استان اردبیل

استان اردبیل یکی از استان‌های ایران است که در شمال غربی این کشور واقع شده است. مساحت این استان ۱۷۹۵۳ کیلومتر مربع (حدوداً ۱٫۰۹ درصد از مساحت کل کشور) و جمعیت آن بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر یک میلیون و ۲۲۸ هزار نفر می‌باشد. مرکز این استان شهر اردبیل است و بر طبق آخرین تقسیمات کشوری، شامل ۹ شهرستان، ۲۵ بخش، ۲۱ شهر و ۶۶ دهستان می‌شود. این استان در سال ۱۳۷۲ از استان آذربایجان شرقی جدا و به استانی مستقل تبدیل شد.

استان اردبیل یکی از مناطق گردشگری در ایران است. یکی از ویژگی‌های این استان آب و هوای مطبوع و خنک این منطقه در فصول بهار و تابستان می‌باشد. مجتمع های آبگرم سرعیندر ۳۵ کیلومتری غرب شهر اردبیل یکی از مشهورترین مناطق گردشگری استان اردبیل می باشد که در فصول گرم بخصوص تابستان ، میزبان دهها هزار گردشگر از اقصا نقات ایران و کشورهای خارجی است. سرعین بیشترین هتل و هتل آپارتمانها را با جمعیت نسبتا کم ساکن در خود ، در مقایسه با سایر مناطق گردشگری ایران دارد. گفته می شود حدود ۷۰ هتل ، هتل آپارتمان و مهمان پذیر در این شهر توریستی کوچک موجود است.

 

مردم اردبیل
اکثر ساکنان استان اردبیل را، آذری‌ها تشکیل می‌دهند که به‌زبان ترکی آذربایجانی تکلم می‌کنند. البته در پاره‌ای از نواحی شهرستان نمین در شرق استان، زبان‌های تاتی و تالشی نیز در بین مردم تلکم می‌شوند.

 

جغرافیای اردبیل
استان اردبیل یکی از استان‌های شمال غربی ایران محسوب می‌شود. این استان از شمال به جمهوری آذربایجان، از سمت غرب به استان آذربایجان شرقی، از سمت شرق به استان گیلان کوههای تالش و از سمت جنوب به استان زنجان محدود شده‌است.

جمهوری آذربایجان 
گیلانکوههای تالش آذربایجان شرقی 
اردبیل 

زنجان

گردشگری استان اردبیل

چشمه‌های آب معدنی
یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری استان اردبیل، چشمه‌های آبگرم این استان واقع در شهر سرعین در ۳۰ کیلومتری شهر اردبیل است. در این شهر، ۸ چشمه آبگرم معدنی وجود دارد. علاوه بر این، ۱۴ چشمه‌ آب معدنی دیگر در شهرهای دیگر استان از جمله نیر، خلخال و مشگین‌شهر وجود دارد.

سبلان
نوشتار اصلی: سبلان
کوهستان سبلان در جنوب شرقی مشکین شهر و در فاصله ۲۵ کیلومتری آن واقع شده است. این کوهستان دارای پوشش گیاهی متنوعی است و بیش از ۳۰۰۰ گونه گیاهی در آن شناسایی شده است. این کوه، یکی از آتشفشان‌های خاموش کشور محسوب می‌شود و ارتفاع بلندترین قله این کوه که سلطان ساوالان نام دارد، ۴۸۰۰ متر از سطح دریا می‌باشد.

آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی
نوشتار اصلی: بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی
بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی یکی از ده اثر باستانی مهم کشور به‌شمار می‌رود. این بنا در سال ۷۶۵ هجری بنا شده‌است و در طول زمان مورد احترام پادشاهان صفوی بوده‌است. بنای کنونی این بقعه شامل مجموعه‌ای از گورهای شاهان و شاهزادگان صفوی و چند ساختمان دیگر (ازجمله مسجد، چینی‌خانه، حرم‌خانه و ...) می‌شود. در سال ۱۳۸۶ تلاش‌هایی برای ثبت این اثر در فهرست آثار جهانی یونسکو آغاز شده‌است.

دریاچه شورابیل
دریاچه شورابیل درحریم شهری اردبیل قراردارد و شهرکهای کوثر . مهر . راه وترابری. دادگستری . ولیعصر و دانشگاههای محقق اردبیلی .پیام نور . علوم پزشکی و نمایشگاه بین المللی اردبیل درحاشیه این دریاچه قرارگرفته اند. جهت اقامت توریست خارجی ومیهمانان داخلی هتل شورابیل بادرجه بندی دوستاره تاپ درساحل شمالی دریاچه و مجتمع توریستی کوثر با درجه بندی سه ستاره تاپ و با امکانات چهل وشش واحد سوئیت ویلائی وسالن کنفرانس وسالن همایش ودوباب رستوران .کافی شاپ . کافی نت وسالن ورزشی درزمینی به وسعت 26125 متر مربع درساحل جنوبی دریاچه شورابیل ساخته شده است دریاچه شورابیل که مساحت آن ۱۲۰ هکتاروبرای مصارف کشاورزی قابل استفاده بوده و در حال حاضر نوعی ماهی در آن پرورش داده می‌شود.

کوهستان اردبیل
کوه و رشته‌کوه سبلان، شناخته شده‌ترین منطقه کوهستانی استان اردبیل محسوب می‌شوند. سایر ارتفاعات واقع در این استان عبارت‌اند از:

ارتفاعات تالش 
صلوات داغ 
خروسلو 
رودخانه‌های اردبیل 
قسمتی از مسیر عبور رودخانه مرزی ارس و رودخانه قزل‌اوزن از استان اردبیل عبور می‌کند. سایر رودخانه‌های این استان عبارت‌اند از:

قره‌سو 
دره‌رود 
خیاوچای 
نمین‌چای

دریاچه‌هایی که در استان اردبیل واقع شده‌اند عبارت‌اند از:

دریاچه شورابیل 
دریاچه شورابیل درحریم شهری اردبیل قراردارد و شهرکهای کوثر . مهر . راه وترابری. دادگستری . ولیعصر و دانشگاههای محقق اردبیلی .پیام نور . علوم پزشکی و نمایشگاه بین المللی اردبیل درحاشیه این دریاچه قرارگرفته اند. جهت اقامت توریست خارجی ومیهمانان داخلی هتل شورابیل بادرجه بندی دوستاره تاپ درساحل شمالی دریاچه و مجتمع توریستی کوثر با درجه بندی سه ستاره تاپ و با امکانات چهل وشش واحد سوئیت ویلائی وسالن کنفرانس وسالن همایش ودوباب رستوران .کافی شاپ . کافی نت وسالن ورزشی درزمینی به وسعت 26125 متر مربع درساحل جنوبی دریاچه شورابیل ساخته شده است

‌دریاچه نئور 
دریاچه شورگل 
دریاچه نوشهر 
دریاچه آلوچه 
دریاچه کمی‌آباد 
دریاچه ملااحمد 
مرداب قره‌سو 
[ویرایش] جنگل‌ها
جنگل‌های اطراف جاده آستارا به اردبیل موسوم به گردنه حیران مجموعه جنگل‌های 'فندق‌لو پیکره سنگی بابا داوود عنبران از جمله جنگل‌های واقع در استان اردبیل هستند.

صنعت
استان اردبیل در حال حاضر دارای ۸ شهرک صنعتی است. این استان همچنین دارای کارخانجات بزرگ نساجی، سیمان، ذوب آهن و کشت و صنعت می‌باشد.

صنایع دستی استان اردبیل
گلیم عنبران، جاجیم، شال، مسندعنبران، سفال، صنایع چوب مانند معرق، منبت و خراطی، مصنوعات چرمی و قالی بافی (قالیچه قوبای اردبیل بسیار معروف است) قلاب بافی، مفرش، خورجین، ورنی (ورنی و زیرانداز حاوی رنگ‌ها و طرحهایی برگرفته از طبیعت زیبای آذربایجان، بیشتر توسط عشایر شاهسون دشت مغان بافته می‌شود).

غذاهای محلی استان اردبیل
آش شیر، آش دوغ، پیچاق قیمه، کوفته، لَوَنگی، خشیل، هرا، قویماق، ترشی قرمه، ساج ایچی سبزی قرمه، آب پیاز، آش اوماج، آَش یارما، بزباش، خورشت قاتق، تاس‌کباب، چیغیرتما، حلوا زرد، تر حلوا، حلوای زنجبیل، قیساوا و قیقاناق.

سوغات استان اردبیل
مسند عنبران سرشیر، کره، حلوای سیاه، آبنبات، شیرینیهای محلی و تخمه آفتابگردان، عسل خالص سبلان، عصاره شهدآمیز گلهای رنگارنگ و عطرآگین طبیعت سرسبز سبلان مشهورترین سوغات منطقه می‌باشد. حلوای سیاه استان به صورت معجونی از جوانه گندم و کره طبیعی نشاط بخش و مقوی است..[۲۳]

گونه‌های زبانی اردبیل
استان اردبیل باتوجه به‌وسعت کم خود، دارای تنوع زبانی قابل توجهی می‌باشد درکنار زبان ترکی آذربایجانی که اکثریت ساکنان استان، به‌آن تلکم می‌کنند، زبان‌ تالشی در شهرستان نمین وبخش عنبران و تاتی نیز، در اکثر روستاهای بخش‌ شاهرود شهرستان خلخال ، تلکم می‌شود.[۲۴]

روستاي اونار در 20 کيلومتري شرق مشکين شهر از توابع بخش لاهرود مي باشد در اين روستا از اوايل اسلام تا دوران معاصر آثار فرهنگي بي شماري به چشم مي خورد از آن جمله قلعه بربر، قبرستان اسلامي(با سنگ افراشته و سنگ قبرهايي در اشکال و خطوط مختلف به نام پير)، درخت کهن سال چنار به نام(بابا چنار) با بيش از 1200 سال قدمت در مرکز روستا و تپه هاي باستاني متعدد.

در صورت ساماندهي قبرستان تاريخي اونار و جمع آوري سنگ قبرها و کتيبه هاي پراکنده درآن محوطه و تبديل به موزه روباز و هم چنين احياء ديگر آثار موجود در آن منطقه از قبيل قلعه بربر و امامزاده هاي واقع در مدخل روستا و نيز اهتمام به جنگل دره اونار در جهت توسعه و تبديل آن به پارک جنگلي مي توان اين منطقه را به عنوان يک مکان توريستي و گردشگري مهم به حساب آورد.

  منبع: تبيان اردبيل

مساحت وموقعيت جغرافيايي :

شهرستان نيرباوسعت 4/1495 كيلومتر مربع 33/8 درصد ازكل استان را شامل مي شود ودر 47 درجه 59 دقيقه طول شرقي و38 درجه 2 دقيقه عرض شمالي قرار داشته ودرارتفاع 1450 متر ازسطح دريا قرار دارد اين شهرستان  از طرف غرب باسراب ، از طرف جنوب با ميانه ، از طرف شرق با شهرستان اردبيل و از طرف شمال با ارتفاعات كوه سبلان همسايه مي باشد ودر 32 كيلومتري جنوب غربي اردبيل واقع شده است وراه اصلي ارتباطي استان اردبيل وآذربايجان شرقي از اين شهرستان مي گذرد .

وضع طبيعي وآب وهوا :

ارتفاعات كوه سبلان درقسمت شمال وغرب نير قرار گرفته وباايجاد پستي وبلنديهاي زياد به منطقه چهره كوهستاني بخشيده ودرزمستان آب وهواي سرد ودرتابستان آب وهواي نسبتاً معتدلي را دارا مي باشد و بلندترين كوههاي آن چال داغي وسوغاتلي داغ مي باشد.
ميزان نزولات آسماني در دامنه سبلان بيشتر بوده ودرجريان آب رودها ومسيلها اراضي تعدادي زياد از روستاهاي تحت پوشش شهرستان نير واردبيل رامشروب مي سازد وميزان بارندگي متوسط منطقه 350 ميليمتر درسال مي باشد با توجه به عدم وجود اراضي آبرفتي وكوهستاني بودن ، منطقه از نعمت چاههاي عميق ونيمه عميق (بجز مواردي درحاشيه رودخانه قوري چاي كورائيم ) محروم بوده و مجموعاً آب هاي جاري حوزه عمل 24 ميليون متر مكعب تخمين زده شده است.

فرهنگ ، زبان ودين:

زبان مردم شهرستان نير تركي آذری بوده وبه لحاظ فرهنگ ساختار قبيله اي وعشيره اي وبافت سنتي داراي قدرت وحاكميت قابل ملاحظه اي است وبرخي تعصبات قومي مشاهده مي شود از لحاظ ديني مردم منطقه معتقد به مذهب شيعه اثني عشري مي باشند.

 پیشینه تاریخی:

1- حوادث تاریخی
 شهرستان نیر به عنوان بخشی از سرزمین آذربایجان و ایران قدمت تاریخی دارد و حوادث تاریخی مختلفی در آن رخ داده است و مردم شهرستان به موطن محلی و کشور در همه زمانها علاقه خاصی نشان داده اند.
از وقایع مهم تاریخی منطقه نیر ورود آقا محمدخان قاجار به نیر از راه سراب است که در این سفر شاه با بی اعتنایی مردم مواجه شده و با تلخکامی راهی اردبیل می شود.از دیگر شاهان قاجار مظفرالدین شاه و محمد علی شاه قاجار از شهر نیر دیدن کرده اند.
از حوادث دیگر لشکرکشی نصرالله خان یورتچی با پانصد سواره نظام شاهسون به دستور محمد علی شاه بسال  1278هو. ش در دوره مشروطیت علیه ستارخان،سردارملی به سوی تبریز بود که عاقبت در این لشکرکشی سپاه نصرالله خان شکست خورد و خود وی بعد از مدتی زندانی و اقامت در روستای آقچای،در آنجا درگذشت در این ایام ستارخان قبل از ورود به اردبیل در نیر اقامت داشته است.
در سال 1315 اولین سفر محمدرضا شاه پهلوی به منطقه نیر صورت گرفته و در   سالهای 1325 و 1332 دومین و سومین سفر شاه به نیر انجام یافته است.                                                                                           
 در دوران فعاليت فرقه دموكرات آذربايجان اين منطقه يكي از مناطق حوادث خيز بوده است .
در جريان انقلاب اسلامي مبارزات مردم منطقه از سال 1341 شروع شده واز آن زمان تاكنون اهالي منطقه در استقرار ودفاع از نظام اسلامي با تقديم صدها شهيد ، جانباز ، آزاده وايثارگر جانفشاني نموده اند.

وجه تسميه وآثار تاريخي : 

اين شهرستان كه بنام نير نامگذاري گرديده از شهر نير كه مركز شهرستان است ، گرفته شده است  ، در منابع تاريخي وجغرافيايي نير بصورت نرير ، نريز ،  تير و نير آمده است ودر مورد وجه تسمیه آن نظرات مختلفي وجود دارد برخي صاحب نظران آن را مأخوذ از آتشكده نير اعظم وبه معني نور وتعدادي ديگر آن را  ازني وبه معني پوشيده از ني هاي به هم پيچيده دانسته اند ولكن آنچه بيش ازديگر عناوين مورد توجه واقع شده ، اين است كه واژه نير از نرسي نام يكي از پادشاهان ساساني گرفته شده است . به نظر مورخين نرسي (301 ـ 293 م) هفتمين پادشاه  ساساني نير را آباد كرده وقصرهايي رادرآن بنا نموده است .
از آثار تاريخي منطقه مي توان به دژ بويويني يوغون ، آي قالاسي برجلو ، قلعه هاي كورائيم ودابانلو ، پناهگاه ودژزيرزميني وانبار نظامي گلستان ، غار وانبار اباذر ، قيرمزي كورپو ياپل قرمز ، كاروانسراي شاه عباسي ، غارآقچاي وفرهاد كهلي ،‌بقعه كورائيم و مقابر دوران اسلامي ، دهكده صخره اي اباذر و… اشاره نمود.

جمعيت :

جمعيت شهرستان نير درسرشماري سال 1357 برابر با 30514 نفربوده ودرسال 1383 به 27332 نفر رسيده است و دليل كاهش جمعيت ، مهاجرت به شهرستانهاي اطراف وشهر تهران مي باشد جمعيت شهري منطقه برابر 5155 نفر و جمعيت روستايي برابر 22448 نفر مي باشد.

تقسيمات  سياسي:

شهرستان نيردرسال 1376 تاسيس گرديده وداراي دو بخش بنامهاي مركزي وكورائيم وچهاردهستان بنامهاي دورسونخواجه ورضا قلي قشلاقي درحوزه بخش مركزي ويورتچي غربي ويورتچي شرقي درحوزه بخش كورائيم مي باشد اين شهرستان داراي 100 روستا و2 شهر مي باشد.
 
اوضاع اقتصادي :

شهرستان نير باتوجه به وضع كوهستاني وآب وهواي سرد درزمستان وآب وهواي معتدل درتابستان شرايط اجتماعي و تاريخي وفرهنگي ، داراي استعدادها وتنگناهاي اقتصادي مخصوص خودش مي باشد مهمترين بخشهاي اقتصادي قابل ذكر اين منطقه بدين ترتيب هستند.

1) زراعت ودامداري
2) شيلات
3) صنعت ومعدن
4) خدمات وگردشگري

زراعت ودامداري :

دراين شهرستان دامداري به دليل وجود شرايط مناسب آب وهوايي وطبيعي شغل اول مردم محسوب
مي شود واهالي اقبال بالايي به اين شغل نشان مي دهند وزراعت پس از دامداري در رتبه دوم قرار دارد و محصولات بخصوصي درسطح منطقه كشت مي شود وبرخي ازمحصولات صنعتي زراعي قابل  كشت و پرورش نمي باشد. درزمينه باغداري ، فعاليت چنداني مشاهده نمي شود واين به دليل سرماي شديد هوا در فصل بهار وبرخي ويژ گيهاي طبيعي مي باشد.
درزمينه كاشت گردو وبرخي طرحهاي ديگر فعاليت هايي درسال  اخير انجام گرفته است .
برطبق آمار وسعت اراضي كشاورزي منطقه 47590 هكتار بوده كه شامل 39393 هكتار اراضي ديم و8197  هكتار اراضي آبي و 257 هكتار باغات مي باشد.
درسطح منطقه نيرظرفيت بسياري براي فعاليت پرواربندي گوساله گوشتي،گاوداري شيري،مراكزجمع آوري شير ومرغداري موجود مي باشد وسرمايه گذاري دراين واحدها داراي توجيه فني اقتصادي مي باشد.
درقسمت زراعت ، شهرستان باتوليد محصولاتي همچون سيب زميني وچغندر قند دررتبه سوم استان جاي دارد وباتوجه به بارش مناسب وآب وهواي كوهستاني توليد علوفه جهت  تامين نيازمنديهاي دامداري منطقه قابل توجه است .
بطور كلي مهمترين محصولات كشاورزي ودامي نير عبارت از غلات ،‌سيب زميني ،‌حبوبات ، علوفه دامي ، لبنيات ،‌عسل وگوشت قرمز وسفيد ، اعم از گوشت گاوي ،‌گوسفندي ،‌ماهي ومرغ مي باشد.

شيلات :

فراواني بارش وبدنبال آن پرآب بودن رودها وچشمه ها ،‌آب وهواي كوهستاني ، زيربناي مناسبي رابراي توسعه پرورش ماهيان سردآبي فراهم نموده است . وجود چشمه سارهاي دايمي بولاخلار ، برجلو وقينرجه، ‌گورگور ، صندوقلو ، آبشارلاي ، رودخانه آغلاغان وبالخلو ازجمله اين استعدادها وزيربناها مي باشد.

صنعت ومعدن :

دربخش صنعت شهرستان نير از مناطق محروم استان بوده واين بخش سهم كوچكي از اشتغال وامرار معاش مردم را برعهده گرفته است در حالي كه باتوجه به دسترسي آسان منطقه به بازار مصرف در شهرستانها واستان هاي مجاور توليدات صنعتي توجيه اقتصادي دارد.
ازمهمترين كارخانه هاي اين  شهرستان مي توان به شركت فرآورده هاي لبني گلدشت سبلان نير ،‌كارخانه آرد سازي ، واشرسازي لاي وكارخانه آسفالت شهرداري نير اشاره كرد وصنايع كوچكي همچون توليد ظروف پلاستيك ، دستكش دوزي و چند واحد ديگر وجود دارند واز طرحهاي در دست اجراي مهم شهرك تخصصي آب درمسير روستاي اسلام آباد بخش مركزي وتوليد انواع نخ ريسندگي درشهرك كارگاهي نير مطرح مي باشند كه بااجرا وراه اندازي آنها اشتغال مناسبي ايجاد خواهد شد.
در زمينه معدن شهرستان استعداد مناسبي دارد و معادني ازقبيل گچ خاكي ، خاك رس ، مرمريت ، سنگ چيني ، آهك ، سنگ لاشه ، خاك صنعتي وشن وماسه قابل ذكر است.
سنگ لاشه ائيلانجيق به ميزان4 ميليون تن ، گچ  خاكي اينانلو به ميزان 2/4 ميليون تن ، سنگ لاشه قره تپه به ميزان 2 ميليون تن وسنگ چيني قره شيران به ميزان 35 هزار تن بخشي از استعداد منطقه است .

خدمات وگردشگري :

وجود آبگرمهايي نظر قينرچه ، بورجلو ، سقزچي ، ولي عصر وقره شيران كه درجه حرارت بعضي از آنها تا 56 درجه سانتيگراد نيز ثبت شده است وجهت درمان امراض پوستي ، جلدي واعصاب مفيد تشخيص داده شده است ، وجود منطقه زيباي بولاخلار درمجاورت  شهرنير ، آب وهواي خنك وطبيعت سبز ودل چسب فصول بهار وتابستان حاكي از پتانسيل مطلوب شهرستان براي گردشگري وتوريسم است . ودر راستاي اين امر كار احداث دهكده توريستي سبلان نير درمحل آب گرمهاي بورجلو وقيينرجه به مساحت 110 هكتار آغاز شده است . توسعه توريسم درمنطقه بدنبال خود بخش خدمات منطقه را تقويت خواهد كرد ودرآمد مردم  منطقه را افزايش داده و موجبات اشتغال رافراهم خواهدآورد.
رودخانه هاي هميشه جاري بالغلو ، آغلاغان وكمال آباد كه از دامنه هاي كوهستاني سبلان سرازير مي شوند وچشمه سارهاي منحصر به فرد كه جلوه زيبايي رابه منطقه داده موجب شده بهترين ماهي قزل آلاي منحصربفرد قرمزكشور بطور طبيعي در رودخانه اين شهرستان پرورش يابد سد عظيم يامچي علاوه بر تامين آب مي تواند يكي از مراكزتوريستي وپرورش ماهي باشد.
پس از دماوند معروفترين كوه آتشفشاني ايران كوه سبلان است نعمات وبركات الهي دراين كوه ورشته كوههاي اطراف ، درياچه وقله هاي هرم يك ، دو وسه وچشمه  سارهاي بي نظير آغلاغان ، گورگور ، لاي ، كندوان و… همراه با رستني هاي بسيار زيباوحيوانات وپرندگان قابل شكار چون قوچ ،‌ميش ،‌كل بز ،‌كبك و… هستند.
آثار تاريخي وباستاني ، قرار گرفتن درمسير ترانزيتي استان اردبيل وآذربايجانشرقي ونزديكي بامركز اين دواستان و در داخل شهرستان ،‌نزديكي مطلوب مراكز تفريحي وتوريستي به يكديگر استعداد وفرصت مناسبي رابراي رشد بخش خدمات وتوريسم فراهم نموده است .

منبع: استانداري اردبيل

ريشه واژه اردبيل Ardabil

    واژة اردبيل از دو واژه در lli , Ardini گرفته شده است Ardini به معناي ايزد خورشيد و آفتاب و lli به معناي جايگاه است هر دو واژه ريشه اورارتوئي دارد به طوري كه واژه‌هاي ختم شده به lli زبان اورارتو بسيار است كه بعنوان نمونه مي توان Argishtill يعني شهرآرگيستي را نام برد. پس Ardini به معني خورشيد كه خود مظهر پارسايي و پاكي هم است. تناقصي ميان دو ريشه وجود ندارد.
واژة معمول به كار رفته براي اردبيل Arta – ville است كه مركب از دو لغت ‹ارت› يا ‹ارد› وويل يا بيل است.
ارت و Art – Arta به معني درستي و راستي و پاكيزگي وويل يا بيل Vill به معناي شهر و جايگاه را در بر داشته است . قابل ذكر است كه در زبان اوستايي Arta و اشا Asha يك مفهوم و يك ريشه دارند پس طبق گفته هاي بالا نتيجه مي گيريم كه زبان تركي آذري با زبانهاي اوستايي و اورارتو ريشه‌هاي مشتركي دارد. بعنوان مثال Ata در تركي آذري به معناي پدر است و در اورارتو هم Ata به معني پدر است و Ata در اوستايي به معني پدر و آتاتس مي باشد.حمدالله مستوفي در كتاب خود نزهه القلوب درمورد واژه اردبيل آورده است كه نام اين شهر از دو لغت ارد و بيل كه دو ديو حضرت سليمان پيامبر بودند گرفته شده است.
كسروي در مورد واژه اردبيل معتقد است كه اصل آن را ارتاويل و مركب از دو بخش آرتا يعني مقدس وويل و بيل به معني شهر دانسته و با اين توجيه، معني آن را شهر مقدس ذكر كرده است.
آنندراج در فرهنگ خود در مورد ريشه اردبيل مي گويد : اردبيل به باي فارسي به معني پيل خشگمين بود چنانكه اردشير به معني خشگين است.

جغرافياي تاريخي شهر اردبيل

   اردبيل از شهر كهن ايران است بطوريكه بسياري از مورخان اسلامي بناي شهر اردبيل را به فيروز ساساني (453-459م) نسبت داده اند و از اين رو نام آن را باذن پيروز، پيروزآباد يا فيروزگرد آورده اند.
اما آنچه از منابع و اسناد بر مي آيد بناي اردبيل خيلي قديمي تر از زمان فيروز بوده و حتي سابقه آن را به دوره اشكاني هم رسانده اند.
به طور كلي اردبيل در دوره اشكاني در بين شهرهاي آذربايجان ممتاز بوده است.
در دوره ساساني آذربايجان دو كرسي داشته است يكي اردبيل و ديگري گنزك بوده است. خسروانوشيروان (579-531م) پس از صلح با پادشاه خزرها اردبيل را مرمت كرد و براي حفظ ايران از حمله هاي قبايل شمال ديواري در كوههاي قفقاز ساخت كه آن را در دوره اسلامي باب الابواب وباب الحديد و ‹دمير قاپو› مي گفتند. سكه‌هايي از عهد ساساني و آغاز عهد اسلامي در دست است كه نام دارالضرب آن به پهلوي آرتا (ARTA) ذكر شده كه منظور اردبيل مي باشد.
اردبيل در زمان حمله اعراب مقرمرزبان آذربايجان بود و حذيفه بن يمان سردار عرب آن را در سال 22 هـ / 643 م به صلح گشود. پس از چندي حذيفه به دستور عمر عزل شد و عتبه بن فرقد به جاي او منصوب گشت. در زمان او مردم اردبيل عليه اعراب شورش كردند . عتبه بن فرقد چون به اردبيل رسيد با شورشيان جنگيد و بر آنها پيروز شد و غنايم بسياري از آنان گرفت.
در زمان خلافت حضرت علي (ع) ولايت آذربايجان نخست با سعيدبن ساريه خزاعي و سپس با اشعث بوده در زمان ولايت اشعث اكثر مردم آذربايجان اسلام آورده بودند و قرآن مي خواندند. او گروهي از اعراب اهل عطا و ديوان را در اردبيل سكونت داد و به آنان امر كرد كه مردم اين سامان را به اسلام دعوت كنند. اشعث اردبيل را پايتخت خود ساخت و در مدت حكومت او اردبيل آباد شد. به دستور وي مسجدي در اردبيل بنا كردند و اين مسجد بعدها توسعه يافت زماني كه سپاهيان عرب در آذربايجان و اردبيل بودند عشيره هاي عرب از كوفه ، بصره و شام بدانجا روي آوردند. اينان هر چقدر توانستند براي خود زمين بدست آوردند و گروهي از ايشان زمينهاي ايرانيان را خريدند و عده اي از زارعين نيز براي حفظ خود زمينها را به آنان سپردند و خود كشاورز آنان شدند.
در اواخر قرن دوم هجري كه آذربايجان همچنان به دست خلفاي بغداد اداره مي شد يك نهضت مذهبي كه مبتني بر احساسات ملي و عقايد مزدكي بود به نام خرم دينان پديد آمد. بابك در حدود سال 201 هجري قمري به پيشوايي خرم دينان رسيد و در اردبيل و حوالي آن مدت 22 سال مبارزه او با دولت عباسي طول كشيد. پنجاه سال بعد از شكست خرم دين يعني از سال 276 تا سال 317 هجري در آذربايجان سلسه ساجيان به وجود آمد. مركز ساجيان نخست در مراغه بود. بعداً به اردبيل انتقال يافت، اولاد محمد بن ابي الساج تا سال 325 هجري در اردبيل و بردع و مراغه حكمراني مي كردند . نخستين سكه هايي كه نام اردبيل دارد مربوط به اين خاندان است . پس از ساجيان سلسله ديلمي مسافران با سالاريان جاي آن را گرفت ولي دولت سالاريان نيز مستعجل بود.
 منبع:
      كتاب اردبيل در گذرگاه تاريخ جلد اول صفحه 15،16
      مولف كتاب: بابا صفري

نام پيشين بيله سوار در زبانهاي مردم آذربايجان، آران و ارمنستان ‹آران› (آرانلوق) به معناي دشت آفتابگير گرمسير و زمستانگاه است. بعدها آن را پيل سوار، بيل سوار و سپس بيله سوار ناميدند.
پيله سوار يا بيله سوار واژه‌اي پارسي است و از دو پارة ‹پيله› يا ‹بيله› و ‹سوار› تشكيل شده است. پيله ، به معني زمين خشك پهناوري، كه در ميان دو آب يا دو رودخانه قرار گرفته باشد و بيله به معني خشكي و جزيره ميان دو رودخانه است. و پيله و بيله هر دو داراي يك معني هستند، و شهر بيله سوار هم بين رودخانة بالهارودو آق بيگلر قرار گرفته است. سوار به معني كرانة رود است و كسي كه بر روي اسب ، اتومبيل و كشتي نشينيد و از جايي به جايي رود يا پيادة چالاكي كه بر روي زمين راه رود.
بنابراين پيله‌سوار يا بيله سوار ، يعني مردمي كه ساكن و اهل پيله يا بيله (سرزمين بين دو رود) هستند. بعضي‌ها بر اين باروند كه نادرشاه افشار در 1148 هـ.ق هنگامي كه براي تاجگذاري رهسپار اصلاندوز بود، لشكريانش داراي پيل يا فيل بوده و مدتي در اين ناحيه اردو زده بودند. از اين رو به پيل سوار، پيله سوار سرشناس شده بود.
مردم محل مي گويند در زمان ناردشاه افشار، سربازي سوار بر اسب با توبره‌اي آويزان بر گردن اسب به پيش مي آمده، نادرشاه پرسيده چه كسي سوار بر اين پيل است؟ چون اسب را شبيه به فيل ديده است، از آن زمان اين محل به پيل سوار سرشناس شده است.
مـــــي گويند امراي آل بويه در آنجا حكومت داشته‌اند و به مناسبت تنومندي يكي از آنان ، اين محل را پيله سوار مي‌گفتند.
حمدالله مستوفي از اين شهر به نام پيلسوار يا پيله سوار، ياد كرده است.
‹پيلسوار از اقليم پنجم است، اميري پيله‌سوار نام، يعني سوار بزرگ از امراي آل بويه ساخت و اكنون به قدر ديهي مانده است.›
با توجه به گفتمان بالا، نمي توان نظريه‌هاي مردم و نوشتة نزهه القلوب را رد كرد ، اما با بررسي جايگاه جغرافيايي و طبيعي اين شهر، كه در ميان دو رودخانه قرار گرفته است، بيله سوار، يعني مردمي كه ساكن سرزمين بين دو رود هستند، نامي علمي و قابل قبول تر است.

جغرافياي طبيعي:

   شهرستان بيله سوار با وسعت 1945 كيلومتر مربع در شمال شرقي استان اردبيل واقع شده است. اين شهرستــــــان از سه جهت شمال، مشرق و جنوب به كشور آذربايجان و از طرف مغرب به شهرستان پارس آباد متصل مي‌شود. شهرستان بيله سوار از نظر كشاورزي حاصل خيزترين زمين را در سطح استان دارد و به نام بيله سوار زرخيز معروف است. همچنين طبيعت زيبا و مواهب الهي بيله سوار جاذبة خاصي به اين شهرستان بخشيده است. گمرك بين المللي و بازارچه مشترك و پايانه مرزي آسياي ميانه با جمهوري آذربايجان تاثير فراواني در شكوفائي اقتصاد شهرستان دارد. در سال 75 درصد شاغلان 10 ساله شهرستان 2/61 درصد در كشاورز ، شكار، جنگل داري و ماهي گيري و 9/3 در ‹عمده فروش› بوده است.

وجه تسميه:

   وجه تسميه بيله سوار را مورخين با اشكال گوناگون بيان نموده‌اند از اهم آنها مي توان به اين نكات اشاره كرد بيله سوار در اصل پيله سوار ابلسكان و پس از آن به بيله سوار معروف گرديده است.

پارينه تاريخي:

   پارينه تاريخي اين شهرستان را مي توان در نمونه‌هايي از اشيا و آثار مكشوفه ‹تاليفات› بناها و عمارات قديمي آن جستجو كرد و تحقيق در اين راستا انسان را به سالهاي قبل از اسلام سوق خواهد داد. به گونه اي كه پارينه آن را حتي به 2000 سال قبل رسانده‌اند. اين شهر پيش از زمان اهل بويه نيز وجود داشته است نويسندگان تاريخي اعم از سياحان ، مورخان و جغرافي نويسان ، در نوشته‌هاي خود هر يك به نوعي از بيله سوار ياد كرده و آنرا شهري كوچك پرنعمت پر بركت ، حاصلخيز و از همه مهمتر گندم خيز و داراي خاك مرغوب خوانده اند.

جمعيت شهرستان:

   جمعيت اين شهرشتان بالغ بر 59584 نفر ميباشد كه 1/32 درصد آن جمعيت شهري و 9/67 درصد روستايي مي باشد.
توزيع جمعيت شهرستان بيله سوار بر حسب سرشماري 1378

زبان و گويش:

   اين شهرستان به دليل ممارست وافر با مركز داراي زبان خاصي نيست و تنها گويش آن تلفيقي از تركي آذري بيله سوار مشهور شده است.

وضعيت فرهنگي بيله سوار:

   شهرستان بيله سوار به دليل وجود اكابر و اعاظم بسيار ، محلي مناسب براي بسط مباني فرهنگي و رشد تعالي بديع ترين افكار پيشرفته فرهنگي ، اجتماعي بوده است. آنگونه كه با تمعق در اين خصوص به واقعيات ارزنده‌اي دست خواهيم يافت و شرح آن در اين مختصر نخواهد گنجيد. شهرستان بيله سوار در حال حاضر يكي از شهرستانهاي بزرگ توريستي استان محسوب مي‌شود و تردد بيش از چندين توريست و كاميون از آن سوي مرز موقعيت خاصي در استان و حتي كشور دارا است.

وضعيت اجتماعي

   بيله سوار با نرخ جمعيتي 8/78 درصد با سواد يكي از شهرستانهاي با سواد استان به همين لحاظ از گذشته تاكنون در بسط مباني اخلاق جامعه اي نسبتاً پويا و پيشرفته معرفي گرديده است. و اصالتهاي خانوادگي و اعتقاد به مباني صحيح اسلامي آرامش را در حدي معتدل در اين شهرستان حاكم نموده است. اين شهرستان در راستاي پيروزي شكوهمندانه انقلاب اسلامي و حمايتهاي بي دريغ مردم مسلمان و متعهد آن در جريان هشت سال دفاع مقدس به يادگار نهادن چندين گلبرگ خوش رايحه جانباز و چندين كبوتر آزاد شده از قيد اسارت دشمن تبلور چشمگيري در طول اين سالها داشته است و اين افتخار مسير نمي گردد مگر به بركت قيام رهبر فقيد و بينانگذار و معمار بزرگ انقلاب اسلامي حضرت امام خميني (ره) در تداوم آن، رهبري خلف صالح امام (ره)، سفر كرده ولي امر مسلمين حضرت آيت ا… خامنه‌اي دامه ضله العالي كه ايران اسلامي به يمن انفاس مسيحائيش هر روز جان تازه مي گيرد.

وضعيت اقتصادي:

   شهرستان بيله سوار حاصلخيزترين زمين را در سطح استان دارد و به نام سوار زرخير معروف است طبيعت زيبا و مواهب گمرك بين المللي بازارچه مشترك و پايانه آسياي ميانه با جمهوري آذربايجان تاثير فراواني در شكوفايي

منبع: سايت استانداري اردبيل

جمعیت شهرستان:

بر اساس آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1375 و آخرین تقسیمات کشوری،نمین دارای جمعیتی معادل 69349 نفر می باشد که از این تعداد 50326 نفر در روستاها و 19023 نفر در شهرها سکونت دارند از کل جمعیت تعداد 34902 نفر مرد می باشد.                                                                  
نرخ  رشد جمعیت شهری این شهرستان 4/4 درصد در سال 1375 نسبت به سال 1370 بوده و نرخ رشد جمعیت روستایی در سال 1375 نسبت به سال 1370 با لحاظ کردن آخرین تقسیمات کشوری در استان در سالهای 1379 و 1381 و انتزاع 8 روستا از شهرستان 22/1 درصد بوده است. 

موقعیت طبیعی و جغرافیایی: 

نمین منطقه ای است کوهستانی واقع در حاشیه غربی دریای خزر و ارتفاع آن از سطح دریا 1450 متر مختصات جغرافیایی طول 48 درجه 29 دقیقه و 30 ثانیه و عرض 38 درجه 25 دقیقه و 25 ثانیه می باشد آب و هوای نمین معتدل،زمستانهای سرد و تابستان هوای ملایم دارد.
در طول فصل بهار هوای نمین بسیار لطیف و معطر است تمام کوهپایه ها و ارتفاعات پوشیده از گیاهان علفی و دارویی انواع گلهای وحشی و زیباست.جنگل طبیعی فندقلو در شرق و جنوب نمین در ایران منحصر بفرد بوده و دارای گردشگاهی طبیعی و بسیار زیبا برای عموم است.                                          
این شهرستان در شمال شرقی  استان اردبیل و در متطقه نوار مرزی،با کشور آذربایجان همسایه می باشد و حدود 48 کیلومتر از ناحیه شمال با کشور یاد شده مرز مشترک دارد.وسعت آن حدود 6/1100 کیلومتر مربع و در فاصله 22 کیلومتری مرکز استان در کنارجاده ترانزیتی اردبیل به گیلان و تهران واقع شده است.    
        
وجه تسمیه:
الف:دانشمند عالیقدرمرحوم دهخدا می نویسد چون آب و هوای این شهر در گذشته بعلت جنگلی بودن ارتفاعات اطراف آن و نیز بعلت نزدیکی به دریای خزر بسیار مرطوب بوده است بدین سبب این شهر را نمین یعنی مرطوب نامیده اند.    
                                                                                                                 
ب:می گویند در گذشته های دور شهر نمین بسیار بزرگ و آبادی بوده با نه هزار جمعیت بدین سبب این شهر را نه مین(نه هزار)نامیده اند که بعدها به نمین معروف شده است.   
                                                    
ج:امرای محلی سالی چند ماه در دامنه های شیندان قلعه سی اطراق می کرده اند با توجه به اینکه تمام شهرها و روستاهای اطراف به غیر از نمین از بالای این قطعه دیده می شده بدین سبب این شهر را نه بین یعنی جاییکه دیده نمی شود نامیده اند بعدها حرف ب تبدیل به میم شده و بجای نه کلمه نمین تلفظ گردیده است.                                                                                                                                                          
                                                                                                                                                       
پیشینه تاریخی نمین:

باستناد شواهد موجود تاریخی چندین هزار سال قبل از میلاد مردمانی در منطقه فعلی به مرکزیت نمین ساکن بوده اند و تمدنی درخشان داشته اند.دمورگان با توجه به نتایج مطالعات خود بر روی منطقه چای قوشان حد فاصل نمین و روستای میناباد تاریخ پیدایش تمدن در این منطقه را نه هزارسال قبل از میلادگزارش نموده که اشیایی از این منطقه مربوط به قرن 16-12 (ق-م)پیدا کرده است وی می گوید ساکنین اولیه این منطقه از راه شکار و جمع آوری غذا زندگی می کرده انددلاپورت و استربون را جزو سرزمین کادوسیان که از شمال به رود کورا (شمال غربی دریای خزر)و از جنوب غربی با بالها رود محدود می شده و برای خود حکومت  مستقلی داشته،شناخته است.دیاکوئوف سابقه پیدایش تمدن در این منطقه را 3 هزار سال پیش از میلاد تخمین زده است.بهرحال در سال 1813 میلادی پس از انعقاد عهدنامه گلستان و بدنبال آن در سال 1828 با انعقاد عهدنامه ترکمن چای به ایالتهای کوچکی تجزیه شده و ویلکیج به مرکزیت نمین(باستناد مدارک موجود مرکز طالش سابق)از طالش منتزع گردید. 
                                        
فرهنگ و آداب  و رسوم و قومیتها:

مهمترین ویژگی فرهنگ مردم شهرستان نمین علاقمندی و توجه خاص آنان به کسب علم و دانش و تحصیلات عالیه از قدیم الایام بوده و به همین دلیل نمین بعنوان «شهر فرهنگی» از دیرباز در بین عام و خاص معروفیت داشته است.بطوریکه مدارس دخترانه و پسرانه به سبک نوین آموزشی «به استناد کتاب تاریخ و فرهنگ آذربایجان آقای حسین امید»در شهر نمین بسال 1299 هجری شمسی دایر بوده است.      
از جمله امکانات موجود فرهنگی در شهرستان نمین می توان به وجود کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان،کتابخانه،فرهنگسرا و ....اشاره کرد که نیازمند توجه خاص بمنظور جبران نیازمندیهای ضروری فرهنگی شهرستان عنایتاً به آسیب پذیری این منطقه ناشی از همسایگی با کشورهای جمهوری آذربایجان و پیامدهای  منفی و معضل اجتماعی و فرهنگی در اثر قاچاق کالا و ترددهای غیرمجاز و .... می باشد. 
آداب و رسوم اهالی این شهرستان نیز همانند آداب و رسوم سایر اهالی استان می باشد و موردی که از حیث موضوع مذکور این شهرستان را متمایز از سایر شهرستانهای استان نماید وجود ندارد اگر چه در برخی موارد تفاوت نه چندان قابل توجه وجود دارد ولی در کل رعایت حقوق مدنی،احترام به یکدیگر،احترام به باورهای دینی،مهمان نوازی،اعتقادات مرسوم در جامعه،اجرای مراسم مذهبی در ایام ماه محرم،عید قربان،نوروز،هفته خوانی در منازل،تکایا و....از جمله آداب و رسوم اهالی این منطقه را تشکیل می دهد.              
از نظر قومیت بطوریکه قبلاً نیز اشاره گردیده 78 درصد بافت جمعیت شهرستان شیعی مذهب و 22 درصد آن از اهل تسنن می باشد.مردمان اهل تسنن در مرکز شهرستان و نیز 11 روستای تابعه بخشهای عنبران و ویلکیج سکونت داشته که بخش عنبران از اکثریت از اکثریت مطلق سنی نشین برخوردار است.                  
زبان مردم شهرستان ترکی آذری و طالشی می باشد،طالش زبانها بیشتر در بخش عنبران و مناطق مرزی و تعدادی نیز در بخش ویلکیج سکونت دارند.مناطق معروف به پیله رود هم لهجه خاصی متمایز از لهجه شهرستان دارند.             
                                                                      
مراکز مذهبی:

تعداد حوزه علمیه اهل تشیع:دارای یک حوزه علمیه در روستای دگرماندرق به صورت نیمه فعال                                
مساجد،حسینیه،امام زاده:113
تعداد مساجد اهل سنن:11

آثار تاریخی:

از مهمترین آثار باستانی این شهرستان که بصورت اماکن و بناهای تاریخی به یادگار مانده می توان به  
                                                                                           
الف:بقعه شیخ بدرالدین نمینی در شهر نمین

ب:بقعه پیرلنگ در شمال غربی روستای ننه کران

ج:بقعه شیخ علی عنبران پیر طریقت

د:بقعه محمد سعید فرزند شیخ علی و پیر پیران بابا خرم الدین در عنبران علیا (بصورت بقعه های گنبدی و نقشبندی) 
                                                                            
ه.زیارتگاه آقا قنبری در روستای نیارق اشاره کرده همچنین تپه ها و سنگ نوشته های باستانی  با ارزشی تاریخی،در نوع خود نیز قابل اشاره می باشد.

ایرانگردی و جهانگردی:

در این شهرستان همه ساله تعدادی از گردشگران خارجی و داخلی از مناطق مختلف شهرستان نمین بخصوص از جنگل طبیعی فندقلو با امکانات نسبی اقامت در آلاچیق های سیاحتی بازدیدمی نمایند.

صنعت گردشگری و توریسم:

الف: جنگل فندقلو و منطقه کوهستانی شاغلادرق در حاشیه شمالی شهرستان و درامتداد جاده ارتباطی-آستارا فضای سرسبز و زیبایی را بوجود آورده است که همه ساله در فصل بهار و تابستان حضور هزاران نفر از مشتاقان طبیعت را پذیرا است.   
                                                
ب:جنگل آلادیزگه واقع در بخش مرکزی بخش ویلکیج 

ج:آبگرم گرمه چشمه واقع در بخش ویلکیج

سنجبد ياكيوي

   مساحت اين بخش 60/1456 كيلومتر مربع مي باشد و بين شهرستانهاي خلخال و اردبيل و ميانه واقع شده و بوسيله جاده آسفالت به اردبيل و خلخال وصل مي شود. پوشش گياهي آن به صورت استپي بوده و در ارتفاعات به صورت مراتع قابل استفاده دامداران است . شغل عمده مردم كشاورزي ، دامداري ، فرش بافي و زنبورداري است محصولات كشاورزي آن غلات ،‌علوفه حبوبات ،‌ميوه و عسل مي باشد.
مساحت شهر 124 هكتار و ارتفاع آن از سطح دريا 1350 متر و ارتفاع گيوي عليا 3500 متر مي باشد اين شهر از نظر جغرافيايي 48 درجه و 24 دقيقه و 50 ثانيه طول جغرافيايي و 37 درجه و 44 دقيقه و 10 ثانيه عرض جغرافيايي واقع شده است و اختلاف ساعت آن با تهران 12دقيقه يعني ساعت 12 گيوي ساعت 12/12 دقيقه تهران است . گيوي عليا هم در 68 درجه و 19 دقيقه طول جغرافيايي و 37 درجه و 24 دقيقه عرض جغرافيايي واقع شده است .
اين شهر جزو نقاط سردسير بوده و داراي زمستاني سرد و طولاني و تابستاني كوتاه است . گيوي از نظر فيزيكي در دامنه كوه از ناب ( ازنو ) در يك دره با شيب نسبتاً زياد قرار دارد. در بالاي دره در شمال شهر جاده خلخال – اردبيل و در پايين و در جنوب شهر رودخانه گيوي چايي و باغات قرار دارند شيب كلي آن از شمال به جنوب بوده و كوههاي چوپان گدوگي در غرب و سنج روپير در شرق و گوي يال در شمال آن قرار دارند و عوارض آن يكنواخت نيست .
اين شهر در سال 1273 با يك زلزله به كلي ويران مي شود و همه كساني كه به مسجد دميرچي پناه برده بـــوده اند مي ميرند آنهايي كه زنده مي مانند به بنادر انزلي و تعداد زيادي به بندر كراسنودسك روسيه مي روند.
در سال 1303 همزمان با ميرزاكوچك خان جنگلي براي دفاع در محلي به نام دربند مشكول كه در 24 كيلومتر جنوب گيوي است جمع مي شوند و هنگ ا ول ارتش فرستاده رضاشاه را به همت عظمت خانم از بين مي برند و سلاحشان را ضبط مي كنند و هنگ دوم با استفاده از توپ و خراب كردن كوه روي سر آنها پيروز مي شوند.
در سال 1326 قحطي توام با وبا عده زيادي را مي برد و در سال 1329 روسها به اين منطقه مي آيند و در جنگ جهاني دوم گندم در خلخال تمام مي شود و چون همه مردم فقط برنج مي خورده اند آن سال را دويي ايلي ( سال برنج ) مي نامند.
علل گسترش اين شهر در سالهاي قبل وجود راه هرو آباد و اردبيل بوده است . وقتي دكتر اقبال نخست وزير به دعوت عيسي بهزادي وكيل پايه يك دادگستري به گيوي آمد همه شعار مي دادند اول راه ، آخر راه ، ما راه مي خواهيم و خلخال را از بن بست و بيراهي نجات دهيد . بعد از آن راهي كشيدند و اين راه موجب گسترش اين شهر شد.
اولين دبستان اين شهر به نام دبستان حافظ در سال 1319 و اولين دبيرستان آن به نام بوعلي سينا در سال 1331 تاسيس شده است .

پارس آباد ‹موقان›

   در بعضي از كتب تاريخي و سفرنامه‌ها از نام مغان ياد شده است و اكثراً آن را منطقه‌اي حاصلخيز و سرسبز كه داراي احشام فراواني است ذكر كرده‌اند از جمله در كتاب تاريخ آذربايجان مي نويسند: ‹مغان يا موقان نام دشت با تلاقي بزرگي است كه ا زدامنة كوه سبلان تا كنارة خاوري درياي خزر كشيده شده و در جنوب مصب رود ارس و شمال كوههاي طالش قرار دارد. اين ايالت در دورة اسلامي گاهي جز آذربايجان شمرده مي شده ولي غالباً ناحيه اي جداگانه و مستقل را تشكيل مي داد.›
ياقوت حموي اين ناحيه را جزو آذربايجان شمرده و مي‌نويسد: ‹در آن ديه ها و چراگاههاي بسيار است اكنون تركمانان آن اراضي را براي چرا اشغال كرده و اكثر اهل آن ناحيه را تشكيل مي دهند. كرسي موغان در قرن چهارم شهري بود به همان نام كه اكنون تعيين محل آن دشوار است.›
از كفته او استنباط مي شود كه محتمل است آن شهر همان باجروان باشد كه حمدالله مستوفي آن را كرسي آن ناحيه شمرده است و در زمان او خراب بوده است. وي موضع آن را در چهار فرسخي شمال برزند كه هنوز نام ان در نقشه ديده مي‌شود معين كرده است.
در كتاب مسالك و ممالك تاليف ابواسحق ابراهيم اصطخري در قسمت مربوط به ذكر درياي خزر چنين آمده است.‹جانب شرقي درياي خزر بهري از ديلمان ، طبرستان ، گرگان و حدود آن و بهري از بيابان خوارزم دارد. و جانب غربي آران، موقان (مغان)، حدود سرير، درياي خزر ، بهري از بيابان غزيه و… و اما از جانب دست چپ دريا از برابر آبسكون تا زمين درياي خزر همه آباداني و پيوسته است از آبسكون بر حدود گرگان و طبرستان و ديلمان بروند. انگه در حدود آران شوند و چون موقان بگذرند تا دربند دو روز راه ولايت شروان شاه است و از آنجا گفته شد تا به سمندر چهار روزه راه است و تمام و… 1›
در كتاب صوره الارض از ابن حوقل در فصل ششم كه مربوط به اذربايجان است ناحيه دشت مغان را جزو نواحي الران (آران) ذكر مي‌كند و مي نويسد: ‹در اين فصل به شرح نواحي اسلامي كه در مشرق بلاد روم و در مجاورت آن قرار دارد مي‌پردازيم و نخستين قسمتي كه به بيان آن آغاز مي كنم ارمنيه و الران (آران) و اذربايجان است و من اينها را يك اقليم بر شمردم زيرا تا آنجا كه من ديده‌ام در تحت حكومت يك تن بوده است. مرز ناحية الران از طرف پايين رودخانة رس (ارس) و در ساحل آن شهر ورثان است و در طرف راست ورثان نزديك رود، برزند است و راهي كه از بردعه به سوي برزند است و راهي كه از بردعه به سوي برزند مي‌رود و از همين برزند گذشته به اردبيل و ميانج (ميانه) و خونج و سپس زنجان مي‌رسد. در قسمت زيرين رود ارس آذربايجان و در قسمتي از خشكي كه در دريا پيش رفته موقان و در زير موقان به خط كج ميان دريا و جبل‌الجيل و زير آن الديم است و…› و در قسمت ديگر مي نويسد: (ميانج،خونج داخرقان، خوي ، سلماس، مرند، تبريز، برزند، ورثان ، موقان، بيلقان و باجروان اينها شهرهاي كوچك و در وسعت و اقتصاد بهم نزديكتر و همچنين است نواحي متعلق به اين هيجاء بن رواد از اهر و ورزقان . در همة اينها درختان فراوان و ميوه هست و در سراسر نواحي آن چشمه ها و باغها و گلها آبراهه‌ها و نيز فلاحان ديده مي شوند و سرزمين پربركت و حاصلخيز است چنانكه ميوه هاي آن هدر مي رود و خوردن آن رايگان گونه است.1›
مقدسي مي گويد: ‹موغان شهري است كه دو نهر به دور آن است . پيرامون آن باغچه‌هاي زيبا است كه گويي دشت را بهشت ساخته، اينجا و تبريز دو باغ مي باشند و براي رحاب در كشور اسلام دو فخرآور هستند…. حومه‌اش خشك و دلگشا و دو نهر آن روان است، روي مردمش همچون لؤلؤ و مرجان است بخشاشگر و كريمند.›
حمدالله مستوفي در ذكر ديار آران موغان مي نويسد:‹هوايش گرمسير است و به عفونت مايل و حدودش با ولايات ارمن، شيروان، اذربايجان و درياي خزر پيوسته است.حقوق ديوانيش در عهد اتابكان زياد از 300 تومان اين زمان بوده است و اكنون 30 تومان و 3000 دينار است كه بر روي دفتر آمده .›مستوفي، با جروان و بزرند را ديهيهاي معمور نوشته و مي‌گويد :‹برزند هوايش به گرمي مايل است و حاصلش غله مي‌باشد.›
ابن حوقل مي نويسد: ‹موقان و جيلان هر دو از مردم طبرستانند و مردم آنجا را موغان گويند و ممكن است جمع مغ باشد.›
ابوعبدالله محمد بن احمد مقدسي ، در كتاب احسن التقاسيم في معرفه الاقاليم مي نويسد: ‹برزند شهري كوچك و بازارگاه ارمنيان است و بندرگاه اين ناحيه در جاي خوش آب و هوا و سازگاري است.›2
در حدود العالم من المشرق الي مغرب آمده است:
‹برزند شهري است خرم و آباد و با آبهاي روان و كشت و زرع بسيار و از آن جامة قطيفه خيزد، موقان شهري است و مر او را ناحيتي است بركران دريا نهاده از ناحيت موقان دو شهرك ديگر است كه هم به موقان باز خوانند و از وي رودينه خيزد و دانگوها خوردني و جوال و پلاس بسيار خيزد، ورثان شهري است با نعمت و از وي زيلو و مصلي نماز خيزد.›3 در ابيات قديم از مغان چنان به خرمي و مكان آرامش و شادماني ياد كرده‌اند كه گويي از باغ بهشت سخن مي رانند.

وضعيت فرهنگي:

   شايد همه متفق القول باشيم كه در دهه پاياني قرن بيستم از نظر فرهنگي ديگر مرزي وجود ندارد از اين ديدگاه تنهامي توان از موقعيت جغرافيايي ناحيه اي و يا منطقه اي سخن رفت و اين نيز از آنجائيكه ما در روزگار بي مرز فرهنگي زندگي مي كنيم در عمل بررسي وضعيت فرهنگي ، مشكل چنداني را حل نميكند ولي از آنجائيكه فاكتورهاي عمل كننده در موقعيتهاي جغرافيايي گوناگون ممكن است يكي نبوده و از شدت ضعف يكساني برخوردارنباشد يادآوري ميشود كه پارس آباد در منتهي اليه شمال استان اردبيل قرار گرفته و از شمال با جمهوري اذربايجان هم مرزي مي‌باشد. زندگي دراز مدت عشايري و امكانات و كمبودهاي آن فرهنگ و مردم اين شهرستان اثري ماندگار نهاده است بطوريكه مسئله حسرت – جداماندگي – رفتن به ان سوي كوهها – و ساير سمبلها و مفاهيمي كه بنوعي بيانگر اين حالات نفساني است در ترانه‌ها – قصه‌ها و فولكولورها و نقش نگار فرشها و ساير آثار هنري اين مردم به وفور ديده مي شود.
اما راستي فولكولورها و عناصر فرهنگي از آن دست براي حفظ سلامت و نشاط خود نياز به فراغت كامل دارد كه امروزه متصور نيست تا جائيكه هيچ قصه قديمي نميتوان يافت كه بااصل خود صد در صد قرين باشد و يا حتي عناصر اصلي خود را حفظ كرده باشد – يعني در آميختگي فرهنگها با همديگر آن ها را از خلوص مي‌اندازد كه بحثي ديگر دارد و فرشبافي و گليم بافي كه عرضه گاه جلوه‌اي از هنر منطقه ميتواند باشد اقتصاد ملي و ناحيه‌اي خاص مي‌طلبد و آسايش خاطر هنرگرايانه خاصي ميخواهد تا هنرمند به طيب خاطر در گوشه دنجي بنشيند و روان و ماجراهاي جان خود را در ديدگاه عموم قرار دهد عشقها و آرزوهاي خودر ا نگاره كند از ترسها و اميدهاي خود بگويد، آرمانهاي خود را نقش كند، و فضايي به پاكيزگي و صفاي فضاي اطراف خود بيافريند.
راستي آيا عصر انفجار از اطلاعات چنين عرصه‌اي را براي كسي بر جاي گذاشته است؟
تكنولوژي و ارتباطات شگفت انگيز و خارق العاده دست به دست هم داده و ميدان فرهنگها و هنرهاي منطقه اي راهر لحظه نسبت به قبل از آن تنگتر مي‌كند، و براي هنرمند از نظر اقتصادي نيز انگيزه‌اي براي آفرينش هنري بر جاي مي گذارد بدين معني كه امكانات ارتباطي روزگار ما سر در آبشخور كارخانه‌ها و در غالب موارد حتي در كشورهايي كه نهايت تلاش را در كنترل كيفيت برنامه هاي ارتباطي خود ميكنند معمولا از طريق كارخانه ها تغذيه ميشوند هنگاميكه تلويزيونها روزانه 10 نوبت موكت
ظريف مصور را تبليغ مي‌كند و هنگاميكه تبليغات يكي از عناصر مهم تشكيل دهنده تمناي مردم است ديگر كدام هنرمند مي تواند اميدوار باشد كه كار و دستمايه هنري او خواهد توانست به امرار معاش خانواده اش كمك كند خاصه آنكه محصولات كارخانه جات با توجه انبوه آنها نسبت به دستبافته هاي هنر برانه ارزان تمام ميشود و مخصوصا آنكه چنين كارهايي زحمت فراوان مي‌خواهد معهذا هنرمند به صرفه مادي و معنوي خود مي‌بيند كه امر دستبافي را رها كرده موكت ظريف مصوربخرد تا هم از رنج ريسندگي و بافندگي خلاصي يابد و هم شوكت مدرن بودن را داشته باشد و برابر داده‌هاي عناصر ارتباطي قرن مامگر مدرن چيزي جزء داشتن كالاهاي نوظهور و مدرن است ؟ اين رشته سر دراز دارد – اما سر آن دركدام موقعيت عصر ما قرار گرفته است؟ بنظر مي‌رسد كه جواب سئوال براي همگان روشن است و همچنين واضح است كه موقعيت تكنولوژي و رسانه هاي ارتباط جمعي عملكردي بمراتب فراواتر از اينها را نيز دارد
اگر اين برداشت درباره‌ هنردرست باشد پيداست كه بر سر فرهنگهاي ملي و منطقه‌اي چه خواهد آمد. قبل از توضيح اجمالي مطلب برگي از تاريخ كشورمان را بياد بياوريم:مغولها كشتند سوختند و به ايران آمدند بربراني كه به هيچ چيزايمان نداشته و ابقا نمي‌كردند و از مدنيت بويي نبرده بودند از نظر تاريخي در يك طرف العين در همين كشوري كه بر آن غلبه كرده بودند بواسطه فرهنگ غني و نجاتبخش ايران اسلامي مغلوب شدند – درست – است كه برخي از جنبه‌هاي فرهنگي ما تاثير گذاشتند (تقويم مغولي كه اساسي سالها را با نام حيوانات مشخص كند) – اما مسلمان و برخي از آنها نام حضرت رسول (ص) را بر خود انتخاب كرد و خود را خدا بنده خواند.اين امر و حتي استقراي تمامي امور همسان – نشان دهنده آن است كه فرهنگ داراي دو عنصر يا جنبه اساسي استپوسته و مغز، تعريف و تجزيه اين دو عنصر از همديگر در حوصله اين گفتار نيست آنچه ميتوان به اختصار مورد توجه قرار داد آن است كه پوسته فرهنگها در قبال هجمات فرهنگي آسيب مي بيند و حتي درد دراز مدت زوال مي يابد – اما فرهنگها بسادگي دستخوش آشوب و بحران نمي شود – از بين نميرود – آنچه بربران مغولي را آدم كرد مغز فرهنگ جامعه ما بود.

وضعيت مراكز آموزشي

   هم اكنون شهرستان پارس آباد داراي يك مركز آموزشي كشاورزي با حدود 250 نفر دانشجو , مركز دانشگاه آزاد اسلامي با حدود 300 نفر دانشجو در دو رشته مديريت دولتي و بازرگاني و در آينده فوق ديپلم حسابداري و كامپيوتر و نيز حوزه آموزشي علوم ديني داراي حدود 20 نفر طلبه مي باشد .

وضعيت اجتماعي :

   سابقه تاريخي اجتماعي پارس آباد كمتر از پنجاه سا ل است و چگونگي عمران اين منطقه و فلسفه پيدايش آن تشكيل و استفرار شركت عمران مغان يعني شركت كشت و صنعت و دامپروري مغان مي‌باشد. معهذا اين شهر از همان اول پذيراي جويندگان كار بوده است شهري است مهاجرپذير اين وضعيت منجر به نوعي تنوع فرهنگي طوايف متعدد است كه البته اغلب آنها زبان آذري داشته و به سنتهاي آن وفا دارند. در مجموع ميتوان نتيجه گرفت كه شهر فعال و مولد است و اكثر افراد در كارهاي توليدي و خدماتي و كشاورزي اشتغال دارند.
 

وضعيت اقتصادي:

   پارس آباد در سطح استان به عنوان يك قطب كشاورزي مطح است. اما تاسيسات عظيم شركت كشت و صنعت و دامپروري مغان مانند كارخانه قند و كارخانه لبنيات و پرورش ميوه جزء نادر كارخانه‌هاي اين كشور هستند. اهالي شهرستان علاوه بر كار خدمات در زمينه كشاورزي فعاليت دارند پنبه ، ميوه ، سويا و انواع ذرت از محصولات كشاورزي شهرستان هستند و به وفور قابل استحصال مي باشد.

وضعيت بهداشتي:

   شبكه بهداشت و در مان در سال 1374 بمنظور گسترش خدمات بهداشتي اين شبكه علاوه بر سرويس دهي در زمينه عمومي با 49 خانه بهداشت در سطح شهر و روستاها ارائه خدمات مي نمايند. لازم به ذكر است كه شهرستان داراي دو بيمارستان بنامهاي بيمارستان امام خميني (ره) و بيمارستان تامين اجتماعي (ارس) مي‌باشد. خدمات پزشكي اغلب توسط متخصصان ارائه مي‌گردد.

منبع: استانداري اردبيل

نخستین کتابخانه در اردبیل در قرن ۸ ق. به‌همت شیخ صدرالدین موسی، فرزند شیخ صفی‌الدین اردبیلی، در جوار آرامگاه پدرش جهت استفاده عموم ایجاد شد. پس از کتابخانه آستان قدس رضوی، کتابخانه اردبیل قدیم‌ترین و غنی‌ترین کتابخانه ایران به‌شمار میرفت . شیخ صفی‌الدین اردبیلی به سال ۷۰۰ ق. جانشین شیخ زاهد گیلانی گردید و خانقاهی برای مریدانش ترتیب داد و کتابخانه‌ای نیز بنیان نهاد که پس از مرگ او، کتابخانه همچنان مجمع مریدان بود. مخصوصاً پس از تشکیل سلسله صفویه (۹۰۷ ق.)، به کتابخانه و آرامگاه شیخ توجه بیشتری شد به‌حدّی که شاه عباس اول صفوی (۹۹۶-۱۰۳۸ ق.) در سنه ۱۰۱۷ ق. کتاب‌های گرانبهایی به آنجا وقف کرد.

آدام اولئاری که به سال ۱۰۴۷ ق./ ۱۶۳۷ م. از این کتابخانه بازدید کرده، می‌نویسد که اکثر کتاب‌های خطی آنجا از نظر هنر و درونمایه در دنیا بی‌نظیرند.

جیمز موریه انگلیسی این کتابخانه را به سال ۱۲۲۷ ق./ ۱۸۱۲ م. در حالی‌که کتاب‌ها بر روی هم انباشته شده بود، دیده‌است. در جنگ دوم ایران و روس (۱۲۴۱-۱۲۴۳ق.)، این کتابخانه به‌عنوان غنیمت جنگی به‌تصرف روس‌ها در آمد و تعداد ۱۱۴ نسخه از کتاب‌های نفیس و نادر آن به پترزبورگ فرستاده شد. در سال ۱۳۱۴ ش. تعداد کتاب‌های باقی‌مانده به‌دستور وزارت معارف به تهران انتقال یافت.

در سال ۱۳۲۸ ش. کتابخانه‌ای عمومی با نام «قرائت‌خانه عمومی» با ۹۰۰ جلد کتاب جهت استفاده عموم، به‌ویژه معلمان، به‌همت معاون رئیس فرهنگ اردبیل تأسیس شد. در سال ۱۳۴۶ با تشکیل کتابخانه عمومی اردبیل، مجموعه قرائت‌خانه عمومی به این کتابخانه منتقل گردید، که با نام «کتابخانه عمومی شماره یک»، قدیم‌ترین کتابخانه عمومی در مرکز استان اردبیل به‌شمار می‌رود.

از آن پس، کتابخانه‌های دیگری در شهرهای استان تأسیس شد، از جمله: کتابخانه خلخال (تأسیس ۱۳۴۴)، و کتابخانه شهر گیوی (۱۳۴۵) (۱: ۴۹، ۵۰). علاوه بر این، تعداد ۲ واحد کتابخانه وقفی در دهه ۱۳۴۰ در شهرستان اردبیل موجود بوده که مییتوان از کتابخانه سید حمزه (با مجموعه ۱۲۰۰ جلد) و کتابخانه حسین صدر (تأسیس ۱۳۴۲، با مجموعه ۵۸۸ جلد) یاد کرد.

تا نیمه دوم سال ۱۳۷۸، در استان اردبیل ۳۳ واحد کتابخانه عمومی (با مجموعه ۲۴۲۳۰۷ جلد، ۵۸۷۰ عضو، و ۶۵ کارمند) فعالیت داشته که از این تعداد، بخشی (با مجموعه ۵۵۸۳ جلد و ۹۹۳۲ عضو) وابسته به جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی است.

همچنین، تعداد کتابخانه‌های مساجد استان در سال ۱۳۷۸، ۲۸ واحد بوده که با مجموعه‌ای در حدود ۳۰۰۰۰ جلد کتاب و ۳۷۶۰ عضو فعالیت داشته‌اند.

تا سال ۱۳۷۸، تعداد کتابخانه‌های کودکان و نوجوانان استان ۹ واحد (۷ واحد ثابت، ۱ واحد پستی، ۱ واحد سیّار) و مجموعه آن ۹۲۹۸۶ جلد و کارکنان آن ۱۷ نفر بوده‌است.

   چهارشنبه آخر سال با يك مراسم ويژه اي برگزار مي شود در اين مراسم مردم اردبيل علاوه بر پريدن از روي آتش در اين روز ، صبح زود نيز از روي آب روان مي پرند و آن را سنتي از پيشينيان و مايه خير و بركت و صفا و روشني مي دانند صبح روز چهارشنبه سوري زير هر سقفي اعم از اطاق و راهرو و انبار و آشپزخانه شمعي مي‌كنند و از كوزه تازه اي كه همان صبح پر از آب كرده اند چند قطره در چهار گوشه هر يك از آنها مي ريزد و معتقدند كه اين آب مانع پيدا شدن حشرات موذي در تابستان مي شود ‹همچنين آتشبازي شب چهارشبنه سوري و ايام عيد از قديم در اين شهر مفصلاً برگزار مي شده تا جايي كه سفر اي پادشاه هلشتاين از اين شهر ديدن كرده اند از برگزاري چنين مراسم دچار حيرت شده اند.

   مـــراسم تحويل سال نو همه بر سر سفره هفت سين مي‌نشينند و چون سال نو مي شود اول نظر به قرآن مي اندازند و سپس سكه اي را دست گردانده ، نگاه مي كنند آنگاه كوچكترين فرد از اعضاي خانواده گلابدان بـــه دست مي گيرد و با ريختن چند قطره گلاب به دست پدر يا بزرگترين شخص حاضر بر سر سفره ، دست او را مي بوسد و او نيز با بوسيدن روي او در حق وي دعا مي كند سپس همين كار را در مورد مادر يا دومين شخص بزرگ خانواده و پس از او ديگران به ترتيب تكرار مي كنند . آنگاه نفر بزرگتر از وي اين كار را انجام مي دهد و به همين ترتيب تا نفر آخر ادامه مي يابد و همه افراد خانواده به همديگر تبريك مي گويند و در حق يكديگر دعاي خير مي نمايند و بعد از اين كار براي صرف هفت سين و تنقلات مي نشينند.

   مردم شهر اردبيل اول چله بزرگ را يلدا و شب اول چله كوچك را خدرنبي مي نامند ودر بيشتر خانواده ها در آن شبها مراسمي برپا مي دارند شب يلدا بيشتـــر سبزه، مغز گردو ، بادام، نخودچي، و كشمش بر روي كرسي چيده مي خورند و در شب خدرنبي خانواده هاي قديمي قوت تهيه مي كنند. اعياد مذهبي هم بيشتر به صورت چراغاني و آذين بندي ومغازه ها دكانها و بازارها صورت مي گيرد و روزهاي سوم و پانزدهم شعبـــان كه مصادف با ميلاد امام حسين (ع) و حضرت مهدي عليهماالسلام است شهر منظره زيبايي پيدا مي كند.