تبيين سبك زندگی اسلامی - ايرانی در فضای مجازی/ 11
محمدرضا رسولی:
ارتقای «سواد رسانهای»؛ پيشنياز تبيين زندگی اسلامی ـ ايرانی در فضای مجازی
گروه فضای مجازی: عضو هيئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به قدرت تكنولوژيك و يك جانبهگرايی فرهنگ غربی، بالا بردن آگاهی و به خصوص «سواد رسانهای» در سطح جامعه را به منظور ورود به تعامل در عرصه جهانی و تبيين سبك زندگی اسلامی ـ ايرانی در فضای مجازی ضروری دانست.
محمدرضا رسولی، استاديار گروه علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مركزی، در گفتوگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) با تعريف سبك زندگی به روشها و شيوههای انتخاب افراد گفت: اين شيوههای انتخاب كه برخاسته از متن و ساختار اجتماعی است، از سويی به وسيله جايگاه اجتماعی افراد و مناسبات آنان در ساختار جامعه و از سوی ديگر به وسيله باورهای فرهنگی صورت میبندد و الگوهايی را برای مصرف، پوشش، روابط اجتماعی و به طور كلی عناصر مختلف زيست پيش روی فرد قرار میدهد.
رسولی با بيان اينكه اين الگوها در جامعه ما مبتنی بر دو پهنه فرهنگ اسلامی و ايرانی است، اظهار كرد: اساسا اين دو پهنههايی هستند كه جامعه ما با آنها تعريف میشود و در عين اثرگذاری زنده و آشكار هر دو، رسم كردن مرزی مشخص بين آنها دشوار مینمايد.
وی فضای مجازی را سپهری دانست كه با كنشگران ارتباطی حاضر در آن، فراتر از يك ابزار صرف، رقمزننده جهانی است كه عناصر اصلی آن همين كنشگران ارتباطی هستند و افزود: اين كنشگران در تعاملات خود اين فضا را شكل میدهند و در عين اثرپذيری در همه عرصههای اجتماعی انسانیِ ظهور يافته در اين فضا، بر اين عرصهها تأثير گذاشته و آنها را به پيش میبرند.
| خانوادهها بايستی ارزشهای رسانهای را شناخته و در پرتو اين ارزششناسی به انتخاب مبادرت كنند و در اين صورت است كه آگاهی شكلگرفته در جامعه جذب شده و باقی خواهد ماند و در نتيجه عناصر ارزشمند زيست فرهنگی حفظ خواهد شد |
رسولی با اشاره به حركت فضای مجازی به سمت كثرتگرايی، گفت: اين حركت ناشی از غلبه يافتن رسانههای جديدتر از جديد در قالب تكنولوژیهای ارتباطی تعاملی و غيرتعاملی است كه با تسخير فضای زندگی و تعاملات انسانی و تأثيرگذاری بر رسانههای نسلهای پيش از خود در فرم و به خصوص در محتوا، ساختارهای پيشين اجتماعی را دچار چالش كرده و جوامع را به سمت شبكهای شدن با زيرگروههايی كه بر پايه تعلقات اجتماعی خاص به هم پيوند میخورند، پيش میراند.
اين پژوهشگر علوم ارتباطات با بيان اين كه رسانههای جديد با كاستن از اقتدار رسانههای يك جانبه قديم، امكان و فرصت بروز و ظهور سبكهای متنوع و متفاوتی از زيست را فراهم میكنند، اظهار كرد: در چنين شرايطی سبك زندگی اسلامی ايرانی كه با محدويتهايی مواجه بوده و تاكنون تبلورهای خاصی را تجربه كرده است، اين فرصت را پيدا میكند كه سليقههای جديدی را برای جامعه رقم زده و در گستره وسيعتر و همه جانبهتری مطرح شده و جامعه را تحت تأثير قرار دهد.
وی با اشاره به تقليل يافتن و به حاشيه رانده شدن ساير فرهنگها در مقابل قدرت ابزاری، جذابيتهای ظاهری سبكهای زندگی غربی و يك جانبهگرايی فرهنگی غرب عنوان كرد: رسانههای نوين از سويی به واسطه ويژگی ذاتی تعاملی بودن خود فرصت توسعه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در درون جوامع را فراهم كرده و از سوی ديگر امكان به عرصه كشيده شدن ساير فرهنگها در سطحی جهانی را ايجاد كردهاند و اين فرهنگها میتوانند با چانه زنی و حتی به چالش كشيدن فرهنگ غرب آنچه را در چنته دارند، در سطح منطقهای و جهانی مطرح كرده و به ظهور برسانند.
عضو هيئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه گفت: ما طی تحقيقات خود در سطح شهر تهران دريافتيم كه با وجود تبليغات از طريق شبكههای ماهوارهای و سايتهای اينترنتی و به رغم اينكه جامعه ايرانی نياز به سرگرم شدن دارد، در گرايش به سبكهای زندگی غربی مقاوم است و اين در مواضعی كه افراد سنتیتر و مذهبیتر هستند برجستهتر است و در حالی كه گاهی تصور میشود سنتی بودن جامعه را شكنندهتر میكند ما شاهد هستيم كه اين امر در جامعه ما به مقاومت بيشتر در مقابل الگوهای غربی انجاميده است.
| اين كه كدام يك از چيزهايی كه از طريق رسانهها منتشر میشود مثبت و كدام يك منفی است و اين كه چگونه بايد در مقابل هر كدام عكسالعمل نشان داد و چه مواجههای با آنها داشت همان سواد رسانهای است كه هنوز متأسفانه در جامعه ايرانی جايگاه خود را نيافته و نياز به فرهنگسازی جدی و همهجانبهای در اين زمينه وجود دارد |
رسولی همچنين بالا بردن سواد رسانهای را برای مواجهه با شرايط جديد زيست ضروری دانست و افزود: اينكه كدام يك از چيزهايی كه از طريق رسانهها منتشر میشود مثبت و كدام يك منفی است و اينكه چگونه بايد در مقابل هر كدام عكسالعمل نشان داد و چه مواجههای با آنها داشت، همان سواد رسانهای است كه هنوز متأسفانه در جامعه ايرانی جايگاه خود را نيافته و نياز به فرهنگسازی جدی و همهجانبهای در اين زمينه وجود دارد.
وی با تأكيد بر ضرورت نگاه دوجانبه به تغيير اظهار كرد: از سويی تغيير امری است كه همواره در جهان روی داده است و همچنان نيز به عنوان يكی از اصلیترين قوانين حاكم بر زيست افراد، جوامع، علم، تكنولوژی و ... در حال روی دادن است، اما از سوی ديگر ما بايستی با آناليز مؤلفههای گوناگون زيست، آنچه را حقيقی است از آن چه ناحقيقی و غيراصيل است بازشناسيم و به اين امر باور داشته باشيم كه در فرهنگ خود ما عناصری بسيار با ارزشتر از عناصر موقت و عاريهای زندگی غربی داريم.
رسولی در عين حال ورود به تعامل در عرصه جهانی را همراه با تغيير دانست و گفت: در اين مرحله چگونگی مواجه شدن با آنچه پيش روی ماست، اهميت دارد و به جای هراس يا سپردن خود به موقعيت جديد و عناصر موجود در آن بايستی به سمت بالا بردن آگاهی و به خصوص آنچه در اين مرحله اهميت دارد، بالا بردن سواد رسانهای حركت كنيم. در واقع خانوادهها بايستی ارزشهای رسانهای را شناخته و در پرتو اين ارزششناسی به انتخاب مبادرت كنند و در اين صورت است كه آگاهی شكلگرفته در جامعه جذب شده و باقی خواهد ماند و در نتيجه عناصر ارزشمند زيست فرهنگی حفظ خواهد شد.
وی با بيان اينكه فضای مجازی مگر به قيمت عزلتگزينی جوامع قابل ترك كردن نيست، گفت: ما ارزشها و كالاهای فرهنگیای داريم كه در سطح جهانی خريدارانی خاص خود را دارد و به عنوان مزيت نسبی ما محسوب میشود. در اين شرايط بايد به جای كنار كشيدن خود از عرصه موجود كوشيد كه با قدرت هرچه بيشتر و به خصوص با رويكردی فرهنگی به اين عرصه وارد شد.
