تاملی در حدیث همام

امیر المؤمنین علیه السّلام در توصیف مؤمنان درحدیث همام فرمودند:

[مؤمنان] شبانگاه برپا می­ایستند و آیه­های قرآن را با تأمّل و اندیشه­ای عمیق تلاوت می­کنند.

جان­هایشان را به قرآن جلای حزن می­بخشند و درمان دردهایشان را از قرآن می­جویند. آنگاه که بر آیه­ای شوق­برانگیز می­گذرند، بال­های اشتیاق و طمع، گشاده می­گردانند و به سوی مراقبت روح­بخش خداوند پر می­کشند و خود را بر ستیغ قلّه­ی وعده­های خداوند می­بینند.

و آنگاه که بر آیه­ای هول­انگیز می­گذرند، پنجره گوش دل به مواعید عذاب خداوند می­گشایند و گویی که زفیر جهنّم را و نفیر آتش را و ضربان نبض عذاب را با بُنِ گوش­هایشان می­شنوند.

تو گویی که قرآن را نمی­خوانند؛ که زندگی می­کنند. در آیه­آیه آن می­زیند و در سطرسطر آن طراوت حیات را لمس می­کنند. در آتش سوره­ای می­سوزند و در زیر باران حیات­بخش سوره­ای دیگر تولد دوباره می­یابند. فرازی، چروک بر پیشانی­شان می­اندازد و کمرهاشان را خم می­کند، پیرشان می­کند و فرازی شور و شوق جوانی­شان می­بخشد.

امام علی علیه السّلام در مورد قرآن چنین می­فرماید:

« و بدانید که این قرآن، ناصحی است که خیانت نمی­کند و رهنمایی است که به وادی ضلالت دلالت نمی­کند و سخن‏گویی است که تکلّم جز با لسان صداقت نمی­کند و کسی با قرآن ننشست مگر آن که به زیادتی رسید یا نقصان، زیادتی در هدایت و کاستی از کوری و ضلالت.

و بدانید که آدمی را پس از یافتن قرآن، نیازی نیست و پیش از دریافت آن، بی‏نیازی نه. پس درمان دردهای خویش را از او بخواهید و رهایی خود را از او طلب کنید. زیرا که درمان عظیم­ترین دردها، اعم از کفر و نفاق و تباهی و گمراهی در اوست.

با قرآن به خدا برسید و با عشق به قرآن، خدا را دریابید .

با آن به پیشگاه خلق نروید؛ چرا که خلایق خود بهتر از آن، وسیله درگاه خدا ندارند.

و بدانید که قرآن شافع مقبول است و گوینده­ی تصدیق­شده و آن کسی را که در قیامت قرآن شفاعت کند، رسته است و آن را که خائبش بشمارد، پای بسته.

در قیامت منادی ندا در خواهد داد که: الا مردمان! هر کشت‏گری در ابتلای کشته­های خویش است در این دیار و گرفتار عاقبت کرده­های خویش، به‏جز برزگران فرقان و کشت‏گران قرآن.

پس از عارفان و پیروان قرآن باشید و از او به سوی پروردگارتان راه بجویید و از پندهای او به جان‏هایتان بنوشانید و آراء خلاف آن را در ذهنیت خویش متّهم کنید و هواها و خواسته­های خود را در دادگاه او محکوم نمایید و خائن بشمرید.» (نهج البلاغه، خطبه 175)