|
بازارها
|
|
بازار ايران با ويژگىهاى خود هميشه زبانزد جهانيان بوده و نام آن به همه زبانهاى جهان درآمده و چنان مشهور شده است که صحنههاى بزرگ و چشمگير در افسانهها و داستانها بهخود اختصاص داده است.
|
|
پديد آمدن رسته و گردآورى کالاهاى مشابه در دکانهاى نزديک بههم و در يک بازار با تيم و سرا معلول همين نظام خاص پيشهورى و سوداگرى ايرانى است که برخلاف نقاط ديگر جهان به خريدار فرصت مىدهد تا خواسته و کالاى مورد نظر خود را به ارزانترين بها و به نحو دلخواه، بىعيب و متناسب با اقتصاد خانواده خود تهيه کند.
|
|
|
|
|
بازار ايران به اين ترتيب و با اين نظام پاى گرفت و در کنار همه مجموعهها و جادههاى شهرى و روستايي، نزديک ميدان و بنگاهها با گرمابه و سراى خانه خدا و خانهاى بندگان خدا، رشتههاى گرانبهاى شهر را به هم بافت.
|
|
در روستاها و گاهگاه در شهرهاى کوچک و بزرگ بازار در يکجا ثابت نمىماند و محلهاى خاص و روزهاى خاص داشت و به همين جهت در کنار اغلب شهرها جايى بهنام بازار گاه هنوز بر جاى است و کمابيش روزهاى معينى را به بازار اختصاص مىدهند و مردم شهر و روستاها کالاى خود را در آنجا و در آن روز عرضه مىکنند. خريد و فروش در بازارهاى روز گاهى هنوز هم بهصورت پاياپاى انجام مىشود.
|
|
 |
اصل کلمه بازار خيلى قديمى است. بازار محل اجتماع، محل دادوستد، کانون شورشها و اعتصابها، سياستمدارىها، محل پخش اطلاعات، مراوده، آشنايى و گاهىاوقات نقش مکانى امنيتى را نيز ايفاء مىکرده است. در جشنها بازار را چراغاني، آينهبندى و آزينبندى مىکردند. |
|
|
در شهرها، بازارچه نيازهاى يک محله را برطرف مىکرده است. بازار در مرکز شهر بوده و همه چيز در آن يافت مىشده ولى بازارچهها دکانهايى مربوط به خريد مردم محل داشته و براى خريد و فروش کالاهاى اصلى به بازار بزرگ مىرفتهاند.
|
|
بازار سرپوشيده چه در شهرهاى همسايه کوير و چه در آبادىهاى نمناک و سرد شمال و باختر ايران هنوز هم مناسبترين محل براى پيشهور و خريدار ايرانى است و اگر چه احداث خيابانها و بولوارهاى وسيع و نو تا اندازهاى پيشهوران را از بازار به خيابان کشيده است باز هم با کمى ژرفنگرى اين واقعيت آشکار مىشود که بازار محل کسب ايرانى است و بس.
|
|
در شهرهاى بزرگ، ميدان شاه يا ميدان مرکزى شهر، جاى بنگاه روستاها را مىگرفت و در پيرامون ميدان اغلب بازارهاى بزرگ و معتبر ساخته مىشد. بازار سه يا چهار طرف ميدان دور مىزد و بهوسيله ايواني، با ميدان مربوط مىشد و گاهى در محل تقاطع آن چهار سويى احداث مىکردند که خود مرکز ارتباطى چهار بازار يا قيصريه بود. از نمونههاى بسيار زيباى ميدانها، ميدان نقشجهان اصفهان و ميدان گنجعلىخان کرمان و ميدان خان يزد مىباشند که خوشبختانه هنوز برجاى است و متأسفانه نمونههاى ديگر آن مانند سبزهميدان تهران، ميدان کاشان و امثال آن از بين رفته است.
|
|
بازارهاى بزرگ هر يک بهنام کالاى ويژهاى که در آن عرضه مىشد يا صنعتگرانى که در آن کار مىکردند معروف بود. مانند بازار آهنگران، بازار مسگران و امثال آن.
|
|
بعضى بازارها مثل گنجعلىخان کرمان و بازار اصفهان، بازار وکيل شيراز با طرح اصلى ساخته شدهاند. اما بازارى مثل بازار تهران بهتدريج ساخته شده است.
|
|
عناصرى که جزء نياز بازار بوده است مثل:
|
|
- قهوهخانه و شربتخانه و چاىخانه، که اغلب آنها از بين رفتهاند؛
|
|
- خوراکپز خانه، محلى براى غذا؛
|
|
- مساجد کوچک، حمام و غيره، چون کسبهٔ بازار مؤمن و مسلمانترين مردم شهر بودهاند در تمام ارسنهاى بازار اين عناصر قرار داشتهاند.
