دوست کیست؟ این گفته حضرت امیر علیه‏السلام چقدر دلنشین است که می‏گوید: «دوست، انسانی است که همان خودت است، جز آنکه کالبدش غیرتوست»، گروهی معتقدند دوستی یک نوع قرار داد اخلاقی است که با انگیزه‏های خاص دنیوی و اخروی بین افراد به وجود می‏آید و گروهی دیگر بر این باورند که دوستی نوعی رابطه خاص است که در شرایط خاص شکل می‏گیرد؛ شرایطی مثل همذات پنداری با فرار از تنهایی با انگیزه‏های دیگر. اگر ندانیم اصل و اساس دوستی چیست و اصلا چرا انسان باید با دیگران طرح دوستی بریزید. ممکن است لفظ دوست و کاربرد آن را با خیلی چیزهای دیگر اشتباه بگیریم. این دوستی‏ای که این‏قدر قرآن و ائمه علیه‏السلام به آن تاکید کرده‏اند، خودش عالمی دارد که بیشتر ما انسان‏ها را آن غافلیم.
آیه 71 سوره توبه این را به روشنی بیان کرده: «مردان و زنان با ایمان دوستان یکدیگر(و در ترجمه ای دیگر یار و یاور یکدیگر) اند که همدیگر را به کارهای پسندیده وا می‏دارند و از کارهای ناپسند باز می‏دارند».
- تعریف دوستی

در کتاب «المحجه البیضاء» دوستی چنین تعریف شده: «دوستی یعنی همنشینی، معاشرت و گفت وگوی انسان با افرادی که به آنها علاقه و محبت دارد زیرا با غیر دوست معمولاً کسی قصد معاشرت ندارد. این دوستی و ارادت و محبت، یا لذاته است یا مجازی و واسطه‏ای که انسان به وسیله آن به دوست حقیقی برسد». همه می‏دانیم که دوستی حقیقی، دوستی خداست. این را در آیه 165 سوره بقره می‏خوانید: «آنان که ایمان دارند بیشترین محبت و عشقشان به خداست» ولی دوستی با مردم از جنس دیگری است. در کتاب «عیون اخبار الرضا (علیه‏السلام)» آمده که پیامبر (صلی‏الله علیه واله وسلم) فرمود: «اساس عقل پس از ایمان، دوستی با مردم است». آیه 62و 63 سوره انفال در مورد اینکه اصلا چطور این رابطه ایجاد شده، می‏گوید: «اوست که تو را به یاری خود و یاری مومنان تایید کرد و دل‏هایشان را به هم الفت داد. اگر همه آنچه را در زمین است، انفاق می‏کردی، دل‏هایشان را به یکدیگر الفت نمی‏دادی ولی خدا دل‏هایشان را به یکدیگر الفت داد که او عزیز و حکیم است».

حضرت امیرمومنان (علیه‏السلام) در «غررالحکم» تعریف جالبی از دوست دارد؛ «دوستی، میل دل‏ها به یکدیگر است، به سبب الفت یافتن جان‏ها». قرآن آن‏قدر بر ایجاد ارتباط دوستانه و صمیمی بین مومنان تاکید می‏کند که در آیه 10سوره حجرات می‏گوید، همه مومنان برادرند؛ «مومنان برادرند. پس میان برادرانتان اصلاح کنید». چون پیوند دوستی خواست فطری است؛ پس همه خواهان ایجاد این ارتباطند به طوری که حضرت امیر (علیه السلام) در حکمت 12 نهج‏البلاغه می‏فرماید: «عاجزترین مردم کسی است که از به دست آوردن دوست، عاجز باشد و از او عاجزتر کسی است که دوستان به دست آورده را از دست بدهد» و در جای دیگر می‏فرماید: «غریب کسی استکه در زندگی خویش دوستی ندارد».

- دوست خوب کیست؟

حالا باید فهمید دوست خوب کیست و به چه کسی می‏توان امید دوستی داشت؟ نخستین شرطی که لازم است در یک دوست خوب وجود داشته باشد، ایمان و تقواست. خداوند در آیه 28 سوره کهف به پیامبر (صلی‏الله علیه واله وسلم) دستور می‏دهد: «با کسانی باش که پروردگار خود را صبح و عصر می‏خوانند و تنها ذات او را می‏طلبند. هرگز چشم‏های

خود را به خاطر زینت‏های دنیا از آنها برمگیر». درشان نزول این آیه در تفسیر نمونه آمده است: «گروهی از اشراف و ثروتمندان به پیامبر (صلی‏الله علیه واله وسلم) گفتند اگر فقرا و مستمندان را از خود دور سازی، ما نزد تو می‏آییم؛ برای همین این آیه نازل شد». از نگاه قرآن میزان شخصیت انسان‏ها رابطه مستقیمی با اعتقادات آنها دارد. آیه یک سوره ممتحنه را بخوانید؛ «ای کسانی که ایمان آورده‏اید! دشمن من و دشمن خودتان را دوست نگیرید. شما به آنان اظهار محبت می‏کنید در حالی که آنها به آنچه از حق برای شما آمده، کافر شده‏اند». پس یادتان باشد که ایمان خیلی مهم است. دوست خوب باید عاقل هم باشد. حضرت علی (علیه‏السلام) در غررالحکم می‏فرماید: «همنشینی با دوست خردمند، زندگی بخش جان و روح است» و در همان جا می‏گوید: «دشمن با  خرد برای تو از دوست نادان مطمئن‏تر است». از نظر مولا، اصالت خانوادگی هم مهم است؛ «از دوستی و رفاقت با کسی که از نعمت عقل بی‏بهره است. خودداری کنید و به کسی که اصالت خانوادگی ندارد، احسان نکنید و او را بر نگزینید زیرا کسی که عقل ندارد به گمان اینکه به شما نفع می‏رساند، زیان وارد می‏آورد و کسی که اصالت خانوادگی ندارد به کسی که به او احسان و خوبی کرده، بدی و آزار روا می‏دارد».

امام صادق (علیه‏السلام) هم در «بحارالانوار» سفارش‏هایی برای دوست‏یابی دارد: «از دوستی و معاشرت با افراد پست و فرومایه خودداری کنید چون در چنین دوستی و معاشرتی، هیچ‏گونه خیر و صلاحی وجود ندارد».

امام علی‏ (علیه‏السلام) هم در این باره می‏فرماید: «دوست واقعی نخواهد بود؛ مگر اینکه دوستش را در سه حالت فراموش نکند؛ به هنگامی که دنیا به او پشت کرده، وقتی که غایب است و پس از مرگ».

دوست خوب باید به تعهدات هم پایبند باشد. در «اصول کافی» و «امالی» شیخ صدوق به نقل از امام صادق (علیه‏السلام) آمده است: «دوستی حد و مرزی دارد. هر کس آنها را مراعات کرد، دوست حقیقی است و گرنه نسبت دوستی به او نده. آنکه نهان و آشکارش برای تو یکسان باشد، زینت تو را زینت خود و عیب خویش برمی‏شمرد. اگر به ریاست و ثروت و مقام برسد، رفتارش عوض نشود، اگر تمکن پیدا کرد، از آنچه دارد نسبت به تو دریغ نورزد و تو را در گرفتار‏ی‏ها رها نکند و تنها نگذارد».

امام علی‏ (علیه‏السلام) هم در این باره می‏فرماید: «دوست واقعی نخواهد بود؛ مگر اینکه دوستش را در سه حالت فراموش نکند؛ به هنگامی که دنیا به او پشت کرده، وقتی که غایب است و پس از مرگ».

دوست خوب باید شما را به نیکی بخواند. آیه 71 سوره توبه این را به روشنی بیان کرده: «مردان و زنان با ایمان دوستان یکدیگرند(و در ترجمه ای دیگر یار و یاور یکدیگرند) که همدیگر را به کارهای پسندیده وا می‏دارند و از کارهای ناپسند باز می‏دارند».

محبوبه شعاعی، مجله قرآنی آیه

احادیث و روایات معتبر درباره دوستی و دوست داشتن 

.

.

بشر دوستی

• رسول اکرم (ص) فرمود : پس از ایمان به خداوند سرآمد تمام اعمال عاقلانه ،بشر دوستی و نیکی به همه ی مردم است خواه خوب و درستکار باشند یا فاسق و گناهکار.

منبع : مستدرک ۲ ،ص۶۷

• رسول اکرم (ص) فرموده است :مخلوق خداوند عموماً عیالات خداوند هستند و محبوبترین فرد نزد پروردگار کسی است که به عیالات خدا نفعی برساند و خانواده ای را شاد نماید.

منبع : کافی ۲ ،ص۱۶۴

• حضرت رضا (ع) فرموده: نصف عقل آدمی اظهار دوستی ومحبت به عموم مردم است.

منبع:وسائل۳،صفحه۲۰۷

• پیشوای گرامی اسلام حضرت ابوالحسن (ع) فرموده است : تمام مردم روی کره ی زمین مشمول رحمت و فیض الهی هستند مادامی که با این سه اصل اساسی عمل کنند : بشر دوست باشند ، در امانتها خیانت نکنند ،عملا پیرو حق و عدالت باشند.

منبع : مجموعه ورّام جلد ۱ ص۱۲

• علی (ع) فرموده است : رساترین چیزی که به وسیله ی آن می توانی رحمت الهی را به خود جلب کنی این است که در باطن به همه ی مردم عطوف و مهربان باشی.

منبع : غررالحکم ،ص۲۱۲ و ۲۷۱

• و نیز فرموده است : خداوند دوست دارد که مردم درباره ی هم خوب فکر کنند و خیرخواه یکدیگر باشند.

منبع : غررالحکم ،ص۲۱۲ و ۲۷۱

• علی (ع) ذر ضمن وصایای خود به حضرت حسین (ع) فرموده : خوشبخت و رستگار کسی است که علم و عملش، دوستی و دشمنیش، گرفتن و رها کردنش، سخن گفتن و سکوتش، رفتار و گفتارش تنها بر اساس رضای الهی استوار باشد و برخلاف امر پروردگار قدمی بر ندارد.

منبع : تحف العقول ،ص۹۱

✿✿✿✿✿✿✿✿✿✿✿✿✿

محبوبیت در جامعه

• امام باقر (ع) فرموده است :بشاشت و گشاده روئی در برخوردهای اجتماعی ، مایه ی جلب محبت مردم و قرب به خداوند است.

منبع : بحار ۱۷،ص۶۲۴

• امام صادق (ع) فرموده است : فروتنی و تواضع ، مایه ی اصلی هر شرف محبوب و مقام بلند است.

منبع : محجة البیضاء ۶ ، ص۲۲۵

• علی (ع) فرموده است : کسیکه در برخورد با مردم از در الفت و محبت وارد شود ،مردم دوستدار وی خواهند شد.

منبع : غررالحکم ،ص۶۲۲

• رسول اکرم (ص) فرموده است : دل های مردم با این تمایل فطری آفریده شده است که نیکی کنندگان به خود را دوست داشته باشند و بدکنندگان به خویش را دشمن دارند.

منبع : تحف العقول ،ص۳۷

• امام صادق (ع) فرموده است : کسیکه کار خود را با لطف و مدارا انجام دهد به آنچه از مردم متوقع است نائل خواخد شد.

منبع : کافی ۲، ص۱۲۰

• ونیز فرموده است : خوشروئی و بشاشت ،ریسمان مهر و مودّت است.

منبع : مجموعه ی ورّام ۱، ص۳۱

✿✿✿✿✿✿✿✿✿✿✿✿✿

انتخاب دوست

• امام صادق (ع) فرموده است : کسیکه سه بار نسبت به تو خشمگین شود و درباره ات به بدی سخن نگوید شایسته ی رفاقت است ، او را برای دوستی انتخاب کن.

منبع : تاریخ یعقوبی ، ص۹۷

• علی (ع) فرموده است : خود پسند نادانی که از رفیق خویش توقع بی جا می کند و در رفاقت وی خشنود نمی گردد مگر آنکه شخصیّت خود را نادیده انگارد و رفیق نادان را بر خود ترجیح دهد همواره در خشم و ناراحتی خواهد ماند زیرا هیچ رفیق عاقلی با این گذشت احمقانه تن نمی دهد.

منبع : فهرست غرر ،ص۲۰۴

• علی (ع) فرموده است : کسیکه پس از آزمایش صحیح ، کسی را به دوستی برگزیند رفاقتش پایدار و مودّدتش استوار خواهد ماند.

منبع : غررالحکم،ص۶۹۵

• علی (ع) فرموده است : کسیکه ناسنجیده با دیگران پیمان دوستی می بندد ناچار باید به رفاقت اشرار و افراد فاسد تن دهد.

منبع : غررالحکم،ص۶۹۵

مشخصات دوست

• امام صادق (ع) فرموده است :دوستی و رفاقت حدودی دارد ، کسیکه واجد تمام آن حدود نیست اساساً دوست نیست. اوّل آن که ظاهر و باطن رفیقت نسبت به تو یکسان باشد ، دوّم آن که زیبائی و آبروی تو را جمال خود بیند و نازیبائی تو را نازیبائی خود بداند ، سوم دست یافتن به مال یا رسیدن به مقام ، روش دوستانه ی او را نسبت به تو تغییر ندهد ، چهارم در زمینه ی رفاقت از آنچه و هر چه در اختیار دارد نسبت به تو مضایقه ننماید ، پنجم تو را در مواقع آلام و مصائب ترک نگوید.

منبع : امالی صدوق ،ص۳۹۷

• رسول اکرم (ص) فرموده است : کسیکه تو به حقوق او توجّه داری ولی او به حق تو توجّه نمی کند رفیق خوبی نخواهد بود و برای مصاحبت شایستگی ندارد.

منبع : تاریخ یعقوبی ،ص۶۶

رسول اکرم (ص) فرموده است : آدمی تحت تاثیر رفیق است و عملاً از سیره و روش او پیروی می کند . البته هر یک از شما باید در انتخاب دوست دقت کند و ببیند با چه کسی طرح رفاقت و دوستی می ریزد

دوسـتـان خـوب يـك سري ويژگي دارند كه آنها را از ديگران متمايز مي كند و سبب ميگردد دوستــان بيشتري در كنارخود داشته باشند بنابراين با تـغيـيـر رفـتـار خــود به جرگه اينگونه افراد بپيونديد:

1- يـك دوسـت خـوب حرفهايي كه بصورت محرمانه به وي زده شـده اسـت را نـزد خـود نـگـاه داشـتـه و رازدار شـمــاميباشد.

2- وقت شناس بوده و در قرار ملاقاتها و يا ميهمانيها قابل اطمينان بوده و سر موقع حضور مي يابد.

3- يك دوست خوب به موقعيت، موفقيت هاي شـــما حسادت نمي ورزد.

4- يك دوست خوب هنگامي كه دچار بيماري و كسالت ميـگرديد با شما تماس گرفته و حالتان را جويا مي شود و به عيادت شما مي آيد.

5- وي ميداند كه چه زماني صحبت و چه زماني سكوت نموده و تنها گوش دهد.

6- هنگامي كه حالتان مساعد نبوده و يا دل و دماغ كاري را نداريد و پكر ميباشيد وي از رفتار شما دلخور نميشود.

7- اگر شما به فضاي بيشتري نياز داشته باشيد و يا مي خـواهـيد تنها باشيد، آنها اين رفتار شما را طردشدگي تلقي نكرده و از شما دلگير نميشوند.

8- يـك دوست خــــوب حيوان خانگي شما، مادر زن بدخلق شما و كـودكـان پـر جـنـب و جوش شما را به خاطر شما تحمل خواهد كرد.

9- وقتي نظر او را در مــورد مسئله اي جويا شويد با جان و دل و صادقانه نظرات و عقايد خودش را در اختيارتان قرار مي دهـد و حتـي اگـر بـه نـصايـحش نـيز عـمل نكنيد ناراحت نميشود.

10- وي با شما ميخندد،گريه ميكند و كارهاي ماجراجويانه انجام ميدهد اما به ديگران چيزي در مورد آنها نميگويد.

11- پيش از سر زدن به منزلتان، شما را مجبور نميكند كه خانه را تميز و مرتب كنيد.

12- وي اجازه نمي دهـد كسـي پشت سر شما و در غياب شما در مورد شما بدگويي كند و به دفاع از شما خواهد پرداخت.

13- شما را به كارهاي ماجراجويانه، رشد دهنده و پيشرفت در كار تشويق خواهد كرد.

14- هنگاميكه خودروي شما دچار نقص فني گردد شما را به مقصدتان خواهد رساند.

15- روز تولدتان هميشه به يادش بـوده و اگر برنامـه خـاصـي بـراي آن روز تـــدارك نديده باشيد شما را به بيرون برده و يـا برايتان كيك سفارش ميدهد

16- دوست خوب از شما انتظار ندارد كه اتوماتيك وار با عقايد وي در خصوص مسايلي همچون سياست،مسايل جنسي و مذهب موافق باشيد و به عقايد شما حتي اگر برخلاف عقايدش باشد احترام ميگزارد.

17- هيچگاه شما را نزد ديگران خرد و تحقير نـكرده بلكه همواره به شما احترام ميگذارد و در حضور ديگران از شما تعريف مي كند.

اگر دوستي را سراغ نداريد كه با شما اينگونه رفتار كند شايد يك دليـل آن ايـن باشد كه شما نيز با آنان چنين رفتاري تا بحال نداشته ايد.

ملاك‏هاى دوست خوب

دوست

بهترین دوست كیست؟

 

 

سوره فرقان چهل و دومین سوره است كه بعد از «یس» در مكه نازل گردید در ترتیب فعلى قرآن مجید سوره بیست و پنجم مى‏باشد.سوره فرقان به سوره نور (سوره قبل از آن) متصل است و این اتصال نظیر به نظیر است. در پایان آن سوره این جمله بود: «أَلا إِنَّ لِلَّهِ ما فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ ...» و در آغاز این سوره نیز چنین است:  «لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ ...» این سورههفتاد و هفت آیه دارد و در مكّه نازل شده است. در تفسیر خازن آمده كه  داراى هشتصد و نود و دو كلمه و سه هزار و هفتصد و سى حرف است.

 

در آیه‏ى اوّل این سوره، از قرآن، به فُرقان تعبیر شده است كه به معناى جدا كننده‏ى حقّ از باطل مى‏باشد. لذا این سوره، «فرقان» نام گرفته است.

 

این سوره شامل آیاتى درباره‏ى بهانه‏هاى مشركان و پاسخ آنان، سرگذشت اقوام پیشین همچون اصحاب رسّ، حسرت مردم در قیامت، نشانه‏هاى توحید و عظمت خداوند در طبیعت و مقایسه‏ى مؤمنان با كافران مى‏باشد. امّا مهم‏ترین بخش آیات این سوره درباره‏ى ویژگى‏هاى «عباد الرّحمن» یعنى بندگان راستین خداوند مى‏باشد كه از آیه‏ى 63 تا پایان سوره را در برگرفته است.

 

امید آن كه با تلاوت و تدبّر در این آیات و اصلاح رفتار و كردار خود بر اساس این صفات، زمینه‏هاى دریافتِ الطاف الهى در دنیا و آخرت و ورود به بهشت برین را فراهم سازیم.

 

 نقش دوست در سرنوشت انسان!

 

وَ یَوْمَ یَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى‏ یَدَیْهِ یَقُولُ یا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلاً (فرقان27) یا وَیْلَتى‏ لَیْتَنِی لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِیلاً (فرقان28) لَقَدْ أَضَلَّنِی عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جاءَنِی وَ كانَ الشَّیْطانُ لِلْإِنْسانِ خَذُولاً (فرقان29)

 

(27): و روزى كه ستمكار (مشرك) دو دست خود را (از روى حسرت) به دندان مى‏گزد و مى‏گوید: اى كاش با پیامبر همراه مى‏شدم.

 

(28): اى واى بر من! كاش فلانى را دوست خود نمى‏گرفتم.

 

(29):  رفیق من بعد از آن كه حقّ از طرف خدا براى من آمد، مرا گمراه ساخت. و شیطان هنگام امید، انسان را رها مى‏كند.

 

بدون شك عامل سازنده شخصیت انسان- بعد از اراده و خواست و تصمیم او- امور مختلفى است كه از اهم آنها همنشین و دوست و معاشر است، چرا كه انسان خواه و ناخواه تاثیر پذیر است، و بخش مهمى از افكار و صفات اخلاقى خود را از طریق دوستانش مى‏گیرد، این حقیقت هم از نظر علمى و هم از طریق تجربه بدون شك عامل سازنده شخصیت انسان- بعد از اراده و خواست و تصمیم او- امور مختلفى است كه از اهم آنها همنشین و دوست و معاشر است، چرا كه انسان خواه و ناخواه تاثیر پذیر است، و بخش مهمى از افكار و صفات اخلاقى خود را از طریق دوستانش مى‏گیرد، این حقیقت هم از نظر علمى و هم از طریق تجربه و مشاهدات حسى به ثبوت رسیده است.

 

از پیامبر (صلوات اللَّه علیه) پرسیدند: بهترین دوست كیست؟ فرمود: كسى كه دیدارش شما را به یاد خدا بیندازد، و گفتارش به علم شما بیفزاید و كردارش یاد قیامت را در شما زنده كنداین تاثیرپذیرى از نظر منطق اسلام تا آن حد است كه این دین كامل، براى دوستى و انتخاب دوست، سفارش‏هاى زیادى دارد و دوستى با افرادى را تشویق و از دوستى با افرادى نهى كرده است و براى این موضوع آیات و روایات بسیارى وارد شده است كه در اینجا به گوشه‏اى از آنها اشاره مى‏كنیم:

 

اگر در شناخت كسى به تردید افتادید، به دوستانش بنگرید كه چه افرادى هستند. «فانظروا الى خلطائه» (بحارالانوار، ج 74، ص 197)

 

تنهایى، از رفیق بد بهتر است. (بحار، ج 77، ص 173)

 

از پیامبر (صلوات اللَّه علیه) پرسیدند: بهترین دوست كیست؟ فرمود: كسى كه دیدارش شما را به یاد خدا بیندازد، و گفتارش به علم شما بیفزاید و كردارش یاد قیامت را در شما زنده كند. (تفسیر قرطبى)

 

حضرت على (علیه السلام) فرمود: هنگامى كه قدرتت از بین رفت، رفقاى واقعى تو از دشمنان شناخته مى‏شوند. (غرر الحكم)

 

بدون شك عامل سازنده شخصیت انسان- بعد از اراده و خواست و تصمیم او- امور مختلفى است كه از اهم آنها همنشین و دوست و معاشر است، چرا كه انسان خواه و ناخواه تاثیر پذیر است، و بخش مهمى از افكار و صفات اخلاقى خود را از طریقدوستانش مى‏گیرد،

 

حضرت على (علیه السلام) فرمود: رفیق خوب، بهترین فامیل است. (غرر الحكم)

 

و در حدیث آمده است: دوستت را در مورد غضب، درهم، دینار و مسافرت آزمایش كن. اگر در این آزمایش‏ها موفّق شد، دوست خوبى است.  (بحارالانوار، ج 74، ص 180)

 

در حدیثى از نهمین پیشواى بزرگ اسلام امام محمد تقى الجواد(علیهماالسلام) مى‏خوانیم:

 

«ایاك و مصاحبة الشریر فانه كالسیف المسلول یحسن منظره و یقبح اثره» : " از همنشینى بدان بپرهیز كه همچون شمشیر برهنه‏اند، ظاهرشان زیبا و اثرشان بسیار زشت است"! (بحارالانوار، ج 74، ص 198)

 

و براستى گاه نقش دوست در خوشبختى و بدبختى یك انسان از هر عاملى مهمتر است، گاه او را تا سر حد فنا و نیستى پیش مى‏برد، و گاه او را به اوج افتخار مى‏رساند.

 

تاثیرپذیرى از نظر منطق اسلام تا آن حد است كه این دین كامل، براى دوستى و انتخاب دوست، سفارش‏هاى زیادى دارد و دوستى با افرادى را تشویق و از دوستى با افرادى نهى كرده است پیام‏های آیه:

 

1ـ حسرت‏هاى درونى در اعمال و رفتار انسان مؤثّر است. «یَعَضُّ الظَّالِمُ»

 

2ـ رها كردن راه انبیا ظلم است. (ظلم به خود و ظلم به انبیا) «یَعَضُّ الظَّالِمُ»

 

3ـ عذاب قیامت بسیار سخت است. «یَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى‏ یَدَیْهِ» (مشرك تنها یك انگشت و یا یك دست خود را گاز نمى‏گیرد، بلكه دو دست خود را گاز مى‏گیرد)

 

4ـ در قیامت، وجدان‏ها بیدار مى‏شود. «یَعَضُّ یَقُولُ»

 

5ـ پشیمانى، دلیل بر اختیار انسان است و اگر كسى مجبور بود، پشیمانى معنا نداشت. «یا لَیْتَنِی»

 

6ـ دوستى‏هاى نامشروع امروز، فرداى خطرناكى دارد. «یا لَیْتَنِی» دوست در سرنوشت انسان مؤثّر است.

 

7ـ ایمان به تنهایى كافى نیست، همراه بودن با انبیا نیز لازم است. «مَعَ الرَّسُولِ»

 

8ـ ارتباط با انبیا هر چند اندك باشد، مى‏تواند راه نجات باشد. «سَبِیلًا»

 

9ـ دو دوستى در یك دل جا نمى‏گیرد. (دوستى پیامبر و دوستى انسان گمراه) «اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ ... لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِیلًا»

 

10ـ دوستان منحرف، عوامل شیطانند. «فُلاناً خَلِیلًا وَ كانَ الشَّیْطانُ»

 

11ـ نام و شخص افراد مهم نیست، كارایى آنان مهم است. «فُلاناً أَضَلَّنِی»

 

12ـ نشانه‏ى دوست بد آن است كه انسان را غافل كند. «أَضَلَّنِی عَنِ الذِّكْرِ»

 

13ـ گاهى عواطف دوستى، بر استدلال و منطق غلبه مى‏كند. «أَضَلَّنِی عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جاءَنِی»

 

14ـ خداوند با همه‏ى مردم اتمام حجّت مى‏كند. «بَعْدَ إِذْ جاءَنِی»

رهنمود انتخاب دوست خوب

 

یکی از مهمترین مسائل زندگی انسان در هر عصر و دوره و در هر فرهنگ و مکانی دوست یابی و انتخاب دوست است.

دین مبین ما رهنمودهای زیادی در این زمینه برای پیروانش دارد و هشدارهای جدی میدهد  که اگر از آنها غفلت شود معلوم نیست این جهل ما را به کجا میکشاند چون در این رابطه پای دنیا و آخرت در میان است .

انسان بعد از رشد در محیط خانوادگی و آموزشی وارد گروه رفاقتی میشود و اهمیت این محیط از محیط های قبلی بیشتر است به قدری که دو محیط قبل را تحت الشعاع خود قرار میدهد و تأثیرات از این گروه ممکن است تا ابد دامنگیر شخص شود درست .

و میدانیم و آموخته ایم که در قیامت پیوند حسبی، نسبی، خانوادگی، همه این‏ها قطع می‏شود. « یَومَ یَفِرُّ المَرءُ مِن أخِیهِ وَ اُمِّهِ وَ أبِیهِ» ؛ روزی که انسان ازبرادر مادر و پدر خود گریزان است. اما پیوند رفاقتی این‏طور نیست. بلکه این رابطه تبدیل میشود و گسسته نمیشود .

خداوند متعال در قرآن کریم در این رابطه میفرماید : «الْأَخِلاَّءُ یَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلاَّ الْمُتَّقینَ» ؛ در آن روز دوستان غیر از پرهیزگاران دشمن یکدیگرند.

یک دسته از رفاقت‏ها به جای دوستی، دشمنی می‏آورد.خوب پس چه میشود که عده ای در این پیوند ناگسستنی همدیگر را لعن میکنند و این رابطه نحوست و شومی برایشان داشته است و عده ای با خیر و نیکی از هم یاد میکنند و همدیگر را دعا میکنند ؟

به طور کلی هر پیوندی، یک سبب می‏خواهد. باید چیزی به عنوان «محور رفاقت» باشد تا دو نفر با هم رفیق شوند. دو نفر که دارند در خیابان راه می‏روند که یکدفعه با هم رفیق نمی‏شوند! یک چیزی باید باشد تا اینها را به هم ربط بدهد. به‏طور خلاصه، آن چیزی که می‏خواهد محور قرار بگیرد و سبب این پیوند بشود، یا یک امر مادی است و یا یک امر معنوی. یعنی اتصال‏ها، یک وقت بر محور مادیت درست می‏شود و یک وقت بر محور معنویت ایجاد می‏شود. اتصال انسان با انسان بر محور یکی از این دو مسأله است.

وقتی که کسی بدون توجه به آثاری که ممکن است یک شخص در زندگیش بگذارد طرح دوستی با او میریزد باید منتظر هر نتیجه ای هم باشد .

ما در معارفمان داریم رفاقت‏هایی که بر محور مادیات و امور دنیایی درست شده است، در آخرت به دشمنی تبدیل می‏شود.«الْأَخِلاَّءُ یَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ» امّا اگر رفاقت بر محور معنویت و امور اخروی باشد چنین نمی‏شود؛ «إِلاَّ الْمُتَّقینَ» رفاقت پرهیزکاران استثناء شده‏است. یعنی اگر پیوند رفاقت بر محور معنویت باشد، به دشمنی و عداوت تبدیل نمی‏شود و باقی می‏ماند. این رفاقت در قیامت کارساز نیز هست. این یک قضیه و مطلب کلّی است که در متن معارف ما هست.

روایتی از امام صادق(علیه السلام) است که مثل «ضرب قانون» می‏ماند. گویی حضرت در باب دوستی یک قانون کلی را مطرح می‏فرمایند. حضرت می‏فرماید: «أَلَا كُلُّ خَلَّةٍ كَانَتْ فِی الدُّنْیَا فِی غَیْرِ اللَّهِ فَإِنَّهَا تَصِیرُ عَدَاوَةً یَوْمَ الْقِیَامَة»¹؛  آگاه باشید! هر دوستی رفاقتی که در دنیا «فی غیر الله» بر محور معنویت نباشد، «تصیر عداوة یوم القیامة» در روز قیامت، تبدیل به دشمنی می‏شود.

 

دلیل ناپایداری دوستی‏های «مادی محور»

دلیل این مطلب چیست؟ اگر با دید فلسفی به این موضوع بنگریم میبینیم «ماده» محدود است امّا معنویت نامحدود است. اگر «ماده» محور دوستی قرار بگیرد، رفاقت بر محور انتفاع‏ها و منفعت‏ها پایدار می‏ماند. یعنی تا وقتی که از رفیق سود برده شود، رفاقت پابرجا است. آن‏چه مطرح است سودبری است. آن‏چه مهم است این است که نیازها و توقعات انسان هم نامحدود است. لذا اگر محور رفاقت مادی باشد، چون ماده محدود بوده و توقع انسان هم نامحدود است، حالا باید دو طرف با یكدیگر نزاع كنند تا به منافعشان برسند.بر همین مبناست که میبینم رفقای سالیان دور به ناگاه دشمنان خونی میشوند و در صدد بر می آیند همدیگر ار نابود کنند دلیلش این است که این رفاقت، بر محور معنویت نبود، بر محور مادیت بود.

از نظر درونی، به طور کلی، کسی را انتخاب کن که بعد معنوی تو را شکوفا کند. یادآور بعد معنوی تو باشد. تو را به یاد خدا بیاندازد. نه این‏که شهوت تو را تحریک کند یا هواهای نفسانیه تو را برانگیزد

 

دوستی‏هایی همراه با پشیمانی

روایتی از علی (علیه السلام) داریم که امام صادق در ادامه روایت قبلی آن را نقل می‏کند که امیرالمومنین فرمودند: «لِلأخِلَّاءِ نَدَامَةٌ» انسان به هر شکل که با کسی دوستی کند، پشیمان می‏شود، «إلا المُتَّقِینَ»² مگر متقین. در این‏جا مطلب را به طور کلی بیان می‏فرمایند. در روایت حرفی از آخرت نیامده است. در آن روایت «روز قیامت» داشت، امّا این‏جا بحث قیامت مطرح نیست. به اصطلاح روایت اطلاق دارد. هر دوستی و رفاقتی، پایانش پشیمانی است، چه در دنیا یا چه در آخرت؛ مطلب کاملاً روشن و ساده است. دوستان، آخرش همه پشیمان‏اند، مگر چه کسانی؟ آن کسی که محور دوستی‏شان معنویت بود. چرا که دوستی بی معنویت بی بیراهه میروند در پی زرق و برق دنیا و چشم و هم چشمی با دیگران از زندگی و به دست آوردن موفقیت های واقعی و ماندگار باز میمانند .

 

 

مشخّصات دوست خوب

حالا می‏رویم سراغ مشخصات رفیق خوب. در معارف ما این مطب آمده است که اگر خواستی رفیق پیدا کنی، باید به دنبال چه کسی بگردی. اولاً باید رابطه‏ات برای خدا باشد نه بر محور دنیا، ثانیاً باید طرف مقابلت ویژگی‏هایی داشته باشد تا رفاقت و دوستی‏ات سودمند باشد. شرع به تو مشخصه می‏دهد. مشخصه‏ها کاملاً بر محور همین بحثی که الآن عرض کردم. در دو رابطه مطرح است. هم در رابطه با درون افراد، هم در رابطه با بیرون افراد ملاک‏ها و مشخصاتی بیان شده است.

خوب یک وقت شما ممکن است در صدد باشید که دوست خوبی انتخاب کنید ولی معیارها را اشتباه در نظر میگیرید شما ممکن است فکر کنید دوست خوب کسی است که در هر حالی شما را تأیید کند و همراه شما باشد تا بشود دوست خوب نه این همیشه صادق نیست چون دوست خوب دوستی است که عیب شما را به شما باز گو کند اگر تمایل دارید با یک انسان باخدا که طرح دوستی بریزید و خیر دنیا و آخرت را به دست آورید باید قید و بندها را هم بپذیرید از خیلی چیزهای بی ارزش بزنید تا این دوستی شما را رشد بدهد و به کمال برساند در پی لذت و راحتی بودن شما را به جایی نمیرساند،دقت کنید .

1. خصوصیّت درونی «دوست خوب»

از نظر درونی، به طور کلی، کسی را انتخاب کن که بعد معنوی تو را شکوفا کند. یادآور بعد معنوی تو باشد. تو را به یاد خدا بیاندازد. نه این‏که شهوت تو را تحریک کند یا هواهای نفسانیه تو را برانگیزد. در یک روایتی دارد: «قیلَ لِنَّبیِّ صلی الله علیه و آله وسلم: أَیُّ الْأَصْحَابِ أَفْضَلُ» از پیغمبر پرسیدند: بهترین رفیق کیست؟ آدم که می‏خواهد رفیق انتخاب کند که با او مصاحبت کند و رابطه تنگاتنگ داشته باشد، چه خصوصیاتی باید دارا باشد؟ «قَالَ: إِذَا ذَكَرْتَ أَعَانَكَ وَ إِذَا نَسِیتَ ذَكَرَكَ»³حضرت فرمود: آن کسی که اگر به یاد خدا افتادی، تو را کمک کند و اگر خدا از یادت رفته است، تو را به یاد خدا بیاندازد.⁴ این جنبه درونی دارد.

 

 

کمک‏کار صالح

از نظر ظاهر هم عرض کردم، خصوصیتی مطرح است. یک روایت دیگر از پیغمبر اکرم است که تقریباً نظیر روایت قبلی است. «إِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِعَبْدٍ خَیْراً جَعَلَ لَهُ وَزِیراً صَالِحاً‏» وقتی خداوند بخواهد به بنده‏ای خیری برساند، برای او یک وزیر صالح قرار می‏دهد. وزیر یعنی کسی که کمک‏کار انسان است، تقریباً همان رفیق است. «إِنْ نَسِیَ ذَكَّرَهُ وَ إِنْ ذَكَرَ أَعَانَهُ»⁵ ؛ ر ازخدا غافل شد او را به یاد خدا می‏اندازد و اگر به یاد خدا افتاد او را یاری می‏کند.⁶

بهترین دوستان کسی است که برای اطاعت الهی کمک کند. تو داری طاعت الهی انجام می‏دهی، عملی انجام می‏دهی که مورد رضای خداوند است، آن‏ کسی که به تو کمک کند، بهترین رفیق تو است. این شخص بهترین رفیق تو است. این‏ها همه در بُعد عملی است.

2. خصوصیّت بیرونی «دوست خوب»

1، زبانی؛ دوست باید از نظر بیرونی، یعنی کارها و اعمالی که می‏خواهم انجام بدهم، لفظاً مرا راهنمایی و کمک کند. یعنی اگر دید من دارم معصیت می‏کنم، من را نهی کند. اگر دارم کار خلاف می‏کنم، او مرا نهی کند. 2 ،عملی؛ اگر دید من دارم کار خیر می‏کنم، مرا کمک کند که من کار خیرم را ادامه دهم. مرا تشویق کند. مرا به کار خیر امر کند. برای کار خیر مرا کمک کند. یک همچنین رفیقی انتخاب کن. 3، رفتاری؛ من کسی را انتخاب کنم که او از نظر عمل به من روش بدهد. از نظر عملش به من کار درست کردن را یاد بدهد. لازم نیست که لفظاً به من چیزی بگوید. عملاً بیاموزد. چرا؟ چون بُرد عمل در تأثیرگذاری از بعد لفظی بالاتر و أقوی است. رفیقی انتخاب کن که کار خیر بکند، از آن طرف هم از شر پرهیز کند. به تو آموزش عملی بدهد چون این بُردش بیشتر است، تا آن‏که لفظاً بگوید.

 

دوست «امر و نهی کن» بهتر از دوست «چاپلوس و متملق»

ما در روایات باب رفاقت، هر سه مطلب را داریم که این‏ها، مستقیماً با مسأله تربیت رابطه تنگاتنگ دارد.اما قولی و زبانی؛ علی (علیه السلام) می‏فرماید: « صَدِیقُکَ مَن نَهَاکَ » دوست تو آن کسی است که اگر خواستی معصیت بکنی، تو را نهی‏ کند. اگر خواستی کار زشت کنی، به تو بگوید: نکن! حرام است! معصیت است! تو را نهی از منکر کند. « وَ عَدُوُّکَ مَن أغرَاکَ»⁷ دشمن تو آن است که اگر خواستی کار زشت انجام بدهی، تو را فریب‏ بدهد و مغرورت کند. چه به امر شر دعوت کند، چه اگر کار زشتی انجام دادی، تو را تشویق کند. چه بسا از «مَن أغرَاکَ» این مراد باشد. این دوست تو است که اگر کار بد کردی، تو را نهی کند، و دشمنت کسی است که اگر کار بد کردی، بگوید به به! چه کار خوبی کردی! جمله اول با جمله دوم روایت تناسب دارد.

 

کمک‏کار برای اطاعت الهی

اما دوم، از علی (علیه السلام): «المُعینُ عَلَی الطَّاعَةِ خَیرُ الأصحَابِ»⁸؛ بهترین دوستان کسی است که برای اطاعت الهی کمک کند. تو داری طاعت الهی انجام می‏دهی، عملی انجام می‏دهی که مورد رضای خداوند است، آن‏ کسی که به تو کمک کند، بهترین رفیق تو است. این شخص بهترین رفیق تو است. این‏ها همه در بُعد عملی است.

 

دوستی با نیکان، بهترین وسیله نجات از بدی‏ها

سوم، آنکه از نظر رفتاری به من روش بدهد، نه این‏که مرا لفظی کمک کند، عملاً من را تربیت کند. علی (علیه السلام) فرمودند: «لَیسَ شَیئٌ أدعَی لِخَیرٍ وَ أنجَی مِن شَرٍّ مِن صُحبَهِ الأخیَارِ» چیزی بهتر از دوستی با خوبان انسان را به عمل خیر دعوت نکرده و او را از شر نجات نمی‏دهد. اخیار، کسانی هستند که از نظر عملی آدم خیری است، یعنی آن‏هایی که عملشان این‏گونه است. این تعبیر به « أدعی، أنجی » در روایت یعنی خیلی دعوتش بیشتر است. چرا؟ چون دعوت اینها عملی است و عمل بُردش روی انسان از نظر آموزشی أقوی است تا قول و حرف. لذا حضرت می‏گوید: « أدعی »

این که می‏گوید: « أنجی » برای چیست؟ پیش آمده یک کار زشتی بخواهی مرتکب شوی و به یاد رفیقت بیافتی و پاکی و خوبی او را به یاد بیاوری و خجالت بکشی و آن کار را ترک کنی؟ این دوستی تو را از گناه نجات داده است.

این تعبیر « أدعی، أنجی » که می‏فرماید جهتش این است که عمل تأثیرگذاری‏اش در تربیت بیشتر است. لذا کسی که انسان می‏خواهد به او روش بدهد، اگر آموزش با عمل باشد، بُردش از گفتار بیشتر است. خلاصه مطلب اینکه در انتخاب رفیق، آن چیزی که باید محور باشد همین مسأله معنویت است، نه مادیت. این باید محور رفاقت باشد، چنین رفاقتی پایدار است و در دنیا و قیامت به دشمنی تبدیل نخواهد شد.

 

منبع: پایگاه اینترنتی آیت الله آقا مجتبی تهرانی

فرآوری: محمدی_گروه دین و اندیشه تبیان

مشخصات دوست خوب       ما در معارفمان داریم رفاقت هایی که بر محور مادیت و امور دنیایی درست شده است، در آخرت به دشمنی تبدیل می شود.               ● محور رفاقتها تعبیر آیه شریفه این است که «الاخلأ یومئذ بعضهم لبعض عدو الا المتقین» همه دوستان در قیامت، با هم دشمن می شوند، مگر پرهیزکاران. در قیامت این طور نیست که رفقا مثل پدر، مادر و برادر که می روند دنبال کارشان، نیست. یک دسته از رفاقت ها به جای دوستی، دشمنی می آورد. در سوره دیگر هم ما داشتیم که وقتی پیوند رفاقتی بر یک محور خاصی بود، این دوستی به دشمنی شدید تبدیل می شود و این ها به جان هم می افتند. چه بسا این، او را لعن کند، آن، این را لعن کند. یک وقت هست می گویی جدا شدند و رفتند سراغ کارشان، یک وقت می گویی جدا شدند ولی همدیگر را رها نمی کنند، دوستی شان تبدیل به دشمنی می شود. دسته دیگر، دوستی هایشان باقی می ماند و از هم دستگیری می کنند. رابطه این ها در قیامت به خاطر پیوند رفاقتی آنها در دنیا است. این که من عرض کردم در بین همه پیوندها آن پیوندی که هم در ربط با امور دنیایی و هم در ربط با امور اخروی خیلی اثرگذار است، عبارت است از پیوند رفاقتی به این جهت بود. به طور کلی هر پیوندی، یک سبب می خواهد. باید چیزی به عنوان «محور رفاقت» باشد تا دو نفر با هم رفیق شوند. دو نفر که دارند در خیابان راه می روند یکدفعه که با هم رفیق نمی شوند! یک چیزی باید باشد تا اینها را به هم ربط بدهد. به طور خلاصه، آن چیزی که می خواهد محور قرار بگیرد و سبب این پیوند بشود، یا یک امر مادی است و یا یک امر معنوی، یعنی اتصال ها، یک وقت بر محور مادیت درست می شود و یک وقت بر محور معنویت ایجاد می شود. اتصال انسان با انسان بر محور یکی از این دو مسئله است.     ● دوستی کارساز و دوستی ناکارآمد ما در معارفمان داریم رفاقت هایی که بر محور مادیت و امور دنیایی درست شده است، در آخرت به دشمنی تبدیل می شود. «الاخلأء یومئد بعضهم لبعض عدو» اما اگر رفاقت بر محور معنویت و امور اخروی باشد چنین نمی شود؛ «الا المتقین» رفاقت پرهیزکاران استثناء شده است. یعنی اگر پیوند رفاقت بر محور معنویت باشد، به دشمنی و عداوت تبدیل نمی شود و باقی می ماند. این رفاقت در قیامت کارساز نیز هست. این یک قضیه و مطلب کلی است که در متن معارف ما هست. روایتی از امام صادق(ع) است که مثل «ضرب قانون» می ماند. گویی حضرت در باب دوستی یک قانون کلی را مطرح می فرمایند. حضرت می فرماید: «الا کل خله کانت فی الدنیا فی غیرالله فانها تصیر عداوه یوم القیامه» (بحار/۶۶/۲۳۷) حرفی که من زدم متن فرمایش حضرت است، ایشان می فرماید: آگاه باشید! هر دوستی رفاقتی که در دنیا «فی غیرالله» بر محور معنویت نباشد، در روز قیامت، تبدیل به دشمنی می شود. حضرت این آیه شریفه را کاملا توضیح می دهد: «الاخلأء یومئذ بعضهم لبعض عدو الا المتقین» ایشان، این آیه را در این قالب می ریزد و بیان می کند.     ● انواع دوستی ها و عاقبتشان پیوندهای رفاقتی که در دنیا بر محور معنویت شکل می گیرد، در قیامت مشکلی ایجاد نمی کند. بلکه باقی می ماند و بعد هم کارساز است. کارسازی اش نیز، مسئله شفاعت و دستگیری است. این رفاقت برای آنها مشکل ساز نیست. ما در معارفمان داریم که مؤمنین بعضی، بعضی دیگر را شفاعت می کنند. این جزء معارف دین ما است. مؤمن از مؤمن شفاعت می کند. این مسئله مربوط به مؤمن هایی است که بر محور ایمانی با یکدیگر رابطه داشتند، نه مادیت. دسته دوم، در مقابل گروه اول هستند که اصلا رفاقت و دوستی شان فقط بر محور مادیت بود. تکلیف این رفاقت ها هم در اینجا معلوم است. اما دسته سومی هم ممکن است که قصه یک طرف از رفاقت امور مادی باشد و طرف دیگر جهت معنوی داشته باشد. این رفاقت اصلا در دنیا باقی نمی ماند که بخواهد به قیامت برسد. این ها به یکجایی می رسند که دیگر نمی توانند ادامه بدهند. همین جا، رفاقتشان را به هم می زنند و از یکدیگر جدا می شوند. به قیامت نمی رسد.     ● گسست و دشمنی دوستان در دنیا ما از بعضی از روایات به دست می آوریم که رفاقت هایی که بر محور معنویت نیست و فقط مادیت در آنها مطرح است، این طور نیست که فقط در آخرت تبدیل به دشمنی شود و در آن جا پشیمان شوند. گاهی در دنیا گسسته شده و به دشمنی تبدیل می گردد. این مطلبی است که دیگر برای شما مشهود و آشکار است، احتیاج به توضیح ندارد. شما این مسائل را به خوبی درک می کنید. دلیل این مطلب چیست؟ من اشاره ای به یک نکته می کنم که وجهه و جنبه کلامی فلسفی دارد، ولی خوب و مفید است. «ماده» محدود است اما معنویت نامحدود است. اگر «ماده» محور دوستی قرار بگیرد، رفاقت بر محور انتفاع ها و منفعت ها پایدار می ماند. یعنی تا وقتی که از رفیق سود برده شود، رفاقت پابرجا است. آن چه مطرح است سودبری است. آن چه مهم است این است که نیازها و توقعات انسان هم نامحدود است. لذا اگر محور رفاقت مادی باشد، چون ماده محدود بوده و توقع انسان هم نامحدود است، حالا باید دو طرف با یکدیگر نزاع کنند تا به منافعشان برسند. این که در فلسفه می گویند: دنیا دار تزاحم است، یعنی سرای مزاحمت است. یعنی چون ماده محدود است، تزاحم و نزاع پیش می آید. بعد هم همین رفاقت به جایی می رسد که دعوا می شود. یا بر سر ریاست، یا مال یا هر چه می خواهد باشد، می بینی سال ها دستشان در دست هم بود، اما یک مرتبه با هم اختلاف پیدا کردند! اینها رفیق صمیمی بودند، حالا دشمن خونی شدند! چه شد که این طور شد؟ جواب، روشن است. محور رفاقتشان پول بود، ریاست بود، «الملک عقیم» اینها سر پول، ریاست و امثال اینها که امور مادی است، دعوایشان می شود و دشمن خونی می شوند. دلیلش این است که این رفاقت، بر محور معنویت نبود، بر محور مادیت بود.     ● دوستی های همراه با پشیمانی امام صادق(ع) در ادامه روایت قبلی نقل می کند که امیرالمؤمنین فرمودند: «للاخلاء ندامه» انسان به هر شکل که با کسی دوستی کند، پشیمان می شود، «الا المتقین»(همان) مگر متقین. در این جا مطلب را به طور کلی بیان می فرمایند. در روایت حرفی از آخرت نیامده است. در آن روایت «روز قیامت» داشت، اما این جا بحث قیامت مطرح نیست. به اصطلاح، روایت اطلاق دارد. هر دوستی و مرافقتی، پایانش پشیمانی است، چه در دنیا چه در آخرت؛ مطلب کاملا روشن و ساده است. دوستان، آخرالامر همه پشیمانند، مگر چه کسانی؟ آن کسانی که محور دوستی شان معنویت بود. اینکه در آیه شریفه داشت، دوستی ها به دشمنی تبدیل می شود، جهتش این است. اینها مشهود است و واقعا انسان می بیند که چه طور کسانی که بر محور امور دنیایی با هم رفاقت کردند، رفاتشان پایدار نمی ماند و بعضا به دشمنی و کینه توزی هم منجر می شود. سر آن را هم گفتم که چیست. اگر محور دوستی، امر مادی بود، ماده محدود است و هر دو نفر هم نفع خودشان را در نظر گرفته اند، لذا تزاحم پیش می آید و آخر تزاحم چیست؟ دشمنی و رو در روی هم ایستادن. گفتم فرقی نمی کند که چه باشد، مال باشد، ریاست باشد یا چیز دیگر. همین که محور الهی نباشد، مشکل ساز است. من کلی دارم بحث می کنم. خودمان هم داریم می بینیم و در متن جامعه ما نیز فراوان است، در هر دو رابطه مصادیق فراوانی وجود دارد، چه ریاستش، چه مالش. دلیل تبدیل دوستی به دشمنی چیست؟ چون خدا نیست. چون دوستی «فی غیرالله» است. استاد ما، امام(رض) می فرمود: «اگر تمام انبیاء را جمع کنند می شود یک شهر صد و بیست و چهار هزار نفری اصلا و ابدا یک دعوا، یک دادگستری در این شهر نمی بینید.» خیلی زیبا تبیین می فرماید. همه با هم رفیق هستند. اما نزاع و درگیری نیست. چرا؟ جهت این است که محور رابطه آن ها خداست. محور خداست نه دنیا. دعوا جایی است که محور، دنیا باشد. درگیری از اینجاها شروع می شود.     ● مشخصات دوست خوب حالا می رویم سراغ مشخصات رفیق خوب. در معارف ما این مطلب آمده است که اگر خواستی رفیق پیدا کنی، باید به دنبال چه کسی بگردی. اولا باید رابطه ات برای خدا باشد نه بر محور دنیا، ثانیا باید طرف مقابلت ویژگی هایی داشته باشد تا رفاقت و دوستی ات سودمند باشد. شرع به تو مشخصه می دهد. مشخصه ها کاملا بر محور دو رابطه مطرح است. هم در رابطه با درون افراد، هم در رابطه با بیرون افراد ملاک ها و مشخصاتی بیان شده است. ۱) خصوصیت درونی «دوست خوب» از نظر درونی، به طور کلی، کسی را انتخاب کن که بعد معنوی تو را شکوفا کند. یادآور بعد معنوی تو باشد. تو را به یاد خدا بیندازد. نه این که شهوت تو را تحریک کند یا هواهای نفسانیه تو را برانگیزد. در یک روایتی دارد: «قیل لنبی(ص) ای الاصحاب افضل» از پیغمبر پرسیدند: بهترین رفیق کیست؟ آدم که می خواهد رفیق انتخاب کند که با او مصاحبت کند و رابطه تنگاتنگ داشته باشد، چه خصوصیاتی باید دارا باشد؟ «قال: اذا ذکرت اعانک و اذا نسیت ذکرک»(بحار/۴۷/۱۴۰) حضرت فرمود: آن کسی که اگر به یاد خدا افتادی، تو را کمک کند و اگر خدا از یادت رفته است، تو را به یاد خدا بیندازد(۱) این جنبه درونی دارد. یک روایت دیگر از پیغمبر اکرم است که تقریبا نظیر روایت قبلی است. «اذا اراد الله بعبد خیرا جعل له وزیرا صالحا» وقتی خداوند بخواهد به بنده ای خیری برساند، برای او یک وزیر صالح قرار می دهد. وزیر یعنی کسی که کمک کار انسان است، تقریبا همان رفیق است. «ان نسی ذکره و ان ذکر اعانه»(بحار/۴۷/۱۶۶) اگر از خدا غافل شد او را به یاد خدا می اندازد و اگر به یاد خدا افتاد او را یاری می کند. ۲) خصوصیت بیرونی «دوست خوب» من درباره بعد بیرونی، سه تصویر می کنم تا مطلب روشن شود. یک، زبانی؛ دوست باید از نظر بیرونی، یعنی کارها و اعمالی که می خواهم انجام بدهم، لفظاً مرا راهنمایی و کمک کند. یعنی اگر دید من دارم معصیت می کنم، من را نهی کند. اگر دارم کار خلاف می کنم، او مرا نهی کند. دو، عملی؛ اگر دید من دارم کار خیر می کنم، مرا کمک کند که من کار خیرم را ادامه دهم. مرا تشویق کند. مرا به کار خیر امر کند. برای کار خیر مرا کمک کند. یک چنین رفیقی انتخاب کن. سه، رفتاری؛ من کسی را انتخاب کنم که او از نظر عمل به من روش بدهد. از نظر عملش به من کار درست کردن را یاد بدهد. لازم نیست که لفظاً به من چیزی بگوید. عملا بیاموزد. چرا؟ چون برد عمل در تاثیرگذاری از بعد لفظی بالاتر و اقوی است. رفیقی انتخاب کن که کار خیر بکند، از آن طرف هم از شر پرهیز کند. به تو آموزش عملی بدهد چون برد این بیشتر است تا آن که لفظاً بگوید. ما در روایات باب رفاقت، هر سه مطلب را داریم که اینها، مستقیماً با مساله تربیت رابطه تنگاتنگ دارد. در خصوص جنبه قولی و زبانی؛ علی(ع) می فرماید: «صدیقک من نهاک» دوست تو آن کسی است که اگر خواستی معصیت بکنی، تو را نهی کند. اگر خواستی کار زشت کنی، به تو بگوید: نکن! حرام است! معصیت است! تو را نهی از منکر کند. «و عدوک من أغراک»(غررالحکم/ ۴۱۵) دشمن تو آن است که اگر خواستی نعوذ بالله کار زشت انجام بدهی، تو را فریب بدهد و مغرورت کند.چه به امر شر دعوت کند، چه اگر کار زشتی انجام دادی، تو را تشویق کند. چه بسا از «من أغراک» این مراد باشد. این دوست تو است که اگر کار بد کردی، تو را نهی کند و دشمنت کسی است که اگر کار بد کردی، بگوید چه کار خوبی کردی! جمله اول با جمله دوم روایت تناسب دارد. اما دوم، علی(ع) فرمود: «المعین علی الطاعه خیر الأصحاب»(غررالحکم/ ۶۱۴) بهترین دوستان کسی است که برای اطاعت الهی کمک کند. تو داری طاعت الهی انجام می دهی، عملی انجام می دهی که مورد رضای خداوند است، آن کسی که به تو کمک کند، بهترین رفیق تو است. این شخص بهترین رفیق تو است. اینها همه در بعد عملی است. سوم، آنکه از نظر رفتاری به من روش بدهد، نه اینکه مرا لفظی کمک کند، عملا من را تربیت کند. علی(ع) فرمودند: «لیس شیئ أدعی لخیر و أنجی من شر من صحبه الاخیار» چیزی بهتر از دوستی با خوبان، انسان را به عمل خیر دعوت نکرده و او را از شر نجات نمی دهد. اخیار، کسانی هستند که از نظر عملی آدم خیری هستند، یعنی آن هایی که عملشان این گونه است. این تعبیر به «أدعی، أنجی» در روایت یعنی خیلی دعوتش بیشتر است. چرا؟ چون دعوت اینها عملی است و برد عمل روی انسان از نظر آموزشی أقوی است تا قول و حرف. لذا حضرت می گوید: «أدعی» این که می گوید:«أنجی» برای چیست؟ پیش آمده یک کار زشتی بخواهی مرتکب شوی و به یاد رفیقت بیفتی و پاکی و خوبی او را به یاد بیاوری و خجالت بکشی و آن کار را ترک کنی؟ این دوستی تو را از گناه نجات داده است. این تعبیر «أدعی، أنجی» که می فرماید جهتش این است که عمل، تاثیرگذاری اش در تربیت بیشتر است. لذا کسی که انسان می خواهد به او روش بدهد، اگر آموزش با عمل باشد، بردش از گفتار بیشتر است. پس در انتخاب رفیق، آن چیزی که باید محور باشد همین مسأله معنویت است، نه مادیت، این باید محور رفاقت باشد، چنین رفاقتی پایدار است و در دنیا و قیامت به دشمنی تبدیل نخواهد شد.

آیت الله شیخ مجتبی تهرانی ۱ ذکر در این جا به معنی یاد خدا است. «ذکر» از نظر استعمالات ، عبارت از یاد خدا کردن است هر چند معنای خودش صرفاً چیزی را به یاد آوردن است. لذا اگر ذکر به طور مطلق استعمال شود، که روایات ما و حتی در محاورات ما معمولا این طور است، منظور همان یاد خدا است.

روزنامه کیهان ( www.kayhannews.ir )