آقطی سیاه که در همدان انگور کولی نامیده می‌شود از زمانهای قدیم مورد مصرف مردم بوده و از آن برای رفع امراض مختلف مانند دفع بلغم و صفرا استفاده می‌کرده‌اند. آقطی سیاه که خمان کبیر نیز نامیده می‌شود درختچه‌ای است که ارتفاع آن در نواحی مساعد به 10 متر می‌رسد. این درختچه معمولا در کنار جاده‌ها و حاشیه جنگلها و در نواحی مرطوب و سایه می‌روید.

برگهای آن سبز رنگ ، بیضوی ، دندانه‌دار و مرکب از 7 - 5 برگچه می‌باشد. اگر برگها شکسته و مالش داده شود بوی بدی از آن متصاعد می‌شود. گلهای آن سفید و خوشه‌ای است که در اواخر بهار ظاهر می‌شود. میوه آقطی سیاه گوشتی ، ریز مانند انگور و به رنگ آبی سیر می‌باشد. قسمت مورد استفاده این درختچه گل ، برگ و پوست داخلی ساقه آن است. آقطی سیاه در ایران در نواحی آذربایجان و همدان می‌روید. 

ترکیبات شیمیایی

خواص داروئی

• در درمان رماتیسم و درد مفاصل موثر است.
• ادرارآور است.
• ملین و ضد یبوست می‌باشد و بهترین دارو برای رفع یبوست در افراد سالخورده و کسانی است که انقباضات روده بزرگ در آنها ضعیف شده است.
  
  
• دم کرده برگهای خشک شده آن در رفع اسهال موثر است.
• برای برطرف کردن درد و التیام بواسیر ، برگهای تازه این گیاه را له کرده و یا اینکه از آن پماد تهیه کنید و روی بواسیر دردناک بگذارید.
• برای از بین بردن خارش بدن ، پوست ساقه آن را در روغن بجوشانید و سپس آن را صاف کرده و بگذارید سرد شود. این روغن را روی قسمتهایی که خارش درد بزنید.
• برای جوش‌خوردن استخوان و مداوای شکستگی استخوان ، از دم کرده ریشه این درختچه استفاده کنید.
• دم کرده گلهای خشک شده آقطی سیاه درمان کننده گریپ ، سرماخوردگی ، بیماریهای دستگاه تنفسی و نقرس می‌باشد.
  
  

• جوشانده گلهای خشک شده این گیاه برای معالجه برونشیت و ذات‌الجنب مفید است.
• بخور گلهای آقطی سیاه برای درمان بیماری سل مفید است.
• بیماریهای کلیه و مجاری ادرار را درمان می‌کند.
• سنگ کلیه را خارج می‌سازد.
• شیر مادران شیرده را زیاد می‌کند.
• در درمان بیماری صرع مفید است.
  
  
• جوشانده گلهای خشک شده آقطی سیاه را به صورت کمپرس روی زخمهای اگزما بگذارید اثر مطلوب خواهد داشت.
• جوشانده گلهای آقطی سیاه را روی سوختگیها بگذارید و کمپرس کنید.
• جوشانده برک این درخت آفت درختان و سبزیجات را از بین می‌برد.
• اگر پوست حساس دارید برای شستن صورت یا پاک کردن آرایش از دم کرده آقطی سیاه استفاده کنید.
• برای شادابی پوست صورت از بین بردن لکه‌ها و کک و مک می‌توان از ماسک زیر استفاده کرد. گلهای خشک شده آقطی سیاه را دم کنید و مقداری پودر باقلای خشک را در ظرفی بریزید سپس دم کرده آقطی سیاه را روی آن ریخته و خمیری تهیه کنید. این خمیر را به صورت ماسک روی صورت بگذارید و پس از یک ربع ساعت بجوشانید این ماسک را هر روزه روی پوست خود بگذارید تا صورت را جوان و شاداب کند.

طرز استفاده

• جوشانده: مقدار 60 گرم پوست ساقه ، برگ و یا میوه این درختچه را در یک لیتر آب ریخته و بگذارید آهسته بجوشد تا حجم آن به نصف برسد. سپس آن را صاف کنید.
  
  
• سرکه آقطی سیاه: 20 - 10 گرم برگهای خشک شده این درختچه را در یک لیتر سرکه ریخته و بگذارید تا مدت دو هفته بماند و هر روز آنرا بهم بزنید. پس از این مدت آنرا صاف کرده و در شیشه دربسته نگهداری کنید. مقدار مصرف این شراب سوپخوری و سه بار در روز است.
  
  
• دم کرده آقطی سیاه: مقدر 100 گرم گل خشک شده این درختچه را در یک لیتر آبجوش ریخته و به مدت 10 دقیقه دم کنید. از این دم کرده می‌توانید برای شستشوی زخمها استفاده کنید.
  
  
• شیره یا آب میوه: میوه‌های رسیده آقطی سیاه را فشار داده تا شیره آن خارج شود. مقدر مصرف این شیره یک قاشق چایخوری مخلوط در یک لیوان آب می‌باشد.

مضرات

استفاده زیاد از آقطی سیاه ممکن است باعث تهوع و همچنین ورم روده‌ها شود. آقطی سیاه سرد است و بنابراین افراد سرد مزاج حتما باید آن را با عسل بخورند. 

معرفی و گياهشناسی
كه به صورت درخت يا درختچه ديده می شود. دارای برگهای متقابل و به Caprifoliaceae گياهی است از خانوادهی
فرم مركب دارا ی ٥ تا ٧ برگچه و فاقد گوشواره است. گلها به رنگ سفيد و به صورت گل آذين ديهيميا خوشه قرار دارند. ميوه به فرم سته و به رنگ قرمز يا سياه است و دارای ٢ تا ٣ ميوه می باشد. ريزوم هايی به رنگ سفيد دارد.

تمام اندام های گياه سمی است و بوی ناخوشايندی دارد.

آقطی كبير S.nigra آقطی صغير و S.ebulus : دو گونه از اين گياه دارای اهميت دارويی هستند در حوالی همدان، تهران،سمنان و كردستان يافت می شود. S.nigra در شمال كشور و S.ebulus

نيازهای اكولوژيكی

در خاك ها ی تقر يبا شور می رويد و به رطوبت زياد و ازت فراوان نياز دارد. در سايه به خوبی می رويد ولی نور فراوان باعث افزايش عملكرد اش می شود.

كاشت، داشت، برداشت
بذور آقطی را در مرداد ماه تا شهر يور ماه جمع آوری می كنند و اين بذور را در پاييز همان سال يا بهار سال بعد در خزانه كشت می كنند. يك سال بعد نهال ها را به زمين اصلی منتقل می كنند.

تكثير رويشی گياه بوس يله ی قلمه نيمه خشبی ساقه به طول ٢٠ سانتی متر كه در تير ماه تا شهر يور ماه گرفته می شود در خزانه هوای آزاد با رطوبت مناسب ( ترجيحا سايه باشد تا قلمه ها زودتر ريشه دهند) قرار داده می شوند تا ريشه بزنند.

قلمه ها در زمين اصلی به فواصل ١٠٠ تا ١٥٠ سانتی متر روی رديف و ٢٥٠ تا ٣٠٠ بين رديف كشت می شود.

برداشت محصول هنگامی است كه گلهای قسمت های كناری گل آذين باز شده اند و گلهای وسط به حالت غنچه هستند. ميوه ها هم در حالت رسيده برداشت می شوند.

فرآوری گل ها دارای ١
/. تا ٢/. اسانس و گل يكوزيد سامبون يگرين و فلاو نوييد ها
هستند. C و A هستند. ميوه ها دارای اسيد های آلی و ويتامين های عصاره گيری توسط الكل متانل ٨٠ درصد صورت می گيرد. عصاره حاصل پس از جمع آور ی توسط تقطير با بخار آب تغليظ می شود و سپس در آزمايشگاه حلال از آن تبخير می شود.

خواص و كاربرد
مواد موثره آقطی دارای اثر آرامبخش، مدر، تقو يت كننده عضلات قلب، درمان سرماخوردگی و ... است. گل ها دارای اثر مسهلی هستند