بخل

يكي از صفات زشت و نكوهيده اخلاقي «بخل» است كه كم يا زياد آن روح را آلوده و بيمار مي سازد و سبب خدشه دار شدن زندگي مادي و معنوي بخيل مي گردد.

تبيين واژه بخل

بخل در لغت به معناي خودداري و امساك است و در اصطلاح خودداري از بذل و بخشش در موارد لازم و ضروري است.

طرف افراط بخل، اسراف و حدّ معتدل ميان آنها سخاوت است. بخل گاهي در امور معنوي است مثل دريغ داشتن علوم و فنون از ديگران، جلوگيري از انتشار معنويتها، سلام نكردن به ديگران و ترك درود بر پيامبر صلي الله عليه و اله، چنانكه آن حضرت فرمود:

بخيل واقعي كسي است كه وقتي نام مرا نزدش ببرند بر من درود نفرستد.

و امام صادق (ع) مي فرمايد:

بخيل كسي است كه از سلام كردن بخل ورزد.

اما بخل در امور مادي متداولتر و نمودارتر است كه ممكن است در واجبات يا مستحبات مالي بروز كند:

الف- در كارهاي واجب مانند خودداري از پرداخت هزينه هاي زندگي خود و افراد تحت تكفّل، نپرداختن خمس و زكات و طلب ديگران و مانند آن.

امام كاظم(ع) در اين باره مي فرمايد:

بخيل كسي است كه در اداء واجبات الهي، تنگ چشمي كند.

بيشترين نكوهش از بخيل در روايات، متوجه اين نوع آن مي شود. هر چند انواع ديگر بخل نيز مذموم است.

ب- در كارهاي مستحب و خير مانند صدقه، انفاق، احسان، زيارت مستحبي، توسعه در زندگي و ...

بر گرفته از كتاب اخلاق اسلامي (4)

نكوهش بخل

در آيات و روايات با تعبيرهاي گوناگون از بخل و بخيلان بدگويي شده است.

قرآن مي فرمايد:

اِنّ اللهَ لا يُحِبُّ مَن كانَ مُخْتالاً فَخوراً الّذينَ يَبْخَلونَ وَ يَأمُرونَ النّاسَ بِالبُخْلِ. (نساء،37)

همانا خداوند هر كه را گردنكش و خودپسند باشد، دوست ندارد، كساني كه بخل مي ورزند و مردم را نيز به آن فرمان مي دهند.

امام باقر(ع) از رسول اكرم(ص) چنين نقل مي كنند:

تنگ چشمي درختي است در دوزخ كه شاخه هايش در دنياست، هر كس به يكي از آن شاخه ها بچسبد او را به دوزخ خواهد برد.

امير مومنان (ع) نيز ضمن بر حذر داشتن ما از بخل ورزي، آن را همتاي نفاق معرفي كرده فرموده است:

از بخل و دورويي پرهيز كنيد كه آن دو از بدترين خوي ها هستند.

و در سخني ديگر چهره زشت بخل را اينگونه ترسيم مي كند:

اگر بخل را به صورت مردي مشاهده مي كرديد، او را زشت و كريه مي ديديد بطوريكه هر چشمي از نگاه به آن فرو نهاده مي شود هر دلي از توجه به آن بر مي تابد.

صادق آل محمد(ع) نيز مي فرمايد:

بهترين شما سخاوتمندانتان و بدترينتان بخيلانتان هستند.

بر گرفته از كتاب اخلاق اسلامي(4)