عدالت در رفتار چگونه است؟

حضرت علي عدالت را در حوزه هاي مختلفي به كار برده است. يكي از اين حوزه عدالت در ارتباط انسان با خداست. از نظر امام خداوند متعال،  جهان را به لطف خود به سامان آورد و به امر خود از درهم ريختنش نگه داشت و به قدرت خود استواريش بخشيد (2). حضرت علي (ع) اساس هستي را عادلانه مي دانست كه خداوند آن را بر پايه حق آفريده است و حق در تفكر حضرت علي (ع)مظهر مفاهيم راستي، پايداري و عدالت است. يعني هيچ واژة ديگري همانند حق نمي تواند عصاره عدالت وارستي را نشان دهد. حضرت علي(ع) جهان هستي را جهاني عادلانه تصور مي كند كه در آن حق از ميان رفتني نيست و اين عدالت در هستي و خلقت، بايد در رفتار انسان ها هم نمود داشته باشد. در قاموس امام فضل خداوند بر مبناي عدالت است چه در مقام خلقت و چه در مقام رفتار با بندگان خود اينجاست كه امام مي فرمايد: خداوندي كه در هر وعده مي دهد، صادق است و فراتر از آن است كه بر بندگان خود ستم روا دارد. با آفريدگان خود به عدالت رفتار مي كند و هر حكم كه مي دهد از روي عدالت است (3). در اين هستي كه خداوند انسان ها را هم دعوت به عدالت و پيروي از حق كرده است و آنان را از پيروي از ابليس كه به دليل معصيت خداوند از درگاه الهي رانده شده است ، پرهيز مي دهد. چرا كه عين دوري از حق و عدالت است. اينجاست كه امام علي(ع) بندگان خدا را از پذيرش امر شيطان بر حذر مي دارد.

عدالت و ايمان

در نگاه مولا(ع)، عدالت، رأس و هسته اصلي و جوهره ايمان و سرچشمه همه خوبي‌هاست.

"العدل رأس الايمان و جماع الاحسان."5

در اين كلام گهربار از سويي، عدالت با اعتقاد و انديشه آدمي گره خورده و از سوي ديگر جمع‌كننده خوبي‌ها توصيف شده است. بنابراين، محك ايمان، عدالت است و مؤمن، كسي است كه الزاماً از سجيه عدالت برخوردار بوده و همواره بر مركب عدالت حركت مي‌كند.

بخش دوم اين حديث، در واقع مفسر سخني است كه در سطور قبل بيان شد. در آنجا، حضرت علي(ع)، ظلم را ريشه و منشأ همه آسيب‌ها و آفات معرفي فرمود و در اينجا سرچشمه و جامع همه بركات و نيكي‌ها را، عدالت توصيف مي‌كند.

جايگاه و ارزش عدالت

كلمات زير گرچه منزلت عدالت را، در منظر امام(ع)‌ نشان مي‌دهد، اما هر يك، به نوبه خود، شايسته شرح و تفصيل است:

"العدل فوز و كرامه"6 عدالت، پيروزي و عزت و كرامت است. "اسني المواهب العدل"7 برترين موهبت‌ها، عدالت است. "العدل اقوي اساس"8 عدالت، محكمترين بنيان است. "بالعدل تتضاعف البركات"9 با عدالت، بركت‌ها و خيرات، دو چندان مي‌شود. "العدل مألوف"10 عدالت، پيوند دهنده است. "جعل الله سبحانه العدل قواماً للأنام و تنزيها من المظالم و الاثام"11 خداوند، عدالت را براي قوام و استواري حيات جمعي و مصونيت از ظلم‌ها و گناهان مقرر فرمود.

از اين بيانات حضرت، به خوبي استفاده مي‌شود كه ظلم، موجب شكست و خواري، ناپايدارترين بنيان، علت اختلاف و گسستگي، نابودكننده خيرات و خوبي‌ها و موجب ترويج گناهان و آلودگي‌هاست.

عدالت و مردم

امام علي(ع)، اعمال عدالت را بهترين روش براي جلب اعتماد مردم و حفظ صيانت از حمايت‌هاي مردمي توصيه مي‌فرمايد. روش‌هاي امروزين، كه در واقع، عرصه سياست را، به صحنه نمايشي فريبنده، براي جلب آراي مردم، تبديل كرده و با طراحي رقابت‌هاي غيرواقعي احزاب حكومتي، عوام‌فريبانه، آزادي سياسي را متبلور مي‌سازد، در قاموس ولايت علوي، جايگاهي ندارد؛ بلكه رقابت نيز مي‌بايد بر محور عدالتخواهي استوار شود. از منظر علي(ع)، جمال و آبروي حاكمان به ارائه سخنان زيبا و شعارهاي فريبنده و ژست‌هاي تبليغاتي نيست بلكه خدمتگزاري مبتني بر اصل عدالت، همه عزت و آبرو و جمال ولايت را تعيين مي‌كند. لذا مي‌فرمايد: "عدالت، موجب پايداري ملت و آبروي حاكمان است." 12 و باز مي‌فرمايد: "همانا برترين نور چشم و روشنايي بصر، براي حاكمان، پايدار شدن عدالت در سرزمين‌ها و بروز عشق و شيفتگي مردم است. و اين عشق، ظاهر نمي‌شود مگر به آرامش سينه‌هايشان."13

همچنين آن حضرت، در نامه‌اي به زيادبن‌ابيه كه به جاي عبدالله بن عباس به حكومت فارس و شهرهاي اطراف آن منصوب كرد فرمود: "عدالت را بگستران و از ستمكاري و بيدادگري پرهيز كن. زيرا ستمكاري، مردم را به آوارگي كشاند و بيدادگري آنان را به مبارزه و شمشير فرا مي‌خواند."14

نتيجه آنكه ظلم، پايداري مردم را در حمايت از نظام سياسي شكننده كرده و مودت و عشق آنان را، به حكومت، سست مي‌سازد و اين نيست مگر به خاطر آنكه ظلم، آبروي حاكمان را مي‌برد و سينه‌هاي مردم را از بغض، آكنده مي‌سازد.

عدالت و اصلاحات

نظام سياسي پويا، نظامي است كه با خود ارزيابي مداوم و مطالعه شرايط جديد اجتماعي به توليد و اجراي راهكارهاي نوين بپردازد. امام علي(ع)، عدالت را برترين اصلاح مي‌داند. زيرا ضعف‌ها، بي‌نظمي‌ها، ناكارآمدي‌ها و ...، همه ناشي از خروج امور از موضع خود مي‌باشد و سياست عادلانه، سياستي است كه هر كاري را بر موضع خود بنشاند: العدل يضع الامور مواضعها. بنابراين، ماهيت و روح اصلاحات، پافشاري بر عدالت و تحقق آن است.

"الرعيه لاتصلحها الا العدل"15 اصلاح مردم، جز از طريق عدالت، ميسر نيست. "العدل يصلح البريه"16 عدالت است كه امور را اصلاح مي‌كند. "ماعمرت البلدان بمثل العدل"17 هيچ چيز، به مانند عدالت، باعث آباداني و سازندگي كشورها نمي‌شود.

بنابراين ظلم، نظام سياسي مردم را فاسد كرده و سياست‌ها و برنامه‌ها را مي‌آلايد و مانع پيشرفت و سازندگي كشور مي‌شود.

عدالت و توسعه

آن حضرت، در كلامي بسيار گويا، تنها راه نيل به توسعه را اتخاذ عدالت قلمداد فرموده و به كسي كه براي توسعه، عدالت را پايمال كرده و از طريق ظلم، توسعه را مي‌جويد، اطمينان مي‌دهد كه دستاوردي جز تنگنا و بن‌بست در انتظارش نيست.

"همانا عدالت، گشايش و توسعه نهفته است و هر كسي كه عدالت بر او تنگ آيد، ستم بر او تنگتر خواهد آمد."18

عدالت و سياست

در بيان امام علي(ع)، هيچ فاصله‌اي بين سياست و عدالت نيست او فقط سياستي را كارآمد مي‌داند كه بر مبناي عدالت استوار باشد. "خير السياسات العدل"19 برترين سياست‌ها، عدالت است. "العدل خير الحكم"20 عدالت، برترين قضاوت است. "العدل حيات الاحكام"21 عدالت، روح و حيات احكام است. "جمال السياسه العدل في الامره و العفو مع القدره."22 زيبايي سياست، عدالت در حكومت و بخشش در موضع قدرت است. "ملاك السياسه العدل"23 ملاك و محك سياست، عدالت است.

از اين جملات، دانسته مي‌شود كه ظلم، بدترين سياست‌ها و قضاوت‌هاست و آبروي حكومت را مي‌برد.

عدالت با دشمن

در دنياي امروز، اصل هدف، وسيله را توجيه مي‌كند در اغلب كشورها، مبناي برخورد سياسي با رقيب، چه در عرصه رقابت‌هاي جناحي و چه در خصوص سياست خارجي دول محسوب و به كار گرفته مي‌شود. هر كشور و يا جريان سياسي با معيارهاي خاص خود، دشمن را تعريف مي‌كند و آنگاه از همه ابزارها و امكانات موجود براي مبارزه با او بهره مي‌گيرد خواه اين ابزارها انساني و عقلايي باشند يا نه.

اما آيا در منطق علي(ع) نيز اين اصل پذيرفته است؟

آن حضرت، در بستر شهادت، طي نامه‌اي به امام حسن(ع)، و امام حسين(ع) مي‌نويسد: "اي فرزندان عبدالمطلب، مبادا پس از من، دست به خون مسلمين فرو بريد؛ و بگوييد اميرمؤمنان كشته شد. بدانيد جز كشنده من، كس ديگري نبايد كشته شود. درست بنگريد چون من از ضربت او و مردم، او را تنها يك ضربت بزنيد؛ و او را مثله نكنيد ... ."24

بنابراين، در منظر علي(ع)، حتي در برخورد با قاتل امام مسلمين نيز نمي‌توان از مرز عدالت خارج شد.

كساني به امام علي(ع) مراجعه كرده؛ و عرض كردند كه مردم، دل به دنيا بسته‌اند. معاويه با هدايا و پول‌هاي فراوان، آنان را جذب كرده است. شما نيز از اموال بيت‌المال، به اشراف و بزرگان عرب ببخش تا دور تو جمع شده و به تو گرايش پيدا كنند. به عبارت ديگر، شما امام بر حق هستيد پس به منظور تقويت جبهه حق از بيت‌المال خرج كن. در اينجا هدف، ظاهراً تقويت جبهه حق و وسيله، تصرف در بيت‌المال است. حضرت فرمود: "آيا از من مي‌خواهيد كه براي دست يافتن به پيروزي، از ستم بر مردم استفاده كنم؟ به خدا سوگند، تا عمر دارم و شب و روز برقرار است و ستارگان از پي هم طلوع و غروب مي‌كنند، هرگز چنين نخواهم كرد. اگر اين اموال از خودم بود، آن را مساوي بين مردم تقسيم مي‌كردم، چه رسد كه مال خداست."25

نقش عدالت در ثبات حاكميت

بي‌شك، هر حكومتي، در معرض دشمني‌ها و كينه‌توزي‌هاي عناصر منحرف داخلي و رقباي خارجي است و به ناچار، بايد برنامه مدوني را براي ثبات و مصونيت نظام سياسي، به مورد اجرا گذارد. امام علي(ع)، به آن دليل كه همراهي حمايت مردم را مهمترين پايگاه ثبات حاكميت مي‌داند باز هم عدالت را براي قوام و استواري مردم در دفاع از نظام سياسي توصيه مي‌فرمايد: "من عدل تمكن"26 هر كس عدالت پيشه كند، قدرت مي‌يابد. "لن تحصن الدول بمثل استعمال العدل فيها"27 هيچ چيزي مثل رعايت عدالت، دولت‌ها را حفظ نمي‌كند. "العدل جنه الدول"28 عدالت، سپر محكم دولت‌هاست. "اعدل تدم لك القدره"29 عدالت پيشه كن، تا قدرت تو تداوم يابد.

پس در نگاه امام علي(ع)، ظلم‌گرايي راز سستي و بي‌ثباتي حكومت‌ها است.

عدالت نسبت به کودک سقط شده دشمن
چون لشگر بصره پس از شکست در جنگ جمل فرار کردند و به شهر هجوم می‌بردند، زنی حامله از فریادها و هیاهوی فراریان، به شدت ترسید و بچه او سقط شد. پس از مدتی کوتاه آن زن نیز فوت کرد.
وقتی خبر به امام علی علیه‌السلام رسید، ناراحت شده، چنین قضاوت کرد؛ دیه آن کودک و دیه آن مادر را از بیت‌المال به خانواده‌اش بپردازید.
با این که مردم بصره از شورشگرانی بودند که با امام علی علیه‌السلام جنگیدند، چنین قضاوت عادلانه‌ای عقل‌ها را به شگفتی وامی‌دارد.

عدالت و فرهنگ رفتار انتقادی دومفهوم مهم و تحقق هر یک از آنها از آرمانهای بزرگ انسانی است.حضرت امام خمینی (ره) برای این دو موضوع اهمیت ویژه ای قائل شده است. این تحقیق در صدد آن بوده است تا این دیدگاه را به صورتی منسجم تبیین کند. در این مقاله تلاش شده است جایگاهی که اسلام برای این دو هدف و آرمان قایل شده است از دیدگاه حضرت امام مشخص شود . در این راه دیدگاه حضرت امام در مورد مفهوم فرهنگ رفتار انتقادی وعدالت و جایگاه این دو در اسلام و جامعه، تبیین شده است .

در روزگار خلافت خليفه دوم ، شخصي ادعايي نسبت به حضرت اميرالمومنين علي عليه‌السلام داشت و بنا شد در حضور خليفه رسيدگي شود. مدعي حاضر شد و خليفه خطاب به امام علي عليه‌السلام گفت: اي اباالحسن در کنار مدعي قرار گير تا حل دعوا کنم. که آثار ناراحتي را در سيماي حضرت اميرالمومنين علي عليه‌السلام نگريست گفت:

اي علي!  از اين که تو را در کنار دشمن قرار دادم ناراحتي؟

امام علي عليه‌السلام فرمود: نه بلکه از آن جهت که در رفتارت نسبت به ما دو نفر عدالت را رعايت نکردي نگران شدم ،  زيرا او را با نام صدا کردي و مرا با کنیه و لقب «ابوالحسن» خواندي (1)، ممکن است طرف دعوا نگران شود.

عدالت اجتماعی و فرهنگ رفتار انتقادی دو مقوله اساسی در دنیای روز می باشد به گونه ایی که هر شخص و هر حزبی و هر جناحی با آن سر و کار دارد و ناگزیرند که تسلیم این دو مقوله شوند یعنی برای بدست آوردن عدالت اجتماعی و فرهنگ رفتار تلاش کنند . همچنین انتخاب اندیشه امام خمینی برای تبیین این دو مقوله به علت تاثیرگذاری فراوان ایشان بر آگاهی و نگرش مردم در عرصه های فرهنگی ، معنوی ، دینی و سیاسی است . ایشان صریحا بیان می کند که فرهنگ زیر بنا است و از این رو باید بر ذهن و روان انسان ها تغییر ایجاد شود تا بتوانیم در عرصه های مختلف توسعه اجتماعی موفق باشیم . با این مقدمه ، پرسشی که مقاله حاضر به دنبال پاسخ گویی به آن است عبارت است از این که : جایگاه عدالت و فرهنگ رفتار انتقادی از منظر امام خمینی (ره) چیست ؟ برای دست یابی به پاسخ پرسش مذکور در ابتدا به پاره ایی از ارتباط میان مفهوم عدالت و فرهنگ رفتار انتقادی می پردازیم و آن گاه این دو مقوله را از منظر امام خمینی بررسی می کنیم .
مفهوم فرهنگ رفتار انتقادی و جایگاه آن در اسلام : 
فرهنگ نظام پیچیده و پویای اجتماعی است که در روند تکامل وجود انسان برای اتطباق با محیط طبیعی و اجتماعی و ادامه زندگی از سوی انسان آفریده و پرورده می شود و از نسلی به نسل دیگر به عنوان میراث اجتماعی انتقال می یابد . همچنین تظاهرات خارجی افراد که بصورت آداب و سنن و هنجارهای اجتماعی آنان نمود می یابد ، برگرفته از باورداشتهای درونی آنان است . هدف در فرهنگ رفتار انتقادی ، ارج نهادن به کار مثبت دیگران همراه با عدل و انصاف در پدیده های اجتماعی و نگرش دو سویه به رفتارها و عملکرد ها می باشد . این شیوه می تواند راه را بر پویایی جامعه هموار کند و جامعه را به سوی تکامل و پیشرفت رهنمون سازد . امام خمینی ( ره ) در بیان فرهنگ رفتار انتقادی به این نکته توجه تمام داشت که مسئولان و دست اندرکاران ، هرگز نباید خود را منزه و مبرای از نقد بدانند ، بلکه شایسته است که سخنان و نوشته های نقد آمیز را آویزه گوش سازند و آن را به عنوان هدیه الهی و آسمانی به شمار آورند . ( نباید ما ها گمان کنیم که هر چه می گوییم و می کنیم ، کسی را حق اشکال نیست. اشکال, بلکه تخطئه, یک هدیه الهی است برای رشد انسانها.) آدمی ، افزون بر پذیرش نقد ، باید در گام نخست ، به نقد خویش بپردازد و پیش از آن که به کاستی و عیب دیگران توجه کند و در جست وجوی زدودن عیبهای خویش باشد .انتقاد، جایگاه ویژه و با اهمیتی دارد و پرورش یافتگان مکتب اسلام ، آن را به عنوان اصل ضروری و لازم در زندگی انسانها می دانند و بدان سفارش کرده اند. انتقادگری و انتقاد پذیری را امام به عنوان یک فرهنگ در جامعه دینی مطرح کرد و بر این باور بود: نوآوری و ابتکار و رشد و حیات جامعه در سایه پرسش و پاسخ و نقد و انتقاد به دست می آید. از این روی، بی تفاوتی و نظاره گری را در جامعه دینی نمی پسندید و همگان را به خیرخواهی و نظارت بر امور مسلمانان و اهتمام به کار مردمان فرا می خواند.
آنچه در فرهنگ نقد مهم است ، آداب و ویژگی هایی است که انتقاد را به دو بخش انتقاد سازنده و یا ویرانگر تقسیم می کند. امام خمینی با آن که نقد را در مسائل سیاسی و اجتماعی امری ضروری و لازم می شمرد و از آن به عنوان عامل رشد و پیشرفت یاد می کرد ، لکن همواره در سخنرانی ها بر این واژه تکیه و اصرار داشت که انتقاد باید انتقاد سالم باشد.
مفهوم عدالت و جایگاه آن در اسلام :
"عدالت " از جمله مفاهيمي است كه به خصلت‌ها و خلقيات كلامي و رفتاري انسان‌ها معطوف بوده، و در طول تاريخ خلقت، براي بشر يك مفهوم آرماني محسوب مي‌شده است. از اين جهت مفهومي جهان‌ شمول و نامحدود به زمان و مكان مي‌باشد . در مقام نقد و ارزيابي تعاريف و رهيافت‌هاي فوق‌الذكر از عدالت بايد متذكر شد كه از فجر تاريخ تفكر بشري به اين سو، عدالت موضوع تأمل، نظرورزي و نظريه‌پردازي دانشمندان و متفكران مختلف فكري بوده است. از منظر امام خمینی عدالت از سه جنبه مورد بررسی قرار گرفته : 
از جنبه اخلاقی، عدالت همان حد وسط دانسته شده كه به معناى خروج از حد افراط و تفريط و ملاك فضيلت‏يا خلق حسن است. 
از جنبه عرفانی، عدالت می توان به نامه امام به فرزندشان اشاره كرد كه در آن آيه هجدهم از سوره حشر تفسير شده است " يا ايها الذين امنوا اتقوا الله ولتنظر نفس ما قدمت لغد واتقوا اللهان اللهخبير بما تعملون" (اى مومنان از خداوند پروا كنيد و هر كس بنگرد كه براى فردا چه پيش انديشى كرده است; و از خداوند پروا كنيد، چرا كه خداوند به آنچه مى‏كنيد آگاه است. ) 
از جنبه فقهی،حضرت امام در كتاب تحريرالوسيله، عدالت را چنين تعريف كرده است: 
(عدالت عبارت از ملكه راسخه‏اى است كه باعث ملازمت تقوى در ترك محرمات و انجام واجبات مى‏گردد.) 
از نظر اجتماعی عدالت از اصلیترین اهداف نظام اسلامی است.اما علاوه بر بعد اجتماعی ، تحقق عدالت نیز از اهداف اسلام و انبیا است؛چنان که حضرت امام می فرمایند:«همه زحمت انبیا برای این بود که یک عدالت اجتماعی درست بکننددر اجتماع و یک عدالت باطنی درست بکنند برای انسان در انفراد» 
بنابراین عدالت هدفی مهم واساسی یک ملت است. در عدالت اجتماعی همه برادر و برابرند. فقط و فقط کرامت در پناه تقوا و برتری به اخلاق فاضله و اعمال صالحه هست .
نتیجه گیری:
در یک جامعه اسلامی، عدالت یکی از اصلی ترین عوامل مشروعیت بخش به شمار می رود که سبب افزایش فرمان پذیری مردم از حکومت و کمک و حمایت آنان از دولتمردان و اطاعت آنان از قوانین جامعه می گردد.
وليکن در كنار اين عوامل در سايه ي نگرش صحيح به مقوله ي « عدالت اجتماعي » توام با فرهنگ رفتار انتقادی، همچنان به دليل وجود مديران نالايق و دنياگرا، شاهد « نابرابري اجتماعي » در ارتباط با حقوق اقشار محروم و مستضعف جامعه هستيم . تا جايي كه به اعتقاد مقام معظم رهبري حضرت آيت الله خامنه اي طبق تقسيم بندي مراحل پنجگانه ي انقلاب اسلامي ; يعني « ايجاد انقلاب اسلامي » , « ايجاد نظام اسلامي » , « ايجاد دولت اسلامي » , ايجاد كشور اسلامي » , « ايجاد دنياي اسلامي » , ايران اسلامي هم اكنون در مرحله ي « ايجاد دولت اسلامي » و در آستانه ي « ايجاد كشور اسلامي » قرار دارد. اميد است , با بازخواني اصول مسلم اسلامي و اصلاح مديريت نالايق و قطع دست هاي ناپاك در امر مديريت جامعه ي اسلامي , بار ديگر شاهد برپايي نهضت تمام عيار عدالت خواهي به سبك « نبوي » و « علوي » در كشور قائم آل محمد (صلي الله عليه و آله و سلم » بوده باشيم . و در نتيجه با زمينه سازي مناسب در زمان ظهور آن حضرت (صلي الله عليه و اله وسلم ) شاهد گسترش عدالت در مقياس جهاني و در همه ي ابعاد مادي و معنوي باشيم .

لزوم رعایت عدالت در رفتار مدیران

و من کتاب له ع إ لى بَعْضِ عُمّالِهِ:

اءَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّکَ مِمَّنْ اءَسْتَظْهِرُ بِهِ عَلَى إِقَامَةِ الدِّینِ وَ اءَقْمَعُ بِهِ نَخْوَةَ الْاءَثِیمِ، وَ اءَسُدُّ بِهِ لَهَاةَ الثَّغْرِ الْمَخُوفِ، فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ عَلَى مَا اءَهَمَّکَ، وَاخْلِطِ الشِّدَّةَ بِضِغْثٍ مِنَ اللِّینِ، وَارْفُقْ مَا کَانَ الرِّفْقُ اءَرْفَقَ، وَاعْتَزِمْ بِالشِّدَّةِ حِینَ لاَ یُغْنِی عَنْکَ إِلا الشِّدَّةُ، وَاخْفِضْ لِلرَّعِیَّةِ جَنَاحَکَ، وَابْسُطْ لَهُمْ وَجْهَکَ وَ اءَلِنْ لَهُمْ جَانِبَکَ، وَ آسِ بَیْنَهُمْ فِی اللَّحْظَةِ وَالنَّظْرَةِ وَالْإِشَارَةِ وَالتَّحِیَّةِ، حَتَّى لاَ یَطْمَعَ الْعُظَمَاءُ فِی حَیْفِکَ، وَ لاَ یَیْاءَسَ الضُّعَفَاءُ مِنْ عَدْلِکَ، وَالسَّلاَمُ. 

عدالت نسبت به کودک سقط شده دشمن

چون لشگر بصره پس از شکست در جنگ جمل فرار کردند و به شهر هجوم مي بردند، زني حامله از فريادها و هياهوي فراريان، به شدت ترسيد و بچه او سقط شد. پس از مدتي کوتاه آن زن نيز فوت کرد.

وقتي خبر به امام علي عليه السلام رسيد، ناراحت شده، چنين قضاوت کرد؛

ديه آن کودک و ديه آن مادر را از بيت المال به خانواده اش بپردازيد. (8)

با اين که مردم بصره از شورشگراني بودند که با امام علي عليه السلام جنگيدند، چنين قضاوت عادلانه اي عقل ها را به شگفتي وامي دارد.

اصلاح اجتماعي (شکست نظام طبقاتي)

بر اساس آيه 13 حجرات: «يا ايّها النّاس انّا خلقناکم من ذکر و انثي؛ اي مردم ما شما را از يک مرد و زن آفريديم، پس همه انسان ها، نژادها، قبيله ها با هم برابرند.»

رسول گرامي اسلام با همه به گونه اي مساوي برخورد مي کرد. اما خليفه اول و خليفه دوم و خليفه سوم به سنّت رسول خدا صلي الله عليه و آله عمل نکردند، و انواع تبعيضات در تقسيم مديريّت ها، و توزيع بيت المال صورت گرفت که قابل چشم پوشي نبود.

خليفه اول، حتي بزرگان انصار را در لشگرهاي خود فرماندهي نمي داد و تنها ثابت بن قيس را با اصرار و اجبار به کار گماشت که انصار اعتراض کردند. (5)

و دومي و سومي، آنقدر در زنده شدن روح نژادپرستي، افراط کردند که همه، زبان به اعتراض گشودند. يعني عرب خود را بر غير عرب برتري مي داد.

بني اميّه همه مراکز کليدي کشور را در زمان خليفه دوم و به خصوص در زمان خليفه سوم در دست گرفتند و يک نظام طبقاتي جاهلي به وجود آوردند، که شباهتي با جامعه رسول خدا صلي الله عليه و آله نداشت.

حضرت علي عليه السلام يکي از اهدافش، شکستن بافت طبقاتي ظالمانه موجود جامعه بود. موجودي بيت المال را مساوي تقسيم کرد، که اعتراض امتياز خواهان بلند شد. به همه سه درهم داد و براي خودش هم سه درهم برداشت، و به آزاد کرده خودش قنبر هم سه درهم داد.

به نام خدا

باسلام خدمت همه راسخوني هاي ايران زمين عزيز

بذاريداينجوري شروع كنم مثلا همه ماعضواين خانواده بزرگ راسخوني هستيم وهريك ازاين تالارهاي گفتگوداراي مديرومبري هستش كه سال هاي سال زحمت كشيده وبه اينجارسيده

ومابرحسب اتفاق مثلا بايكي ازاين مديران درارتباطهستيم يا دوستيم وانتظاراين روداريم كه درامتيازدهي هربارامتيازبيشتري به مانسبت به بقيه بدهدوكسي كه كسي روازمديران راندارد

هميشه عقب تربماند اماعدالت يعني اينكه بين كسي كه دورازتوست ويكي كه نزديكي توهستش فرقي قايل نشوي (همانندعدل الهي كه باران روميفرسته وبراش فرقي نداره روزمين روي چي بريزه

وباعث رويش چه چيزي بشه)باتشكر

با سلام و خسته نباشید

به نظر من عدالت خیلی خیلی خوبه اگر درست اجرا بشه و به اسم عدالت به یکسری ها ظلم نشه و به یکسری دیگر لطف یعنی هر دو نفر را در شرایط یکسان مورد ارزیابی نمودن است و کاری بس مشکل و دشوار است و تنها کسی که توانست چنین برخوردی داشته باشد فقط امیر مومنان علی (ع) بود فکر نکنم دیگر کسی بتواند اینگونه عدالت را رعایت نماید. به امید اینکه تمامی ما (بالاخص مدیران) بتوانند در رفتار خود عدالت را رعایت کنند.