ورمزيار:
مناسبتزدگی مسئولان از آفات تئاتر دينی است
گروه هنر: بخشی از آسيب تئاتر دينی معطوف به مسئولان مناسبتزده است؛ هنرمندی كه بايد برای اثر خود دنبال زمينه باشد وقتی مسئولان را مناسبتی میبيند اثر او هم مناسبتی میشود.
ابوالفضل ورمزيار، نقال، كارگردان و نمايشنامهنويس ژانر تاريخی و مذهبی و در گفتوگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا)، درباره استفاده از جاذبههای دراماتيك داستانهای تاريخی و مذهبی در نمايش اظهار كرد: اساسا تاريخ تاريك است؛ اين جمله مشهور رنه دكارت است كه میگويد: تاريخ مجموعهای از حوادث و اتفاقاتی است كه هرگز زوايای آشكار و پنهان آن نمیتواند در زمان بعد از وقوع حادثه مورد مداقه و دقت و استناد كامل قرار گيرد، در حقيقت تاريخ مجموعهای از وقايع و اتفاقات است كه رخ داده است و آنچه كه ما با تاريخ گذشتگان در ارتباط هستيم مربوط میشود به اسناد آثار باستانی، كتب، رسالات و يا احتمالا گزارشات و روايات شهود عينی است.
وی افزود: بنا بر اين هرگز نمیتوانيم به كنه وقايع تاريخی پی ببريم اما قانون خداوندی و سنن الهی اين است كه تاريخ گذشتگان را ببينيد و از زندگی آنها عبرت بگيريد. رويكرد به تاريخ بر هر هنرمندی فرض است. فرض يعنی هنرمند مكلف است برود وقايع تاريخی را پيدا كند و در زمانه خودش مورد استفاده قرار دهد ولی نكته اينجاست كه اگر به استناد كامل و مستند بودن اتفاقات ايمان نداشته باشد چگونه میتواند آنها را بيان كند؟
برگزيده جشنواره تئاتر صاحبدلان ادامه داد: ما دو خط روشن در زمينه تئاتر به اصطلاح دينی داريم يكی درباره وقايع قرآنی است و ديگری رواياتی كه از ائمه معصومين(ع) به دست ما رسيده است. البته وقايع تاريخی غير از اين دو مورد نيز هست. در هر صورت دو خط روشن داريم در اين زمينه كه وقايع تاريخی را تا حتیالامكان مستند پيش ببريم و دوم اينكه از راه تخيل استفاده كنيم.
اين كارگردان تئاتر ادامه داد: اگر قرار باشد هنرمندان ما مستندات تاريخی را خشك و بدون فراز و فرود به صحنه ببرند و منعكس كنند، مخاطب اصل كتاب تاريخی را بخواند بهتر است و در واقع نقش هنرمند چه میشود؟ نقش هنرمند چيست؟ جايگاه تخيل و هنرمند كجاست؟ هنرمند تا چه حد میتواند دخل و تصرف در تاريخ داشته باشد؟ آيا دخل و تصرف در وقايع تاريخی و مذهبی واژهای صحيح است.
وی گفت: دخل و تصرف به دليل كجتابی معنايی بار منفی دارد، دخل و تصرف در واقع به معنی تبديل و تحريف تاريخ نيست بلكه هنرمند با ذهن آگاه خودش و نگاهی ديگر به وقايع تاريخ به بيان آن میپردازد. مثلا در مورد واقعه خيبر هنرمند میتواند از حركت سپاه اسلام آغاز كند نمايش را و با يك سير خطی نمايش دهد و تمام كند اما اين داستان ساده است ولی اگر هنرمندی بيايد با نقطه تخيل مبتنی بر واقيعت آغاز كند مثلا جعفر بی ابیطالب پس از اين واقعه به سوی پيامبر برگردد و اين ماجرا را پیجويی كند كه چطور فتح خيبر صورت گرفت. در واقع پیجويی جعفر ابی طالب و واقعه خيبر دو داستان است كه با پيوند با يكديگر داستان را جذابتر خواهد كرد.
ورمزيار اظهار كرد: در نمونههای هنری تاريخی بسيار ديدهايم كه سنوات و وقايع را جا به جا میكنند. اين مسئله تا حدی از نظر من مجاز است كه منجر به نقض و انكار تاريخ نشود مثلا در تاريخ اسلامی میتوانيم ليلهالمبيت را با تخيلی ويژه انجام دهيم ولی هرگز نمیتوانيم بگوييم حضرت علی(ع) در بستر پيامبر(ص) نخوابيدهاند اينجا تخيل راهی ندارد چون به انكار تاريخ منجر است.
اين پژوهشگر شاهنامه يادآور شد: به عنوان مثال در كمال الملك مظفرالدين شاه به محض امضا مشروطيت میميرد با آنكه در تاريخ وی بعد از چندماه میميرد اين خلاقيت و تأويل هنرمند است كه با تحريف و انكار تحريف فرق دارد اين يعنی امضای مشروطيت به معنی مرگ سلطنت است و اين تعبير و تاويل تاريخ است.
ورمزيار درباره آسيبشناسی تئاتر مناسبتی گفت: بخشی از آسيب اين گونه تئاتر معطوف به مسئولان مناسبتزده است، مسئولان ما اصولا مناسبتزده هستند اين مناسبتزدگی از ذهن مناسبزده ما نشئت میگيرد و هنرمندی كه بايد برای اثر خود دنبال بستری باشد وقتی مسئولان را مناسبتی میبيند اثر او هم مناسبتی میشود.
كارگردان نمايش تيغ برهنه اظهار كرد: همانگونه كه در تمام دنيا سالنهای مختص هر ژانر و گونه نمايشی وجود دارد میتوان سالنهای ويژهای هم برای آثار تئاتر دينی ايجاد كرد به عنوان مثال اگر تئاتر مولوی ويژه دانشجويی است سالنهای ويژهای را داشته باشيم كه در طول سال تفكر دينی ورای مناسبتزدگی را به منصه ظهور بگذارند.
وی تصريح كرد: سليقه بنده در آثار تاريخی و ارائه نمايش مذهبی، سفر كردن به نقاط پنهان تاريخ است نقاطی كه كمتر مداقه شده است و داری ويژگیهای زيبايی است يكی اينكه مخاطب داستانهايی نشنيده را میبيند و از سوی ديگر سفر به نقاط پنهان راه تخيل تعبيرهای تاريخ را بيشتر برای هنرمند فراهم میكند.
اين نمايشنامهنويس تئاتر درباره جديدترين اثر خود اظهار كرد: جديدترين اثر من در مورد اولين دختر پيامبر اكرم (ص) زينب است. پيامبر اكرم(ص) چهار دختر داشتهاند: زينب،كلثوم، رقيه، و حضرت فاطمه(س). ماجرای زندگی زينب و اتفاقات بين او و پسر خالهاش از جذابترين و دراماتيكترين وقايع پنهان تاريخی است كه تاكنون گفته نشده است. واقعه مربوط به زينب و پسرخالهاش ابوالعاص بن ربيع و اتفاقاتی كه بر اين دو زوج دلداده رخ داده، است. كه مغفول مانده است.
