جهل و بدتر از آن!

 این روزها شاید در بسیاری از محافل و به ویژه مجالس مذهبی از واژه "جهل" به وفور استفاده می‏شود و رهبر فرزانه انقلاب نیز همواره نسبت به این واژه حساسیت خاصی داشته‏اند. اما به واقع جهل چیست و چه پیامدهایی دارد؟

بارزترین چیزی که در عالم خلقت می‏توان از آن با عنوان روشنی و وضوح اسم برد، بی‏شک "نور" است ...

نور وجودی است که در عالم خلقت نه تنها انسان‏ها، بلکه حیوانات، نباتات و جمادات همگی در پرتوش هم به رشد می‏رسند و هم به کمال. آنها می‏توانند اندام خود را بسازند و استعدادهای خود را به فعلیت برسانند. با نور است که فرد زیبایی‏ها را می‏بیند، زشتی‏ها را می‏نگرد، فرازها را درمی‏یابد، ‌فرودها را نظاره می‏کند و راه را از چاه تشخیص می‏دهد.

                       چو پای هست چرا باز مانده‏ای از راه    

                                                                        چو نور هست چرا گشته‏ای قرین ظلام

همان‏گونه که انسان در عالم محسوس دنیا، فضای نورانی را بر فضای ظلمانی ترجیح می‏دهد و از فضای ظلمانی نفرت دارد؛ انسان عالم دیگری هم دارد که در آن عالم نیز اگر به نورانیت برسد، حتماً به زشتی ظلمت گواهی می‏دهد و آن عالم، روح است و مشعل نوربخش این عالم، علم است چرا که «العلم نور»

                      روغن به چراغ جان ز علم افزای        

                                                                       کم نور بود چراغ کم روغن

بر همین اساس است که می‏گویند انسان بی‏سواد، کور است و داروی نجات‏بخش او دانش. چنان‏که شاعر می‏گوید:

                       ای خوشا خاطر ز نور علم مشحون داشتن    

                                                                     تیرگی‏ها را از این اقلیم بیرون داشتن

در منطق دینی، سعادت روح و نورانیتش به این است که خود را به منبع نورانی خدای متعال متصل کند و بداند اگر از این منبع منفصل شد، آنچه وجود شد و آنچه وجود پیدا می‏کند، چیزی جز ظلمانیت نیست و اگر این اتصال برقرار شد، می بیند که همه انوار عالم، نورانیتش از خداست. مصداق اینکه "الله نور السماوات و الارض"

                       گفته پروین نه از روی هواست

                                                                     هر کجا نوریست آن نور خداست

از همین جا به مطلب مورد نظرشان اشاره می‏کنیم که جهل بد است، چرا که تمام مانع‏ها، بیماری‏ها و عداوت‏ها از جهل آغاز می‏شود، اما از جهل بدتر هم هست و آن، "جمود" است.

همچنان که از نظر مال و ثروت، از فقر هم بدتر هست و آن غرور و اتکا به دارایی خویش است.

جهل بد است از آن جهت که صرفاً نیستی و فقدان علم است، اما چه بسا، جاهل‏ها و نادان‏هایی که با عشق و شور زائدالوصفی در پی تحصیل علم و دانش می‏روند و آینده روشنی در انتظار آنهاست.

از آن طرف، ای بسا عالمی که به آنچه دارد، مغرور است و خیال می‏کند آنچه او می‏داند، کل دانش است؛ از این رو، به دانش خود مغرور می‏شود و این غرور نوعی جهل و تاریکی به وجود می‏آورد.

دانش بشر همیشه نسبت به آنچه حقیقت بوده یعنی نسبت به کل دانش، اندک است و دانشمند واقعی همیشه به جهل و نادانی خود معترف.

بزرگ‏ترین دانشمند طبیعت‏شناس عصر ما یعنی انیشتین در مقدمه "خلاصه نظریه فلسفی نسبت" می‏گوید:‌ بشر پس از آشنا شدن با فیزیک جدید همین قدر می‏تواند ادعا کند که با الفبای کتاب آفرینش آشنا شده است نه بیشتر.

یعنی مثل بشر از نظر آشنایی با حقایق جهان، مثل کودکی است که تازه به دبستان رفته و الفبای یک زبانی را فرا گرفته است و این کودک تا وقتی که بتواند کتاب‏های علمی که به آن زبان نوشته شده است، را بخواند و بفهمند چقدر فاصله دارد؟

بشر امروز نیز تا وقتی بتواند کتاب طبیعت را بخواند، همین قدر بلکه بیشتر فاصله دارد و آنچه انسان را می‏تواند از جهل و بدتر از آن جمود روح نجات دهد، علم وحیانی است که متصل به خدا باشد.

هستند دانشمندانی که نسیمی از دین به مشامشان رسیده باشد و به این مطلب معترفند؛ چنانچه ویلیام جیمز در این باره می‏گوید: دین همیشه نشانه‏هایی از چیزهایی داده است که عقل و علم بشر هرگز به آنجا راه نداشته است، اما همان نشانه‏ها سبب شده است که عقل و علم به تحقیق بپردازد و بالأخره به کشفیاتی نائل شود.

==============================

نگارش از: حجت‏الاسلام اباذر محمدی

مسئول شجره طیبه صالحین میامی

* برگرفته از کتاب "امدادهای غیبی" شهید مطهری

==============================