اسم من «ثعلب» است!

براي تجديد قواي از دست رفته خود، از من استفاده كنيد. آرد من خونساز و مقوي اعصاب است. تشنج بدن را رفع مي‏كنم، اگر آرد مرا طبق دستور به كار بريد از ريزش موي سرتان جلوگيري مي‏كند. به زنان نازا، استفاده مرا توصيه كنيد. اگر از ناراحتي سينه رنج مي‏بريد، من شفابخش آن هستم. فارسي من سه برگ است. اعراب به من «خصي الثعلب» يعني بيضه روباه گويند و اين روزها در ايران به من ثعلب خطاب مي‏كنند، و فرنگيها هم اسم مرا سلپ گذاشته‏اند. و جه تسميه من به «خصي الثعلب» براي آن است كه بيخ من داراي دو غده به هم پيوسته، يكي تو خالي مربوط به گياهي كه روييده و ديگري تو پر مرببوط به گياهي كه بعدا خواهد رويد مي‏باشد. گلهاي من خوشه‏اي قشنگ به رنگ صورتي يا سفيد با خطوط و نقطه‏هاي بنفش يا ارغواني است. غده تو پر من داراد نشاسته قند و مقدار زيادي لعاب است كه خوراكي مي‏باشد. از غذاهاي زيرزميني من آردي تهيه مي‏كنند كه در بستني‏سازي و شيريني سازي مصرف مي‏شود. تا كنون بيست و پنج نوع از گياه من شناخته شده كه ده گونه آن در ايران مي‏رويد. گونه‏هاي مختلف من در آذربايجان كردستان لرستان خراسان‏وساحل درياي مازندران و نواحي البرز فراوان بوده و بطور خودرو به عمل مي‏آيد. به عنوان يك گل زينتي نيز مي‏توان انواع مرا در باغچه‏ها پرورش داد. براي تهيه آرد ثعلب كافي است كه غده‏هاي زير زميني مرا شسته و بعد در آب جوش بخيسانند تا ورم نمايد، بعد خشك كرده و آسيا نمايند. آرد من علاوه براينكه در مداوا و تغذيه به كار مي‏رود، همه ساله مقدار زيادي از آن صادر مي‏شود و كارخانجات غذاسازي و داروسازي خريدار آن مي‏باشند. آرد من براي رفع خستگي، تجديد قوا و تقويت شهوت منافع زياد دارد، آرد من نرم كننده سينه و خلط آور بوده و براي اين كار جوشانده يك درصد آن مصرف مي‏شود. آرد من خونساز بوده و مقوي اعصاب است. براي درمان كزاز، تشنج، لقوه و فلج تجويز شده است. ماليدن آن بر سر مقوي مو بوده و از ريزش آن جلوگيري مي‏كند. مقدار خوراك آن تا دو مثقال بوده و زياده روي در خوردن آن براي شكم خوب نيست. پزشكان سنتي ايران عقيده داشتند كه چنانچه زنان نازا برگ ثعلب را با زعفران و كمي مشك ساييده، قبل از آميزش حمول نمايند ممكن است آبستن شوند. وانيل وانيل كه پودر آن در شيريني سازي جهت معطر كردن شيريني به كار مي‏رود، از خانواده ثعلب بوده كه متأسفانه در ايران نمي‏رويد. پودر وانيل (وانيلين) علاوه بر آنكه در قناديها مصرف مي‏شود، در ساختن ليكورهاي معطر نيز قابل استفاده بوده، نيرو بخش و ضد عفوني كننده مي‏باشد، براي تقويت شهوت و ضد تشنج تجويز شده است.

زبان خوراكيها جلد دوم دكتر غياث الدين جزايرى