اسم من «خاكشير» است!

دانه هايم ضد عفوني كننده است. پادزهر خوبي هستم ونقرس را نيز درمان مي‏كنم. در درمان سرطان به نوعي مي‏توان از من استفاده كرد. براي كساني كه مزاجشان سودايي است، اثري معجزه آسا دارم. تب بر هستم و براي تقويت معده بي رقيبم. اشتها را تحريك مي‏كنم. اگر رنگ رخساره‏تان تيره است، براي باز شدن آن از من استفاده بريد.. فارسي من خاكشير است به من خاكشي، خاكشور و خاكژي هم مي‏گويند. در اطراف شيراز مرا شقرك نامند. در تبريز به من سرون و در مازندران به گياه من شلم گويند. عربي من حبه است، كساني كه عربي مرا «خم خم» دانسته‏اند اشتباه كرده‏اند، زيرا «خم خم» عربي تو دري است كه بعدا خود را معرفي خواهد كرد. من داراي دو نوع هستم، يكي تلخ كه دانه‏هاي آن ريز و رنگ آنها مايل به سرخي است و گونه ديگر شيرين كه دانه‏هاي آن يزرگتر بوده و رنگ آنها سرخ تيره است. هر دو نوع من در غالب نقاط ايران مخصوصا دامنه‏هاي جبال البرز در بيابانها بطور خودرو مي‏رويند. از گياه من در رفع اسهال روده و خوني و از بين بردن ترشحات زنانه و آب آوردن نسوج مي‏توان استفاده كرد. دانه‏هاي من كمي ضد عفوني كننده، ضد كرم و تب بر هستند. دارو سازان سنتي ايران مرا به عنوان ملين و خنك كننده با آب سرد مفيد مي‏دانستند، بذر من شهوت را زياد مي‏كند، اشتها را باز مي‏نمايد. مقوي معده و هاضمه بوده، جهت باز شدن آواز و نيكويي رنگ رخسار مفيد مي‏باشد. به عنوان خنك كننده در امراض حصبه، مطبقه و آبله تجويز شده است، چنانچه ده روز، روزي دو مثقال دانه‏هاي مرا با چهار مثقال شكر كف لمه نمايند براي صاحبان مزاج سودايي فراوان دارد. از دانه‏هاي من به عنوان پادزهر به طريق زير مي‏توان استفاده كرد: پنج گرم دانه مرا شسته و با گلاب يا آب خالص آنقدر بجوشانيد تا شكفته شود، و بعد آن را نيم گرم به مسموم بخورانيد. به اين صورت قي آورده و ايجاد تهوع مي‏نمايد، و اين عمل را چند مرتبه تكرار كنيد تا قي بند آيد. ضماد من جهت زخم چشم، ورم بنا گوش و پستان، نقرس و ورمهاي سخت سرطان نافع مي‏باشد، فرزجه دانه‏هاي من زايمان را آسان مي‏كند. مقدار خوراك نوع شيرين من دو مثقال مي‏باشد. تودري فارسي من تودري است، در كرمان مار درخت و در تبريز به آن درينه گويند و سه نوع مي‏باشد كه خواص درماني آنها يكسان است، و بهترين آنها قدومه نام دارد كه منحصرا در ايران و عراق به عمل مي‏آيد وبهترين انواع تودري است ولي از حيث شكل ميوه قدومه و تودري فرق بسيار دارند. دانه‏هاي ميوه تودري در غلافي شبيه خورجين قرار دارند كه طول اين غلاف سه برابر عرض آن مي‏باشد. در صورتي كه ميوه قدومه در غلافي كوچك چهار گوش كه طول و عرض آن مساوي است قرار گرفته و محتوي دو دانه است، به اين نوع بيشتر قدومه شهري يا قدومه شيراز اطلاق مي‏شود و به دو نوع ديگر تودري و قدومه بدلي مي‏گويند. قدومه بدلي چون گلهاي قشنگ دارد، به عنوان يك گل زينتي در باغچه‏ها كاشته مي‏شود. گياه من داراي گلهاي زرد كوچك بوده و معمولا در كنار جاده‏ها ديده مي‏شود. اعراب به سه نوع ما بزر الخمخم، بزرالهوه و قصيصه گويند. خواص هر سه نوع ما يكسان است، ولي قدومه شيرازي مفيدتر و مرغوب‏تر مي‏باشد. تمام قسمتهاي گياه ما داراي يك اسانس گوگردي است كه در كوچك كردن غدد سخت سرطاني اثر نيكو دارد. دانه‏هاي من بطور دمكرده با جوشانده جهت درمان رقت و فساد خون تجويز شده است. براي معالجه گرفتگي صدا و بيماريهاي حنجره مفيد مي‏باشد. دانه‏هاي گياه من اشتها آور و مقوي قواي جنسي است، و جهت معالجه سرفه خوني مفيد مي‏باشد. پخته دانه‏هاي من در سركه جهت چاق شدن و باز شدن رنگ رخسار توصيه شده است، ضماد كوبيده دانه‏هاي من با آب جهت كوچك شدن غدد سرطاني و ورمهاي سخت مفيد است. سرمه دانه‏هاي من باعسل جهت زخم چشم و پاك كردن چرك آن سودمند است. مرباي آن با عسل جهت از بين بردن خلط لزج سينه و ريه جهت تحليل ورم سخت بنا گوش و ورم پستان و ورم بيضه مي‏توانيد از ضماد من استفاده كنيد. دانه‏هاي من ضد سم است و مقدار خوراك آن به عنوان پادزهر پنج تا هشت گرم و در ساير موارد سه تا پنج گرم است. ماليدن لعاب من به گيسو شوره سر را از بين ميبرد.

زبان خوراكيها جلد دوم دكتر غياث الدين جزايرى