مجله پزشکی : دیابت

  کمتر کسی است که ”دیابت“ یا ”مرض قند“ را نشناسد. همه افرادی‌که جهت بررسی سالیانه سلامت به پزشک مراجعه می‌کنند حتماً بررسی قند در آنها انجام می‌گیرد. بسیاری حتی با اینکه تخصصی در زمینه پزشکی ندارند محدوده طبیعی قندخون را می‌دانند. از نظر آماری ذکر شده است که در کشور ما قریب به ۷ میلیون نفر مبتلا به دیابت هستند و این رقم در کشور آمریکا نزدیک به ۵۰ میلیون نفر است.
در رسانه‌ها نیز هر روز شاهد آن هستیم که به دیابت، پیشگیری، درمان و عوارض آن پرداخته می‌شود. متأسفانه زندگی شهری به‌دلیل عدم تحرک بدنی کافی و نیز رژیم‌های غلط غذائی باعث بروز چاقی و زمینه‌ساز ابتلا به دیابت شده است. امروزه اکثر کارمندان در کشوی میز کار خود یک جعبه بیسکویت دارند که در طی روز آن‌را با چای مصرف می‌کنند و این خود مزیت بر سایر علل جهت تشدید چاقی در درازمدت خواهد شد. به‌هر حال همه این موارد حاکی از آن است که دیابت بیماری مهمی است چرا که پیشگیری از ابتلا در آن در بسیاری از موارد بسیار ساده است و از سوی دیگر در صورت ابتلا ممکن است بیماری علائم چندان واضح و مشخصی نداشته باشد و بیمار مبتلا از آن غفلت نماید و نهایتاً این بیماری در درازمدت سبب پیدایش عوارض فراوانی در تمامی اندام‌های بدن از جمله قلب، مغز، کلیه، چشم، عروق و... می‌شود جالب است بدانید که شایع‌ترین علت کوری در آمریکا دیابت است. آری، دیابت اگر مورد غفلت واقع شود سبب کوری می‌شود. بر آن عوارض عروقی که بعضاً منجر به قطع دست و پا و نیز عوارض کلیوی که سبب از کارافتادگی کلیه می‌شود را اضافه کنید. البته اینها در صورتی است که بیماری درمان نشود.
در واقع ما با یک بیماری نسبتاً شایع روبه‌رو هستیم که به‌راحتی قابل پیشگیری بوده و در صورت ابتلا به‌راحتی قابل درمان است و اگر درمان نشود سبب عوارض جبران‌ناپذیری می‌شود. اینها همه دلیل بر اهمیت این بیماری است.
دیابت قندی به گروهی از بیماری‌ها اطلاق می‌شود که خود را به‌صورت بالا بودن قندخون نشان می‌دهند. جهت تشخیص دیابت قندی قند ناشتا باید بیش از ۱۲۶ باشد. بسته به علل ایجادکننده دیابت، بالا بودن قند خون به‌علت کاهش ترشح انسولین، کاهش بهره‌برداری از قند و افزایش تولید قند می‌باشد. کلمه دیابت به معنای ازدیاد غیرعادی ادرار است.
در دیابت قندی مقدار قندخون و قند ادرار افزایش می‌یابد که با تغییرات متابولیک در بقیه اعضاء بدن همراه است. در مقابل دیابت بی‌مزه بیماری متابولیک است که به‌علت صدمه به هیپوفیز، عصبی اطلاق می‌شود در این بیماری مقدار هورمون ادراری کم می‌شود یا از بین می‌رود در نتیجه باز جذب آب از کلیه‌ها مختل می‌شود و لذا مقدار زیادی ادرار با غلظت پائین ترشح می‌شود نوع دیگری از دیابت بی‌مزه، در اثر مقاومت لوله‌های کلیوی بر هورمون ضدادراری است.
▪ دیابت قندی به ۴ گروه تقسیم می‌شود:
دیابت قندی تیپ ۱ به‌صورت شایع در سن زیر ۳۰ سال اتفاق می‌افتد یک واکنش تخریبی برعلیه سلول‌های بتای لوزالمعده است که با کاهش یا فقدان انسولین نشان داده می‌شود.
دیابت قندی تیپ ۲ گروهی دیگری است که با مقاومت به انسولین، اختلال ترشح انسولین و افزایش تولید قند همراه است و معمولاً در سنین بالاتر دیده می‌شود.
گروه دیگری نیز وجود دارد که به‌علت اختلالات ژنتیکی ترشح انسولین، یا همراه با بیماری‌های لوزالمعده است.
گروه آخر دیابت قندی حاملگی است که در ۴ درصد کل حاملگی‌ها اتفاق می‌افتد، بیشتر خانم‌ها بعد از تولد نوزاد به‌حد عادی از نظر قندخون برمی‌گردند ولی احتمالاً ۶۰ـ۳۰ درصد در آینده به دیابت مبتلا می‌شوند.
در سال‌های اخیر شیوع دیابت قندی بالاخص دیابت تیپ ۲ افزایش یافته است که به‌علت چاقی و کم‌تحرکی افراد می‌باشد. در کل شیوع دیابت ۱۹/۵ درصد در زیر ۲۰ سال و ۶/۸ درصد در بالای ۲۰ سال است و در بالای ۶۵ سال به ۱/۵۵ درصد می‌رسد. در ایران شیوع دیابت ۱۵ درصد کل جمعیت را شامل می‌شود.
علائم بالابودن قندخون شامل موارد زیر است: ادرار زیاد، خوردن آب فراوان، کاهش وزن، خستگی، ضعف، تاری دید، عفونت‌های سطحی (پلک، واژینیت، عفونت قارچی پوست) و بهبودی آهسته ضایعات پوستی بعد از یک زخم کوچک است.
▪ مواردی‌که فرد را در خطر بیشتری از نظر ابتلا به دیابت قندی ۲ قرار می‌دهد عبارتند از:
۱. سابقه خانوادگی دیابت
۲. چاقی
۳. عادت به کم‌تحرکی
۴. نژاد
۵. سابقه اختلال عدم تحمل قند (در آزمایشات گذشته قند خون ناشتا بین ۱۲۵ ـ ۱۱۰ باشد)
۶. سابقه دیابت قندی حاملگی یا به‌دنیا آوردن نوزاد با وزن بیش از ۴ کیلوگرم
۷. فشارخون بالا (بیش از ۱۴۰ روی ۹۰ باشد)
۸. کلسترول HDL کمتر از ۳۵ یا تری‌گلیسیرید بیش از ۲۵۰
۹. سندرم تخمدان با کیست‌های متعدد
۱۰. سابقه بیماری عروقی
▪ عوارض مزمن دیابت به ۳ گروه کلی تقسیم می‌شود:
گروه اول درگیری عروق کوچک شامل: بیماری چشمی، بیماری عصبی، بیماری کلیوی
گروه دوم درگیری عروق بزرگ است که شامل بیماری عروق کرونر قلب، بیماری عروق محیطی بدن و بیماری عروق مغزی است.
گروه سوم شامل عوارض گوارشی (اسهال یا تنبلی معده)، ادراری تناسلی (درگیری مجرا ادراری، ناتوانی جنسی)، ضایعات پوستی، عفونت‌ها، آب‌مروارید، آب‌سیاه است.
منظور از درگیری چشمی دیابت درگیری پرده شبکیه است. دیابت یکی از علل مهم کوری در سنین ۲۰ تا ۷۴ سالگی است. مدت ابتلا به دیابت و عدم کنترل قندخون مهم‌ترین عامل درگیری چشمی است. جهت پیشگیری بیماری چشمی دیابت کنترل قندخون و کنترل فشارخون اهمیت دارد. در مراحلی که عوارض چشمی ایجاد گردد از لیزر جهت حفظ بینائی استفاده می‌شود.
درگیری کلیوی دیابت شایع‌ترین علت نارسائی کلیه است. قبل از شروع درگیری بارز کلیوی، دفع پروتئین در ادرار زیاد می‌شود. سیگارکشیدن از عوامل کاهش‌دهنده عملکرد کلیوی است. کنترل مناسب قندخون و کنترل فشارخون و درمان چربی خون بالا و مصرف داروهای مهارکننده آنژیوتاسین (کاپتوپریل، انالاپریل...) در به تأخیرانداختن و کنترل درگیری کلیوی مفید می‌باشد. در صورت درگیری کامل کلیوی انجام دیالیز خونی یا پیوند کلیه مناسب است.
۵۰ درصد از بیماران دیابتی درگیری عصبی دیابت را دارند. شایع‌ترین شکل درگیری به‌صورت کاهش حس در انتهای پاها و دست‌ها و گزگز و مورمور شدن در آنها است. این علائم که در پاها بیشتر است در شب شدیدتر شده و خواب را با اشکال مواجه می‌کند. در معاینه رفلکس‌ها وتری کاهش‌یافته و حس بیمار نیز کاهش می‌یابد. نوع دیگری از درگیری اعصاب به‌صورت درد قفسه سینه یا شکم یا ران در یک محدوده مشخص است که معمولاً درمان خودبه‌خودی دارند. درگیری اعصاب جمجمه در اعصاب ۴ یا ۶ یا ۷ دیده می‌شود. درگیری اعصاب موجود در قلب و عروق، معده، گوارش و اداری تناسلی و غیره نیز دیده می‌شود. کنترل قند خون در پیشگیری از عوارض عصبی دیابت نیز کمک کننده است.
منظور از درگیری عروق بزرگ، درگیری عروق کرونر قلب، درگیری عروق مغزی و درگیری عروق محیطی بدن است. درگیری قلب در دیابت به‌صورت ایجاد نارسائی احتقانی قلب، درگیری عروق کرونر قلب، انفارکتوس قلبی و حتی مرگ‌های ناگهانی است. کشیدن سیگار، چربی خون بالا و فشارخون بالا در کنار دیابت از عوامل خطر بیماری قلبی است. سکته قلبی در بیماران دیابتی ممکن است درد شدید ایجاد نکند و بیمار با عوارض آن مراجعه نماید. چاقی و کاهش فعالیت بدنی نیز از عوامل خطر برای بیماری قلبی دیابت است.
● مراقبت‌های لازم برای بیمار دیابتی
کنترل قندخون که به‌طور متناوب بسته به وضع هر بیمار انجام می‌شود.
۴HbA,C تا ۲ بار در سال انجام می‌شود (HbA,C آزمایش خونی است که نشان‌دهنده وضعیت کنترل قندخون در ۳ ماه گذشته است.)
آموزش به بیماران دیابتی راجع به نحوه کنترل بیماری و مصرف دارو (سالیانه انجام شود)
آموزش راجع به تغذیه (سالیانه انجام شود)
معاینه چشمی (هر سال انجام شود)
معاینه پاها (هر روز توسط خود بیمار انجام شود و ۲ـ۱ بار در سال توسط پزشک انجام شود)
آزمایش جهت بررسی مشکل کلیوی (سالی یک‌بار)
اندازه‌گیری فشارخون (۴ بار در سال)
بررسی چربی‌های خون (سالیانه)
تزریق واکسن آنفلونزا سالیانه و تزریق واکسن پنوموکوک
درمان ضد پلاکت (مصرف آسپرین ۱۰۰mg ـ ۸۰ روزانه    
 

  بسیاری از دیابتی‌ها در انتخاب كفش مناسب، مشكل دارند. بعضی از آنها وقتی جورابشان را درمی‌آورند و زخمی در پایشان می‌بینند، شگفت‌زده می‌شوند و می‌گویند: <من كه پایم به جایی نخورده، چرا زخم شده؟
بیماران مبتلا به دیابت كه قندخون‌شان را كنترل نمی‌كنند یا به طور كامل كنترل نمی‌كنند، در طولانی مدت عوارضی ایجاد می‌شود كه یكی از مهم‌ترین آنها، آسیب اعصاب محیطی یا نوروپاتی محیطی دیابتی است. منظور از اعصاب محیطی، رشته‌های عصبی است كه در دستگاه عصبی مركزی یعنی مغز و نخاع نیست بلكه به اندام‌ها عصب‌دهی می‌كند و حس و حركت و فعالیت خودكار آنها را كنترل می‌كند.
● اعصاب درگیر
سه گروه از اعصاب در عارضه نوروپاتی دیابتی آسیب می‌بینند:
▪ اعصاب حسی، كه افراد با آنها درد و گرما و دیگر محرك‌ها را حس می‌كنند.
▪ اعصاب حركتی، كه عضلات را كنترل می‌كنند و قدرت و خاصیت ارتجاعی به آن می‌دهند.
▪ اعصاب خودكار، كه موجب فعالیت اندام‌ها یا اعضای غیرارادی می‌شوند مانند حركت دستگاه گوارش یا تعریق و...
آسیب‌ اعصاب محیطی به آرامی پیشرفت می‌كند و خیلی پیش از اینكه بیماری دیابت مشخص شود، ممكن است وجود داشته باشد و هر چه بیماری دیابت بیشتر طول بكشد، احتمال بروز آسیب اعصاب محیطی و عوارض دیگر افزایش می‌یابد. از بین رفتن حس و دیگر مشكلات ناشی از آسیب عصبی موجب بروز زخم‌های باز شده و زخم‌ها سپس دچار عفونت می‌شود و این موضوع به قطع پا یا حتی مرگ فرد می‌انجامد.
● آنچه دیده و حس می‌شود
بر اساس نوع عصبی كه درگیر عارضه می‌شود، چند نشانه وجود خواهد داشت:
▪ برای اعصاب حسی:
ـ كرخی و گزگز پا
ـ درد و ناراحتی در پا شامل درد تیز و سوزش و احساس برق گرفتگی
▪ برای اعصاب حركتی:
ـ ضعف عضلانی و نبودن تون عضلانی در قسمت پایینی پا
ـ از بین رفتن تعادل عضلانی
ـ بروز تغییراتی در پاها كه به افزایش فشار در مناطقی از آن منجر می‌شود.
▪ برای اعصاب خودكار
ـ پای خشك
● آسیب یكپارچگی پوست
در اینجا ممكن است این پرسش مطرح شود كه اگر نشانه‌های آسیب عصبی در بیماران شامل این موارد است، پس چرا زخم به وجود می‌آید؟ زخم‌ پای بیمار مبتلا به دیابت چه ارتباطی با آسیب اعصاب محیطی دارد؟
در حقیقت مجموعه عوارض و نشانه‌هایی كه بر اثر آسیب اعصاب محیطی به وجود می‌آید، موجب ابتلا به زخم پا در بیماران مبتلا به دیابت كنترل نشده می‌شود. كرختی و بی‌حسی در پاها سبب می‌شود كه بیماران به موقع از آسیبی كه به پای‌شان می‌رسد، باخبر نشوند یا نتوانند از صدمات جزیی كه بر اثر راه رفتن به وجود می‌آید، پیشگیری كنند. از طرفی به علت خشكی پا و ترك پوست، قدرت دفاعی پوست پا كم می‌شود و با كوچك‌ترین فشار به راحتی زخم می‌شود. از سویی دیگر، بیماران مبتلا به دیابت دچار آسیب اعصاب محیطی، مشكلات عروقی نیز دارند و این مشكل به اختلال خون‌رسانی منجر می‌شود و اختلال خون‌رسانی موجب اختلال در ترمیم زخم و مبارزه با عوامل بیماری‌زا می‌شود. عامل مهم دیگر در بروز زخم، پوشیدن كفش‌های نامناسب است. اما چرا بیماران مبتلا به دیابت، بیشتر اوقات كفش‌های نامناسب می‌پوشند؟ این بیماران مشكل عصبی دارند یعنی فعالیت اعصاب حسی آنان به علت كنترل نشدن قندخون، مختل می‌شود. در نتیجه حس را به خوبی به مغز منتقل نمی‌كند و بیماران در امتحان كردن كفش مناسب مشكل دارند و چون باید فشار بیشتری به پا وارد آید تا آن را حس كنند، به طور معمول كفش‌های تنگ را انتخاب می‌كنند و می‌پوشند. همین موضوع موجب فشار بیشتر به پا و فشار بر عروق خون‌رسان پا می‌شود و پا را در معرض زخم‌های مزمن عفونی قرار می‌دهد.
بسیاری از بیمارانی كه قندخون‌شان كنترل نمی‌شود، در نهایت به آسیب اعصاب محیطی دچار می‌شوند اما بیمارانی هم كه قندخو‌ن‌شان به میزان طبیعی است، ممكن است به آسیب اعصاب محیطی دچار شوند. این موضوع یعنی آسیب اعصاب محیطی، احتمالا به علت افزایش قندخون و تنگی عروق خونی است. همان‌طور كه آسیب اعصاب محیطی یا نوروپاتی محیطی پیشرفت می‌كند، رشته‌های عصبی گوناگونی تحت تاثیر قرار می‌گیرند و این اعصاب آسیب دیده، موجب بروز مشكلاتی می‌شوند كه تولید زخم می‌كنند.
● سایر علل
عوامل دیگری در بروز زخم پا به علت پوشیدن كفش نامناسب و آسیب اعصاب محیطی، تاثیر دارند:
ـ تغییر شكل انگشتان و خود پا در نقاط گوناگون، موجب فشار و برخورد لبه‌های كفش به انگشتان و بروز زخم می‌شود. به علت وجود كرختی پا و بی‌حسی، بیمار از این مشكل آگاه نیست و زخم تشدید می‌شود.
ـ به دلیل وجود بی‌حسی، بیمار ممكن است متوجه نشود كه روی لبه یا شی‌ء تیزی قدم گذاشته و این موضوع به زخم پا می‌انجامد.
ـ پوست تخریب شده به علت خشكی ناشی از اختلال فعالیت اعصاب خودكار، همراه با كرختی ناشی از اختلال اعصاب حسی، همراه با اختلال عصب حركتی ممكن است به ایجاد زخم منجر شود..
● این معادله را به یاد داشته باشید:
(كرختی) اختلال اعصاب حسی
+ كفش نامناسب
+ اختلال عصب حركتی (تغییر شكل)
= زخم
● چه باید كرد؟
اولین و مهم‌ترین كار برای پیشگیری یا درمان نوروپاتی دیابتی كنترل دقیق قندخون است، اگر چه دارو و روش‌های درمانی زیادی وجود دارد كه علایم و نشانه‌ها را برطرف كرده و درد و گزگز پا یا اندام‌های دیگر را كاهش می‌دهد. در بسیاری از موارد، توان‌بخشی موجب مراقبت بیشتر از بیمار و افزایش كیفیت زندگی او می‌شود. هنگامی كه علت‌های به وجود آمدن زخم پای دیابتی را بدانیم و از آنها جلوگیری كنیم، از این عارضه هم پیشگیری می‌شود. از روش‌های مهم پیشگیری، انتخاب كفش مناسب است كه نباید تنگ و نوك تیز باشد و فشار زیادی به نقاط گوناگون پا وارد نكند. رعایت بهداشت عمومی از جمله بهداشت و شستشوی مرتب با آب ولرم و خشك كردن كامل آن ازجمله كارهای اصلی است. همیشه باید پای خود را ارزیابی كنیم و از وجود زخم آگاه شویم و به موقع و با رعایت بهداشت از پیشرفت عارضه و عفونی شدن آن جلوگیری كنیم

  احتمال قطع اندام در این بیماران ۱۵ تا ۴۵ برابر افراد غیردیابتی است.حدود پانزده درصد این بیماران در طول عمر خود دچار زخم پا می شوند. از این گروه حدود بیست درصد نیاز به قطع دارند. به عبارتی دیگر از هر صد بیمار دیابتی پانزده نفر دچار زخم و سه نفر قطع اندام می شوند.در آمریكا هر سال حدود پنجاه و چهار هزار نفر بیمار دیابتی دچار این عارضه می شوند. قطع پا در ۸۵ درصد این بیماران به علت عدم بهبودی زخم است. متاسفانه احتمال قطع پای مقابل در ۲۸ تا ۵۱ درصد بیماران در پنج سال بعد از قطع اول وجود دارد. مرگ ومیر پنج ساله این بیماران ۳۹ تا ۶۸ درصد گزارش شده است. در ایران هم شایع ترین علت قطع پا در حال حاضر بیماری دیابت است.با توجه به معلولیت جدی برای بیمار و مشكلات برای اطرافیان سعی بر آن است كه از قطع پا جلوگیری شود. تشخیص به موقع و درمان مناسب می تواند از۸۵ درصد موارد قطع اندام تحتانی جلوگیری كند.این مقاله مروری بر تازه های این بیماری است كه شامل:•ارزیابی بیماران دیابتی با زخم پا •روش های پیشگیری و درمان
•ارزیابی بیماران دیابتی با زخم پا
•شرح حال
ابتدا سابقه بیماری دیابت، كیفیت كنترل به وسیله انسولین و یا داروهای دیگر مورد بررسی قرار می گیرد. سپس در مورد سابقه سكته قلبی، مغزی و بیماری عروق اندام ها از بیمار سئوال می شود و به دنبال آن اطلاعاتی در مورد استفاده بیمار از دخانیات و بالا بودن چربی و فشار خون كه احتمال بیماری رگ را افزایش می دهد، جمع آوری می شود.بعد از كسب اطلاعات فوق، در مورد مدت، علت زخم و وجود درد از بیمار سئوال می شود. كاهش حس در پاها و یا درد در عضلات هنگام راه رفتن علائم مهمی هستند.بینایی بیمار بررسی می شود. در بیمارانی كه نابینا هستند به علت عدم آگاهی از وجود زخم در پا، تشخیص و درمان، دیرتر انجام می گیرد. نارسایی كلیه ها می تواند در تصمیم گیری های بعدی نقش مهمی داشته باشد و نیاز به ارزیابی دارد.
•معاینه
نگاه : بی حالی چهره، كاهش هوشیاری، كم آبی، كم خونی و زردی چشم حكایت از عفونت شدید می كنند. در معاینه پاها به موارد قطع انگشتان، قطع پای مقابل، وجود قانقاریا، زخم و یا تغییرات فرم پا باید توجه كرد. عفونت ناخن و یا ضخیم شدن پوست به علت فشار كفش تنگ، می تواند نشانه های بسیار مهمی باشند. اندازه زخم به سانتیمتر و وجود علائم عفونت مثل ترشحات چركی، ورم، درد و سرخی پوست باید در معاینه ثبت شوند.
لمس: هنگام لمس اگر پا سرد باشد احتمال اسكیمی یا كاهش خون رسانی وجود دارد و اگر گرم و دردناك باشد احتمال عفونت نیز وجود دارد. در بعضی بیماران به رغم كاهش خون رسانی، به علت عفونت، پا گرم است.بررسی حس پا از اهمیت بالایی برخوردار است. حس پا بعد از تحریك با پنبه، سوزن و «نایلون مونوفیلامانت» ارزیابی می شود.بررسی دقیق نبض ها در تمام این بیماران لازم است. لمس نبض خوب در محل مچ پا تقریباً وجود بیماری انسداد رگ را رد می كند ولی اگر نبض لمس نشود لازم است تا با دستگاه داپلر جریان خون ارزیابی شود.
بو كردن:بوی تند و بد نشانه هشداردهنده است زیرا حكایت از عفونت شدید و احتمال قطع پا را می دهد.
•عوامل تشدید زخم و عفونت پا
گرچه در خیلی از افراد دیابتیك زمینه ایجاد زخم مثل كاهش حس یا نارسایی رگ ممكن است وجود داشته باشد ولی تا زمانی كه عوامل تشدیدكننده مشاهده نگردد پا زخم نمی شود.عوامل تشدید كننده مثل كفش تنگ، سوختگی به علت حمام داغ، عفونت ناخن و یا فشار روی پاشنه پا در بیماران بستری باید مد نظر باشد. تغییر فرم پا می تواند موجب فشارهای غیرمعمول به پا شود.
•طبقه بندی زخم پا
طبقه بندی زخم كمك می كند تا پزشك معالج بتواند برخوردی منطقی برای درمان داشته باشد. با برقراری رابطه بین شدت زخم و احتمال بهبودی، تصمیم گیری در مورد درمان آسان تر می شود.
طبقه بندی دانشگاه تگزاس : اساس این طبقه بندی شدت زخم و وجود همزمان عفونت یا كاهش خون رسانی است. در این طبقه بندی زخم به چهار درجه ۰ تا ۳ تقسیم شده:
- زخم سطحی.(۰)
- زخم عمقی تر كه تاندون و كپسول مفصل را دربرنمی گیرد.(۱)
- زخمی كه تاندون و مفصل را گرفتار می كند. (۲)
- نهایتاً عفونت كه استخوان را هم در بر گرفته است.(۳)
هر گروه به نوبه خود به چهار گروه A-D تقسیم می شوند:
*زخم بدون عفونت. A
*زخم با عفونت. B
*زخم با كاهش خون رسانی. C
*زخم دارای كاهش خون رسانی و عفونت. D
به عنوان نمونه زخمی كه به استخوان رسیده و همراه با عفونت و كم خون رسانی باشد، به عنوان زخم D۳ ثبت می شود.توانایی این روش در پیش بینی نتیجه درمان از سایر روش ها بیشتر است.در بیماری كه در طبقه D۳ قرار دارد احتمال قطع پا بالا است و بیماری كه در گروه C۱ قرار گرفته است احتمال بهبودی زخم بدون ترمیم عروقی پائین است.
•ارزیابی اعصاب پا
از دست دادن حس محافظتی پاها در بیماران قندی:در ۵۸ درصد بیمارانی كه سابقه طولانی بیماری دیابتی دارند، تخریب حس محافظتی پا دیده می شود. در افرادی كه پای آنها زخم شده است، این رقم به ۸۲ درصد می رسد.به دلیل كاهش حس پا و عدم آگاهی بیمار از درد، روند آسیب ادامه می یابد. این وضعیت شرایط به وجود آمدن زخم و عفونت را فراهم می سازد. از این نظر بیماری شباهتی به جذام دارد.روش های موجود برای اندازه گیری كاهش حس پا:سیستم عصبی توانایی درك چهار نوع حس را دارد.
*حس فشار
*حس لرزش یا ارتعاش
*حس تفكیك دو نقطه روی پوست
*حس لمس
برای بررسی حس فشار از رشته نایلون با ابعاد مشخص و برای حس لرزش از دو شاخه صوتی با فركانس ۱۲۸ هرتز و برای حس تفكیك دو نقطه روی پوست از نوك سوزن و بالاخره برای حس لمس سبك از پنبه استفاده می شود.روش اندازه گیری حس پا توسط نایلون ده گرمی:اول مونوفیلامانت به دست بیمار زده می شود تا با حس آن آشنا شود. سپس به پوست كف پا زده می شود و از بیمار سئوال می شود كه آیا وسیله را حس می كند یا خیر؟ جواب اینجا بله یا خیر است. سپس سئوال می شود كه وسیله را در كدام پا حس می كند ؟ جواب راست یا چپ است. سپس در یك نوبت، بدون اینكه وسیله به بیمار زده شود، سئوال می شود كه آیا وسیله را حس می كند یا خیر. حس محافظ در محل آزمایش در صورتی كافی است كه بیمار از سه سئوال به دو سئوال، جواب مثبت بدهد.
•تغییرات شكل یا فرم پا
تغییرات شكل پا موجب افزایش فشار به بعضی از نقاط پا توسط كفش می شود. این امر اگر همراه با كاهش حس پا نیز باشد، می تواند زمینه را برای به وجود آوردن زخم پا فراهم نماید. براساس همین پدیده است كه بسیاری از زخم های پای بیماران دیابتی در مجاورت استخوان ها دیده می شوند. تغییر شكل پا می تواند به علت ضعیف شدن عضلات ذاتی یا درونی پا هم به وجود آید.
مراحل پیدایش زخم در كف پا: افزایش فشار مستمر و غیرطبیعی به پوست باعث ضخیم شدن آن و به وجود آمدن پینه یا كال می شود. اگر این حالت ادامه پیدا كند، نهایتاً پوست زخم خواهد شد. در بیمارانی كه كاهش حس پا دارند، آسیب رساندن به پا ادامه می یابد و زمینه را برای زخم وسیع و عمیق فراهم می سازد.
•بررسی خون رسانی پا
انسداد عروقی در بیماران دیابتی چهار برابر افراد غیر دیابتی است.حس نكردن نبض مچ پا و حضور نبض پشت زانو، یافته كلاسیك در بیماران قندی است. در این بیماران رگ های زیر زانو بیشتر از سایر رگ ها مسدود می شوند.لمس نبض های مچ پا و یا روی پا بیماری انسداد عروقی را رد می كند. اگر نبض مچ پا لمس نشود بررسی رگ لازم است.
روش های بررسی
*اندازه گیری ضریب فشار خون با داپلر دستی در مطب
*داپلر رنگی
*آنژیوگرافی
اندازه گیری ضریب فشار خون:اندازه گیری ضریب فشار خون در مطب راهنمای خوبی است ولی به دلیل رسوبات كلسیم به داخل دیواره عروق و مقاومت بیشتر رگ در برابر فشار «بازوبند» دستگاه فشار خون، در سطح مچ پا در این بیماران به طور كاذب فشار خون بالا است.برای تعیین ضریب فشار خون ابتدا به صدای جریان خون در شریان مچ پا توسط دستگاه داپلرگوش داده می شود. سپس «بازوبند» دستگاه فشار خون به مچ پا بسته می شود. اكنون همزمان با شنیدن صدای جریان خون فشار داخل بازوبند افزایش داده می شود. زمانی كه فشار بازوبند از فشار خون داخل شریان بیشتر شود جریان خون متوقف خواهد شد و صدای داپلر قطع می شود. بدین وسیله فشار شریانی مچ پا مشخص می شود. اكنون فشار شریانی بازو اندازه گیری می شود.ضریب فشار خون مچ پا = فشارخون در مچ پا/ فشارخون در بازو.
معمولاً در افراد سالم ضریب كمی بالاتر از عدد یك است ولی در افرادی كه نارسایی شریانی دارند به تدریج كم می شود و رابطه مستقیم با شدت نارسایی عروقی دارد. قابل توجه است كه فشارهای شریانی زیر ۷۰ میلیمتر جیوه توسط انگشتان قابل لمس نیستند.احتمال ترمیم زخم پا در بیمارانی كه فشار مچ پای آنها بیش از ۱۰۰ است به بالای هشتاد درصد می رسد ولی اگر فشار از ۵۰ پایین تر باشد احتمال ترمیم نزدیك به صفر خواهد بود.
داپلر رنگی در تشخیص بیماری عروقی اندام تحتانی
در مرحله اول بعد از معاینه، داپلر رنگی انجام می شود. داپلر رنگی جهت تعیین نوع آنژیوگرافی یا «عكس برداری رنگی» كمك می كند. در صورت طبیعی بودن جریان خون در شریان های كشاله ران احتمال بیماری در شریان های لگنی و شكمی بسیار پایین است و آنژیوگرافی را می توان محدود به رگ پا كرد و نیازی دیگر به عكسبرداری از رگ های شكم نیست. نقطه ضعف آن این است كه امواج صوتی مورد استفاده در داپلر رنگی از رگی كه رسوبات كلسیم در جدار آن باشد به خوبی رد نمی شود، شاید به اشتباه به نظر برسد كه جریان خون در محل معاینه متوقف شده است. باید به این نكته توجه داشت كه تشخیص، توسط داپلر رنگی بستگی به تجربه و توانایی شخص معاینه كننده دارد.
داپلر رنگی دو نوع اطلاعات به ما می دهد:
*فرم و ساختمان رگ.
*سرعت جریان خون در داخل رگ.
جریان آب در محلی كه بستر رودخانه تنگ می شود، سرعت بیشتری پیدا می كند. از همین پدیده برای تشخیص تنگی در رگ استفاده می شود. بین درصد تنگی و سرعت حركت خون در محل تنگی ارتباط مستقیم وجود دارد. در ضمن جریان خون بعد از عبور از محل تنگی «خروشان» می شود كه این امر در صفحه مانیتور داپلر رنگی دیده می شود.در این نمونه بر اثر تنگی در شریان گردنی افزایش سرعت خون به ۴۵۰ سانتیمتر در ثانیه رسیده است كه بیش از چهار برابر معمول است كه در این حالت رگ های متعدد بعد از محل تنگی دیده می شود.
استفاده از آنژیوگرافی برای تشخیص
در صورت نیاز به ترمیم عروقی انجام آنژیوگرافی لازم است. در بیماران دیابتی معمولاً تنگی و یا انسداد در رگ های زیر زانو (در محل سه شاخ شدن شریان پشت زانو) و در شریان سطحی ران (در محل عبور شریان از عضلات رانی) دیده می شوند.بهتر است اطلاعات كافی در مورد باز بودن رگ ها بعد از محل انسداد و اتصال آنها به رگ های كف پا در اختیار جراح گذاشته شود تا جراح بهتر بتواند در مورد انجام پیوند عروقی تصمیم بگیرد.در صورتی كه شواهد بالینی و نتیجه داپلر رنگی شریانی وجود بیماری عروقی در آئورت شكمی و شریان لگنی را با قاطعیت رد كند، تنها آنژیوگرافی از رگ های پا كافی است.در نمونه های زیر دو مورد بیماری رگ رانی سطحی و دو نمونه رگ های زیر زانو دیده می شود. تصویر زخم یا قانقاریا در زمان انجام آنژیوگرافی مشاهده می شود.
•ارزیابی عفونت
میكروب های بیماری زا در تمام این زخم ها وجود دارند. تشخیص عفونت براساس علائم بالینی داده می شود نه براساس رشد میكروب از زخم. برای تشخیص عفونت حضور چرك و علائم تورم از جمله گرمی ورم و درد كافی است.برای درمان عفونت استفاده از آنتی بیوتیك لازم است ولی در غیر این صورت نیاز به آنتی بیوتیك ندارد.برای پیشگیری استفاده از آنتی بیوتیك توصیه نمی شود.
عفونت استخوان
برای تمام بیماران با زخم عمیق و مقاوم به درمان، عكس ساده از استخوان لازم است. متاسفانه این روش حساس نیست. در شرایطی كه پزشك مشكوك به عفونت در استخوان است و عكس ساده این تشخیص را تائید نمی كند، آن وقت اسكن استخوان لازم است. در صورت وجود كاهش حس استفاده از MRIتوصیه می شود.

متخصص جراحی عمومی و عروق
دكتر بهزاد جزایری    

  مرض قند یا دیابت شیرین یک اختلال سوخت و سازی در بدن است. بدین صورت که سرعت و توانایی بدن در استفاده و سوخت و ساز کامل قندها کاهش می‌‌یابد. از اینرو قند خون افزایش می‌‌یابد.
● گونه‌های مرض قند
▪ مرض قند نوع (یا دیابت وابسته به انسولین IDDM)
▪ مرض قند نوع (یا دیابت غیر وابسته به انسولین NIDDM)
▪ دیابت بارداری
● دیابت نوع یک
بدن مبتلایان به دیابت نوع یک توانایی تولید انسولین را ندارد و این امر موجب افزایش سطح قند خون می‌گردد.
● دیابت نوع دوم
در مرض قند نوع دوم بدن فرد مبتلا انسولین تولید می‌کند و حتی ممکن است غلظت انسولین در خون از مقدار معمول آن نیز بیشتر باشد اما گیرنده‌های یاخته‌ای فرد نسبت به انسولین مقاوم شده و در حقیقت نمی‌گذارند انسولین وارد سلولها شده و اعمال طبیعی خود را انجام دهد. در این حالت می‌توان با درمان رژیمی و ورزش غلظت قند خون را کاهش داد. شیوع این نوع در حال ازدیاد است. مرض قند نوع دوم در افراد چاق دیده می‌شود و درصد شیوع این بیماری در زنان بیش از مردان است.
● دیابت بارداری
دیابت بارداری مربوط به چند ماهه آخر دوران بارداری است و معمولاً سابقه خانوادگی در ابتلا به آن نقش دارد. تعدیل در مصرف کربوهیدراتها و محدود کردن دریافت کربوهیدرات‌های تصفیه شده و افزایش تعداد وعده‌ها و کاهش حجم وعده‌ها از جمله عوامل بهبود بخش می‌‌باشند. ناگفته پیداست که این نوع دیابت فقط در بانوان شیوع دارد!
●مرض قند و انسولین
بسیاری از افراد پس از آغاز درمان و استفاده از تجویزهای دارویی حتی از قبل هم چاقتر می‌شوند و این بدان علت است که تقریباً تمام داروهایی که برای بهبود این افراد تجویز می‌شود آنها را گرسنه می‌کند و باعث می‌شود که کبد مازاد انرژی را به چربی تبدیل نماید.
‌لوزالمعده به منظور جلوگیری از افزایش ناگهانی قند خون پس از صرف غذا مقداری انسولین در خون وارد می‌کند و انسولین با راندن قندها به درون یاخته‌ها از وقوع این امر جلوگیری می‌کند. اما انسولین و تمام داروهایی که از آن ساخته می‌شوند باعث می‌شوند که شما همواره احساس گرسنگی کنید و بداقبالی شما برای یک حمله قلبی را افزایش می‌‌دهد. بنابراین مهم‌ترین هدف در تجویز انسولین این است که با کمترین میزان مصرف انسولین بتوانیم از بالا رفتن ناگهانی قند خون جلوگیری بعمل بیاوریم.
● عوارض دیابت
دیابتی‌ها در معرض آسیبهایی مانند حملات قلبی و مشکلات کلیوی و نابینایی و ناشنوایی و نشانگان پاهای سوزان هستند و این امر بعلت افزایش قند خون بعد از صرف غذا و چسبیدن این قندها به یاخته‌ها و تبدیل آن به ماده‌ای مضر به نام سوربیتول صورت می‌‌پذیرد. پزشکان به‌وسیله انجام آزمایشی بنام هموگلوبین A۱C و اندازه گیری میزان قند چسبیده به سلولها به میزان آسیب‌های عصبی وارد شده پی می‌‌برند.
● مرض قند و پرهیز غذایی
بسیاری از افرادی که بعد از سن ۴۰ سالگی دچار دیابت می‌‌گردند با رعایت یک رژیم غذایی مشتمل بر مصرف سبزیجات, غلات کامل, حبوبات و ماهی ومحدود کردن شدید فراورده‌های شیرینی پزی و شکر و محدود کردن دریافت گوشت، مرغ و تخم مرغ می‌توانند حال خود را بهبود بخشند. بسیاری از کسانی که دچار دیابت شده‌اند انسولین مصرف می‌کنند آنها توانایی کافی برای پاسخ دادن به انسولین را ندارند و این امر به علت وزن بالا و مصرف زیاد قندهای تصفیه شده از سوی آنهاست. اولین دستور برای برطرف کردن این حالت استفاده از دانه‌های کامل به جای فرآورده‌های شیرینی و نان پزی است. این امر علاوه بر اینکه به شما احساس خوبی می‌‌دهد کمک خواهد کرد تا کمتر بخورید و همچنین باعث محدود کردن دریافت مهم‌ترین منبع دریافت چربی‌ها خواهد گردید.
‌برپایه پژوهش‌هایی که در اروپا انجام گرفته است نشان داده شده که دریافت مقادیر بسیار زیاد پروتئین به کلیه‌های یک فرد دیابتی آسیب وارد می‌کند بنابراین دیابتی‌ها باید از مقادیر کمتر گوشت و ماکیان و تخم مرغ استفاده نمایند. همچنین تحقیقات اخیر نشان می‌‌دهد که کربوهیدرات‌های تصفیه شده میزان نیاز به انسولین را افزایش و چربی‌های غیر اشباع تک‌پیوندی و چندپیوندی موجود در سبزیجات و چربی‌های امگا-۳ موجود در روغن ماهی و همچنین استفاده از آرد کامل و دانه‌های کامل بجای آرد تصفیه شده نیاز به انسولین را کاهش می‌‌دهد. سطح بالای قند خون بعد از صرف غذا موجب می‌شود که قندها به یاخته‌ها چسبیده و تبدیل به ماده‌ای سمی (برای یاخته‌ها) بنام سوربیتول شوند که این ماده به اعصاب و کلیه و شریانها و قلب آسیب خواهد رساند. برای اینکه از بالا رفتن زیاد سطح خون جلوگیری کنید نانها و شیرینی‌های تهیه شده از غلات کامل را بجای نان و شیرینی‌های معمولی که از آرد تصفیه شده تهیه می‌شوند، استفاده نمایید و از شکر سر سفره خودداری کنید و مصرف میوه را فراموش نکنید.
● ورزش و مرض قند
ورزش به دیابتی‌ها کمک می‌کند که از شر حمله‌های قلبی و نابینایی و آسیب‌های عصبی در امان باشند. وقتی که غذا می‌‌خورید سطح قند خونتان افزایش می‌‌یابد. هر چه بیشتر سطح خون افزایش یابد قند بیشتری به یاخته‌ها می‌‌چسبد. وقتی که قند به یاخته بچسبد دیگر نمی‌تواند از آن جدا شود و تبدیل به ماده‌ای زیان‌آور بنام سوربیتول می‌شود که این ماده می‌تواند باعث نابینایی و ناشنوایی و آسیب‌های مغزی و قلبی و نشانگان پاهای سوزان و ... گردد.
‌وقتی که قند وارد بدن شما می‌شود فقط می‌تواند در یاخته‌های کبد و ماهیچه ذخیره گردد. اگر یاخته‌های کبد و ماهیچه از کربوهیدرات اشباع باشند، قندها دیگر جایی برای رفتن ندارند. اگر ذخیره یاخته‌های ماهیچه در پی ورزش کردن مصرف گردد پس از صرف غذا قندها به وسیله ماهیچه جذب می‌شوند و مقدار آنها در خون افزایش نمی‌یابد. بنابراین اگر با یک برنامه ورزشی منظم بتوانیم ذخیره قند ماهیچه‌ها را کاهش دهیم مسلماً می‌توانیم شاهد بهبود همه جانبه عوارض بیماری دیابت باشیم.
● دیابت در ایران
از هر ۲۰ ایرانی یک نفر به دیابت مبتلاست و نیمی از این تعداد نمی‌دانند که دیابت دارند. هر ۱۰ ثانیه یک نفر در جهان به دلیل عدم آگاهی از دیابت و روش کنترل آن، جان خود را از دست می دهد. هر ۳۰ ثانیه یک نفر در جهان به علت عدم آگاهی از دیابت و روش کنترل آن، پای خود را از دست می دهد.    
 

  دیابت یا مرض قند، بیماری است که در اثر اختلال در تولید یا مصرف یکی از هورمون‌ها به‌نام انسولین ایجاد می‌شود. این هورمون از غده‌ٔ پانکراس در پاسخ به افزایش قند خون ترشح می‌شود و ورود گلوکز یا همان قندخون به داخل سلول‌های بدن را به‌دنبال دارد. این هورمون برای اولین بار در سال ۱۹۲۲ توسط دو دانشمند به‌نام‌های بانتینگ و بِست (Banting and Best) از غده‌ٔ پانکراس استخراج شد و سرنوشت بیماران دیابتی شدید را به‌طور کامل تغییر داد و از مرگ و میر زودرس هزاران بیمار دیابتی جلوگیری کرد. عموماً نام انسولین همواره با قندخون شنیده می‌شود و در واقع این هورمون اثرات بسیار بر متابولیسم کربوهیدرات‌ها دارد. این در حالی است که اختلال در متابولیسم‌ چربی‌ها که در اثر اختلالات انسولینی ایجاد می‌شود، می‌تواند منجر به بروز حالاتی چون اسیدوز دیابتی به‌شمار می‌روند. از سوئی دیگر با گذشت زمان، در مبتلایان دیابتی به‌شمار می‌روند. از سوئی دیگر با گذشت زمان، در مبتلایان به دیابت توانائی ساخت پروتئین‌ها کاهش می‌یابد که این امر به نوبه خود باعث از دست رفتن و تحلیل بافت‌ها و همچنین بسیاری از اختلالات عملکردی سلول‌ها می‌شود. از این‌رو کاملاً مشخص است که هورمون‌ انسولین متابولیسم پروتئین‌ها و چربی‌ها را تقریباً به اندازه کربوهیدرات‌ها تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.
همان‌طور که می‌‌دانید انسولین با تحت‌تأثیر قرار دادن غشاء سلولی، باعث افزایش نفوذپذیری آنها نسبت به گلوکز می‌شود و از این طریق قندخون کاهش می‌یابد. علاوه بر این، انسولین از طریق تأثیراتی که بر آنزیم‌های داخلی سلولی می‌گذارد، ماشین متابولیک داخل سلولی را برای ایجاد تأثیرات مفید هدف‌دار می‌کند که تاکنون مکانیزم‌های مولکولی مربوطه به‌طور کامل شناخته نشده‌اند.
دو نوع دیابت در انسان بروز می‌کند. دیابت نوع ۱ که در آن سلول‌های بتای جزایر لانگرهاوس موجود در پانکراس توانائی تولید انسولین را از دست می‌دهند. در دیابت نوع ۲ این توانائی وجود دارد در حالی که از میزان حساسیت سلول‌ها نسبت به این هورمون کاسته شده است. یافته‌های اخیر نشان می‌دهند بافت مغزی نیز علاوه بر پانکراس قادر است در مقادیر کم، انسولین ترشح کند که به نظر می‌رسد این مقدار انسولین تأثیری بر سطح گلوکز خون نداشته باشد. نقص در ترشح انسولین از این بافت، باعث بروز دیابت نوع ۳ می‌شود که این کاهش سطح انسولین در بافت مرکزی عصبی یا (System CNS (Central Nervous می‌تواند زمینه‌ساز بروز بیماری وخیمی به‌نام آلزایمر (Alzheimers Disease) شود. در بیماری آلزایمر نورون‌های موجود در بافت مغزی تحلیل می‌یابند که این پدیده در بیشتر نقاط عملکری مغز، به‌خصوص هیپوکامپوس و کرتکس دیده می‌شود. از دست رفتن این سلول‌ها و کاهش سطح میانجی‌های عصبی مانند استیل کولین، باعث می‌شود عوارض این بیماری روز به روز تشدید شوند.
مغز یکی از مصرف‌کنندگان عمدهٔ گلوکز به‌شمار می‌رود. در واقع گلوکز خون سوخت اصلی سلول‌ها است و اولین قسمتی از بدن که در قبال کاهش ناگهانی قندخون دچار اختلال می‌شود مغز است. به همین دلیل است که در بیماران دیابتی نوع ۱ که وابسته به انسولین هستند، تزریق زیاد این هورمون باعث کاهش بیش از اندازه‌ٔ قندخون و غش کردن می‌شود. همان‌طور که گفته شد، وجود انسولین برای ورود گلوکز به داخل سلول‌ها ضروری است. اما این موضوع در مورد سلول‌های مغزی چندان صادق نیست. مغز حتی در شرایطی که سطح انسولین خون پائین می‌آید قادر است از خون، گلوکز برداشت کند. اکنون با توجه به اینکه مشخص شده است مغز هم قادر به ترشح انسولین است می‌توان به این نتیجه رسید که وجود انسولین در بافت مغز و ترشح آن از این بافت، تسهیل‌کنندهٔ ورود گلوکز به سلول‌های مغزی است. بنابراین با توجه به اینکه سوخت اصلی بافت مغز گلوکز است و تنها در گرسنگی‌های طولانی مدت مغز قادر است از اجسام کنونی (keto Bodies) به‌عنوان سوخت استفاده کند، وجود انسولین در این بافت بسیار حیاتی است. زیرا اصولاً غلظت آنزیم‌های دخیل در اکسیداسیون اسیدهای چرب در مغز پائین است و این مولکول‌ها به راحتی نمی‌توانند از سد خونی ـ مغزی عبور کنند.
محققان بر این باور هستند که کنترل و درمان دیابت ۱ یا ۲ نمی‌تواند چندان اثر پیشگیری کننده‌ای در بروز آلزایمر داشته باشد. این در حالی است که تحقیقات نشان می‌دهند ابتلا به دیابت تا ۶۵ درصد خطر ابتلا به آلزایمر را افزایش می‌دهد. این دانشمندان معتقد هستند داروهائی باید ساخته شوند که بتوانند به‌طور اختصاصی بر عملکرد انسولین ترشح شده از بافت مغزی تأثیرگذار باشند.
علاوه بر انسولین، فاکتور انسولینی یا(lGF (lnsulin Growth Factor نیز از تأثیرات مشابهی در بافت مغزی برخودار است. فقدان lGF۱ نیز می‌تواند باعث مرگ سلولی در مغز شود. در دیابت نوع ۳ دیده شده است که سطح انسولین و lGF۱ در کرتکس قدامی و هیپوکامپوس (یعنی درست همان نواحی از مغز که در بیماری آلزایمر درگیر می‌شوند) به شدت کاهش می‌یابد. در حالی که این کاهش در دیگر نقاط مغزی که عموماً در بیماری آلزایمر درگیر نیستند دیده نمی‌شود.
با توجه به یافته‌های اخیر، امید آن می‌رود که بتوان درمان‌های جدیدی برای آلزایمر، دمانس (Dementia) و حتی افسردگی یافت. براساس آمار سازمان بهداشت جهانی، تا سال ۲۰۱۰ حدود ۳۵ میلیون نفر در جوامع صنعتی به آلزایمر مبتلا خواهند شد. البته با توجه به اینکه با پیشرفت علوم پزشکی، میانگین طول عمر در این جوامع افزایش یافته است و از طرفی شیوع این بیماری نیز در میان افراد پیر بیشتر است؛ انتظار می‌رود این رقم حتی به بالاتر از این مقدار نیز برسد. محققان بر این باور هستند که این یافتهٔ اخیر بتواند تحولی شگرف در درمان و پیشگیری از آلزایمر به‌دنبال داشته باشد.
؛References
۱. http://www.pslgroup.com
۲. http://www.rense.com
۳. http://www.diabetesesaustralia.com
۴. http://www.aadenet.org
۵. http://www.diabetese.org
۶. فیزیولوژی پزشکی، آرتور گایتون، جان هال، دکتر فرخ شادان، جلد دوم انسولین، گلوکاگن و دیابت قندی، انتشارات چهر، تجدید نظر دهم.
۷. تغذیه، سروناز مهرابیان، علی میلانی بناب و همکاران، سوخت موردنیاز بافت‌ها، کتاب میر، ۱۳۸۳.

علی میلانی بناب

  دیابت یكی از شایع ترین بیماری های مزمنی است كه بشر را گرفتار می كند. شیوع دیابت در حال حاضر در جهان بیش از ۲۰۰ میلیون نفر است.پیش بینی می شود كه این رقم تا پایان سال ۲۰۲۵ در نتیجه طولانی شدن عمر مفید افراد، سبك زندگی بی حركت و غیرفعال و تغییر الگوهای رژیم غذایی به ۳۳۳ میلیون نفر برسد. در ایران بین ۳ تا ۴ میلیون نفر مبتلا به دیابت هستند. سالانه بیش از ۳ میلیون مرگ در سراسر جهان، ناشی از علل مرتبط با دیابت است. دیابت امروزه چهارمین علت شایع مرگ، در اغلب كشور های پیشرفته است.دیابت و عوارض وابسته به آن قابل پیشگیری هستند. پیشگیری از طرق زیر قابل انجام است:تغییر شیوه زندگی (تغذیه صحیح و فعالیت جسمانی)،مراقبت های بهداشتی مناسب،افزایش آموزش، به خصوص افراد در معرض خطر دیابت.گرچه بسیاری از عوارض جدی مانند نارسایی كلیه یا كوری می تواند افراد مبتلا به دیابت را درگیر كند، اما عوارض دیابت در پا بیشترین خسارات را به بار می آورد. ۴۰ تا ۷۰ درصد موارد قطع پا به دیابت مربوط است. قطع پا ناشی از دیابت معمولاً نتیجه نهایی روندی است كه با یك زخم در پا آغاز می شود. مهم ترین عواملی كه باعث ایجاد زخم پا در دیابتی ها می شود شامل اختلال اعصاب محیطی (كه حس لمس و درد را در پا مختل می كند)، تغییر شكل پا (كه باعث تحمیل غیریكنواخت وزن بر روی بخش هایی از پنجه پا و باعث ایجاد پینه و زخم در آنها می شود) و اختلال عروق محیطی (كه خون رسانی به بافت های پا را هم دچار اشكال می كند). ضایعات پا در دیابتی ها در نواحی مختلف جهان به خاطر تفاوت شرایط اجتماعی _ اقتصادی، معیارهای مراقبت از پا و كیفیت كفش و سایر پای افزارها به اشكال مختلفی دیده می شود.پای دیابتی یك مشكل اقتصادی مهم هست، به خصوص اگر قطع پا باعث بستری شدن طولانی مدت، توانبخشی و افزایش نیاز به مراقبت خانگی و سرویس های اجتماعی شود.
تقریباً ۳ تا ۴ درصد افراد دیابتی دچار مشكل پا هستند و ۱۲ تا ۱۵ درصد منابع مراقبت های بهداشتی را مصرف می كنند. هزینه متوسط درمان اولیه پای دیابتی در آمریكا ۷ تا ۱۰ هزار دلار است. هزینه مستقیم قطع عضو ناشی از پای دیابتی بین ۳۰ تا ۶۰ هزار دلار است. هزینه تخمینی برای سه سال مراقبت از پای دیابتی از ۴۳ تا ۶۳ هزار دلار متفاوت است، كه عمدتاً ناشی از افزایش مراقبت خانگی و سرویس های اجتماعی است. علاوه بر هزینه های مستقیم، هزینه های غیرمستقیمی به علت از دست رفتن قدرت تولید و كارایی فرد هم بر جامعه تحمیل می شود. اگر این هزینه ها را هم در نظر بگیریم و فقدان كیفیت زندگی را هم به آن اضافه كنیم، هزینه تخمینی ناشی از پای دیابتی در آمریكا ۴ میلیارد دلار در سال است.
گرچه عوارض دیابت بر روی پا بسیار جدی و هزینه بر است، اما می توان از طریق یك استراتژی مراقبتی از آنها پیشگیری كرد. این استراتژی كه شامل تركیبی از پیشگیری، درمان زخم های پا توسط متخصصان رشته های مختلف، سازماندهی متناسب اقدامات، نظارت دقیق و آموزش مبتلایان به دیابت و شاغلان حرف بهداشتی است می تواند میزان قطع پا را بین ۴۹ تا ۸۵ درصد كاهش دهد.
• حقایقی در مورد پای دیابتی
* هر ۳۰ دقیقه در جایی در جهان یك پا به علت دیابت قطع می شود.
* ۷۰ درصد كل موارد قطع پا در افراد مبتلا به دیابت رخ می دهد.
* در كشورهای توسعه یافته، حداكثر تا ۵ درصد مبتلایان به دیابت دچار مشكل پا هستند.
* مشكلات پا شایع ترین علت بستری شدن مبتلایان به دیابت است.
* تخمین زده می شود كه در كشورهای در حال توسعه مشكلات پا تا حداكثر ۴۰ درصد منابع بهداشتی موجود را به خود اختصاص دهد.
* اغلب قطع پاها در ابتدا با یك زخم پا شروع می شود.
* از هر ۶ فرد مبتلا به دیابت، یكی در طول عمرش مبتلا به زخم پا می شود هر سال ۴ میلیون نفر در سراسر جهان به زخم پا مبتلا می شوند.
* در اغلب موارد زخم پای دیابتی و قطع پای ناشی از آن قابل پیشگیری است. تخمین زده می شود كه حداكثر تا ۸۵ درصد قطع عضو قابل اجتناب باشد.
* كاهش قابل توجه در قطع عضو «گروه های سازماندهی شده مراقبت از پای دیابتی»، كنترل كامل قند خون و مراقبت شخصی آگاهانه بیماران قابل دستیابی است.    
 

  بیماری های قلبی عروقی كه شایع ترین علت مرگ ومیر در بسیاری از جوامع است، از شایع ترین عوارض دیابت هستند. هزینه های دیابت بر روی هر كس و در هر كجا تاثیرگذار است، این هزینه ها فقط مخارج بیماری نیستند هزینه های نامحسوسی همچون درد، اضطراب، ناراحتی، سردرد و عمدتاً كاهش كیفیت زندگی و... به طور كلی در زندگی مبتلایان و خانواده ایشان تاثیرگذار بوده و تقریباً غیرقابل محاسبه اند. كیفیت انجام فعالیت های شغلی روزمره افراد مبتلا به دیابت كاهش می یابد و حتی تعدادی از آنها توانایی كار كردن را از دست می دهند. برآورد هزینه های ناشی از كاهش بهره وری بر جامعه آسان نیستند. گرچه در بسیاری از موارد تخمین این هزینه ها به اندازه یا حتی بیش از هزینه های مستقیم مراقبت از بیماران دیابتی است. از طرف دیگر دیابت علاج قطعی ندارد و به نظر نمی رسد كه در آینده نزدیكی هم درمان قطعی آن میسر شود. لذا همچون بسیاری از بیماری ها بهترین راه برای درمان این بیماری، پیشگیری از آن است.
پیشگیری اولیه دیابت شامل تصحیح شیوه زندگی، رژیم غذایی مناسب، افزایش فعالیت فیزیكی و كاهش منطقی وزن است كه نه تنها در كنترل دیابت و پیشگیری از آن موثر است، بلكه موجب كاهش چاقی، بیماری های قلبی و عروقی و حتی در مواردی سرطان می شود.
پیشگیری ثانویه دیابت كه شامل جست وجوی زودهنگام و به موقع (غربالگری و بیماریابی) و درمان است موجب ارتقای كیفیت زندگی شده و در كاهش هزینه ها اثربخش است. درمان فشار خون و چربی خون بالا به اندازه كنترل قند خون قادر به كاستن از خطر ظهور و پیشرفت عوارض دیابت است. یكی دیگر از راهكارهای اثربخش و اقتصادی پیشگیری از زخم شدن پاها (پای دیابتی) و قطع پا و اندام است. مراقبت صحیح از پاها از تعداد موارد بستری در بیمارستان و مدت زمان بستری موقتی و نیز نیاز به قطع عضو پا تا ۵۰ درصد می كاهد. غربالگری و بیماریابی و درمان به موقع رتینوپاتی (آسیب لایه شبكیه چشم) نیز بسیار در كاهش هزینه ها اثربخش است و هزینه های مستقیم، غیرمستقیم و نامحسوس نابینایی را به طور چشمگیر كاهش می دهد. غربالگری جهت پروتئین اوری (دفع پروتئین در ادرار) یك راهكار ارزشمند دیگر برای پیشگیری از بروز یا سرعت پیشرفت نارسایی كلیوی است. به علاوه از آنجا كه قبل از ظهور بیماری كلیوی پروتئین اوری مختصر وجود دارد، غربالگری از این نظر موجب كاهش هزینه های دیابت می شود.
امروزه سیستم های بهداشتی درمان كشور های اروپایی توان پیشگیری، كنترل مناسب و درمان موثر دیابت را با اجرای برنامه های پیشگیری و كنترل دیابت دارند. در ایران نیز مركز مدیریت بیماری های وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی در راستای رسالت خود كه تامین سلامت آحاد جامعه است از سال ۱۳۷۵ با تشكیل جلسات منظم كمیته كشوری دیابت، طرحی را با هدف كلی پیشگیری از بیماری دیابت و كنترل عوارض آن ارائه كرد كه اهداف ویژه این طرح شامل موارد ذیل بود: ۱- آموزش بهداشت عمومی ۲- تعیین افراد در معرض خطر ۳- بیمار یابی دیابت نوع ۲ ، ۴- بالا بردن آگاهی پرسنل بهداشتی ۵- كنترل دقیق و فوری بیماری ۶- جلوگیری از پیدایش عوارض ۷- محدودیت و ترك استعمال دخانیات ۸- كنترل چربی خون و كنترل فشار خون.
در سال ۱۳۷۷ متون اجرایی و آموزشی گردآوری و تدوین شد و در مجموعه ای تحت عنوان «طرح پیشگیری و كنترل دیابت و ادغام آن در نظام شبكه های بهداشتی درمانی جمهوری اسلامی ایران» ارائه شد. ابتدا برنامه به صورت آزمایشی در چند دانشگاه اجرا شد تا مشكلات طرح آشكار شده و مرتفع شوند. نتایج حاصل از اجرای آزمایشی طرح بیانگر شیوع دو برابر دیابت در مناطق شهری نسبت به مناطق روستایی بود. نكته مهم تر اینكه ۴۰ درصد بیماران طی اجرای طرح از بیماری خود مطلع شدند و قبل از آن از ابتلا به دیابت خبری نداشتند. این یافته ها در كنار یافته های قبلی نشان داد كه شیوع دیابت در كشورمان سیر صعودی داشته و بسیاری از بیماران با كشف عوارض دیررس آن نسبت به بیماری چند ساله خود آگاه می شوند. نكته قابل توجه، دلگرم كننده و ارزشمند، توانمندی شبكه بهداشتی درمانی كشور در اجرای طرح بود كه خود موجب برنامه ریزی برای ادغام طرح در نظام سلامت كشور شد. طبق آخرین نتایج به دست آمده كه در چهل و سومین نشست كمیته كشوری دیابت بررسی شد، ۳ میلیون نفر مبتلا به دیابت و ۴ میلیون نفر مبتلا به اختلال تحمل گلوكز (در سال ۸۴) هستند. هم اكنون از سال گذشته برنامه كنترل و پیشگیری دیابت در نظام سلامت جمهوری اسلامی ایران به اجرا درآمده است و این خدمت ارزشمند برای عموم مردم در دسترس است.
مركز مدیریت بیماری ها
اداره غدد و متابولیك

  دیابت یا بیماری قند به علت ناتوانی بدن در تولید یا مصرف انسولین پدید می آید . انسولین ماده ای است که توسط لوزالمعده تولید می شود و باعث می گردد قند یا به عبارتی مهمترین منبع انرژی بدن ، مورد استفاده قرار گیرد .
ما اکنون می دانیم که کلید یک حاملگی سالم برای خانم های مبتلا به دیابت ، کنترل دقیق قند خون است . کنترل قند خون باید پیش از دوران بارداری و در طول دوران بارداری انجام گیرد .
کنترل دقیق قند خون به معنی نگهداری غلظت قند خون نزدیک حد طبیعی است . برای رسیدن به این کنترل ،‌لازم است تعادل درستی بین مصرف مواد غذایی ،‌ ورزش و تزریق انسولین برقرار گردد ؛ از این رو لازم است قند خونتان را مرتب بررسی کنید . با کنترل قند خون و مراقبتهای درست پزشکی ، احتمال یک حاملگی بدون مشکل و تولد نوزاد سالم همانند یک مادر غیردیابتی خواهد بود .
علی رغم پیشرفتهای اخیر ، در نوزادان متولد شده از مادران دیابتی به ویژه آنهایی که کنترل مطلوب قند خون نداشته اند ، هنوز هم خطر پیدایش نقایص مادرزادی بیشتر است . قند خون و کتون ها که در خون مادر با غلظت بیش از حد طبیعی وجود دارند ، از جفت می گذرند و وارد بدن جنین می شوند و احتمال تولد نوزاد با نقایص مادرزادی را افزایش می دهند . بنابراین کنترل درست قند خون پیش از دوران بارداری بسیار مهم است . در طول ۶ هفته اول حاملگی ، ارگانهای جنین شکل می گیرند .
قند خون در طول این هفته ها بر رشد اندام های جنین اثر می گذارد و می تواند سبب ایجاد نقایص مادرزادی شود . به دلیل افزایش میزان قند خون جنینی ،‌لوزالمعده جنین انسولین بیشتری می سازد و لی بعد از تولد برای نوزاد توقف ترشح انسولین مشکل است . بنابراین ممکن است سطح قند خون پایین افتد .
● مراقبتهای قبل از بارداری
زمانی که دیابت و مسائل پیرامون آن را به خوبی شناختید ، می توانید برای باردار شدن برنامه ریزی کنید . شما می توانید با اندازه گیری مرتب قند خون و ارتباط دائم با پزشک معالج و پزشک متخصص زنان ،‌ قند خون خود را تحت کنترل درآورید . برای انجام بهترین مراقبتهای قبل از بارداری ، گروههای زیر لازم است به شما کمک کنند .پزشک معالج شما که برای کنترل دیابت به او مراجعه می کردید .
● متخصص زنان
متخصص تغذیه که برنامه غذایی صحیح را برای رسیدن به کنترل مطلوب قند خون طراحی می نماید . متخصص آموزش دیابت که شما رابا مسائل مختلف دیابت و مراقبتهای صحیح آن آشنا می سازد . به خاطر داشته باشید برای داشتن حاملگی سالم لازم است قند خون خود را قبل از بارداری، در طول بارداری و بالاخره پس از زایمان در محدوده طبیعی نگه دارید .
● مصرف قرص های خوراکی پایین آورنده قند خون یا انسولین در طول دوران بارداری
اگر به دیابت نوع ۱ ( دیابت وابسته به انسولین ) مبتلا هستید ، در دوران بارداری ، نیاز بدن شما به انسولین زیاد می شود . این افزایش نیاز به ویژه در ۳ ماه آخر بارداری دیده می شود که به علت وجود هورمون جفت است.
هورمون جفت به رشد جنین کمک می کند اما در همان زمان جلوی فعالیت انسولین بدن مادر را می گیرد . در نتیجه نیاز به انسولین افزایش می یابد . اگر به دیابت نوع ۲ مبتلا هستید ، برنامه درمانی شما عوض می شود . اگر برای کنترل دیابت قرص های خوراکی پایین آورنده قند خون مصرف می کنید ، این قرصها را به علت احتمال مطرح شده برای ایجاد نقایص جنینی نباید در دوران بارداری استفاده نمایید . پزشک شما قبل از باردار شدن ممکن است درمان با انسولین را برای کنترل قند خون شروع کند .
● مصرف غذا در دوران بارداری
اصولاً افراد مبتلا به دیابت برنامه غذایی مرتبی دارند . در طول حاملگی برای پیشگیری از افزایش یا کاهش زیاد غلظت قند خون ،‌لازم است با متخصص تغذیه و پزشک معالج خود مشورت کنید . با این کار به کنترل قند خون خود کمک می نمایید .
اگر در شروع حاملگی وزن شما بیش از حد معمول بود ،‌ نباید سعی کنید وزن خود را کم نمایید . پزشک و متخصص تغذیه در مورد نحوه افزایش وزن در طول دوران بارداری شما را راهنمایی خواهند کرد . اگر در شروع حاملگی وزن مطلوب داشته باشید انتظار می رود تا پایان بارداری ۱۱-۷ کیلوگرم اضافه وزن پیدا کنید . خانم های لاغر لازم است افزایش وزن بیشتری در طول بارداری داشته باشند .
● انجام ورزش در دوران بارداری
ورزش به ویژه در دیابتی های نوع ۲ یکی از اصول اساسی درمان است . همان طور که می دانید ورزش همراه با برنامه غذایی صحیح ،‌ در کنترل قند خون نقش اساسی دارد . در مورد ورزش کردن در دوران بارداری حتماً سئوالاتی برایتان مطرح می شود که در این مورد باید با متخصص آموزش دیابت مشورت نمایید . ورزش در دوران بارداری به وضعیت سلامت شما کمک خواهد کرد . اما اگر مبتلا به :
۱ - فشارخون بالا
۲- مشکلات چشمی ، کلیوی یا قلبی
۳ - آسیب های عروقی دیگر
۴ - آسیب اعصاب
هستید ،‌ لازم است در مورد خطرهای ورزش در دوران بارداری ، با پزشک خود مشورت کنید . به طور کلی در دوران بارداری نباید ورزشهای کششی اندام یا به اصطلاح ورزشهای کششی سنگین انجام دهید . بهترین ورزش برای دوران بارداری ،‌ پیاده روی و شنا است .
● زایمان فرد مبتلا به دیابت
نزدیک زمان زایمان ، پزشک جنین را از نظر میزان رشد و وضعیت سلامت بررسی می کند و سپس درباره نحوه زایمان تصمیم می گیرد .
ممکن است به طور طبیعی زایمان کنید یا بنا به نظر پزشک زایمان سزارین داشته باشید . نحوه زایمان اثری بر نوزاد ندارد . پزشک تلاش می کند که در طول زایمان و تولد نوزاد ،‌ قند خون شما را کنترل نماید . در شروع زایمان نیاز به انسولین کم می شود به گونه ای که گاهی اوقات در طول زایمان یا حتی ۷۲-۲۴ ساعت بعد از تولد نوزاد نیز ، به تزریق انسولین احتیاج نیست .
● بعد از تولد نوزاد
بعد از تولد نوزاد بدن شما به علت فعالیت زیاد در دوران بارداری ، به استراحت نیاز دارد . برخی مادران در طول چند هفته اول پس از تولد میزان قند خونشان بهتر می شود و برعکس بعضی دیگر قند خونشان به سرعت بالا می رود ، بنابراین وضعیت کنترل قند خون دراین مدت قابل پیش بینی نیست .
تغذیه نوزاد با شیر مادر برای مادران دیابتی بسیار خوب است اما ممکن است غلظت قند خون قابل پیش بینی نباشد . همچنین ممکن است تغییر در الگوی خواب و غذا سبب افت قند خون شما شود . از این رو همانند دوران قبل از بارداری ، در کنترل قند خون خود کوشا باشید .
● تغذیه نوزاد با شیر مادر
▪ برای پیشگیری از افت قند خون در طول دوران شیردهی لازم است :
▪ قبل یا در طی شیردهی ،‌ یک میان وعده حاوی پروتئین و کربوهیدرات ( ساندویچ ، نان و گوشت و ... )‌ مصرف کنید .
▪ به مقدار کافی مایعات بنوشید . طوری برنامه ریزی کنید که در حین شیردهی آب یا چای بدون شیرینی مصرف نمایید .
▪ اگر در زمان شیردهی دچار کاهش قند خون شدید ، شیردهی را متوقف سازید و برای برطرف کردن حالت افت قند خون ، یک ماده غذایی مصرف کنید .
▪ اگر به فرزند خود شیر می دهید به انرژی بیشتری نیاز دارید و دراین مورد باید با متخصص تغذیه و پزشک خود مشورت نمایید .    
 

  حدود ۷ میلیون نفر در ایران مبتلا به بیماری دیابت هستند كه بیش از ۵۰ درصد آنها از بیماری خود خبر ندارند و فقط ۵/۱ میلیون نفر آنها عضو انجمن حمایت از بیماران دیابتی كشور هستند.همزمان با روز جهانی دیابت گفت وگویی با دكتر شكور امیدی استاد دانشگاه و مدیرعامل انجمن حمایت از بیماران دیابتی كشور انجام داده ایم كه از نظرتان می گذرد:
* انجمن حمایت از بیماران دیابتی كشور از چه سالی كار خود را شروع كرده و اهداف آن را بفرمایید؟
- سال ۸۱ مجوز كشوری را گرفتیم و شروع به كار كردیم. انجمن دیابتی كشور تحت نظر وزارت كشور و بهزیستی فعالیت می كند و باتوجه به شیوع بالای دیابت در كشور (حدود ۱۰ درصد جمعیت) متأسفانه ۷ میلیون نفر در كشور دیابتی هستند یا در معرض ابتلا به دیابت اند. و طبق آخرین اطلاعات علمی حدود ۶۰ درصد از مبتلایان به بیماری، از بیماری خود خبر ندارند و این برای جامعه بسیار خطرناك است. بنابراین یكی از وظایف انجمن، شناسایی و آموزش بیماران ، درمان مدام و كنترل دائمی بیماری آنهاست. كمك به بیماران بی بضاعت و یا بدون دفترچه های بیمه و دادن وام های قرض الحسنه، تقبل جراحی بیماران از دیگر خدمات انجمن خیریه بیماران دیابتی كل كشور است. ما در ۳۰ استان كشور نمایندگی فعال داریم. حتی دفاتر بین المللی فعال شده، مثلا در كیش دفتر بین المللی راه اندازی كردیم. در خارج كشور نیز در تدارك تأسیس دفتر هستیم. هدف ما شناسایی ایرانیان خارج از كشور است كه با این كار، آخرین اطلاعات علمی را وارد كشور كنیم. این كار عزم ملی می خواهد. دیابت یكی از بیماری هایی است كه ما به تنهایی از عهده آن برنمی آییم. این بیماری پرهزینه است و سالانه ۹۰۰ میلیارد تومان خسارت به كشور وارد می كند. ما از مجلس می خواهیم كه بخش كوچكی از این خسارت سنگین را بپردازد تا با حمایت پزشكان معتمد در كل كشور و مردم به پیشگیری از این بیماری بپردازیم، البته كمیسیون بهداشت و درمان مجلس كارهایی را به انجام رسانده كه امیدوارم به نتیجه مطلوب برسد.
شعار انجمن ما این است؛ با یك آزمایش ساده از سلامت خود مطمئن شوید. این شعار كلیدی است. مردم آزمایش قند بدهند. وضعیت قند آنها مشخص شود. آنهایی كه مقدار قندشان بالاست باید مراحل تكمیلی را انجام دهند و وقتی دیابت مشخص شد می توانند تحت پوشش انجمن قرار گیرند و در واقع تحت حمایت ما باشند. كار دیگری كه انجام دادیم ویزیت رایگان برای بیماران دیابتی است. از سوی دیگر در نظر داریم طرح بزرگ دیابت را كه در استان گیلان انجام شد به كل كشور تعمیم بدهیم.
طرح نگاه دیابت هم جنبه اطلاع رسانی دارد و هم نوعی جلب مشاركت مردمی است كه مردم با خرید كارت های مخصوص به انجمن كمك می كنند.
از سوی دیگر قرار است به زودی هفته نامه آزاداندیشان كه ارگان اصلی آموزشی و خبری انجمن حمایت از دیابت كشور است به منظور بالا بردن سطح آگاهی عمومی منتشر شود. البته تا به امروز مسئولان توجه خاصی به بیماری دیابت داشته اند اما انتظار آن است كه بیش از گذشته به این مقوله توجه شود چراكه كمك به بیماران دیابتی وظیفه است. باید با عزم ملی و مشاركت عمومی و یاری همه استادان دانشگاه و متخصصان به یاری مبتلایان به دیابت بشتابیم.
* آیا معالجه بیماران دیابتی فقط به عهده پزشكان متخصص است؟
- قبلا فقط به عهده پزشكان متخصص بود اما ما به پزشكان عمومی هم آموزش های لازم را دادیم كه در پی آن، این پزشكان تحت عنوان پزشكان معتمد تعاونی ای در شهرستان ها و استان ها دایر كرده اند و در حال حاضر ۹۵ درصد كل بیماران دیابتی را پزشكان عمومی تحت نظر و معالجه دارند، بدون این كه ویزیت دریافت كنند. بیماران از نظر تغذیه، رژیم درمانی ، ورزش و غیره به طور دائمی كنترل می شوند. امروزه شایع ترین عامل معلولیت ها در كشور مثل نابینایی، قطعی عضو، از بین رفتن كلیه و ناتوانی های جنسی بیماری دیابت است.
بنابراین، شناسایی این بیماران در كمترین زمان ممكن برای جلوگیری از عوارض ناشی از آن، اهمیت بسیاری دارد چراكه عدم رسیدگی و كنترل این بیماری لطمه بسیار بزرگی به نیروی كار جامعه می زند و صدمات اقتصادی به دولت و سازمان های دیگر وارد می كند. برای مثال ۳۰ الی ۳۵ درصد از مبتلایان به دیابت در صورت عدم رسیدگی دچار كوری می شوند كه این مشكل بسیار بزرگی است.
شناسایی، آموزش و كنترل منظم و دائمی بیماری سه ركن اصلی درخصوص این بیماری است. شناسایی سریع بیماران دیابتی موجب كاهش هزینه های ناشی از عوارض آن برای سازمان های بیمه گر و دولت می شود. بنابراین اگر سازمان های بیمه گر درمورد شناسایی بیماری همكاری نكنند، میزان هزینه های ناشی از این بیماری صد برابر می شود.سازمان های غیردولتی در هر كشوری حرف اول را می زنند اما ما می توانیم با كمك دولت و در كنار این سازمان ها به مناسبت های مختلف در خارج از كشور با مجامع غیردولتی، تماس برقرار كنیم. بدیهی است هرچه سازمان های غیردولتی رشد كنند باعث قدرتمندی دولت و نظام می شوند. ولی بعضی مسئولان دولتی ما سنتی فكر می كنند و در نتیجه به این مقوله بهای چندانی نمی دهند.
* برای آموزش بیمار دیابتی چه اقداماتی صورت داده اید؟
- برای این منظور با مدارس راهنمایی و دبیرستان مكاتبه كردیم و از آنها خواستیم تا دانش آموزان را تست دیابت كنند. این كار برای هر دانش آموز فقط ۵۰۰ تومان هزینه داشت. در صورتی كه بیماری تالاسمی میلیاردها تومان در سال هزینه دارد. من به عنوان یك فوق تخصص و به عنوان كسی كه مسئولیت علمی و تخصصی در كار دیابت داشتم می دانم كه اگر بیمار دیابتی به فرض مثال تصادف كند، اولین كاری كه پرسنل بیمارستان ها انجام می دهند سرم قندی به بیمار وصل می كنند درحالی كه این باعث مرگ بیمارانی می شود كه درصد قند آنها ۳۰۰ الی ۴۰۰ است.
با این همه امیدوارم روزی فرا برسد كه با افزایش آگاهی عمومی و آموزش مردم، كنترل بیماری دیابت به حد مطلوب برسد و بیش از این شاهد مشكلات بیماران مبتلا به دیابت نباشیم.
بهشته فارغی    

  امروزه اكثریت جمعیت كشور در شهرها زندگی می كنند، فعالیت بدنی افراد و كسانی كه در شهر زندگی می كنند، ناچیز است، جمعیت كشور رو به افزایش است، متوسط طول عمر نیز نسبت به سال های گذشته بیشتر شده است. در عین حال تغذیه ما نسبت به گذشته نامناسب شده است، ناسالم و پرحجم. مجموعه این عوامل دست به دست هم داده و سبب افزایش شیوع دیابت شده است.
• دیابت چیست
دیابت یك عارضه ناشی از اختلال در تولید و یا عملكرد انسولین در بدن است. انسولین هورمون یا ماده ای است كه در لوزالمعده (پانكراس) تولید می شود و سلول ها را قادر می سازد تا گلوكز را از خون بگیرد و برای تولید انرژی استفاده كنند. در صورتی كه لوزالمعده فرد مبتلا به دیابت، انسولین مورد نیاز بدن را تولید نكند (دیابت نوع یك) و یا انسولین در لوزالمعده كم تولید شود یا انسولین تولید شده موثر واقع نشود (دیابت نوع دو) در نتیجه افراد مبتلا به دیابت نسبت به دیگر افراد در سوخت و ساز بدن خود نمی توانند به خوبی از گلوكز یا قند استفاده كنند. در نتیجه قند خون آنان به مقدار قابل ملاحظه ای افزایش می یابد. افزایش قند خون را «هیپرگلیسمی» می نامند. افزایش قند خون سبب ایجاد عارضه های زودرس و دیررس در بدن می شود، اگر دیابت پیشگیری و درمان نشود، بسیاری از این عوارض می توانند سبب كاهش كیفیت زندگی برای فرد مبتلا به دیابت و خانواده او شود و احتمالاً خطر مرگ او را نیز تهدید می كند.
• عوارض زودرس دیابت
۱ـ كمای دیابتی: در اثر افزایش بیش از حد قند خون
۲ـ عفونت های مكرر
۳ـ كاهش وزن
• عوارض دیررس دیابت:
۱- عارضه در چشم (رتینوپاتی) كه ممكن است به نابینایی كامل ختم شود.
۲- عارضه در كلیه (نفروپاتی) كه ممكن است باعث از كار افتادن كامل كلیه ها شود.
۳- عارضه در اعصاب (نوروپاتی) كه در صورت همراه شدن با اختلال در گردش خون ممكن است باعث ایجاد زخم هایی در پاها و نیز قانقاریا شود كه در نهایت به قطع عضو می انجامد.
۴- عارضه در قلب و عروق كه ممكن است به بیماری های كشنده قلبی _ عروقی (زمینه ساز یك سكته قلبی) و سكته مغزی (یكی از عوامل اساسی ناتوانی و مرگ در افراد دیابتیك) منجر شود.
• انواع دیابت
دیابت نوع یك: بیشتر در كودكان و جوانان بروز می كند، اما در هر سنی امكان بروز آن نیز وجود دارد.
افراد مبتلا به دیابت نوع یك نمی توانند انسولین را در حد كافی تولید كنند. بنابراین برای كنترل قند خون به تزریق انسولین نیاز دارند. عدم دسترسی به انسولین منجر به مرگ افراد مبتلا به دیابت نوع یك می شود.
دیابت نوع دو: بیشتر در میانسالی به بعد به ویژه در افراد دارای اضافه وزن شایع است. با توجه به پدیده رو به افزایش چاقی و كم تحركی در افراد جوان دیابت نوع دو در دوران خردسالی و جوانی نیز بروز می كند. مبتلایان به دیابت نوع دو همیشه به انسولین نیاز ندارند و غالباً با تغذیه مناسب، كاهش وزن و فعالیت منظم بدنی قادرند دیابت خود را تحت كنترل درآورند.
همچنین ممكن است با دارو نیز درمان شوند، حدوداً ۹۵-۹۰ درصد كل افراد دیابتی در سراسر جهان مبتلا به دیابت نوع دو هستند.
• علائم دیابت
شروع دیابت نوع یك به طور معمول بسیار ناگهانی و ناراحت كننده است و علائم احتمالی آن عبارتند از:
• تكرر ادرار، تشنگی و خشكی غیرعادی دهان، خستگی مفرط و كمبود انرژی
• گرسنگی همیشگی، كاهش ناگهانی وزن، تاری دید و عفونت های مكرر
شروع دیابت نوع دو تدریجی است. بنابراین تشخیص دیابت بسیار دشوار است. به هر حال علائم دیابت نوع یك ممكن است در مبتلایان به دیابت نوع دو نیز به صورت خفیف تر بروز كنند. در برخی افراد مبتلا به دیابت نوع دو هیچ یك از علائم زودرس دیابت بروز نمی كند و ممكن است سال ها پس از ابتلا نیز بیمار بودن آنان مشخص شود. با وجود اینكه تاكنون درمان قطعی دیابت یافت نشده است، ولی برای كنترل آن راه های موثری وجود دارد. با كمك آموزش صحیح و پیش گرفتن یك شیوه صحیح در زندگی و درمان دارویی مناسب افراد دیابتی می توانند از یك زندگی خوب، سالم و شاداب برخوردار شوند و همانند سایر افراد جامعه به زندگی فعال خود ادامه دهند.
یكی از مشكلات شایع بیماران دیابتی عارضه سندرم پای دیابت است كه بیشتر انگشت شست پا را درگیر می كند. در بیماران مبتلا به دیابت، قطع اندام ۲۵ برابر بیشتر از افراد غیردیابتی است و در كل دنیا بیشتر از ۷۰ درصد موارد قطع عضو در بین بیماران دیابتی اتفاق می افتد. سندرم پای دیابتی در بیمارانی كه از نظر سطح اقتصادی و اجتماعی در مرتبه پایین تری هستند، بیشتر اتفاق می افتد و به همین دلیل هر سال بیش از یك میلیون نفر از افراد مبتلا به دیابت در دنیا پای خود را از دست می دهند. این بدان معنا است كه در هر ۳۰ دقیقه یك نفر به دلیل ابتلا به دیابت پای خود را از دست می دهد. زخم پای بیماران دیابتی در صورتی كه همراه با كاهش حس پاها، تغییر شكل در پاها، تحت فشار بودن مستمر پاها، عفونت و بیماری های عروقی باشد، منجر به قطع عضو می شود. در كشورهای پیشرفته از هر شش بیمار دیابتی یك نفر مبتلا به زخم پا در طول زندگی خود می شود. ولی در كشورهای در حال توسعه این رقم به مراتب بیشتر است. می توان قطع عضو حاصل از دیابت را با مراقبت مستمر بیماران دیابتی كه شامل «پیشگیری از دیابت، مراقبت از زخم پاها، افزایش دانش عمومی جامعه و پرسنل بهداشتی و تشكیل انجمن های غیردولتی در ارتباط با دیابت» است، كاهش داد.
انجمن دیابت ایران    
 

  دیابت یک عامل خطر مهم و بزرگ برای بیماری ‌های قلبی و سکته است. حدود ۶۵ درصد افرادی که دیابت دارند به علت انواع مختلفی از بیماری‌های قلبی عروقی می‌ میرند. به ویژه زنان دیابتی خطر بالایی برای مردن از بیماری‌های قلبی-عروقی و سکته ی قلبی دارند.
حدود ۱۵۰ میلیون نفر در جهان و ۳ میلیون نفر در ایران به بیماری دیابت مبتلا هستند. مطالعه‌ای در شهر بوشهر که توسط دکتر نبی ‌پور و همکارانش انجام گرفت نشان داد که ۹/۱۲درصد از زنان بوشهری دیابت دارند.
آن نوع دیابتی که به طور شایع در بزرگسالان وجود دارد، دیابت نوع ۲ است. در دیابت نوع ۲، لوزالمعده انسولین تولید می ‌کند، اما بدن نمی ‌تواند به طور مناسب از آن استفاده کند و به تدریج توانایی تولید آن را از دست می ‌دهد.
دیابت نوع ۲ یک بیماری جدی است که علاوه بر افزایش خطر بیماری‌های قلبی، باعث نارسایی کلیه، کوری چشم و قطع اندام تحتانی در بزرگسالان می شود.
دیابت همچنین می‌ تواند منجر به آسیب اعصاب و ایجاد اختلال در مبارزه با عفونت شود.
خطر دیابت نوع ۲ بعد از ۴۵ سالگی افزایش می‌ یابد. اگر اضافه وزن دارید، به ویژه اگر افزایش وزن شما بیشتر در ناحیه ی قسمت میانی بدن است به احتمال زیاد، در معرض ابتلا به این بیماری هستید.
عوامل خطر دیگر شامل نداشتن تحرک بدنی و سابقه ی خانوادگی دیابت است. زنانی که طی حاملگی دیابت داشته‌اند (دیابت حاملگی) یا نوزادانی که با وزن بیش از ۴ کیلوگرم متولد شده اند، در معرض خطر بالای ابتلا به دیابت نوع ۲هستند.
علایم دیابت ممکن است شامل خستگی، تهوع، تکرر ادرار، تشنگی غیر معمول، کاهش وزن، تاری دید، عفونت‌های مکرر و تاخیر در بهبود زخم‌های بدن باشد.
دیابت نوع ۲ به تدریج پیشرفت می ‌کند و گاهی اوقات هیچ علامتی ندارد. حتی اگر هیچ علامتی از دیابت ندارید، در صورتی که اضافه وزن و هر یک از عوامل خطر دیابت نوع ۲ را دارید، از پزشک خود بخواهید تا برای شما آزمایش قند خون بنویسد.
اگر شما دیابت دارید، کنترل سطح قند خون به پیشگیری از مشکلات احتمالی کمک می ‌کند. به علت این که دیابت با بیماری‌های قلبی مرتبط است، کنترل و ارزیابی دیابت بایستی شامل کنترل یک سری عوامل معین باشد.
کسانی که دیابت دارند، باید فشار خون و کلسترول خود را پایین‌تر از سطح توصیه شده‌ نگه دارند. نکشیدن سیگار، داشتن تحرک بدنی و مصرف روزانه ی آسپرین (در صورت توصیه ی پزشک) برای پیشگیری از بیماری‌های قلبی مهم هستند.
برخی از افراد دیابت ندارند، اما در معرض خطر زیادی برای ابتلا به این بیماری هستند. این افراد "مستعد دیابت" هستند. در این افراد سطوح قند خون بیشتر از میزان طبیعی است، اما هنوز وارد محدوده ی دیابت نشده است.
تحقیقات جدید نشان داده‌اند که بسیاری از افراد مستعد دیابت می ‌توانند با ایجاد تغییر در رژیم غذایی و فعالیت بدنی از ایجاد دیابت پیشگیری کنند یا آن را به تأخیر اندازند.
احتمال سکته ی قلبی یا مغزی در افراد دیابتی ۵۰ درصد بیشتر از کسانی است که قند خون طبیعی دارند. بنابراین بایستی توجه زیادی به کنترل یا پیشگیری فشار خون، کلسترول خون و دیگر عوامل خطر بیماری‌ های قلبی داشته باشند.
● کنترل دیابت در سه گام:
اگر دیابت دارید، برداشتن سه گام ضروری به شما کمک می‌ کند تا آن را بهتر کنترل کنید:
▪ گام اول: انجام آزمایش A۱C
این آزمایش می‌تواند نشان دهد که در سه ماه گذشته به طور متوسط چه قدر موفق به کنترل قند خون خود شده‌اید. مطلوب آن است که مقدار این آزمایش کمتر از ۷ باشد. حداقل هر شش ماه یک بار این آزمایش را انجام دهید.
▪ گام دوم: فشار خون
توجه داشته باشید که هر چه قدر فشار خونتان بالاتر باشد، قلب برای پمپاژ خون به داخل عروق به تقلای بیشتری نیاز دارد. بهتر است هر بار که به پزشک مراجعه می ‌کنید، از او بخواهید تا فشار شما را اندازه‌گیری کند. سعی کنید فشارخون‌تان را کمتر از ۱۳ بر روی ۸ نگه دارید.
▪ گام سوم: کلسترول
کنترل کلسترول بد یا LDL که باعث انسداد عروق شما می ‌شود. حداقل سالی یک بار آن را اندازه بگیرید و سعی کنید آن را کمتر از ۱۰۰نگه دارید.
برای کاهش کلسترول و فشار خون می‌توانید:
- به فعالیت فیزیکی روزانه بپردازید.
- میزان نمک ، چربی و کلسترول خصوصاً چربی اشباع شده غذایتان را تا حد امکان کاهش دهید.
- غذاهای فیبردار بیشتری بخورید؛ مثل میوه ، سبزیجات ، حبوبات ، نان و غلات سبوس دار(مثل سنگک و بربری).
- وزن خود را کنترل کنید.
- اگر سیگاری هستید، سیگار را ترک کنید.
- داروهای خود را به طور مرتب مصرف کنید.
- از پزشک خود بخواهید تا در صورت نیاز برای شما آسپرین تجویز کند.
- برای کنترل دیابت خود از دیگران هم کمک بخواهید.
● پیشگیری از دیابت
اگر قند خون شما بیشتر از حد طبیعی است، بیشتر احتمال دارد که به دیابت نوع ۲مبتلا شوید. اما می ‌توانید کارهایی انجام دهید که سلامتی ‌تان را بهبود ببخشید و شروع دیابت را به تأخیر بیندازید یا از آن پیشگیری کنید.
مطالعه ی اخیر نشان داده است که بسیاری افراد مستعد دیابت که اضافه وزن دارند، به طور قابل توجهی می ‌توانند خطر پیشرفت بیماری دیابت را با داشتن رژیم غذایی مناسب(کم ‌چربی و کم انرژی) و انجام فعالیت‌ بدنی (حداقل ۵ روز در هفته و هر بار ۳۰ دقیقه) کاهش دهند.
● نتایج تعدادی تحقیق:
▪ به طور کلی افرادی که با استفاده از رژیم لاغری و افزایش تحرک بدنی (معمولاً پیاده روی سریع) حدود ۵ تا ۷ درصد کاهش وزن (۷-۵ کیلوگرم) پیدا می ‌کنند، خطر بیماری دیابت تا سه سال آینده در آنها ۵۸ درصد کاهش می ‌یابد.
▪ در افراد بالای ۶۰ سال این تغییرات در شیوه ی زندگی خطر پیشرفت بیماری دیابت را حدود ۷۱ درصد کاهش می‌‌دهد.
▪ افرادی که داروهای دیابت (متفورمین) مصرف می ‌کنند، خطر پیشرفت بیماری را تا ۳۱ درصد کاهش می‌ دهند. این یافته‌ها مشخص می ‌کند که شما می ‌توانید اقداماتی انجام دهید که از دیابت پیش گیری کنید یا آن را به تأخیر بیندازید.    
 

  صدها میلیون نفر در جهان به دیابت مبتلا هستند و سالانه بیش از سه میلیون بیمار نیز براثر این عارضه جان خود را از دست می دهند.همچنین انجمن دیابت ایران نیز گزارش داده، سالانه هفت میلیون نفر بر شمار مبتلایان به دیابت افزوده می شود.پزشكان در تعریف خلاصه دیابت می گویند: این بیماری برفرآیند استفاده بدن از گلوكز كه نوع اصلی قند خون است تاثیر منفی می گذارد.بدن افراد مبتلا به دیابت نمی تواند بگونه ای مناسب انسولین لازم را تولید كند یا در برابر آن واكنش نشان دهد.وجود انسولین سبب می شود تا گلوگز بتواند وارد سلول ها شود و مدار تغذیه را كامل كند و اگر این مرحله درست اجرا نشود سطح گلوكز در خون بشدت افزایش یافته و سلامت عمومی را بگونه ای خطرناك تحت تاثیر قرار می دهد.
كارشناسان هشدار می دهند با وخیم تر شدن شیوع دیابت ناشی از چاقی، نظام های بهداشتی و مالی كشورهای مختلف بویژه قاره آسیا، زیر بار سنگین هزینه های مقابله با این بیماری روزافزون فلج خواهد شد.مجله انگلیسی «لا نست» نیز در آستانه روز جهانی دیابت نوشت: در سال ۱۹۴ ۲۰۰۳،میلیون نفر در آسیا دیابت داشتند اما تا سال ۲۰۲۵،این رقم احتمالا به ۳۳۳میلیون نفر می رسد.پزشكان می گویند افزون بر بیماران آگاه، ۶۰درصد بیماران دیابتی از ابتلای خود به این عارضه بی خبر هستند.
زیاد نوشیدن و تكرر ادرار، كاهش ناگهانی وزن، سقط جنین، فشارخون و چربی خون بالا می تواند از مهمترین علایم بروز دیابت باشد.مهمترین عوارض این بیماری در صورت كنترل نشدن، ضعف چشمی و پارگی مویرگ های چشم است.این بیماری چنان آرام و بی سر و صدا بروز می كند كه انسان از وجود آن مطلع نمی شود و تنها پس از سپری شدن یك دوره پنج تا هفت ساله و ظهور آثار و عوارض، از بیماری خود آگاه می شوند و كار پر زحمت مراقبت ها را آغاز می كند در حالیكه یك آزمایش خون ساده می توانست مانع بروز این بیماری شود.این افراد اگر سیگاری باشند یا علاقه زیادی به شیرینی ها و چربی ها داشته باشند روزهای سختی را پیش رو خواهند داشت، زیرا با ولع كاذب ناشی از گرسنگی، نمی توانند از خوردن غذاها و شیرینی هایی كه سال ها به آن ها عادت كرده اند، اجتناب كنند.
افزون بر وراثت كه به عنوان قویترین عامل ابتلای افراد به دیابت معرفی شده، رژیم ناسالم تغذیه ای سرشار از چربی و شیرینی و نداشتن تحرك لازم از عوامل اصلی افزایش احتمال ابتلا به این بیماری است.
از سوی دیگر، رعایت نكردن روش های اصولی و صحیح شیوه های درمانی و مراقبتی نیز می تواند مشكلات را افزایش دهد. بیماران زیادی پس از روبه رو شدن با عوارض این بیماری و مراجعه به پزشك و تهیه قرص «گلی بنگلامید» كه ویژه نوع ابتدایی دیابت است، از این موضوع آگاه نیستند كه نباید این دارو را همراه یا پس از غذا مصرف كنند، زیرا هیچ اثر مفیدی ندارد.این قرص باید نیم تا یك ساعت پیش از غذا مصرف شود تا پس از تبدیل به انسولین به هضم غذاهایی مانند برنج كه دارای نشاسته زیادی است و پس از خوردن، تبدیل به قند می شود، كمك كند.
زنان باردار نیز در خطر ابتلا به بیماری یا افزایش تاثیرات منفی آن قرار دارند بگونه ای كه پژوهش ها نشان می دهد ۶۱‎/۸درصد زنان باردار مبتلا به دیابت برنامه منظمی برای مراقبت از خود ندارند.دیابت شایعترین عارضه طبی در بارداری است و زنان دیابتی در موقعیت خطرناكی از نظر سقطهای بی اختیار، عوارض جنینی و مرگ جنین در داخل رحم قرار دارند.بیماران دیابتی پس از مدت كوتاهی از ابتلا، دچار لاغری و ضعف عمومی بویژه در پاها می شوند و در صورت كنترل نشدن وضعیت، كلیه و سپس قلب نیز درگیر تاثیرات منفی این بیماری می شود و این روند در بسیاری از موارد آرام و بدون سر و صدا انجام می شود كه از آن به عنوان مرگ تدریجی یاد شده است.
● دیابت چیست؟
مرض قند یا دیابت به تغییرات پایداری در مواد شیمیایی بدن گفته می شود كه سبب بالا رفتن زیاد میزان قند در خون می شود.علت این امر، كمبود هورمون انسولین است. هورمونها پیغام برهای شیمیایی در بدن هستند كه در یك قسمت از بدن ساخته شده، به داخل جریان گردش خون رها می شوند تا اثر خود را در مناطق دیگر بدن نشان دهند.دیابت به دو دسته نوع یك و نوع دو تقسیم می شود.در دیابت نوع یك هیچگونه انسولینی در بدن بیمار تولید نمی شود و همین مساله سبب می شود تا كنترل گلوگز خون از بین رفته، علایم بیماری خیلی سریع خود را نشان دهد.
انسولین نقش بسیار مهمی در حفظ پایداری بدن دارد، زیرا از شكسته شدن و تجزیه پروتئین ها و چربی های بدن جلوگیری می كند.در دیابت نوع دوم، تولید انسولین در بدن فرد كم شده، یا تاثیر خوبی بر جای نمی گذارد و در نتیجه آن سطح قند خون به تدریج بالا می رود.در این نوع از دیابت ، پروتیین و چربی كمتر شكسته و تجزیه می شود.« شكور امیدی » رییس انجمن حمایت از بیماران دیابتی در كشور در این زمینه گفت:دیابت یكی از شایع ترین بیماریها در كشور است و در ایران حدود چهار میلیون نفر به این بیماری مبتلا هستند.
«فریدون عزیزی» رییس مركز تحقیقات غدد درون ریز و متابولیسم دانشگاه علوم پزشكی شهید بهشتی هم با تاكید بر اینكه درمان قطعی برای دیابت وجود ندارد، گفت: بیماران مبتلا به دیابت باید همیشه تحت درمان بوده بیماری شان را كنترل كنند. وی،افزود:اثرات درمان در هر بیماری بستگی به نحوه اجرای دستورات پزشك دارد.عزیزی، مصرف قرصهای پایین آورنده قندخون ، تزریق انسولین و پیروی از رژیم غذایی خاص را از روشهای برخورد با دیابت ذكر كرد.وی، توضیح داد:هنگامی كه فردی به دیابت دچار می شود، نوع رژیم غذایی كه از آن پیروی می كند نباید همانند رژیم غذایی یك فرد سالم باشد.
عزیزی اظهار داشت: شیوه خوب غذا خوردن به معنای خوردن تركیبی از غذاهای خوب و سالم و كنار گذاشتن غذاهای مضر و زیان آور است.وی به افراد مبتلا به دیابت توصیه كرده است كه از خوردن غذاهای پرچربی و سرخ شده پرهیز كنند، در هر وعده غذا كمتری بخورند و از خوردن میان وعده های غذایی مثل چیپس و بیسكویت خودداری كرده، به جای آنها میوه بخورند. رییس مركز تحقیقات غدد درون ریز و متابولیسم با بیان اینكه افراد دیابتی باید هر وعده غذایی را بموقع میل كنند،ادامه داد: ۴۰درصد غذای این بیماران باید شامل غذاهای نشاسته ای و ترجیحا دارای فیبر زیاد باشد.وی گفت: ۴۰درصد دیگر غذای این بیماران باید حاوی سبزیجات ، سالاد یا میوه و ۲۰درصد باقی مانده هم باید شامل منابع پروتیینی مثل گوشت، ماهی ، تخم مرغ ، حبوبات یا پنیر باشد.
عزیزی گفت: بیماران مبتلا به دیابت بهتر است برای صبحانه از شیر بدون خامه، شیرین كننده مصنوعی به جای قند و شكر، غلات دارای فیبر زیاد، نان سبوس دار، چربی های غیراشباع و میوه استفاده كنند.وی افزود: این بیماران برای شام و ناهار هم بهتر است غذاهای نشاسته دار مثل نان، سیب زمینی ، ماكارونی و برنج، سبزیجات ، نخود و لوبیا و ماست كم چرب مصرف كنند.
او، مصرف ساندویج با نان تست همراه با مواد غذایی كم چرب، غلات ، چیپس كم چربی و بیسكویت بدون شكر را برای میان وعده غذایی بیماران دیابتی مفید دانست.
همچنین محققان دانشگاه ماساچوست آمهرست به تازگی دریافته اند كه مصرف ماست غنی شده با میوه ها و یا ماست تهیه شده از سویا می تواند به كنترل دیابت نوع دوم و نیز كنترل فشار خون بالا كمك كند.این محققان اعلام كردند كه اگرچه معمولا افراد مبتلا به دیابت از مصرف میان وعده های شیرین منع می شوند، اما ماست سویا و ماست لبنی غنی شده با میوه هایی چون هلو و توت فرنگی می تواند به تنظیم آنزیمی كه بر روی قند خون تاثیر می گذارد، كمك كند. نتایج این بررسی ها در مجله «بیوشیمی تغذیه» به چاپ رسیده است.
كالیداس شتی از دانشگاه ماساچوست آمهرست در این باره اظهار داشت: غذایی كه فرد می خورد باید بعنوان جزئی از روش های درمانی وی در نظر گرفته شود.بیماری دیابت نوع دوم كه امروزه حدود ۱۵۰ میلیون نفر در سرتاسر جهان به آن مبتلا هستند، در واقع افزایش غیرطبیعی قند خون بلافاصله پس از مصرف یك وعده غذایی است.این حالت می تواند به رگ های خونی، كلیه ها، قلب، چشم ها و همچنین سیستم عصبی آسیب وارد كند.
بررسی ها نشان می دهد كه جوامع فقیر بیش از سایر جوامع دنیا به دلیل عادات غذایی نامطلوب به دیابت نوع دوم مبتلا می شوند.تغییرات در رژیم غذایی روشی اساسی برای مبارزه با این بیماری است و رژیم های غذایی سنتی كه سرشار از آنتی اكسیدان های حفاظت كننده از بدن هستند، بخش مهمی از این راه حل به حساب می آیند.باید در كنار سایر روش های درمانی رژیم غذایی مناسبی نیز داشت؛ بیماری دیابت بیماری است كه داشتن یك رژیم غذایی مناسب در كنار سایر روش های درمانی در بهبود آن تاثیر قابل توجهی دارد.    
 

  ● آیا می‌دانید در هر ۱۰ ثانیه، یک نفر به علت بیماری دیابت می‌میرد؟
آیا می‌دانید در هر ۳۰ثانیه، یک نفر پای خود را در اثر این بیماری از دست می‌دهد؟ تنها به این علت که درباره این بیماری و روش کنترل آن، آگاهی لازم وجود ندارد.
در کشور ما، حدود ۴میلیون نفر (کودک و بزرگسال) به دیابت مبتلایند در صورتی که متاسفانه تعداد کمی از این افراد، از دیابت خود آگاهی دارند.
۲۳آبان - روز جهانی دیابت - در تقویم‌ها ثبت شده که به ما هشدار بدهد، لازم است اصول زندگی سالم را یاد بگیریم تا به این بیماری دچار نشویم و اگر شده‌ایم، با آموزش روش درست زندگی (تغذیه مناسب، ورزش و کنترل منظم قند خون)، بیماری را تحت کنترل درآوریم تا عوارض آن بر مشکلات‌مان اضافه نشود.
به بهانه روز جهانی دیابت، تصمیم گرفتیم شما را با یک خانواده جدید آشنا کنیم. دیابتی‌ها هم یک خانواده هستند؛ خانواده‌ای که در میان آنان، الگوهای موفق، کم نیست.
انجمن دیابت گابریک» یکی از این خانواده‌های موفق است که توانسته طلسم غول دیابت را بشکند و آن چهره زشت را به چهره‌ای قابل تحمل تبدیل کند. در این خانواده، هم کودک دیابتی هست و هم جوان و پیر.
نقطه مشترک اعضای این خانواده این است که برای کنترل دیابت‌شان، در کلاس درس نشسته و یاد گرفته‌اند که چگونه دیابت‌شان را کنترل کنند. آنها موفق شده‌اند و کمر همت بسته‌اند تا به خانواده خود هم بیاموزند. اگر شما هم مبتلا به دیابت هستید، می‌توانید عضو این خانواده شوید؛ تنها کافی است اراده کنید.
● از کجا بدانم؟
بیماری دیابت بر اثر قطع تولید انسولین یا عدم کارکرد مناسب آن در بدن به وجود می‌آید. انسولین، هورمونی است که مواد غذایی قندی و نشاسته و... را در بدن به انرژی تبدیل می‌کند. تاکنون علت بروز این بیماری کشف نشده ولی گمان می‌رود که زمینه مساعد ژنتیک و عوامل محیطی مانند چاقی و بی‌تحرکی در ابتلا به این بیماری نقش مؤثری داشته باشد.
پزشک متخصص می‌تواند با آزمایش قند خون ناشتا (FBS) یا قند خون ۲ ساعته (OGTT) - که معیاری از عملکرد لوزالمعده و ترشح انسولین را به دست می‌دهند - تعیین کند که آیا شما در دوره دیابت پنهان قرار دارید یا دیگر به دیابت مبتلا شده‌اید. در صورتی که آزمایش قند خون ناشتای شما، عددی بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ باشد، شما در دوره دیابت پنهان قرار دارید و اگر این رقم ۱۲۶ یا بیشتر از آن باشد، نشانه ابتلای کامل شما به دیابت است.
در آزمایش قند خون ۲ ساعته، ابتدا به صورت ناشتا و سپس ۲ ساعت بعد از نوشیدن یک محلول نسبتا غلیظ قندی، میزان گلوکز موجود در خون شما اندازه‌گیری می‌شود؛ چنانچه نتیجه این آزمایش عددی بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ باشد، نشانه دیابت پنهان است و اگر ۲۰۰ یا بیشتر از آن باشد، ابتلا به دیابت را نشان می‌دهد.
● یک جوان موفق را بشناسید
گلی ۱۷ساله است و از کودکی دیابت داشته. او می‌داند که به دیابت نوع یک مبتلاست که در آن، تولید انسولین در بدن به طور کامل قطع می‌شود و در نتیجه، قند موجود نمی‌تواند وارد سلول‌ها شده و انرژی بدن را تامین کند و همین مسئله قند خون را سریع بالا می‌برد.
حدود ۵ تا ۱۰درصد کل دیابتی‌ها را این گروه تشکیل می‌دهند. دیابت نوع یک معمولا شروع پرسر و صدایی دارد و با علائمی چون تشنگی، پرادراری، پرنوشی، کاهش وزن، گرسنگی و خستگی شدید ظاهر می‌شود.
با توجه به اینکه گلی تحت درمان با انسولین است، می‌داند که باید هر روز چندین بار - قبل و بعد از صبحانه، قبل و بعد از ناهار، قبل و بعد از شام و قبل از خواب - قند خون خود را ثبت ‌کند و همچنین هر ۳ماه یک بار، برای اندازه‌گیری هموگلوبین ‌ A۱C نزد پزشک برود تا نتیجه تلاش خود را برای کنترل بیماری‌اش، بررسی کند. او تا امروز موفق بوده و به اینکه عضو یک خانواده الگوست، افتخار می‌کند.
● پیر نمی‌شوم، هرگز!
آقای سعادتی ۴۵ساله بود که متوجه شد مبتلا به دیابت نوع ۲ شده. او هیچ علامتی از بیماری ندیده بود و وقتی برای چک‌آپ آزمایش داده بود، پزشک متوجه شد که قند ناشتای او بالاتر از حد طبیعی است. در این نوع دیابت، بدن نسبت به انسولین مقاوم می‌شود؛ یعنی انسولین ترشح شده تاثیری روی جذب قند ندارد یا ترشح آن به میزان کافی صورت نمی‌گیرد. بیماری۸۵ تا ۹۰درصد مبتلایان، از نوع۲ است که رابطه مستقیمی با چاقی دارد.
پزشک به آقای سعادتی گفته که به دلیل چاقی و کم‌تحرکی، مستعد این بیماری بوده و باید با کم کردن وزن، استفاده از سبزی و میوه‌ و غذاهای پرفیبر و ورزش منظم، از این بیماری پیشگیری می‌کرده. البته او این چیزها را نمی‌دانسته اما پزشک تاکید کرده بود که لازم است این مطلب را به فرزندان خود بگوید چون آنها هم در معرض خطر این بیماری هستند.
او گفته بود: «در صورتی که نتوانی با رژیم غذایی و ورزش، قند خونت را کنترل کنی، مجبورم برایت قرص تجویز کنم و اگر با قرص در کنار تغذیه و ورزش مناسب کنترل بیماری ممکن نشد، نیاز به تزریق انسولین پیدا خواهی کرد.
تاکید می‌کنم دارو به تنهایی کافی نیست و حتما باید مراقب تغذیه‌ات باشی و ورزش را در برنامه‌ات قرار دهی وگرنه ممکن است دچار عوارض شوی؛ آن وقت فشار خونت بالا می‌رود، کلیه و قلبت آسیب می‌بیند، رگ‌های چشمت دچار مشکل شده و بینایی‌ات کم‌کم از دست می‌‌رود.
علاوه بر این، دچار عفونت‌های مکرر در دستگاه ادراری و پوست و احساس سوزش و بی‌حسی در انگشتان پاها می‌شوی و اگر جایی از بدنت به‌خصوص دست و پایت زخم شود، به این راحتی خوب نمی‌شود؛ حتی ممکن است یک زخم کوچک در اثر پوشیدن کفش تنگ باعث قطع شدن پایت شود. اینها را گفتم تا بدانی ورزش و تغذیه چقدر مؤثرند و جلوی چه خطراتی را می‌گیرند».
آقای سعادتی اگرچه الان ۵۵سال دارد اما احساس جوانی می‌کند. او با آموزش توانسته جلوی این عوارض را بگیرد. لازم است بدانید او حساب و کتاب کالری‌ها را یاد گرفته و وزن خود را به حد متعادل رسانده. او پیاده‌روی تند تا محل کارش را فراموش نکرده و دستورات پزشک را موبه‌مو اجرا می‌کند.
● آیا من هم دیابتی خواهم شد؟
با پاسخگویی به سؤالات زیر که انجمن دیابت آمریکا طرح کرده، می‌توانید احتمال ابتلایتان به دیابت را تخمین بزنید.سؤال‌ها را با درست / نادرست پاسخ دهید.
▪ من نوزادی با وزن بیشتر از ۴کیلوگرم به دنیا آورده‌ام.
▪ خواهر یا برادری دیابتی دارم.
▪ یکی از والدین من دیابتی است.
▪ وزن من مساوی یا بیشتر از ۲رقم آخر اندازه قد من بر حسب سانتی‌متر است.
▪ من زیر ۶۵سال سن دارم و خیلی کم ورزش می‌کنم یا اصلا ورزش نمی‌کنم.
▪ من بین ۴۵ تا ۶۴ سال سن دارم.
▪ من ۶۵ساله یا بالاتر هستم.
ـ جواب درست سؤال یک: یک امتیاز
ـ جواب درست سؤال ۲: یک امتیاز
ـ جواب درست سؤال ۴: ۵ امتیاز
ـ جواب درست سؤال ۵: ۵ امتیاز
ـ جواب درست سؤال ۶: ۵ امتیاز
ـ جواب درست سؤال ۷: ۹ امتیاز
اگر امتیاز شما ۱۰ یا بالاتر است، احتمال بالایی برای ابتلای شما به دیابت وجود دارد. فقط پزشک شما می‌تواند به‌طور قطع تشخیص دهد که شما دیابت دارید یا خیر؛ پس برای اطمینان از سلامتی‌تان با او قرار ملاقات بگذارید.
اگر امتیاز شما بین ۳ تا ۹ است، در حال حاضر احتمال کمی برای ابتلایتان به دیابت وجود دارد؛ پس برای دوری از افزایش خطر، اگر چاق هستید با ورزش منظم، وزنتان را کاهش دهید و نیز از غذاهای کم‌چرب، نان‌های سبوس‌دار و میوه‌‌ها و سبزی‌ها استفاده کنید.
اگر امتیاز شما بین صفر تا ۲ است، احتمال ابتلایتان بسیار اندک است ولی به هر حال لازم است نسبت به علائم هشداردهنده آگاه باشید و چنانچه یکی از علائم در موردتان صادق بود، به پزشکتان اطلاع دهید تا اقدامات لازم جهت کاهش خطر ابتلایتان به دیابت را برای شما انجام دهد.     دکتر مهشید چایچی
  روزنامه همشهری