طهارت باطن و فهم قرآن/11
يك محقق و قرآنپژوه:
فنون تفسيری صرفا ناظر به گزارههای عرفی قرآن است
گروه انديشه و علم: اوصاف قرآن مانند نور و هدايت دال بر آن است كه آلودگی نفس به گناه مانع دريافت نور قرآن میشود و فراگيری علوم و فنون در تفسير قرآن، صرفاً راهگشای جملاتی است كه در دايره تفاهمات زبان عرفی قرآن قرار دارند.
حجتالاسلام عليرضا عظيمیفر، محقق و قرآنپژوه در گفتوگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) شعبه خوزستان، پيرامون نقش پاكی جان و روان در تفسير قرآن، گفت: بیگمان آيات قرآن كريم به زبان عربی آشكار و بی هيچ ابهامی بر بشر نازل شده است. اين آخرين نسخه جامع و كامل از كتابهای آسمانی با مخاطبانش به همان زبانی سخن گفته است كه آنان به خوبی بدان آشنا و آگاه بودهاند.
وی بيان كرد: بنابراين زبان آيات كتاب وحی در بنيان زبان عرفی رايج و دارج ميان مردم تدوين يافته است؛ از اين رو شرط لازم و ضروری شناخت واژهها و گزارههای قرآن كريم وابسته به سطح آشنايی و آگاهی مفسر از نوع و روش گفتوگوهای مردم عصر نزول و به بيان ديگر نخستين مخاطبان آن است.
اين محقق تصريح كرد: رعايت اين شرط از سوی قرآنپژوه و مفسر هر چند از جمله شرايط مهم و پراهميت در دريافت و برداشت درست از آيات شريفه قرآن بهشمار میآيد؛ اما اين شرط به تنهايی نمیتواند گره فهم صحيح از واژگان زبان قرآن را برای مترجمان و مفسران باز كند.
عظيمیفر ادامه داد: اجتماع دستهای ديگر از شرايط میتواند راهگشای ترجمه و تفسير نزديك به فهم درست از مراد گوينده آيات شريفه شود و از حساسترين آن دسته شرايط، موضوع دارا بودن شروط برای مترجم و مفسر در تفسير و ترجمه است. بدين لحاظ دانشوران حوزه علوم قرآنی تلاش كردهاند تا يكايك اين شرايط را روشن بيان كنند.
اين قرآنپژوه افزود: از جمله شرايط مفسر مسئله پاكی درون جان و روان را ياد كردهاند و به نقش پراهميت آن در تبيين آيات و دريافت و برداشت از آنها و نشان دادن آموزهها، پيامها و درسهای قرآن اشاره و پرداختهاند و از اين شرط گاه به برخورداری مفسر از «علمالموهبه» تعبير كردهاند؛ يعنی دانشی كه خدای سبحان به فضل خويش به شخصی ارزانی كرده است.
نويسنده كتاب «تاريخ تفسير» با طرح پرسشهايی ادامه داد: چرا پاكی درون يكی از لوازم مؤثر در فهم واژهها و گزارههای كتاب وحی است؟ و چرا بودن اين شرط، تفسيری نزديك به واقع از قرآن نشان میدهد؟ دلايل اين موضوع را میتوان در ويژگیهای قرآن كريم جستوجو كرد.
وی گفت: دليل اول اين امر رابطه نزديك و مستقيم ميان قرآن و طهارت جان و روان است؛ قرآن كريم دارای اوصافی مانند: نور، فرقان، هدايت، مبين و ذكر است. اين اوصاف دلالت بر آن دارد كه آلودگی نفس به گناه و عمل زشت و ناروا، محيط درون انسان را سياه میكند و مانع از رسيدن نور، هدايت و فرقان به وی میشود. اين مانع و حجاب نمیگذارد حقايق كتاب كه نور و هدايت و فرقان و مبين و ذكر است بر انسان آشكار شود.
عظيمیفر اظهار كرد: بنابراين مفسر زمانی میتواند از آيات كتاب وحی رمزگشايی و پردهبرداری كند كه جان و روان خود را از هر آلودگی، صفا و جلا بخشد و نفس را پاك از كار ناروا گرداند تا از اين رهگذر بتواند همنوا و همراه آيات نور شود.
وی افزود: دليل دوم برخورداری قرآن از ظاهر و باطن است؛ آيات قرآن كريم از يك معنا و مدلول ظاهر و باطنی برخوردارند و به تعبير اميرمؤمنان علی(ع) كه فرمودند: «إنَّالقُرآنَ ظاهِره أنيق و باطِنه عميق؛ به راستی قرآن ظاهرش زيبای فراخناك و باطنش پرمايه و ژرفناك است». از اين رو دسترسی به فهم لايههای معانی ظاهری آيات شريفه برای بسياری از افراد با دارابودن تعدادی از شرايط امكانپذير است؛ اما بیترديد، درك و دريافت معانی و مداليل لايههای درونی و باطنی قرآن كريم جز برای پاكان و قدسيان امكان ندارد؛ چنانكه خدای سبحان فرموده است: «إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ، فِی كِتَابٍ مَّكْنُونٍ، لَّا یَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ؛ اين قرآن ارجمند در نوشتهای فروپوشيده است كه جز پاكان را بر آن دسترسی نيست»، (واقعه/79).
اين قرآنپژوه ادامه داد: بنابراين تفسير لايههای زيرين و به ديگر عبارت بطون آيات كريمه برای همگان روا و بجا بهشمار نيامده و فراهم نشده است؛ جز آنكه از ناحيه حضرات معصومين(ع) و تربيتيافتگان از پاكان و خالصان مكتب آن بزرگواران باشد.
وی در ادامه دلايل نيازمندی فهم درست قرآن به پاكی درون گفت: در آموزههای دينی، تهذيب و تزكيه، بر تعليم مقدم شده است. خداوند متعال در فرازهايی از قرآن كريم به صراحت تهذيب و طهارت نفس را بر تعليم، تقديم و ترجيح داده است.
عظيمیفر خاطرنشان كرد: توجه به دلالت اين بخش از آيات شريفه بيانگر آن است كه فراگيری علوم و فنون در راه فهم و تفسير كتاب وحی میتواند بخشی از مقصود و معانی آيات گزارههای قرآن را بگشايد و به نتيجه رساند و آن بخش، كلمات و جملاتی هستند كه در دايره تفاهمات زبان عرفی قرآن قرار دارند؛ اما بخش ديگر از معانی درونی كلمات و جملات جز به بودن طهارت و تزكيه نفس مفسر، درك و فهمش به دست نمیآيد. پس به ناگزير شرط لازم برای تفسير بطون و لايههای زيرين معانی آيات، پاكی جان و روان از هر كار گناهآلود و ناروا است.
