فارس گزارش ميدهد؛
ويژگيهاي منحصر به فرد اقليمي آذربايجان غربي براي جذب گردشگر
خبرگزاري فارس: آذربايجان غربي از نظر طبيعي و تاريخي از مناطق برجسته ايران است، وضعيت اقليمي، زمينشناسي و توپوگرافي استان سبب ايجاد عارضههاي طبيعي بسياري در آن شده كه برخي از آنها داراي ويژگيهاي منحصر به فردي هستند و ميتوانند با برنامههاي توسعهاي نقش مهمي در آينده اقتصادي اين استان ايفا كنند.
به گزارش خبرگزاري فارس از اروميه، پيشينه تاريخي و سابقه كهن فرهنگي استان سبب وجود جاذبههاي تاريخي، جاذبههاي اجتماعي و فرهنگي بسياري در منطقه شده است. مكانهاي تاريخي و مذهبي موجود در استان گوياي بخشي از تاريخ مذهبي اين منطقه است، مساجد و كليساهاي قديمي، تپههاي باستاني كه قدمت برخي از آنها به هزارههاي پيش از ميلاد ميرسد، تپهها، قلعهها، پلها، گورستانها و قبور شعرا به همراه زندگي ايلي جذاب با صنايع دستي كم نظير در مجموع گوياي توان بالاي توريستي منطقه آذربايجان غربي هستند.از جمله اماكن ديدني در آذربايجان غربي بازار قديمي اروميه اثري ماندگار از دوره صفويه است.
بازار قديمي اروميه در گوشه جنوب شرقي شهر اروميه واقع شده كه در حال حاضر بخش عمده و سالم آن در بين خيابانهاي امام، عسگرآبادي، اقبال و منتظري محصور شده است.
طول و عرض بنا به ترتيب 100 و 300 متر، با كاربري تجاري و اجتماعي است، قرار گرفتن مسجد جامع اروميه (يكي از بناهاي تاريخي اين شهر) در اين محدوده سبب جذابيت بيشتري در اين قسمت از شهر شده است.
مسجد جامع اروميه به قرن ششم هجري قمري باز ميگردد و اين نشان از قدمت فرهنگ مردم مسلمان اين ديار دارد.
هر راسته و بخشي از بازار سرپوشيده اروميه به سبك و شكل خاص از دوره خود پيروي كرده و بقاياي به جا مانده، نمايانگر ذوق معماري دورههاي مختلف مردم اين خطه سرسبز كشورمان است. با وجود تنوع شكل طاقها، چشمه و گنبدها، مجموعه بازار از سادگي ويژهاي برخوردار است، مصالح تمام راسته بازار و چهار سوها از آجر انتخاب شده و اكثراً فاقد اندود ساده گچ است.
هر راسته و بخشي از اين مجموعه داراي فرم و شكلبندي خاص خود است و وجود تيمچهها، سراها، مسجد، حمامها دال بر آباداني و تحرك اين بخش از شهر در زماني نه چندان دور دارد، از ويژگيهاي بارز اين مجموعه سادگي معماري آن است كه با وجود تفاوتهايي كه از نظر فرم در طاقها و چشمه و گنبدهاي بازار مشاهده ميشود هيچ نوع تنوعي از حيث تكنيك هنري مانند كاشيكاري، گچبري، سنگكاري و دربهاي قديميپركار چوبي در بازار ديده نميشود. مصالح تمام راسته بازارها و چهارسوها از آجر انتخاب و اكثرا حتي فاقد اندود ساده گچ نيز هستند.
تنوع مجموعه ذوق و سليقه معماران دورههاي مختلف در اين بناي تاريخي و كهن است كه هر كدام با انتخاب فرميخاص از نظر شكل قوسها اثري از خود به يادگار گذاشتهاند.
در سالهاي گذشته طاق و گنبدهاي فروريخته سقف پوششي راستههاي حلبيسازان، اجلال، مسگران، آقارضي، چاقو سازان، سنگتراشان، نقاشان مورد مرمت و بازسازي قرار گرفته است.
مرمت و استحكام بخشي گنبدهاي آسيب ديده راسته عطاران و بزازان، احيا گرمابه آخوند و بخشي از راسته بازار ميرزا حسين آقا كه در اثر بمباران هوايي تخريب شده از ديگر اقدامات مسئولان ميراث فرهنگي و گردشگري و صنايع دستي آذربايجان غربي است.
* دوققوز پله بناي يخچالي قاجاريان در اروميه
با توجه به شكل ساختمان و نقشهاي يخچال دوققوزپله به نظر ميرسد اين بنا به دوره قاجار تعلق دارد و قاجاريان از اين مكان براي يخسازي استفاده ميكردند.
يخچال دوققوز پله در محلهاي قديمي به نام محله عسگرخان و در كنار نهر كوچك درهچاي در شهر اروميه قرار دارد، دوققوز در تركي به معناي عدد نه است اين يخچال از ديرباز و زماني كه يخچال به خانههاي مردم نيامده بود منبع تأمين كننده يخ براي آنها محسوب ميشد.
ساخت و معماري اين بنا به صورتي است كه در مخرن آن آب ميريختند و اين آب به خاطر سرد بود داخل بنا به يخ تبديل ميشد.
قبل از گسترش شهر به صورت فعلي، اهالي اروميه از يخ اين يخچال استفاده ميكردند و نيز مراسم چهارشنبهسوري را در كنار حوضچهاي كه آب نهر به آن ميريخت و فاصلهاش با يخچال حدود 40 متر است برگزار ميكردند.
با توجه به شكل ساختمان و نقشهاي يخچال، به نظر ميرسد اين بنا به دوره قاجار تعلق دارد. بنا و سقف يخچال دوققوز پله از سنگ و آجر است. اين يخچال هنوز سالم باقي مانده و صدماتي به آن وارد نشده است. فضاي داخلي اين انبار ذخيره يخ است و سالن اصلي به علت تناسب خاص و كشيدگي ارتفاع آن و دقتي كه در آجرچيني سقف آن به كار رفته داراي شكوه و گيرايي جالب توجه است.
عسگرخان منطقهاي از اروميه است كه دوققوز پله در آن وقع شده و از ديرباز به عنوان يكي از محلههاي قديمي شناخته شده كه اين منطقه قديمي شهر كه يكي از دروازههاي هشتگانه اورميه بود با نام يكي از سرداران رشيد و وطنپرست طايفه بزرگ افشار بنام عسگرخان كه نخستين سفير ايران در فرانسه بوده است، نامگذاري شده و تاكنون نيز نام اصلي خود را حفظ كرده است.
در سال 1218 هجري قمري عسگرخان فرمانده لشگر ار,ميه بود كه در جنگ با روسها در ايروان، باكو، گنجه و نخجوان، طايفه افشار همراه دلاوران اروميهايي به سركردگي عسگرخان رشادتهاي زيادي از خود نشان دادند و در همين دروازه عسگرخان در مقابل مهاجمان و ياغيان تالانگر شهر را حفظ كردند.
* بناي سهگنبد اروميه راز فرهنگ مردم اروميه در قرن ششم است
بناي سه گنبد اروميه مربوط به قرن ششم است و به دستور ششقابالمظفر يكي از اميران محلي سلجوقي و توسط شخصي به نام ابومنصور ساخته شده و اين بنا شبيه مزارهاي قديمي شهر مراغه است كه سنگ نبشتههاي آن هر ساله گردشگران زيادي را جذب خود ميكند.
بناي سهگنبد اروميه مقبرهاي است از دوران سلجوقيان با قدمتي 800 ساله كه در جنوب شرقي اروميه واقع شده، اين مقبره از بيرون به شكل استوانهاي و مدور و از داخل چهار گوش است، نماي بيروني آن از سنگهاي تراش خورده و آجرهاي چهار گوش و نماي داخل از دو طبقه تشكيل شده كه طبقه اول آن سردابه و طبقه دوم اطاق مقبره ناميده ميشود كه اين دو طبقه با پوششي قوسدار از هم جدا شده است.
در ورودي طبقه اول يا سردابه آن به شكل طاق جناقي و در ورودي اطاق مقبره آن به صورت معمولي و چهار گوش است كتيبه سردر بناي سه گنبد با خط كوفي با سنگهاي مستطيلي شكل و به شيوه گرهبندي نگاشته شده است.
برخى از مورخان عقيده دارند كه اين بنا به جاى آتشكدهاى از دوره ساسانى احداث شده، ولى هيچگونه سند معتبرى مبنى بر صحت ادعاى خود ندارند.
در مدخل بنا سه كتيبه به خط كوفى است كه آن را از سنگ تراشيدهاند و در پايان كتيبه محرم سال ۵۸۰ هجرى خوانده مىشود، از اين رو شايد بتوان مقبره يا برج آجرى سه گنبد را متعلق به قرن ششم هجرى دانست.
تزئينات سر در ورودي مقبره كه نظر هر گردشگري را به خود جلب ميكند در نوع خود كمنظير بوده و به صورت قطعات سنگ و گچ با نقوش هندسي و كتيبه به خط كوفي تزئين شده است.
مصالح قسمتهاي تحتاني بنا تا ارتفاع حدود 6.3 متر از سنگهاي تراش خاكستري رنگ ساخته شده و از اين قسمت به بالا تمام مصالح بنا از آجرهاي چهار گوش ساخته شده است.
در بناي تاريخي سهگنبد در نتيجه عدم مراقبت و آسيبهاي وارده قسمت عمده خطوط و نقوش آن ريخته و از بين رفته، در سالهاي اخير نسبت به نگهداري باقيمانده آثار اين بنا و مرمت قسمتهاي خراب شده آن اقدام شده است.
درباره وجه تسميه سه گنبد برخي از مورخان بر اين باورند كه علاوه بر بناي سه گنبد، دو بناي ديگر نيز در مجاورت روستايي به نام چهريق از روستاهاي شهرستان سلماس وجود داشته كه مجموعه سه بنا را در قديم سهگنبد ميناميدند.
در سالهاي قبل اطراف بنا خالي از سكنه بوده ولي در 30 سال اخير به دليل توسعه شهر اين بناي قديمي در بين ساختمانهاي مسكوني محصور شده است.
* حمامهاي قديمي اروميه گنجينهاي زير غبار فراموشي
حمامهاي قراچه، آخوند، علي شهيد، قوشالار، قائم، علي مصطفي و حاجي فتحالله از جمله حمامهاي تاريخي اروميه هستند، اما هيچ كدام از آنها در فهرست آثار تاريخي ثبت نشده و زير غبار فراموشي مدفون شدهاند. تمام آنها در داخل بازار قديمي اروميه بنا شدهاند و قدمتشان به دوران قاجاريه ميرسد.
حمام قراچه يكي از بناهاي تاريخي اروميه است كه در بين بافت قديميبازار اروميه ما بين راسته كوزه فروشان و خيابان عسگرآبادي قرار گرفته، اين حمام كه ورودي آن در راسته كوزه فروشان قرار دارد در ضلع غربي مجموعه بازار واقع شده است.
طبق مندرجات كتب تاريخي اين حمام در زمان حكومت نادرشاه محمود وجود داشت و از نظر فرم طاق، كتيبه و تكنيك ساخت بيانگر معماري اوايل زنديه يا صفويه است، ورودي حمام از بازار كوزه فروشان منشعب ميشود. اين حمام مانند ساير حمامهاي قديمي پايينتر از كف كوچه ساخته شده است.
حمام قراچه اروميه در حال حاضر به نسبت سالم است و مورد استفاده قرار ميگيرد كه در صورت نياز با تعميرات موضعي از قسمتهاي آسيبديده آن ميتوان حل خطر كرد.
به هر صورت با توجه به پلان حمام به راحتي ميتوان با ويژگيهاي اين گرمابه آشنا شد، حمام فاقد تزئينات و آرايش بوده و تمام بدنه داخلي آن با اندود گچ و آهك و كاشيهاي جديد پوشانيده شده و هيچ نوع تزئينات قديمي در ظاهر ندارد، ولي شايد در لايهبرداري به تشابههايي از آرايشهاي اوليه حمام برخورد شود.
نادر شاه افشار در همين حمام بود كه در هنگام استحمام شبانه با شنيدن صداهاي محافظان نسبت به محمد كريمخان بيگلر بيگي بدگمان شد و دستور داد كه در همان رختكن حمام او را احضار كرده و از دو چشمش نابينا كردند.
حمام آخوند از ديگر بناهاي تاريخي و ماندگار در شهرستان اروميه در داخل بازار قديمي اين شهر و در راسته حاج ميرزا حسين آقا قرار گرفته كه متعلق به دوره قاجاريه است، اين بنا پلان منظم ندارد و كف حمام در دو متر و 80 سانتيمتر از كف بازار پايينتر است، حمام آخوند اروميه دو گنبد مركزي دارد كه يكي از گنبدها براي گرمخانه و ديگري براي رختكن طراحي شده است. پيهاي بنا از سنگ لاشه و ملات و بينشان ماسه و آهك احداث شده است.
قوسهاي به كار رفته در نماي داخلي بنا از نوع شاخ بزي است كه زيبايي خاصي به اين بنا داده و سبب ماندگاري آن بعد از چند صد سال شده، حمام آخوند همان كاربري زمان ساختش يعني استفاده به عنوان گرمابه را دارد و محل خزينه آب سرد قديم امروز به محل دوش تبديل شده، اين حمام قديمي تزئين خاصي ندارد و آجرهاي به كار رفته در بنا آجرهايي به ابعاد 20 در 20 سانتيمتر و ملات است.
با توجه به اينكه اين حمام در سال 1366 هجري شمسي بر اثر حمله هواپيماهاي عراقي تخريب شده بود تعميراتي در آن صورت گرفته كه البته بر اساس معماري قديمي اصلاح شده و در حال حاضر به عنوان گرمابه عمومي مورد استفاده مردم اين شهر قرار ميگيرد.
حمامخان نيز يكي ديگر از حمامهاي قديمياروميه است كه توسط سردار باني مسجد سردار و نزديك اين مسجد ساخته شده بود كه بعد از كودتاي رضاشاه و خيابانكشي شهر تخريب شده و به جاي آن پاساژي بنا شده كه امروزه به نام پاساژ ورهرام معروف است.
ثبت اين بناهاي تاريخي كه بيشك جزو آثار كهن و فرهنگ اين مرز و بوم هستند اهتمام جدي مسئولان استان را ميطلبد.
* قلعه تاريخي تختسليمان، ميراث ثبت شده جهاني يونسكو
قلعه تاريخي تختسليمان كه جزو ميراث ثبت شده جهاني يونسكو است در شهر تكاب قرار گرفته و مربوط به دوره ساساني است.
مجموعه تاريخي تختسليمان يكي از مهمترين و مشهورترين مراكز تاريخي و تمدن كشور به شمار ميرود كه در بخش تخت سليمان شهرستان تكاب و در فاصله 45 كيلومتري شرق اين شهر قرار گرفته و سالانه از گوشه كنار دنيا و ايران گردشگران زيادي را به خود جلب ميكند.
اين مجموعه با وسعتى حدود 12.5 هكتار، باقيمانده قلعه و آثار قصر بزرگ و عمارتهاي مخصوص براي سكونت موبدان بوده كه در زمان اشكانيان و ساسانيان در اوج آباداني بوده است.
در اين منطقه نشانهها و بقاياى استقرار از هزاره اول قبل از ميلاد تا قرن ۱۱ هجرى قمرى ملاحظه مىشود و ساختمان آتشكده آذرگشسب در آنجا احداث و به عنوان مهمترين معبد مورد احترام حكومت دوره ياد شده بوده و آتش جاودان آن به مدت هفت قرن نماد اقتدار آيين زرتشت محسوب مىشده و آتشكده ساسانى آذر گشنسب از زمان حكومت ايلخانيان به بعد «تختسليمان» نام گرفت.
مجموعه تختسليمان بر روي تخته سنگ طبيعي به ارتفاع 20 متر از سطح دشت كه بيشتر از لايههاي رسوبي درياچه تشكيل شده، قرار دارد و آثار اين مجموعه داخل حصار و ديوار بيضي شكل آن كه دور تا دور اين تخته سنگ گسترده، بنا شده است.
حصار بيروني از سنگهاي لاشه در ابعاد مختلف و به ضخامت پنج متر و ارتفاع 14 متر تشكيل شده و محيط بيروني آن 1200 متر است و لايه بيروني حصار با سنگهاي مكعبي تراشدار نماسازي شده و دور تا دور آن 38 برج دفاعي مخروطي شكل وجود دارد كه هم از نظر شرايط ايستايي حصار و هم به خاطر مسائل تدافعي و نظامي حايز اهميت است.
داخل حصار بيضي شكل دو مربع مختلفالمركز و هم محور به چشم ميخورد، درياچه در مركز مربع جنوبي و آتشكده در مركز مربع شمالي قرار گرفته و دور تا دور اين مربع را حصار مستطيل شكلي به طول تقريبي 250 متر و عرض تقريبي 150 متر فرا گرفته و 60 برج نيمه مدور آن را احاطه كرده است.
اين درياچه عميق به شكل بيضي ناقص است و هماهنگي و تقارن جالبي را با بيضي حصار تخت القا ميكند، اين درياچه كه حداكثر عمق آن 110 متر است به صورت چشمه جوشاني از طبقات تحتالارض فوران ميكند و طبق محاسبهاي كه انجام گرفته در هر ثانيه 100 ليتر آب از دل زمين ميجوشد.
* آتشكده آذرگشسب
آتشكده آذرگشسب نيز كه به طور كامل حفاري شده، مجموعهاي است مشتمل بر يك تالار مركزي مربع شكل با چهار جرز قطور آجري با نقشه چهار طاقي كه يك گنبد بزرگ آجري آن را ميپوشانده و در حال حاضر فرو ريخته و تنها اثراتي از آن باقيمانده و 30 اتاق، راهرو، ايوان، حياط و تالارهاي ستوندار ديگر آن را همچون نگيني در ميان گرفتهاند.
جز مجموعه بناهاي ياد شده، بقاياي ابنيه پراكنده و منفرد فراواني در اطراف درياچه وجود دارد كه از سنگ لاشه و ملات گچ ساخته شدهاند اين بناها عموماً مربوط به دوره ايلخاني است هر چند از نظر مصالح به كار گرفته شده و شيوه و اسلوب ساختمانسازي هرگز به پاي ابنيه ساساني كه معماري فاخر و استادانه دارند، نميرسند.
تنها مزيت آنها داشتن تزئينات مختلف گچبري و كاشيكاري در زمان آباداني خود بوده و تنوع كاشيهاي اسلامي تختسليمان به قدري است كه ميتوان آنها را به ردهها و مكتبهاي مختلف تقسيمبندي كرد.
مهمترين آنها كاشهاي زرين فام كتيبه دار و كاشيهاي برجسته زمينه لاجوردي و فيروزهاي زراندود با نقوش حيوانات اساطيري همچون سيمرغ و اژدها است كه در تزيين ديوار كاخها به كار رفته است.
بقعه ايوب انصاري، غاز و كوه زندان سليمان، قلعه سنگيكوه بلقيس، غار كرفتو، چمن متحرك چملي در روستاي بدرلو، آبشار قينرچه و چشمهاي طبيعي آبگرم در نزديكي كوه زندان از جمله آثار تاريخي و ديدني شهرستان تكاب است.
در آخر بايد گفت صنعت گردشگري يك نقش كليدي در توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي هر منطقهاي ميتواند داشته باشد و همواره صنعت گردشگري، نجاتبخش مناطق در بحرانهاي اقتصادي و سياسي است.
بايد اذعان داشت كه صنعت گردشگري يك صنعت فرابخشي و ملي است و به همين خاطر همه مسئولان و ارگانها اهميت اين صنعت را در هر شاخهاي بايد براي مردم توجيه كنند و با توجه به ظرفيتهاي موجود حوزههاي گردشگري معرفي شود.
انتهاي پيام/ن10/ح
