درجه و 51 دقيقه عرض شمالي و 61 درجه و 58 دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ قرار گرفته است. فاصله آن تا تهران حدود 1300 كيلومتر مي‌باشد. شهرستان دير از شمال به شهرستان‌هاي دشتي و تنگستان و از طرف مشرق به شهرستان‌هاي گنگان و جم و از ناحيه جنوب به و غرب به آب‌هاي نيلگون خليج فارس منتهي مي‌گردد. مرز آبي شهرستان دير در حاشيه خليج فارس حدود 82 كيلومتر مي‌باشد. گسلها، شكستگيهاي دامنه كوه‌ها و وجود صدف‌هاي دريايي در شيارها حكايت از پايين رفتن سطح آب دريا، حركات زمين و مدفون شدن مواد آلي با گل‌هاي آهكي در ته دريا مي‌باشد. جنس خاك منطقه قليايي است و به همين علت گياهان نميتوانند مواد مورد نياز خود را جذب نمايند. كمي رطوبت زمين، حرارت زياد هوا و كمبود مواد آلي نيز مزيد بر علت شده است. وجود توده هاي نمكي سبب شور شدن آبهاي روان گرديده است. ناهمواريهاي اين منطقه جزء نواحي پست زاگرس جنوبي‌اند كه ارتفاع آنها نسبت به زاگرس بلند، كمتر و قوس و چين‌ها نيز بسيار ملايم و به تدريج به طاقديس و ناوديس ها ختم مي‌شود. قله درانگ با ارتفاع 1223 متر در شمال بندر دير واقع است. رود مند كه از انار واقع در 28 كيلومتري شمال شرقي كازرون سرچشمه مي گيرد در منطقه “زيررود”‌ بخش بردخون به دريا مي ريزد. در منطقه آّبدان و لمبدان سفره‌هاي آّب‌هاي زيرزميني وجود دارد كه بارندگي فصل زمستان نيز بستگي دارد و با كم و زياد آمدن باران نوسان پيدا مي‌كند. چشمه آب گرم در كوه‌هاي “گنوي” و چشمه‌هاي ديگر نيز “لوحك”، “تنگ دوراهك”، “تنگ هيخ” و “گرگم” وجود دارد.
آب و هوا
آب وهواي منطقه در بيشتر ايام سال گرم ومرطوب در كنار ساحل گرم وخشك در فواصل دور تر از ساحل مي با شد. زمستان اين شهرستان مشابه هواي بهاري استانهاي سردسير كشور مي باشد. در فصل تابستان بادي معروف به باد يكصد و بيست روزه كه خشك و سوزان است در منطقه مي وزدو به اصطلاح محلي به ((تش باد)) يا((باد گرم)) معروف است .ميزان بارندگي كم وبارندگي ها متو سط سالانه 215 ميلي متر در ماههاي آذر تا اسفند مي باشد. تنها رود خانه دايمي كه از شهرستان عبور مي كند رود خانه مند است كه در شمالي ترين نقطه شهرستان دير و دشتي جريان دارد. ديگر رودخانه‌ها فصلي بوده ودرهنگام بارند گي جريان دارند.
_درجه حرارت درشهرستان ديّر حداكثر ميانگين دما 47 درجه سانتي گراد و كمترين معدل حداقل دماي سالانه 22 درجه است. در فصل تابستان ودر زمان وزش بادهاي گرم ((تش باد)) دما به پنجاه درجه سانتي گراد نيز مي رسد. سرد ترين هوا در دي ، و گرمترين زمان در مرداد ماه است .
_رطوبت : در اين منطقه به لحاظ نزديكي به دريا رطوبت زياد كه حداكثر مطلق 100% و متو سط ميزان رطوبت به 56 نيز مي ر سد.
پل ها : پل موجود بر روي رود خانه بردستان بطول 105 – پل موجود بر روي رودخانه مند بطول 1300 متر
ارتفاعات مهم : كوه در نگ بارتفاع 1200 متر ، قله برد افتاده در منطقه برد خون به ارتفاع 800 متر – كوه احمد سليمان مشرف به روستاي دوراهك به ارتفاع 1000 متر
جزاير واقع در حوزه شهرستان : جزيره خان به طول 3 كيلو متر وعرض 500 در بخش بردخون واقع شده است .ودر هنگام مد دريا به زير آب مي رود و قابل استفاده نمي باشد. جزيره تهمادون به طول 12 كيلو متر و عرض 1000 متر در بخش بر دخو ن واقع شده و داراي يك سري تپه هاي شني مي باشد كه براي اسكان موقت و امور نظامي مناسب مي باشد. جزيره نخيلو داراي پوشش گياهي است . قسمت جنو ب شرقي آن بصورت اسكله طبيعي است كه متور لنج هاي صيادي وباري وهمچنين قايقهاي صيادي مي توانند پهلو بگيرندوبراي حمل ونقل مناست است. اين محل نزديك ترين محل به راس التنوره عربستان و امير نشينان قطر و بحرين مي باشد .
جزيره گرم : در نزديكي جزيره نخيلو واقع شده و پناهگاه خوبي براي شناورهاي كو چك بو يژه قايق هاي صيادي است .
راس المطاف : راس المطاف يا جزيره زير آب : حساسترين منطقه در مسير شناورهاي بزرگ و كوچك است كه در 20 مايلي شهر ديّر و با فاصله 200 متري روستاي چاه پهن واقع شده است. طول اين منطقه 4 كيلو متر وعرض آن 20 متر است . در اين محدوده آب دريا حالت گردشي و بصورت گرد آب بوده و سالانه تعداد زيادي از شناورها به جهت نا آ گاهي با آ ن بر خورد كرده و به گل مي نشينند و غرق مي شوند . در همين راستا تعداد زيادي از انسانها و ملوانهاي شناور ها تلف شده و از بين مي روند .
راههاي ارتباطي :‌ جاده ارتباطي مرزي كه از مركز شهرستان تا بو شهر ادامه دارد به طول 200 كيلو متر جاده ارتباطي مركز شهر ستان ديّر به جاده ارتباطي بو شهر _ بندر عباس كه آسفالته مي باشد 15 كيلو متر جاده ارتباطي مركز بخش بردخون به جاده اصلي بو شهر _ بندر عباس كه آسفالته مي باشد 40 كيلو متر جاده ارتباطي رو ستاي مياني كه از روستاي بردستان تا آبدان امتداد دارد و شو سه مي با شد به طول 36 كيلو متر منطقه ي حفاظت شده مند: منطقه مندبامساحت 46400 هكتار،منطقه اي جلگه اي وكويري است كه دربخش بردخون ازتوابع بندردير در180 كيلومتري جنوب بوشهرواقع گرديده ويكي اززيست گاه هاي مهم آهودراستان بوشهربه شمارمي رود.اين منطقه درسال 1355 به عنوان منطقه حفاظت ده تحت پوشش اداره كل حفاظت محيط زيست بوشهرقرارگرفته است.رودخانه مندكه ازكوههاي فارس سرچشمه گرفته ودرخور زيارت به خليج فارس مي ريزد،مرز شمالي منطقه مندراتشكيل مي دهد.آب اين رودخانه به دليل عبورازكوه نمك واقع درجنوب خورموج شوروتلخ مزه گرديده ،درفصل تابستان وپاييز به دليل پايين آمدن سطح آب وتبخير، شورتر، و درفصل زمستان و بهار اندكي شيرين مي شود و روي هم رفته مهم ترين آبشخورمنطقه راتشكيل مي دهد. درمرزغربي منطقه و درحاشيه سواحل خليج فارس جزايركوچك ام سلمه (خان)،تهمادو،نخيلو وام الگرم واقع گرديده اند.اين جزايروآبهاي اطرف آن ها كه بخش قابل توجهي ازمنطقه حفاظت شده مندرا شامل مي گردد،زيستگاه مهمي جهت زمستان گذراني پرندگان مهاجرآب زي وتخم گذاري پرندگان ولاك پشتان دريايي محسوب مي شوند.مرزجنوبي منطقه ازپوزه گرم (پوزه ماشه )درساحل خليج فارس تاروستاي مل گنزه واقع درحاشيه جاده ساحلي ومرزشرقي منطقه راجاده ساحلي تشكيل مي دهدكه پس از عبورازروستاي مل گنزه ،درواحمد،زكوه،گزخون،شيبرم ،بردخون كهنه،بردخون نو ومخدان به رودخانه مند مي پيوندد. پوشش گياهي منطقه مند: منطقه مندازنظرپوشش گياهي به سه قسمت متمايزتقسيم مي گردد.بخش شمالي آن شامل گزدان هاي حاشيه رودخانه مندونوارباريكي به طول تقريبي14 كيلومتروعرض 5 كيلومترباوسعتي درحدود70 كيلومترمربع درحاشيه جنوبي رودخانه مندداراي پوشش گياهي مناسب ازانواع گرامينه ودرختان گزواشك وكهور بوده وبه دليل وجودمراتع خوب وپناه گاه وآبشخورمناسب مهم ترين زيست گاه آهوان درمنطقه محسوب مي گردد. ناحيه غربي وجنوب غربي كه بر روي هم بيش ازكل مساحت منطقه راشامل مي گردد،به دليل مجاورت بادريا به صورت لجن زاروپوشيده ازگل ولاي مي باشد. اجتماعاتي ازدرختچه هاي گزوبوته هاي شور دوست به صورت پراكنده دراين ناحيه ديده مي شوندكه پناهگاه وحوش منطقه مي باشند.درحاشيه شرقي جزيره ام الگرم وحاشيه غربي پوزه ماشه (درمنتهي اليه جنوب غربي منطقه )اجتماعات كوچكي ازدرختان ماندابي (حرا)گونه avlcenniamarina ديده مي شود.
حيات وحش منطقه مند:
الف_پستانداران:مهم ترين پستاندارمنطقه آهومي باشد.منطقه مندازقديم الايام يكي از زيست گاه هاي مهم آهو در استان بوشهر بوده است.درسال 1365 طغيان رودخانه مندونفوذ آب به داخل منطقه امن باعث ازبين رفتن بخش اعظم جمعيت آهوي اين منطقه گرديدبه طوري كه پس ازفرونشستن آب رودخانه لاشه 200 راس آهوتوسط محيط بانان درسواحل دريا وجزاير منطقه شمارش شده است. براساس سرشماري به عمل آمده درسال 1377 جمعيت آهوي منطقه مند305 راس مي باشد .ازسايرپستانداران منطقه :گرگ،روباه،سياه گوش،كفتارو…رامي توان نام برد. ب_پرندگان :پرندگان بومي منطقه شامل اگرت ساحلي، حواصيل خاكستري، باكلان،انواع كاكايي،چكاوك،كاكلي ،قمري ،فلامينگو،درنا،هوبره وانواع بازهاي شكاري مي باشد.
جزايرمنطقه : درآب هاي ساحلي غرب منطقه مندچهارجزيره بانام هاي ام سلمه (خان)،جببرين (تهمادو)،نخيلو وام الگرم وجودداردكه به علت نداشتن سكنه ،محيط امني جهت لانه سازي وتخم گذاري پرستوها ولاك پشت هاي دريايي وديگر پرندگان ازجمله اگرت هاي ساحلي ،سليم خرچنگ خورو…مي باشند.اين جزايربه فاصله متفاوتي ازساحل ودرامتداد يك ديگر قراردارند ،بزرگترين آنها ام سلمه بامساحت 800 تا 1000 هكتار وكوچك ترين آن ها جزيره نخيلو با مساحت تقريبي 75 هكتارمي باشد.
جزيره ام سلمه (خان) اين جزيره درنزديكي مصب رودخانه منددرامتداد شمال غرب به جنوب شرق كشيده شده و وسعت آن حدود 100 هكتار مي باشد.اين جزيره كاملا”مسطح است به طوري كه تحت تاثير جزر ومد نيمه ماه بخش اعظم آن راآب دريا فرامي گيرد.سواحل ماسه اي اين جزيره محل تخم گذاري لاك پشتان دريايي مي باشد وقسمت هاي مركزي آن كه پوشيده ازگياهان شور دوست باحداكثر ارتفاع 80 سانتي متر است پناهگاه مناسبي جهت لانه سازي وزادآوري تعدادي ازانواع پرستوهامي باشد.اين جزيره غيرمسكوني است وفاقد هرگونه درخت ودرختچه مي باشد.پرندگاني كه درجزيره خان تخم گذاري وجوجه آوري مي نمايند،عبارتنداز:پرستوهاي دريايي،گلرابي،كاكلي كوچك،پرستوي دريايي پشت دودي ،سليم و…
جزيره نخيلو:اين جزيره بامساحت تقريبي 75 هكتار به فاصله ي 10 كيلومتري ساحل گزخون واقع شده است ،شكل جزيره بيضوي است ودامنه هاي غربي وشمال غرب وجنوب غربي آن صخره اي مي باشد.مناطق مركزي اين جزيره داراي پوشش بوته اي انبوه ومناطق مجاورساحل آن درقسمت هاي شمال وشرق ،شني توام با انبوه بقاياي صدفهاي دريايي ودرسايرقسمت ها ماسه اي است ومحيط مناسبي راجهت زادآوري لاك پشتان وانواع پرندگان دريايي فراهم آورده است . دراين جزيره سه گونه پرستوي دريايي پشت دودي وكاكلي وپرستوي دريايي پشت دودي مناطق مركزي باپوشش بوته اي ودوگونه ديگر مناطق بازوبدون پوشش گياهي راجهت تخم گذاري انتخاب مي تهم اد نمايند. جزيزه ام الگرم :به مساحت تقريبي 500 هكتار و100 هكتار ازديگر جزايرمنطقه مي باشند،جزيره ام الگرم داراي بافت ماسه اي صدفي شبيه به جزيره نخيلواست، اما جزيره تهمادو ازنظر بافت رسوبات با دو جزيره ذكر شده متفاوت است . پرستوهاي دريايي پشت دودي،كاكلي و كاكلي كوچك و هم چنين سليم خر چنگ خوار ولاك پشت هاي دريايي عقابي از جمله گونه هايي مي باشند كه در اين جزاير تخم گذاري مي نمايند. جزاير فارسي و خارگو:كه از امنيت بيشتري برخودارند و محل گونه هاي بسياري از پرندگان مهاجر دريايي ولاك پشت هاست.اين دو جزيره،ماسه اي وتقريبا”بدون پوشش گياهي است.جزاير ماسه اي،عباسك،خرو،موليات وسه دندون به علت داشتن ماسه هاي نرم وپوشش ناچيز علفي،محل مناسبي جهت تخم گذاري لاك پشت هاي دريايي وپرندگان مهاجر هستند.(لازم به توضيح است كه جزاير ياد شده به اضافه فارسي وخارگو غير مسكوني هستند ودر محدوده آبهاي شهرستان بوشهر قرار دارند.) جغرافياي سياسي طول نوار مرزي شهرستان دير 95 كيلومتر مي باشد كه از خور بردستان حد فاصل شهرستان دير و كنگان شروع و تا خور زيارت حد فاصل شهرستان دير و شهرستان دشتي ادامه دارد. اين شهرستان داراي 3 شهر شامل دير – آبدان – بردخون و همچنين تعداد 4 دهستان است كه آبدان و حومه به مركزيت دوراهك در بخش مركزي و آبكش در بخش بردخون. اخيرا تعداد 4 دهياري نيز در روستاهاي دوراهك و بردستان در بخش مركزي وآبكش و شهنيا در بخش بردخون داير شده و فعالند. تاريخي وجه تسميه بعضي از مورخين معتقدند كه بندر دير در اصل يهودي نشين بوده است كه احتمالا به علت تفوق آنها بر ديگر نحله هاي مذهبي و نيز احداث كنيسه هايي به نام دير، اين منطقه را دير ناميده اند كه با گذشت زمان در تلفظ كتابت به دير مبدل گرديده است. آثار و ابنيه بر جاي مانده مثل قلعه ها، سدها و قناتهايي كه از قدمت تاريخي برخوردارند، نشان از گذشته اي پر رونق و عصري طلايي و نيز ارتباطات بازرگاني و تجارتي با سرزمين هاي دوردستي همچون هند و چين بين النهرين و حتي بخش هايي از آفريقا را دارد. مردم شهرستان دير از نژادهاي مختلفي از قبيل آريايي ، عرب ، سياهپوست ، سومري و لر ممزوج شده و به تدريج داراي نوعي نژاد خاص گرديده است كه اصطلاحا به بوشهري مشهور شده اند. زبان مردم دير، فارسي ، با گويش هاي محلي بردستاني ، دشتي ( دشتياني ) و آبداني است كه از گويش هاي اصيل فارسي دري مي باشد و اغلب جملات و اصطلاحات آن جنبه استعاره داشته كه در ساير گويش هاي محلي فارسي بي سابقه است. مهاجرت گروهي از اعراب به اين منطقه و نيز ارتباطات تجاري و بازرگاني با شيخ نشين هاي جنوبي خليج فارس باعث شده كه تعدادي از مردم به زبان عربي تكلم كنند. همچنين لغات هندي، زنگباري، حبشي و حتي آفريقايي و انگليسي نيز در لهجه هاي مردم شهرستان شنيده مي شود.
تاريخچه شهرستان : بندر دير، بتانه و بي خاتي ( بي‌بي‌خاتون ) و بردستان از بنادر قديمي سواحل خليج فارس محسوب مي شوند. بنابر عقيده بسياري از مورخين،‌ قدمت آن به دوران ساسانيان مي رسد. دير آباد زمان ساسانيان در دامنه تپه‌ها و پيرامون تلي به نام “تل‌سوز” بوده كه اكنون آثار و بقاياي آن برجاست. “… در عصر ساسانيان محمود آباد بوده است و آثار برجاي مانده در دير آباد زمان ساسانيان در منطقه، تپه‌ها و اطراف تلي به نام تل سوز ( تل سبز ) اكنون به عنوان يكي از آثار تاريخي منطقه محسوب مي گردد. ” همچنين “…آثار و بقاياي شهر ها و آبادي هاي كهن بسياري وجود دارد كه بردستان، دير، بتانه ( بتخانه ) و بي خاتي ( بي‌بي‌خاتون) از آن جمله هستند.” مولف فارسنامه ناصري، قصبه اين ناحيه بردستان مي نامد كه سپس از دير به عنوان قصبه منطقه نام مي برد. مولف فارسنامه ابن بلخي نامهاي قديمي بندر دير را “نجيرم” و “نجيرام” ذكر مي‌كند. در نقشه‌هاي قديمي بويژه در نقشه‌اي كه در كتاب جغرافياي تاريخي سيراف درج گرديده، محل كنوني بندر دير بنام نجيرم ثبت شده است. نامهاي “دي‌ير” و “داير” در السنه سالخوردگان بگوش مي‌خورد. وجود ناحيه بردستان و بندر بتانه در اطراف دير و آثار تار يخي باقي مانده حكايت از سوابق تاريخي اين شهر دارد. در عصر عيلامي ها نيز بتانه را بتنه مي خوانده اند كه هر سال در اين شهر بازار بزرگي بر پا مي شده است . و همچنين كاربرد واژه بتخانه واينكه بقول مستوفي ، ديريهاي فراواني در اين منطقه قرار داشته ، اين نقطه را تاييد مي نمايد كه معابد و پرستشگاههاي اديان مختلف در بطانه فراوان بو ده است . بنادر ديّر ، بتون و بردستان در عصر ساسانيان معمور و آباد بو ده اند. در كتاب تاريخ بنادر و جزاير خليج فارس تاليف محمد ابراهيم كازروني آمده است كه : “دير” چهار برجيست در كنار دريا و بقدر پنجاه، شصت خانه چوب نخل و آن قلعه منجمله بلوك بردستان است.
– مسجد بردستان مسجد بردستان بر روي تپه اي در كنار روستاي بردستان از توابع شهرستان دير واقع شده است . اين مسجد از يك عمارت مربع مستطيل با يك مدخل كوچك و شبستان وسيع تشكيل شده است. شبستان براي روشنايي و هواگيري، فضاهاي درگاه مانندي دارد كه از داخل و خارج با گچ بري هاي زيبايي تزيين شده اند. بر فراز شبستان، بادگيري به سبك معمول جنوب ايران ساخته شده است كه خنكي و مطلوبيت هواي درون شبستان را تامين مي كند. اين مسجد در سال 1273 ه.ق. توسط حيدرخان دشتي تعمير شده است. كتيبه اي در درون يكي از اتاق هاي مسجد وجود دارد كه تاريخ تعمير آن را در سال 852 هجري نشان مي دهد و گمان مي رود از بناهاي قرون اوليه اسلامي باشد. در گورستان پيرامون مسجد بر روي قبور اسلامي سنگهاي آهكي كه با خط كوفي و عربي قديم و جديد مي باشد كه داراي ارزش تار يخي است . با تو جه به بقاياي خورده شده و تكه سنگهاي باقي مانده قدمت اين قبر ستان رامي تو ان حدود سده چهارم و پنجم هجري ، قمري دانست .
– ويرانه هاي بتانه : در قسمتي از پهنه به طول 10 الي 12 كيلو متر و به عرض 6 تا 8 كيلو متر به نام بي خاتي قلعه اي بنام بتو ن و پهنه بنام بتانه و بت خانه وجود دارد .در اين محل آثار ويرانه هاي شهري عظيم و حومه آن كه در كنار در يا قرار داشته و جود داشته . بين بتانه و بي خاتي بر دامنه ارتفاعات سنگي آثار ديوار ، آب انبار ، پلكاني سنگي كه به طرفين يك صخره وسيع از سنگ تراشيده اند نمايان است .و ارتفاع اين تپه تا سطح زمين حدود 30 تا 40 متر است .در پايين تپه و به فاصله 500 متري آن سنگ مدور بزرگي بصورت ميدان وسيعي وجود دارد . احتمال مي رود اين محل يك استاديو م بوده كه سبك معماري آن مربو ط به دوران سلوكي يا آمد و رفت فينيقيان باشد.

جزيره خارک يا خارگ جزيره‌اي است در 38 کيلومتري ساحل ايران (بندر گناوه) در خليج فارس و بخشي از استان بوشهر است.
در اين جزيره يکي از مهم‌ترين پايانه‌هاي صادرات نفت جهان بنا شده‌است.
جزيره خارک طاقديس ملايمي است که ميانگين شيب لايه‌هاي سطحي آن ميان 10 تا 15 درجه‌است. بلندترين نقطه جزيره کوه ديده‌بان نام دارد که ارتفاع آن از سطح دريا 87 متر است. در اين نقطه مدت‌ها پيش فانوس کوچکي نيز کار گذاشته بودند. در سوي شمال جزيره کوه تخت و در سوي جنوب آن کوه گردن‌اشتر قرار دارد.

در سال 1916 ميلادي براي حمل سنگ از حوالي مقبره علمدار در خارک، راه‌آهني تا اسکله جزيره کشيده شد. اين خط آهن به دست کاپتن تامسون، افسر مهندسي سلطنتي انگليس ساخته شده و سنگ‌هاي آن به مصرف زيرسازي راه‌آهن بصره به بغداد و زيرسازي مخزن‌هاي پالايشگاه نفت آبادان رسيد.

خارک قديم
کتيبه‌اى از دوران باستان در خارک سنگ‌نوشته‌اي به زبان پارسي باستان و خط ميخي موجود است که از اين کتيبه به‌عنوان سندي ديگر درباره نام خليج فارس ياد مي‌شود. در تاريخ 11 خرداد 1387 افرادي مخفيانه به طور تعمدي به تخريب اين سنگ‌نوشته دست زدند که هم‌اکنون تا 70 درصد آن نوشته تخريب شده‌است.

اماکن جزيره خارک پيش از استقرار صنعت نفت از شرق به سمت غرب عبارت بودند از:

آثار قلعه هلندي‌ها، گورستان اسلامي، آبادي خارک، خط راه آهن، گورستان مسيحي، قبر ابوبکر، قبر علمدار، باغ هلندي‌ها، گورستان پيش‌اسلامي، دخمه‌ها، بقعه مير محمد، قبر ديده‌بان، کرّه‌انگيزها.
بلندي‌هاي جزيره در غرب آن قرار دارند و عبارت‌اند از: کوه تخت، کوه لشکري، کوه ديده‌بان و کوه گردن‌اشتر.

شهر جم مرکز شهرستان جم در استان بوشهر در جنوب ايران است. اين شهر يکي از شهرهاي آباد استان بوشهر است که در فاصله 265 کيلومتري با مرکز استان قرار دارد. اين شهر در مقايسه با بيشتر شهرهاي استان بوشهر ، آب و هوايي معتدل تر دارد ،ارتفاع اين شهر از سطح دريا حدود 700 الي 800 متر است.همچنين فاصله اين شهر تا خليج فارس 25 کيلومتر مي‌باشد.

کلياتي درباره شهر جم
شهر جم در منطقه‌اي کوهستاني با درجه حرارت متوسط 23 درجه سانتيگراد (8 درجه کمتر از عسلويه) واقع گرديده‌است.
رطوبت نسبي 34 الي 51 درصد (40 درصد پائين تر از عسلويه)
ميزان بارندگي 308 ميليمتر در سال و وزش بادهاي منطقه‌اي مناسب.
خنکترين شهر در استان بوشهر
تنها شهري در استان بوشهر که انواع مرکبات پرورش مي‌يابد.تقريبا کشت همه درختان در اين شهرستان با موفقيت انجام شده است.
دسترسي به منابع گاز و آب در بطن کوههاي همجوار.
قرار گرفتن اين منطقه در 60 کيلومتري منطقه عسلويه بدون آلاينده‌هاي محيطي و صوتي.
دسترسي به راههاي زميني، هوائي (فرودگاه) و همجواري با راه ترانزيتي به شيراز(مسافت تا شيراز 270 کيلومتر)
پتانسيل گسترش مراکز اقتصادي در بخش‌هاي کشاورزي، صنعتي و خدماتي.
اشتغال 42000 نفر بصورت مستقيم و 71500 نفر بصورت غير مستقيم و بالا رفتن سطح معيشتي و درآمدي مردم منطقه و شهرهاي همجوار.
توسعه مراکز فرهنگي، آموزشي، ورزشي و رفاهي در منطقه و بالا رفتن سطح سواد مردم.
قرار گرفتن پالايشگاه گاز فجر جم در اين شهرستان که بزرگترين پالايشگاه گاز خاورميانه و دومين پالايشگاه بزرگ گاز در جهان مي‌باشد.

حدود جغرافيايي
اين شهرستان از شمال و شرق به بخش اسير شهرستان مُهر دراستان فارس از جنوب به شهرستان کنگان و از غرب به شهرستانهاي دشتي و دير محدود مي‌شود.

جم از نظر فرهنگي و ارتباطي
اين شهرستان از يک طرف به شهرستان فيروز آباد از توابع استان فارس متصل از طرف ديگر از طريق اتوبان 4 خطه جم – عسلويه به منطقه عسلويه قطب اقصادي انرژي ايران متصل گرديده است . وجود منابع کاري فراوان در اين منطقه جم را به يک شهرستان مهاجر پذير تبديل کرده است که نتيجه آن ورود فرهنگ هاي گوناگون به اين منطقه است. با پيشرفتي که شهرستان جم در سالهاي اخير داشته است انتظار مي‌رود بزودي جم به يکي از شهرستانهاي بزرگ در استان بوشهر مبدل گردد.

توابع
اين شهرستان داراي دو بخش – دو شهرو پنج دهستان مي‌باشد که (جم و ريز) نام دو شهر و دو بخش اين شهرستان مي‌باشند و دهستان‌هاي آن نيز از اين قرارند: (جم- کوري حياتي – انارستان – تشان – ريز).

همچنين مرکز اين شهرستان يعني شهر جم نيز از چندين روستاي بزرگ شکل گرفته‌است که عبارت‌اند از :ولايت – خواجه احمدي – قلعه کهنه و مالچه . از نظر وسعت بخش ريز از بخش جم بزرگ‌تر است اما از لحاظ جمعيت و تراکم جمعيتي بخش جم جمعيت بيشتري را در خود جاي داده‌است.

همچنين روستاهاي دولنگه (بهارستان)، انارستان و بهرباغ که هر سه از بزرگ‌ترين روستاهاي استان بوشهر هستند نيز در اين شهرستان قرار دارند.

هم اکنون با توجه به سکونت خانواده‌هاي کارکنان بخش‌هاي مختلف صنعتي شاغل در عسلويه، جمعيت اين شهر به شکل چشم گيري در حال افزايش است.

دين
با وجود اينکه جم در ناحيه‌اي ميان شهرستان‌هاي سني نشين جنوب استان فارس و بوشهر واقع شده‌است ولي مردم بومي اين شهرستان، عمدتا شيعه هستند، با اين همه در ميان شهرک نشينان جمعيت چندي از اقليت‌هاي زرتشتي ، مسيحي و يهودي و نيز اهل سنت زندگي مي‌کنند.

نژاد و زبان
تقريبا همه نژاد‌هاي ايراني از فارس و و لر و بختياري و… در شهرستان جم وجود دارد ولي مردم بومي اين شهرستان اکثرا فارس ،و فارس-بختياري هستند. مردم اين شهرستان به زبان فارسي سليس و روان صحبت مي‌کنند.لهجه مردم جم فارسي با گويش وي‍‍ژه است. يکي از لهجه‌هاي روان واصيل زبان فارسي در اين منطقه رواج دارد که داراي ويژه گي هايي تقريبا منحصر به فرد است به عنوان نمونه مي‌توان از تلفظ صداي (آ)در کلمات((خانه، شانه، لانه، باران و…)) ياد کرد نمونه ديگر مربوط به کار برد شناسه‌هاي ((مان، تان، شان))به صورت کامل است يعني در صحبت هاي روزمره مردم ترکيبات صحيح وکاملي همچون ((خانه مان ، پولتان ،خودشان و…)) بدون تبديل الف به (و) ـ که در بيشتر لهجه‌هاي کشورمان رايج است به وفور به کار مي‌رود .

نقاط ديدني
کوه پرديس (پدري) – باغ‌هاي ليمو و زيتون – پير بي‌بي‌ بانو – پير بيراهه آبگرمک(امام زاده جعفر)(باغها و آبشارهاي زيبا) – جنگل گلوبردکان ريز (يک جنگل انبوه با رودي نسبتاً دائمي که از ميان آن مي‌گذرد. که در شمالي ترين قسمت ريز قرار دارد) – مناظر زيباي گود لح (چشم‌اندازهايي زيبا در پشت کوه‌هاي بهرباغ و علي‌آباد) – حمام قاجاريه – آسياب علي‌آباد (طاحونه حاجي مظفر) – رشته قنات قره چناق – تنگ حنا – بنو تنگمان – باغ پدري – سي‌سواران – باغ‌هاي بيدخوار، نرگسي، بيدبلند،كوري،منظر،حاجي آباد،صيدي ، پهگو، فرامرزي، انارستان و ديگر روستاهاي زيباي جم و ريز – مناطق باستاني دايو و گلوقلات (گير کلات) – پير گلدسته – سد و گورستان تاريخي و باغهاي روستاي غربه – بناهاي تاريخي روستاي حرميک-رشته قنات قديمي روستاهاي تشان ودرهبان

تنگ ارم شهري است در استان بوشهر در جنوب ايران. اين شهر در بخش ارم از توابع شهرستان دشتستان قرار دارد.
جمعيت اين شهردر سال 1385، برابر با 3077 نفر بوده است.

بُردخون شهري است در استان بوشهر ايران. بُردخون مرکز بخش بُردخون در شهرستان ديّر است.

شغل اصلي مردم بردخون صيادي و کشاورزي است. نام يکي از دهستان‌هاي چهارگانه شهرستان دير استان بوشهر است. اين دهستان از 20 آبادي بزرگ و کوچک تشکيل شده که مهم آنها عبارتند از: بردخون کهنه، شه نيا، زيررود، زيدان، مل سوخته، نره کوه، درواحمد، دمي گز، گورک، شيبرم. مرکز دهستان قريه بردخون نو است که 961 تن سکنه دارد.

پيشينه
آبادي بردخون چند سده پيش در کناره خني (سفره‌هاي زير زميني که بصورت يک گودال دره مانند طبيعي هستند) واقع در شمال شرقي محل کنوني يعني احشام کهنه تشکيل شده بعلت کناره خني نشستن به آن اهالي (بردخني‌ها) (بُرد «به ضم اوّل» به معني کناره و حاشيه) مي‌گفتند که هنوز هم استعمال محلي غالب دارد و به تبع، آن محل چنين نام گرفته و بعدها با تطوراتي (بردخان) شايد بعلت تشابه خني با کلمه خان (يا خاني) و تطابق آن با خور خان و اينکه خوانين در اينجا از جمله خني ملک زياد داشتند. و سپس با تعابير اداري و دولتي باز هم به علت غرابت زبان بومي و با تشابه لفظي (بردخون) نام گرفته‌است.اين بخش تابع شهرستان دير مي باشد كه در مختصات جغرافيايي 28سانتيگراد و 4دقيقه عرض شمالي و 51سانتيگراد و 35دقيقه طول شرقي ، در وسعتي بالغ بر 847كيلومتر مربع ، آرام گرفته است . بردخون از حدود 35 روستاي اين بخش ، اكنون 30 روستا باقي مانده و از اين تعداد تنها 21 روستا داراي سكنه است . بردخون از مشرق و جنوب شرقي با بخش مركزي دير همسايه است . از شمال و شمال شرقي با بخش مركزي دير و بخش كاكي شهرستان دشتي همجوار مي باشد . از جنوب تا روستاي كورك – آخرين قريه تابع در جنوب شرقي آن – در همسايگي خليج فارس ، گوش به نجواي موج ها سپرده است . مركز اين بخش «بردخون نو» مي باشد كه از سال 1379 با تاسيس شهرداري به شر تبديل شد . رودخانه مند ، همچون تازيانه اي كه بر «كفل اسبي» فرو آمده باشد ، از حاشيه شمالي آن مي گذرد و به خليج فارس فرو مي غلتد تا «خور» معروف «زيارت» را تشكيل دهد . چهار خور معروف «منجو» ، «خان» ، «تهمادو» ، «گرم» محل اصلي براي صيد صيادان مي باشد ، كه با حدود 200 فروند قايق ، مشغول امرار معاشند . آب و هوا و پوشش گياهي تابستان طولاني و زمستان كوتاه ، دو فصل از چهار فصل سالند كه در اين بخش ، فرصت خودنمايي چنداني به دو فصل ديگر نمي دهند . تابستان گرم و فساينده ، همواره ثبات خود را داراست ، اما زمستان در سال هاي پياپي سيال و در نوسان است ؛ سالي پر بار و پر نشاط و سرمست و سالي ديگر بي رمق و بخيل . همين امر باعث شده تا كشاورزي و دامداري كه شغل اصلي مردم است از ثبات چنداني برخوردار نباشد . دليل عمده ي زايش مشاغل ديگر چون كار در كشورهاي حاشيه جنوبي خليج فارس ، بقالي ، صيادي و … همين بي اعتمادي مردم محروم اين منطقه به زمستان كوتاهشان است. به موازات رودخانه مند ، يك فقره آب زيرزميني با عرض ناچيزي وجود دارد كه از «كناري» تا «شيبرم» ادامه مي‌يابد ، لذا تمام روستاهاي شمال غربي اين بخش ميان اين خط آب زيرزميني و رودخانه مند واقع شده اند . گندم محصول اصلي كشاورزان اين ديار است . هر چند كه امروزه اكثر اراضي كشاورزي – حتي نخلستان هاي منطقه – زير كشت گوجه فرنگي رفته است . در سال هاي اخير چند آب بند خاكي احداث شده است كه آب نهرهاي فصلي منشعب از كوه هاي «جاشك» و «آبدون» را پشت خود نگه مي دارند ، اما هنوز زمينه استفاده لازم از همين مقدار آب ناچيز نيز فراهم نگرديده است . در زمين هاي باير منطقه دو دسته گياهان خودرو سبز مي شوند : دسته اول گياهان خودرويي كه مصرف غذايي و دارويي دارند ، مانند : جوسال ، توله ، خليلو ، حكال ، كاكل ، منگك ، گل رد ، اوشه ، دريمه و تهما ؛ و دسته دوم خار بوته هايي بي منت . پيشينه تاريخي با تمام جستجوهاي انجم شده به وسيله نگارنده ، آغاز دقيق شكل گيري و نحوه سكونت اوليه ساكنان روستاهاي اين بخش ، اطلاعات جامع و مستندي به دست نيامد . آنچه كه به دست آمده حاكي از اين است كه بردخون از دير باز در اين كشور پهناور شناخته شده و مورد توجه بوده است . «تاريخ ايران» ، «بردخون» را يكي از بنادر مهم اداري اعتبار و شهرت از ايالت فارس دانسته و آن را به همراه بندر سيراف ، بندر هرمز ، بندر عباس ، بندر لنگه ، بندر سينيز و بندر ريگ ، از مهمترين مراكز تجاري – بازرگاني روزگار خود قلمداد نموده است . بدون شك بردخون شك بردخون مورد نظر نويسنده تاريخ ايران ، بردخون كهنه ( ساحلي ) است . اما از سال 1333 هجري قمري ، (1915 ميلادي) به بعد ، بيشتر بر سر زبان ها افتاد .در جريان جنگ اول جهاني كه انگليسي هاي متجاوز عليرغم اعلام بي طرفي ايران – به جنوب كشورمان حمله كردند ، بوشهري ها ، تنگستاني ها و دشتستاني ها و به فرماندهي رئيس علي دلولري ، شيخ حسين چاهكوتاهي ، زاير خضر خان تنگستاني و حمايت روحانيون منطقه به دفاع برخاستند و خالو حسين بردخوني با 200 سوار لز بردخون به ياري آنها شتافت .
بسياري از آثار مكتوب كه از بردخون و توابع آن ياد كرده اند ، از دقت كافي برخوردار نمي باشند . در حالي كه به روايت بسياري از پيران روزگار ديده اين ديار ، هر آبادي در اين خطه مسمايي داشته كه بيانگر ويژگي هاي اقليمي و بومي خاصي آن بوده است . در اين ميان تنها دكتر سيد جعفر حميدي در «فرهنگ نامه بوشهر» ، با وسواس و دقت نظر ستودني با اين مسئله برخورد كرده است . مغدان ، شهنيا ، آبكش ، كناري و … هركدام نام هايي هستند كه در برخورد ، حكايت ها و راز و رمز هاي بسياري دارند . به عنوان مثال وجود آثار و بقايايي كه نشاندهنده زندگي «مغ»هاي زردشتي در حاشيه شرقي روستاي شهنيا با فاصله 2كيلومتري از «مغدان» قرار گرفته اند ، محقق را به تامل وا مي دارد . از طرفي «موه دو» در گيش محلي (موه=نخل+دو=دان(پسوند مكان) نامي است كه در يكصد سال اخير به اين روستا اطلاق شده است و ساخته اذهان مسئولان دولتي آن روزگار است ، چرا كه اصلا در گويش محلي «مخ» به اين معنا وجود نداشته و ندارد . اين اشتباه ممكن است از آنجا رخ داده باشد كه مرز گويش اين منطقه با گويش مناطق همجوار – بويژه تنگستان – براي آنان روشن نبوده است . در هر حال ، بحث و بررسي و علاقه پيرامون تاريخ كهن اين ديار ، به فرصتي ديگر نيازمند است . مكان هاي تاريخي جاي جاي اين ديار جاي پاي حادثه يا خاطره هاي است كه همچون روياهايي با طنين ضرب آهنگ گام هاي روزگار بر آن نقش بسته است . هر نامي ، دري به انديشيدن به روي آدمي باز مي كند و نقبي به غبطه و انده و دريغا مي گشايد . در زير به ذكر نام پاره اي از اين مكان ها اكتفا مي كنيم : شتي ، امسني، خني عبدو ، خني مطري ، كنار مسجدي ، گياچي ، گياركو ، تل بورجوه ، سورا ، تل جمشيدي ، بسي لري ، گز تل كاكلي ، كنار كاشي ، چه وردي احمد ، گوده سوري ، گوده سيد جعفري ، چهكو ، گزهاي خويني ، تل هاي مشكي ، دره باشكوه ، دره ارري (اردهايي) ، انه كلاتو ، گز مزيدي ، دوه فريدو ] چم دره ، توريج ، دره زنبور ، اوز واري ، دره اوليا ، چه خان ، چه ملي ، جمول يهاي سيد حسين ، براحمدو ، باغ ، جبري ، باغ سيد اسدالله ، چهاب گندو ، چه رضا ، كت فرهادو ، سنجر ، پاريو ، ميمني دو ، امير ديئان ، استادا ، تل ملاي وي وي ، دوه ، سه تلو ، چه تحلو ، دي زار ، كورزار ، مسيله ، دري مخكي ، بورم (گورو) ، سيد ، كت موه دو ، گوده مير حاجي ، آمار ، بالبالو، اشك تنكو ، شيخ ويا ، بلادو ، تل هاي حاجي پير ، تل بروي ، قلعه چار طاق ، قلعه شاداب و … . جزيره ام الگرم و نخيلو اين دو جزيره خالي از سكنه در حدود ناحيه بردخون در سواحل جنوبي استان بوشهر ، در فاصله كمي نسبت به يكديگر قرار گرفته اند. جزيره نخيلو در حال حاضر بيش از هر چيز محل زيست لاكپشتان خليج فارس مي باشد و از اين نظر ، اهميت زيست محيطي قابل توجهي دارد. جزيره گُرم جزيره گرم مقابل شهرستان دير در خليج فارس واقع شده و به علت وجود انبوه درختان جنگلي (موسوم به گرم) به همين نام نيز مشهور شده است. جزاير مطاف ، مرغي ، تهمادو ، و چراغي كه در مقابل ناحيه بردخون قرار دارند و خالي از سكنه اند از ديگر جزاير استان بوشهر هستند. صنايع دستي عبا بافي عبا بافي از رشته هاي صنعت نساجي است كه روزگاري در ايران و به ويژه در مناطق روستايي داراي گستردگي فراواني بوده است . اين صنعت در پاره اي از نقاط استان بوشهر مانند روستاهاي تنگ ارم ، بنار آزادگان، زيارت ، سعدآباد ، بردخون ، كردوان سفلي و عليا و حومه شهر اهرم رايج بوده كه علاوه بر تأمين نيازهاي روستاهاي استان به كشورهاي حوزه خليج فارس نيز صادر شده است . در حال حاضر (زمستان 1375) ارزش توليدات عبا در سال بيش از000/۰۰۰/۲۱۶ ريال مي باشد و تنها در سال گذشته مبلغ 000/108 مارك درآمد ارزي براي كشور داشته است . شخصيت هاي ديني ، علمي و فرهنگي دين داري ، دين باوري و دين ورزي مردم بردخون از طرفي و وجود علماي اعلام در ميان اين مردم خداجوي و مومن از ديگر سوي ، از دير باز ، اين ديار را كانون علم و ادب و معرفت نشان داده است . علماي مرحوم شيخ عبدالنبي بحراني ، سيد علي ركني ، آفا سيد اسدالله ركني ، آفا شيخ محمد بحراني ، شيخ علي بحراني ، حاج سيد محمد حسيني و … .
در هدايت و گسترش دين و دنياي مردم اين ديار و مناطق هم جوار نام هاي بسياري ماندگاري دارند . سيد بهمنيار حسيني (متخلصين به مفتون بردخوني) شاعر نام آشناي اغين ديار است . فايز هم كه زادگاه او زيارت دشتي است ، در محضر علماي بردخون كسب علم كرده و الفباي دين و عشق و زندگي آموخته است . از شيخ احمد زاير عالي طاهر طاهري ، حسين اكبري خسروي ، رئيس ابول رئيسي و رييس مظفر رييسي نيز اشعاري پراكنده باقي است كه قوت و صلابت اشعار شاعران توانمند در آنها موج مي زند . از زنده ياد شيخ عبدالمهدي بحراني ، زاير محمد حصيري و حاج سيد محمد حسيني نيز آثار منظومي به جاي مانده است . اكنون طلاب ، دانشجويان و فارغ تحصيلان زيادي از اين خطه در سطح كشور داراي اسم و اعتبارند . آيت الله حاج سيد احمد ركني از فضلاي ارزشمند عرصه دين و دين پروري است . آيت الله حاج سيد هاشم حسيني فرزند مرحوم حاج سيد محمد حسيني كه مديريت حوزه علميه قم را هم بر عهده دارند ، از عالمان برجسته جهان تشيع محسوب مي گردند . همچنين حجج اسلام سيد حسين و سيد علي ركني (فرزندان مرحوم آقا سيد اسدالله ركني ) و سيد علي و سيد ابوالحسن حسيني (فرزندان ديگر مرحوم حاج سيد محمد حسيني) ، نيز حجج اسلام سعيدي ، محمودي ، بحراني ، واعظ ، حاجياني و … طلاب اهل فضل و آينده دار اين ديارند . عليرغم نبود امكانات آموزشي كافي ، بسياري از جوانان دانشگاهي اين منطقه تا عاليترين سطوح دانشگاهي رسيده اند كه از آن ميان مي توان دكتر حسن دانايي فرد و بسياري جوانان ديگر نام برد . بسياري از مناصب ديني ، فرهنگي و اداري بخش و شهرستان به وسيله فرزندان ديروز و امروز بردخون اداره مي شود . اكثر آموزگاران ، دبيران ، به وسيله فرزندان ديروز و امروز بردخون اداره مي شود . اكثر آموزگاران ، دبيران ، مديران ، و مسولان امور آموزشي و پرورشي منطقه بومي هستند . تعدادي از جوانان و نوجوانان امروز بردخون دست به قلم و اهل شعر و نوشتن هستند كه به فضل خداوند آينده روشني در انتظار آنها است . جالب اينجاست كه تا قبل از پيروزي انقلاب اسلامي در سال 1357 هجري خورشيدي ، تنها تعداد انگشت شماري از فرزندان اين خطه تا سطح ديپلم تحصيل كرده بودند . به بركت انقلاب نظام مقدس جمهوري اسلامي ، اكنون بيش از 1400 تحصيل كرده ديپلم در اين بخش زندگي مي كنند . مفتون بردخوني مفتون ؛ سيد بهمنيار فرزند بردخوني علي اكبر حسني، شاعر بردخوني دوبيتي هاي بسيار بسيار زيبا را سروده است كه شهرت وي نيز به همين خاطر است . بردخون كجاست ؟ بردخون شهري زيبا وآرام در جنوب ايران وساحل خليج فارس قرار دارد ، از نظر جغرافيايي تابع شهرستان دير استان بوشهر است ؛ بنابر سرشماري مركز آمار ايران، جمعيت بخش بردخون شهرستان دير در سال ۱۳۸۵ برابر با 9386 نفر بوده است و داراي دو دهستان به نام هاي بردخون و آبكش مي باشد .در سال 1359 بخشداري در آن استقرار يافت.سال 1379 به همت وتلاش مسئولان وهمكاري مردم وبا تصويب هيإت دولت ؛ بردخون تبديل به شهر شد. غذاهاي محلي منطقه بردخون ايران از جمله كشورهايي است كه تنوع غذايي در آن بسيار زياد است.مي گويند پس از چين و فرانسه ، ايران از نظر گوناگوني غذا در مقام سوم قرار دارد.غذاهاي اصيل ايراني بسيار مقوي هستند. متأسفانه بخش غلط عادات غذايي غرب ، ذائقه ايراني را تخريب كرده و غذاهاي اصيل و با ارزش چون آبگوشت ، جاي خود را به غذاهاي كنسروي و نمك سود كه در اصل براي دوران جنگ و يا مسافرتهاي دريايي طولاني تهيه مي شدند، داده است. در اين تحقيق سعي شده است كه غذاهاي سنتي منطقه بردخون با توجه به تحقيقات محلي و منطقه اي ذكر شوند، تصور باطلي در ميان خانمهاي خانه دار وجود دارد و آن اين است كه گمان مي كنند براي تهيه غذاي هوشمند خوش طعم بايد مبالغ هنگفتي پول خرج كنند در حالي كه واقعاً اين طور نيست و يك كد بانو با سليقه مي تواند با صرف هزينه متوسطي بسيار بهتر از خانمهايي كه هزينه هاي گــزاف براي خريد مواد غذايي مي پردازند ،غذا تهيه كند.

نتيجه گيري
سابقه فرهنگي ، علمي واقتصادي درخشاني دارد.قديمي ترين حوزه علميه منطقه در اين شهر قرار داشته است وبزرگان فراواني از آن برخاسته اند.در گذشته علماي بزرگواري چون آيت الله شيخ عبدالنبي بحراني بردخوني ،آيت الله سيد علي ركني حسيني ،آيت الله شيخ علي بحراني وسادات گرانقدري چون حاج سيد محمد حسيني ، سيداسدالله ركني حسيني وشاعران برجسته اي همچون مفتون و فايز و دلاوراني مانند خالوحسين بردخوني وسردار شهيد يوسف بردستاني مايه افتخار بوده اند. امروز نيز بزرگان ودانشمندان ارزشمندي چون آيت الله حاج سيد هاشم حسيني مدير حوزه علميه قم ونماينده استان بوشهر در مجلس خبرگان رهبري افتخار آفرين اين سرزمين هستند.مداركي مبني بر وجود گمرك در گذشته نشانگر قدمت بازرگاني وتجارت منطقه بوده است. اكنون نيز كشاورزي وصيادي آن زبانزد است اما معضل عدم وجود اسكله و مشكلات كشاورزي باعث دلسردي مردم شده است.وجود منابع گازي پارس شمالي در غرب بردخون از ديگر مواهب خدادادي است.

بندر عسلويه در 70 كيلومتري جنوب شرقي كنگان و 37 كيلومتري شرق بندر طاهري در راس خليج ناويند بين مدار 27 درجه و 28 دقيقه عرض شمالي و 52 درجه و 37 دقيقه طول شرقي واقع شده و فاصله آن تا مركز استان (بو شهر) 308 كيلومتر است. درباره نامگذاري عسلويه،زنده ياد مهندس احمد حامي در كتاب “سفر جنگي اسكندر مقدوني به ايران و هندوسستان بزرگترين دروغ تاريخ است” از عسلويه با حرف اول الف نام برده و اظهار داشته است اين نام هم مثل بسياري از نام هاي منطقه مثل خارك،لارك،تنب و… يك نام ايلامي است و از دوره ايلامي ها به جا مانده است و كلمه “اسلو” با حرف الف در ابتدا به معناي آبگير، استخر و محل توقف كشتي ها است . آقاي محمد تقي مصطوي نيز در كتاب اقليم پارس اين مطلب را بر اساس كفته مهندس حامي تكرار كرده است. برخي مورخان و محققان متاخر عسلو را داراي چشمه ها و اب هاي شيرين دانسته اند و معتقدند به همين جهت بر آن نام عسلويه نهاده اند.

معرفي فرهنگ و تاريخ عسلويه

بخش عسلویه با وسعت ۹۳۶ کیلومتر مربع در فاصله ۶۰ کیلومتری مرکز شهرستان کنگان واقع شده است که از غرب به بخش مرکزی کنگان و روستای شیرینو ، از شمال به رشته کوههای زاگرس جنوبی ، از جنوب به خلیج نیلگون و خلیج همیشه فارس و از شرق به شهرستان پارسیان استان هرمزگان محدود و در مدار ۳۸و۵۲ طول شرقی و ۲۷ و ۲۴ عرض شمالی قرار دارد.

بخش دارای ۲ شهر بنام های عسلویه و نخل تقی و ۲۱ روستا که طبق سرشماری نفوس و مسکن در سال ۸۵ تعداد ۳۱ هزار نفر جمعیت در شهرها و روستاهای بخش ساکن و حدود ۲۳ هزار نفر نیز نیروی کارگری بوده است که در حال حاضر طبق آمارهای موجود حدود ۳۸ هزار نفر از اقصی نقاط مختلف کشور در تاسیسات و پروژه های منطقه مشغول بکارند.

روستاهای بخش در دو مسیر موازی یکدیگر قرار دارند ؛ بدین صورت که در مسیر جاده اصلی پارسیان – بوشهر بترتیب از شرق به غرب روستاهای بندو ، سهمو جنوبی ، سهمو شمالی ، سواحل ، مروع ، چاه مبارک ، خیارو ، عسکری ، اخند ، دهنو ، کلات ، بزباز و بیدخون با فاصله ی کمی از یکدیگر ( کل مسیر در حدود ۳۵ کیلومتر) و در نزدیکی رشته کوه زاگرس قرار دارند و در جانب دیگر و در کنار ساحل زیبای خلیج فارس روستاهای خره ، کنارخیمه ، بنود ، زبار ، صفیه ، بساتین و هاله در کنار منطقه بکر و شگفت انگیز نایبند قرار دارند.