فارس گزارش ميدهد،
لرستان؛ سرزمينغارها
خبرگزاري فارس: لرستان استاني با غارهاي متعدد نخستين سكونتگاه انسان و آغازگر تاريخ مدون بشري است.
به گزارش خبرگزاري فارس از خرمآباد، غارها نخستين سكونتگاههاي انسان و آغازگر تاريخ مدون بشري است، چرا كه نقاشيهاي روي غارها، كهنترين آثاري است كه انسان اوليه تاكنون از خود به يادگار گذاشته است.
اين سكونتگاههاي قديمي آيينهگردان انسانهاي اوليه و خلق و خوي آنهاست.
در لرستان غارهاي طبيعي فراواني وجود دارد كه در اين گزارش كوتاه با مهمترين آنها آشنا ميشويد.
* غاليه كوه اليگودرز
يكي از مرتفعترين كوههاي جنوب باختري ايران است كه با 4110 متر ارتفاع در فاصله 80 كيلومتري اليگودرز واقع شده است و مرز طبيعي شهرستان اليگودرز و دزفول است.
دامنههاي اين كوه بسيار زيبا و مفرح و پر از گياهان و گلهاي معطر است صعود به اين قله از طريق روستاي چقا گرگ كه در فاصله48كيلومتري جنوب باختري اليگودرز واقع شده است صورت ميگيرد. مسير صعود اين كوه عبارت است از روستاي چقا گرگ، روستاي دردايي، گردنه نصير مرده، روستاي شاه آباد، روستاي باغ ناحيه تخت رز، گردنه آخورا، دره دنده سان، قله دال بازي و غاليه كوه است.
* اشترانكوه، اليگودرز
اشتران كوه، رشته كوهي به درازاي تقريبي 50 كيلومتر است كه در محدوده اليگودرز و بروجرد در جهت شمال باختري، جنوب خاوري امتداد دارد.
اين رشته كوه يكي از زيباترين كوههاي كشور به شمار ميرود كه يخچالهاي طبيعي و دائمي آن در تمام سال از برف و يخ پوشيده شده است.
اشترانكوه قلل متعددي دارد كه بلندترين قله آن معروف به چال كبود و به نام «سن بران» است كه 4100 متر از سطح دريا ارتفاع دارد.
اين رشته كوه از خاور به باختر به شكل مارپيچ امتداد مييابد و در هر پيچ يك نيم دايره تشكيل ميدهد كه در اصطلاح محلي به اين نيم دايرهها چال ميگويند.
در انتهاي هر چال كه به زير قلل و خطالراسهاي مرتفع منتهي ميشود، يخچالهاي دائمي وجود دارد.
چالهاي اشترانكوه و قلههاي مهم آن به ترتيب از باختر به خاور عبارتند از چالهاي ميشان، كبود، بران، فيال سون، پنجم، پيار و چال همايون.
چال همايون آخرين چال مهم اشتران كوه است كه قله مرتفع كفت همايون با 4 هزار متر ارتفاع در آن قرار دارد.
چشمه معروف و بزرگ شاه تخت كه بزرگترين سرچشمه آب دز است، نيز در اين محل واقع شده است.
از سوي ديگر، درياچه زيباي گهر نيز در قسمت جنوبي اين چال قرار گرفته و جاذبههاي گردشگري آن را دو چندان كرده است.
* غار كوه تمندر، اليگودرز
رشته كوه تمندر در نواحي بريرود و زلفي شهرستان اليگودرز واقع شده است و داراي چهار رشته شمالي، جنوبي، خاوري و مركزي است.
رشته شمالي دوقله از ناو دره سر را در بر ميگيرد كه به ترتيب 3200 و 3500 متر ارتفاع دارند.
رشته مركزي داراي شش قله به نامهاي قله مركزي تمندر، هما، قله شمالي، خاوري و جنوبي تمندر و قله جنوبي دره سر است كه همه آنها بيش از 3500متر ارتفاع دارند.
قله مركزي تمندر 3900 متر ارتفاع دارد.
رشته شمالي تمندر دو قله «فرسش» و «قله جنوبي» را شامل ميشود كه به ترتيب 3600 و 3850 متر ارتفاع دارند.
رشته جنوبي تمندر نيز شامل يك خط الراس 15 كيلومتري است كه در انتهاي باختري آن قله مخروبه قديمي به نام قلعه دختر قرار دارد.
كوهستان تمندر يكي از بزرگترين شكارگاههاي شهرستان اليگودرز است، زنجيره به هم پيوسته كوهها و قلههاي استان لرستان نه تنها ميتواند به يكي از كانونهاي توسعه ورزش كوهنوردي و صخرهنوردي تبديل شود، بلكه به علت برفگيري و وجود شيبهاي مناسب در پارهاي از مناطق، قابليت ايجاد و توسعه ورزش اسكي را نيز دارد.
* غار كلماكره پلدختر
«كلماكره» به زبان محلي به معني جايگاه بز (كل كوهي) و انجير است.
اين غار در 20 كيلومتري شمال باختري شهرستان «پل دختر» واقع شده و از جنبههاي طبيعي و فرهنگي، در زمره غارهاي با ارزش كشور است.
«كلماكره» در يك منطقه باستاني، در ارتفاعات معروف به كوه محله و در يكي از دره باغها واقع شده است.
اين غار از نظر ساختار، در سازندهاي آهكي دوره كرتاسه به وجود آمده و با توجه به ته نشستهاي رسوبي و آهكي فراوان، حاوي استالاگتيت (چكندهها) و استالاگميت (چكيدههاي) بسيار زيباست.
وجود همين ساختارهاي طبيعي، عظمت و زيبايي خاصي به آن داده است. تالارها، حفرهها و شكافهاي متعدد ايجاد شده در غار، فضايي اسرارآميز به آن داده و بيننده را به تحسين و اعجاب وادار ميكند.
غار كلماكره از ديدگاه ارزش فرهنگي و باستان شناختي نيز غاري با اهميت و با ارزش محسوب ميشود و از نظر آثار تمدنهاي باستاني نيز بسيار غني است.
ارتفاعات كوه مهله قاعده يك مثلث فرضي را ميسازند كه دو ضلع آن از رودخانه سيمره و كشكان تشكيل شده است.
اين مثلث از نظر تجمع و تعداد مراكز سكونتي انسانهاي پيشين و وجود تپهها و محوطههاي باستاني و تاريخي، غنايي فوقالعاده دارد و در ادوار پيش از تاريخ و در دورههاي تاريخي بويژه ايلامي، پارتي و ساساني رونق و اعتبار فراوان داشته است.
چنان كه در قسمت مدخل تالار و ورودي غار، آثار و بقاياي حيواني و انساني به وفور ديده ميشود كه حاكي از سكونتگاه و بيگاه انسانها در اين غار است.
در حال حاضر غار فاقد راههاي ورودي به نظر ميآيد و اجباراً بايد از شيوههاي كوهنوردي و سنگنوردي براي رسيدن به آن استفاده كرد.
راه ورود به غار در گذشتهها آسانتر بوده اما به نظر ميرسد بر اثر فرسايش كوه يا وقوع زلزله، رابطه آن با بيرون قطع شده است.
* غار سمسا، الشتر
اين غار در دره آرش «الشتر» واقع شده و در گويش محلي به «مرسمسا» مشهور است.
درازاي غار نزديك به 70 متر، پهناي دهانه آن شش متر، پهناي داخل آن هفت متر و بلندي دهانه آن 3,7متر است.
در كف اين غار، تعدادي سنگ چخماق ديده شده است، اين غار در بالاي محلي قرار دارد كه از آن جا سنگهاي تراش خوردهاي را براي ساختمان سازي آوردهاند كه نشان ميدهد، بيشتر سنگهاي بناها و آثار مهم الشتر و سنگ قبرها را از اين مكان تهيه كردهاند.
* غار بتخانه كوهدشت
اين غار در 18 كيلومتري جنوب خاوري شهر كوهدشت، در كوه «دمچهر» قرار دارد.
قسمتي از دهانه غار به علل طبيعي بسته شده است اما قسمتي از آن باقي است كه بايد به شكل خزيده از آن گذشت و به غار وارد شد.
درازاي دهانه غار، 18 متر و ارتفاع سقف آن نزديك به 20 متر است.
سراسر سقف و ديواره آن به دليل نفوذ آب از لايههاي آهكي، سفيد شده است.
غار، شامل دوقسمت جنوبي و شمالي است كه قسمت شمالي آن وسيعتر است.
وجود سنگ چخماق و سفالهاي شكسته سياه و منقوش، مويد زندگي غارنشيني در اين ناحيه است.
آثار دورههاي مختلف تمدنهاي گذشته در اين غار يافت شده و به نظر ميرسد كه در آن آثار پالئولتيك نيز وجود داشته است.
درازاي غار نزديك به 200 متر و پهناي آن به طور متوسط20 متر است.
* غار مير ملاس كوهدشت
اين غار در كوه «سرسرخن» در فاصله حدود 30 كيلومتري شهر كوهدشت واقع شده است.
غار «ميرملاس» به مرور زمان درهم ريخته و در حال حاضر سايباني بيش، از آن باقي نمانده است.
نقاشيهايي در دو طرف جنوب و شمال غار روي ديوار سايبان نقش بسته كه در معرض عوامل طبيعي و انساني قرار دارند.
بيشتر نقاشيها، صحنههايي از شكارگاه يا رزمگاه را مجسم ميسازند، برخي نيز، نقش حيواناتي هستند كه نميتوان نوع آنها را تشخيص داد.
* غار عاليآباد كوهدشت
اين غار در منطقه كوهدشت واقع شده و يكي از محلهاي سكونت انسانهاي پيش از تاريخ بوده است.
غار پس از يك فرود شش متري تا عمق 420 متري ادامه مييابد. براي بازديد كامل از اين غار، وسايل فني كامل مورد نياز است.
* غار ويزنهار كوهدشت
كوه «ويزنهار» رومشكان از توابع كوهدشت، سه دره عميق دارد كه چين خوردگيهاي گوناگون دارد.
دره باختري، از دو دره ديگر اهميت بيشتري دارد، زيرا در انتهاي اين دره و در قسمت بن بست آن، غاري است كه در سينه كوه كنده شده كه چشمانداز و ديدگاه آن سراسر دره را در بر گرفته است.
از ميان دره، راهي براي رسيدن به غار وجود ندارد و ارتفاع دهانه تا سطح دره نزديك به 20 متر است.
در انتهاي بن بست دره، دريچهاي است كه پلههاي سنگي آن به طرف غار منتهي ميشوند و تا محوطه غار امتداد مييابند.
اين پلهها با چند پيچ حساب شده، دره را به غار متصل ميكنند، در گذشته، كسي از وجود اين پلهها آگاهي نداشت، ولي به طور تصادفي اين دريچه پيدا شد، سطح داخلي غار، چندان وسيع نيست، اما قسمتهايي از ديواره آن را تراشيده و صاف كردهاند.
* غار قمري، خرمآباد
اين غار در باختر دره خرمآباد و در سينه كوهي مشرف به اين شهر واقع شده است.
دهانه غار به سوي جنوب كوه قرار دارد و سطح داخل دهانه آن بيش از 200 متر است.
درازاي راهرو غار، باريك و طولاني است و تاكنون انتهاي آن كشف نشده است، درباره اين غار افسانههاي بسياري زبان زد مردم محلي است.
* غار يافته، خرمآباد
اين غار در 25 كيلومتري جنوب باختري شهر خرمآباد بر سر راه كوهدشت در محلي به نام «سوليزه» بر دامنه كوه «يافت» واقع شده و سطح و فضاي داخلي آن محدود است.
*غار كنجي خرمآباد
غار كنجي در چهار كيلومتري جنوب شهر خرم آباد در كمركش يك كوه قرار گرفته است.
دسترسي به اين غار، از طريق يك مسيل درهاي امكان پذير است كه در فصل بهار، از دامنههاي آن، چشمههاي آب جاري ميشود.
اين غار يكي از منظمترين غارها از لحاظ سطوح داخلي است.
مساحت آن بيش از 200 مترمربع است، كف غار خاكي است و در كاوشهاي انجام شده، چند گور مربوط به پيش از تاريخ همراه با اسكلتهاي متعدد از آن به دست آمده است، در دامنه و چشمانداز اين غار، دشتي وسيع با تپههاي مصنوعي وجود دارد.
* غار ارجنه خرمآباد
در دشت جنوبي دره خرمآباد، يك كوه كوچك وكم ارتفاع به نام «گرارجنه» وجود دارد كه تعدادي غار كوچك در سمت خاوري آن پديد آمده است و به نام همان كوه مشهورند.
* غار قاژه يا مغاز، خرمآباد
در جنوب خاوري «كوه يافته» در بخش چگني خرمآباد غاري است به نام «قاژه» يا «مغار» كه در داخل آن، تعدادي «استالاگتيت» و «استالاگميت» ديده ميشود.
دهانه غار به سوي خاور است و در داخل غار، حوضچهاي به نسبت بزرگ پر از آب سرد به وجود آمده كه بيش از 51 متر عمق دارد.
در قسمت باختري دهانه غار، يك راه باريك وجود دارد كه با سنگ و گچ چند پله در آن ساخته شده است. اين غار، اقامتگاه موقت شكارچيان است و امكان دارد در گذشته، اين راه را شكارچيان ساخته باشند، در هر حال بازديد از اين غار و تماشاي طبيعت اطراف مسير آن، جذاب و ديدني است.
* غار دوشه خرمآباد
غار دوشه يكي از غارهاي تاريخي استان است كه در روستاي كرشوراب از توابع بخش چگني خرمآباد واقع شده و حاوي نقاشيها و كتيبههاي تاريخي متعدد و جالب توجه است.
براي ورود به غار بايد از باختر تنگه دوشه به بالاي كوه صعود كرد.
ارتفاع سقف تا كف غار در حدود پنج متر و داخل آن به شكل دايره منظم است كه انحناي قسمتي از ديوارههاي آن، به علت پيش آمدگي ديواره كوه، به هم پيوسته است.
بر ديوارههاي مسطح اين غار، در حدود يك صد و 10 نقش با رنگ سياه نقاشي شده است.
بر ديواره باختري آن نيز به جز نقشهاي ياد شده، دو كتيبه وجود داشته كه يكي به كلي از بين رفته و نيمي از ديگري نيز محو شده است.
مهمترين علت سالم ماندن نقوش كتيبه، دوري از عوارض طبيعي است، در دهانه حفرههاي انتهايي غار، استخوانهاي انسان و حيوان و سفالهاي شكسته يافت شده است.
* غار كوگان خرمآباد
غار منحصر به فرد «كوگان» يكي از معدود غارهاي مصنوعي لرستان است كه به دست انسان در دل كوهستانهاي اين استان به وجود آمده است.
غار كوگان در 52 كيلومتري جنوب شرقي خرمآباد در روستاي خوش آب و هوايي به همين نام قرارگرفته است.
غار كوگان جزو غارهاي چند طبقه است كه دسترسي بسيار سختي دارد و رسيدن به آن بدون تجهيز به امكانات و وسايل كوه نوردي و غار نوردي دشوار است.
اين غار دژ مانند كه تمام آن با حجاريهاي طاقت فرسا به وجود آمده به استناد سكههايي كه در اطراف آن به دست آمده است به دوره اشكانيان تعلق دارد و طي قرون متمادي به عنوان يك محل سكونت دائمي مورد استفاده قرار گرفته است.
ورودي غار به صورت چهار گوش در اندازه 2,50 در 2,20 متر است و به سمت شمال باز ميشود.
غار شامل دو طبقه است كه طبقه اول آن از چهار اتاق و فضاهاي مرتبط به هم تشكيل شده است.
طبقه دوم آن حدود 3,40 متر بالاتر از كف قسمت اول غار است.
اين غار داراي اتاقهايي براي استفاده بوده و نمونهاي از معماري صخرهاي اشكاني است كه علاوه بر آن اثر مذكور به آيين مهر نيز نسبت داده شده است.
مساحت كلي فضاهاي تعبيه شده در اين غار دست ساز حدود 281 متر مربع است و از نكات قابل تامل در اين غار وجود مخازن آب در داخل اتاقهاست.
اين غار مربوط به دوره اشكاني (پارتي) به شماره 2660 در فهرست آثارملي ايران به ثبت رسيده است.
انتهاي پيام/ل10/ع
