تبيان : مقياسي براي اندازه گيري اين تيرگي هم وجود دارد؟
** آندره دانژون اخترشناس فرانسوي با بررسي زمين تاب زمين و دستگاهي که در اختيار داشت به اين نتيجه رسيد که در هر ماه گرفتگي مي توانيم شاهد 5 نوع رنگ مختلف باشيم و آن ها را به ترتيب از L=0 تا L=4 تقسيم بندي کرد. به اين نحو که در L=0 ما شاهد خسوفي تيره و در L=4 شاهد خسوفي روشن خواهيم بود.
تبيان : به جز محل قرار گيري ماه نسبت به سايه زمين که انواع سه گانه ماه گرفتگي را سبب مي شود، اين رنگ بندي هاي مختلف ماه در زمان خسوف به چه علتي روي مي دهند؟
** عوامل مختلفي در اين موضوع دخيل هستند که اولين و مهمترين عامل جو زمين است. در واقع همين جو است که باعث مي شود ماه به رنگ قرمز ظاهر شود.
به بيان ساده مي توان اين گونه توضيح داد: نوري که از خورشيد وارد زمين مي شود توسط جو شکسته و طيف نورهاي نزديک به آبي در زمين پخش مي شود و طيف نورهاي نزديک به قرمز از جو زمين با اندکي شکست عبور مي کنند. زماني که طيف نور نزديک به قرمز از جو زمين عبور مي کند به ماه مي رسد و رنگ آن را بر اساس مقياس دانژون تغيير مي دهد. حال زماني که جو آلوده ، پوشيده از ابر، سرشار از خاکسترهاي آتش فشاني و يا غبار باشد باعث تيره شدن بيشتر ماه در زمان خسوف مي شود. براي مثال در سال 1991 آتش فشاني در فيليپين فوران عظيمي کرد به طوري که ارتفاع خاکسترها به 45 کيلومتر مي رسيد و جنوب شرق آسيا را به طور کامل در خاکستر فرو برد. اين خاکسترها مدت بسياري در جو باقي مانند تا جايي که در سال بعد در جريان خسوف كلي که اتفاق افتاد ماه به شدت تيره شد و در واقع L آن به صفر رسيد.
براي خسوف پيش رو بر اساس بررسي هايي که انجام دادم جو شمالي زمين اندکي غبار آلود است. فوران آتش فشان ايسلند، آتش سوزي جنگل هاي آمريکا، اتفاقي که در ژاپن رخ داد و ... مواردي هستند که باعث غبارآلود ماندن جو زمين شده اند. البته ميزان اين غبارها زياد نيست و در لايه هاي پاييني جو قرار دارند.
پس هرچه جو آلوده تر باشد ميزان عبور نور از آن کمتر است و شاهد خسوفي تيره تر خواهيم بود.
دقيقا.
به جز جو، موارد ديگري نيز در تعيين رنگ خسوف موثر هستند که يکي از آن ها ميزان نزديکي ماه به مرکز سايه و ديگري قرار گرفتن ماه در اوج يا حضيض مداري است.
در ماه گرفتگي پيش رو عامل دوم و سوم تقريبا مهيا است يعني هم ماه به مرکز سايه نزديک است و هم در حضيض مداري اش قرار گرفته است. حال اگر مورد اول نيز برقرار باشد شاهد يک ماه گرفتگي تيره خواهيم بود.
تبيان : اين ماه گرفتگي در همه جاي ايران قابل مشاهده است؟
** بله اين ماه گرفتگي در همه جاي ايران قابل مشاهده است و برعکس خورشيدگرفتگي که در مناطق مختلف به صورت هاي گوناگون رويت مي شود در همه جا به يک نوع ديده خواهد شد.
تفاوت خسوف و کسوف اين است که در خسوف ماه وارد سايه زمين مي شود پس هر کس که بتواند در هرجا ماه را مشاهده کند آن را گرفته مي بيند اما در خورشيدگرفتگي اين زمين است که وارد سايه ماه شده و فقط مناطقي شاهد گرفت خورشيد هستند که درون سايه ماه بر روي زمين باشند. به همين جهت با اين که تعداد ماه گرفتگي و خورشيد گرفتگي يکسان است اما از لحاظ مشاهده، تعداد خسوفي که هر شخص ديده است از تعداد خورشيدگرفتگي بيشتر است.
تبيان : بهترين زمان براي رويت اين پديده چه ساعتي است؟
** از حدود ساعت 9:55 شب دقيقه ماه گرفتگي نيم سايه اي آغاز مي شود. در اين زمان اگر ماه را نگاه کنيد احتمالا به نظر مي رسد که ماه گرفتگي رخ نداده است اما توجه داشته باشيد که در اين زمان ماه وارد نيم سايه زمين شده است و بايد يک ساعتي صبر کرد. در حدود ساعت 10:52 اگر به ماه نگاه کنيد قسمتي از ماه تيره تر از بقيه جاها به نظر مي رسد در اين زمان ممکن است تصور کنيد ماه گرفتگي کلي شروع شده است اما اين نيم سايه زمين است که در اين مناطق به خاطر کمتر شدن رسيدن نور خورشيد به آن تيره تر به نظر مي رسد. در اين زمان تازه ماه گرفتگي جزيي آغاز مي شود و ماه کم کم وارد سايه زمين مي شود. اين اتفاق در حدود يک ساعت به طول مي انجامد تا اين که در ساعت 11:52 ماه گرفتگي کلي آغاز مي شود و ماه به طور کامل وارد سايه زمين مي شود.
اگر در ابتداي گرفتگي کلي، نور قرمز تيره بر سطح ماه مشاهده شد اين بدان معني است که در اواسط ماه گرفتگي ماه ناپديد خواهد شد اما اگر در ابتداي ماه گرفتگي شاهد رنگ پرتقالي بر سطح ماه بوديم با ماه گرفتگي روشن تري مواجه هستيم.
