شهدای کربلا

نام وى به صورت‏هاى يزيد، زيد، بُرَيْر و نام پدرش حُصَين، حُضَيْر، خُضَيْر و عبدالله آمده است.
     
شيخ طوسى رحمه الله، بى آن كه بر شهادتش در روز عاشورا تصريح كند، او را از اصحاب امام حسين عليه السلام، بر شمرده است.
 
برخى نويسندگان در شرح حال او چنين نوشته‏اند:
    
يزيد بن حُصَيْن هَمْدانى مشرقى، مردى شريف، عابد، زاهد و از شجاعان كوفه بود. در جنگ‏ها ياد و نامى داشت. او از بهترين شيعيان بود. با مسلم بن عقيل بيعت كرد؛ و هنگامى كه قيام وى به شكست انجاميد، از كوفه خارج گرديد و خود را به امام حسين عليه السلام رساند؛ و پيوسته با آن حضرت بود. وقتى آب را بر اردوگاه امام حسين عليه السلام بستند، با اجازه امام عليه السلام، نزد عمر سعد رفت و با او در اين باره به گفت و گو پرداخت، شايد از اين كار دست بردارد. اما سخنانش در نفس بد سگال پسر سعد، اثر نكرد.
  
روز عاشورا، در صف ياران امام حسين عليه السلام، به پيكار با دشمنان پرداخت و پيش از ظهر به شهادت رسيد.
  
 فاضل در بندى رجز زير را به او نسبت داده است:
 
          أنا يَزيدُ ما أنا بِالفاشِلِ             اضْرِبُكُمْ عَنْ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِىِ‏
 
             ضَرْبَ غُلامٍ ارْجَحِى بَطَلِ             حَتَّى الاقِى يَوْمَ حَشْرِى عَمَلىِ
 
من يزيدم كه هنگام جنگ، ترسو نيستم، همچون جوانى شجاع در دفاع از حسين بن على عليه السلام، شما را با شمشير مى‏زنم، تا اين كه به روز رستخيز عمل خويش را ديدار كنم.
    
در زيارت منسوب به ناحيه مقدسه، بر اين شهيد بزرگوار، چنين درود فرستاده شده است:
  
السَّلامُ عَلى‏ يَزيدِ بْنِ حُصَيْنِ الْهَمْدانِىّ المَشْرِفىِّ القارِىّ، المُجَدِّلِ بِالْمَشْرَفِىِّ
   
سلام بر يزيد بن حصين هَمْدانى مشرقى، همو كه قارى قرآن بود و دشمن را به تيغ مَشْرَقِىّ بر خاك مى‏افكند.
   
منبع: پژوهشی پیرامون شهدای کربلا، پژوهشکده تحقیقات اسلامی.

او مرد مبارزه و كارزار بود. در روز عاشورا پس از عبدالرحمن بن عبداللّه يزنى و به قولى پس از سويد بن عمرو به ميدان رفت و آيه شريفه ذيل را تلاوت كرد:
  
 «انّ ... مَحْياىَ و مَماتى لِلّهِ ربِّ العالمين.»
      
در حقيقت ... زندگى و مرگ من براى خدا، پروردگار جهانيان است.
  
يحيى كه پيوسته به ميمنه و ميسره سپاه حمله مى‏كرد، گروهى از دشمن را به هلاكت‏ رساند و سر انجام خود به فيض شهادت نايل گشت.
    
برخى از معاصرين، زمان شهادت وى را قبل از ظهر و در حمله نخست ذكر كرده‏اند.
   
او در حال مبارزه چنين رجز مى‏خواند:
 
          لَأَضْرِبَنَّ القَوْمَ ضَرْباً فَيْصَلًا             ضَرْباً شديداً فى العدا مُعْجِلًا
 
             لا عاجزاً فيها و لا مُوَلْولًا             وَ لا اخافُ اليَوْمَ مَوتَ مُقْبِلًا
    
دشمنان را با شتاب و با ضربه سخت و فيصله دهنده مى‏زنم. نه از مرگى كه به ناچار خواهد آمد مى‏ترسم و نه عجز و بى‏تابى نشان مى‏دهم.
  
منبع: پژوهشی پیرامون شهدای کربلا، پژوهشکده تحقیقات اسلامی.

بنا به قول برخى مقتل نگاران او از ياران امام حسين عليه السلام و از شهيدان كربلا است. وى فردى شجاع و تيرانداز بود. از ابومخنف نقل شده كه اميرمؤمنان على عليه السلام او را آيين رزم‏ آموخته بود.
     
وى در بين راه مكه به كربلا، به امام حسين عليه السلام پيوست و حضرت از او و همراهانش احوال مردم كوفه را پرسيد، و آنان در پاسخ گفتند: اشراف و بزرگان به جهت رشوه‏هاى [كلانى‏] كه گرفته‏اند عليه شما هستند و بقيه مردم، دلشان با شما ولى شمشيرشان عليه شما است.
     
هلال بن نافع از جمله كسانى بود كه پس از شنيدن خبر شهادت «قيس بن مسهّر» و بى وفايى كوفيان، برخاست و نسبت به امام عليه السلام اعلان وفادارى كرد. او طى سخنانى گفت:
      
 «اى پسر دختر رسول خدا! مى‏دانى كه جدّت پيامبر صلى الله عليه و آله نتوانست جمله خلايق را دوست خود گرداند و همه را به راه راست هدايت كند. در ميان اطرافيان آن حضرت، منافقانى بودند كه در ظاهر يار و مددكار او و در پنهان، خيانتكار و پيمان شكن بودند.
      
گفتارشان در ظاهر از عسل شيرين‏تر ولى در نهان تلخ‏تر از «حنظل» بود و كار او بدين منوال گذشت تا سرانجام از دنيا رفت و پدرت على عليه السلام هم به همين حال بود و برخورد مردم با شما نيز، امروز همين گونه است و هر كس پيمان شكند به خود زيان رسانده و خدا از او بى نياز است.
      
 « [اى فرزند رسول خدا صلى الله عليه و آله‏] ما را به هر كجا كه خواهى (شرق يا غرب) ببر! به خدا سوگند از تقدير الهى باكى نيست و از ملاقات با پروردگار، ناخرسند نيستيم. ما بر اعتقاد خود راسخ و در يارى تو استواريم. هر كه تو را دوست بدارد او را دوست مى‏داريم و با دشمنانت دشمنى مى‏ورزيم.»
   
هلال از خواص اصحاب و از ياران نزديك امام بود. نقل كرده‏اند كه امام حسين عليه السلام در يكى از شب‏ها براى بررسى موقعيت ميدان نبرد، تنها از خيمه بيرون رفت. همين كه هلال متوجه شد، شمشير خود را برداشت و در پى حضرت روان گرديد. امام عليه السلام از او پرسيد: چرا همراه من آمدى؟ گفت: ترسيدم در اين تاريكى شب گزندى از دشمن به شما برسد.
   
فرمود: آيا دوست دارى راه ميان اين دو كوه را در پيش‏گيرى و خود را نجات دهى؟
  
هلال خود را روى پاهاى مبارك امام انداخت و بار ديگر اظهار وفادارى نمود.
  
او هنگامى كه احساس كرد اهل بيت امام حسين عليه السلام نگران وفادارى و استقامت اصحاب خود هستند، نزد حبيب بن مظاهر آمد و با مشورت او، اصحاب را در يك جا جمع كرد و آنان با شمشيرهاى كشيده و يك صدا به امام و اهل بيت او اطمينان دادند كه تا آخرين قطره خون از ايشان دفاع خواهند كرد.
   
پس از اينكه سپاه پسر سعد، آب را بر اردوگاه امام حسين عليه السلام بست و تشنگى بر ياران امام عليه السلام چيره شد، آن حضرت برادرش عباس عليه السلام را فرا خواند و همراه سى تن از اصحاب، از جمله هلال بن نافع، در دل شب براى آوردن آب، روانه كرد.
   
چون نزديك فرات رسيدند، عمروبن حجاج، فرمانده نگهبانان پرسيد: كيستى؟ هلال گفت:
   
پسر عموى تو و از اصحاب حسين؛ آمده‏ام از اين آبى كه آن را بر ما بسته‏ايد بنوشم. عمرو گفت: بنوش گوارايت باد. هلال گفت: واى بر تو! چگونه مرا مى‏گويى آب بنوش و حال آن كه حسين عليه السلام و اهل بيت و يارانش، از شدّت خستگى در حال مرگ هستند! آن گاه هلال بانگ بر يارانش زد و وارد فرات شد و جنگى سخت در گرفت. آنان سرانجام موفق شدند مقدارى آب به خيمه‏ها برسانند.
   
برخى نقل كرده‏اند كه هلال بن نافع تازه ازدواج كرده بود و چون روز عاشورا اراده ميدان كرد همسرش او را از رفتن منع نمود، ولى او بر يارى امام عليه السلام اصرار ورزيد، و چون امام حسين عليه السلام از قضيه آگاه شد، هلال را فرمود: همسرت نگران است و من دوست ندارم در جوانى به فراق يكديگر مبتلا شويد [اگر مى‏خواهى عيالت را بردار و از اين بيابان برو] هلال گفت: اى پسر رسول خدا! اگر در سختى تو را رها كنم و سراغ عيش و نوش خود روم، فرداى قيامت پاسخ جدّت محمّد صلى الله عليه و آله را چه گويم!
      
او پس از اجازه از امام به ميدان شتافت و تيرى به چله كمان نهاد و اين رجز را خواند:
   
          ارْمى بِها مُعْلَمَةً افواقُها             مَسْمُومَةًتَجرِى عَلى اخْفاقِها
  
             لَامْلَأَنَّ الارضَ مِنْ اطْلاقِها             فَالنَّفسُ لا يَنْفَعَهااشْفاقُها
  
             اذِالْمَنايا حَسَرَتْ عَنْ ساقِها             لَمْ يُثْنِها الّا الّذى قَد ساقَها
    
با تيرهايى كه سوفار آن نشانه دار است مى‏زنم، تيرهايى مسموم كه با سرعت [به سوى دشمن‏] مى‏رود.
    
زمين را با پرتاب آنها پر مى‏كنم و ترس از مرگ، براى نفس سودى ندارد آن گاه كه مرگ روى نشان داده و جدّى است جز آن كه آن را به پيش رانده، نمى‏تواند بازش دارد.
   
نقل كرده‏اند كه او هشتاد تن از نيروهاى دشمن را هدف قرار داد و به هلاكت رساند و چون تير در تركشش نماند دست به شمشير برد و چنين گفت:
  
          انَا الغُلامُ اليَمَنى البَجَلى             دينى عَلى دينِ حُسينٍ و عَلى‏
  
             ان اقتَلَ اليَومَ فَهذا امَلى             فَذاكَ رَأيى و الاقى عَمَلى
    
من جوانى از اهل يمن و از قبيله بجيله هستم. آيين من آيين حسين و على عليه السلام است.
    
اگر امروز كشته شوم، آرزوى من همين است و پاداش خود را خواهم ديد.
   
مردى از سپاه ابن سعد، به نام قيس، به جنگ او آمد. هلال او را مهلت نداد و به خاك افكند و با تيغ بر آن جماعت حمله كرد و سيزده تن از آنان را از پاى درآورد. آنگاه انبوه لشكر اطراف او را گرفتند و بازوان او را در هم شكسته اسيرش كردند و سرانجام به دست شمربن ذى الجوشن به شهادت رسيد.
    
در واقعه عاشورا از دو نفر به نام هلال بن نافع نام برده شده است، يكى شهيد مذكور و  ديگرى فردى كه در لشكر ابن سعد بوده و برخى وقايع را نقل كرده است.
   
منبع: پژوهشی پیرامون شهدای کربلا، پژوهشکده تحقیقات اسلامی.

شيخ صدوق و شيخ عبدالله بحرانى نقل كرده‏اند كه هلال بن حجاج از ياران شهيد امام حسين عليه السلام بوده است. وى روز عاشورا راهى ميدان نبرد گرديد و اين گونه رجز مى‏خواند:
   
          أَرى بِها مُعلَمَةً افْواهُها             وَ النَّفسُ لايَنفَعُها إِشفاقُها
     
             تير نشان دار زنم بر عدو             سود نبخشد به كسى ترس او
     
هلال پس از كشتن سيزده نفر از دشمنان، سرانجام به شهادت رسيد.
      
منبع: پژوهشی پیرامون شهدای کربلا، پژوهشکده تحقیقات اسلامی.

او از ياران شهيد امام حسين عليه السلام است، كه چون از قيام آن حضرت آگاهى يافت، از بصره به يارى ايشان شتافت. اما هنگامى به كربلا رسيد كه امام عليه السلام شهيد شده بود. از اين رو وارد سپاه عمر سعد گرديد و شمشير از نيام برآورد و گفت:
       
 «يا ايُّهاالجُندُ المُجَنّد، أنَا الهَفهافُ بنُ المُهَنّد، أبغى عِيالَ مِحمّد»
       
 «اى سپاهيان فراهم آمده، من هفهاف بن مهنّدم، در جست و جوى خاندان محمّدم»
     
آنگاه بر آنان حمله ور شد، و نيروهاى دشمن او را در ميان گرفتند، هفهاف پس از نبردى دليرانه، سرانجام، به شهادت رسيد.
       
بنابر نقلى امام على بن الحسين عليه السلام شجاعت هفهاف در روز عاشورا را ستوده است.
        
مؤلف تنقيح المقال- بدون ذكر سند از سيره نويسان نقل نموده كه هفهاف از شيعيان مخلص و شجاع امام على عليه السلام بود. در جنگ‏هاى آن حضرت، حضور داشت. در جنگ صفين، امام عليه السلام او را بر ازديان بصره فرماندهى داد. بعد از شهادت اميرالمؤمنين عليه السلام، هفهاف از اصحاب امام حسن و سپس امام حسين عليهما السلام گرديد تا اينكه روز عاشورا در يارى سيدالشهداء به درجه رفيع شهادت نايل آمد.
         
منبع: پژوهشی پیرامون شهدای کربلا، پژوهشکده تحقیقات اسلامی.