احکام واجبات نماز
نیت
نمازگزار، از آغاز تا پایان نماز، باید بداند چه نمازى مى خواند و باید آن را براى انجام فرمان خداوند عالَم بجا آورد.
به زبان آوردن نیت در نماز و سایر عبادات، لازم نیست، ولى چنانچه به زبان هم بگوید اشکال ندارد.
نماز، باید از هر گونه ریا و خودنمایى به دور باشد، یعنى نماز را تنها براى انجام فرمان خداوند بجا آورد و چنانچه تمام نماز یا قسمتى از آن، براى غیر خدا باشد، باطل است.
تکبیرةالإحرام
همانگونه که گذشت نماز با گفتن «اللَّه اکْبرُ» آغاز مى شود و به آن «تَکْبیرَةُ الإِحرام» مى گویند. [چون با همین تکبیر است که بسیارى از کارها که قبل از نماز جایز بوده، بر نمازگزار حرام مى شود، مانند خوردن و آشامیدن، خندیدن و گریستن و سخن گفتن[.
تَکْبیرَةُ الإِحرام واجب است به عربی صحیح گفته شود.
هنگام گفتن اللَّه اکْبرُ بدن آرام باشد.
صداي تکبیر را خودش بشنود.
مستحب است نمازگزار موقع گفتن تکبیرةالاحرام و تکبیرهاى بین نماز، دستها را تا مقابل گوشها بالا ببرد. (کف دستها رو به قبله باشد)
.
قیام
قیام؛ یعنى ایستادن. نمازگزار باید تکبیرةالاحرام و قرائت را در حال قیام و آرامش بدن بخواند.
قیام متصل به رکوع این است که قبل از رکوع کاملاً ایستاده و بعد به رکوع رود. مثلاً اگر رکوع را فراموش کند و بعد از قرائت به سجده برود و قبل از
وارد شدن به سجده یادش بیاید، باید برخیزد و بایستد سپس به رکوع برود و پس از آن سجده ها را بجا آورد (این همان قیام متّصل به رکوع است).
نمازگزار باید موقع ایستادن هردو پا را بر زمین بگذارد، ولى لازم نیست سنگینى بدن روى هر دو پا مساوى باشد.
کسى که به هیچ وجه حتّى با تکیه کردن بر عصا یا دیوار نتواند ایستاده نماز بخواند، باید نشسته، رو به قبله نماز بخواند، و اگر نشسته هم نتواند، باید خوابیده بخواند. نخست به طرف راست رو به قبله و اگر نمى تواند روى طرف چپ و اگر نمى تواند به پشت بخوابد و صورت و سینه رو به آسمان و پاها رو به قبله باشد.
واجب است بعد از رکوع بطور کامل بایستد و سپس به سجده برود و چنانچه این قیام از روى عمد ترك شود نماز باطل است.
اموري که در حال قیام باید پرهیز شود :
حرکت دادن بدن، به طرفی خم شدن، به جایی یا چیزي تکیه کردن، پاها را زیاد باز گذاشتن، پاها را از زمین بلند کردن.
قرائت
در رکعت اول و دوم نمازهاى روزانه، انسان باید اول حمد و بعد از آن یک سوره کامل قرآن (مثلًا سوره توحید) را بخواند:
و در رکعت سوم و چهارم نماز، باید فقط سوره حمد، یا سه مرتبه تسبیحات اربعه خوانده شود و به نظر اکثر مراجع یک مرتبه هم بخواند کافى است
.
تسبیحات اربعه
»سبحانَ اللَّه و الْحمد للَّه و لا اله الَّا اللَّه و اللَّه اکْبرُ» است.
احکام قرائت
در رکعت سوم و چهارم نماز باید حمد یا تسبیحات، آهسته خوانده شود.
در نماز ظهر و عصر، قرائت رکعت اول و دوم نیز باید آهسته خوانده شود؛ ولى در سایر ذکرها در همه نمازها مخیر است بلند یا آهسته بخواند.
پسرها و مردان در نماز صبح، مغرب و عشا باید حمد و سوره را در رکعت اول و دوم بلند بخوانند، ولى دخترها و بانوان اگر نامحرم صدایشان را نمى شنود مى توانند بلند بخوانند وگرنه، بنابر احتیاط واجب آهسته بخوانند.
اگر در جایى که باید نماز را بلند بخواند، عمداً آهسته بخواند یا در جایى که باید آهسته بخواند، عمداً بلند بخواند، نمازش باطل است، ولى اگر از روى فراموشى یا ندانستن مسأله باشد، صحیح است.
اگر در بین خواندن حمد و سوره بفهمد اشتباه کرده است؛ مثلًا مىبایست بلند بخواند ولى آهسته خوانده، لازم نیست مقدارى را که خوانده، دوباره بخواند.
انسان باید مسائل و قرائت نماز را یاد بگیرد که غلط نخواند و کسى که اصلًا نمى تواند به طور کامل قرائت صحیح را یاد بگیرد، باید هر طور که مى تواند بخواند و احتیاط مستحب است که نماز را به جماعت بجا آورد.
رکوع
نمازگزار در هر رکعت بعد از قرائت حمد و سوره، باید به اندازه اى خم شود که بتواند دست را به زانو بگذارد و این عمل را «رکوع» مى گویند. و واجب است در حال رکوع ذکر بگوید.
در رکوع، سه مرتبه «سبحانَ اللَّه «یا یک مرتبه «سبحانَ ربى العظیمِ و بِحمده «بگوید.
در حال ذکر رکوع باید بدن آرام باشد.
اگر پیش از آنکه به مقدار رکوع خم شود و بدن آرام گیرد، عمداً ذکر رکوع را بگوید، نمازش باطل است.
اگر پیش از تمام شدن ذکر واجب، عمداً سر از رکوع بردارد نمازش باطل است.
سجود
نمازگزار باید در هر رکعت از نمازهاى واجب و مستحب، بعد از رکوع دو سجده بجا آورد.
سجده آن است که اعضاى هفتگانه، یعنى پیشانى و کف دو دست و سر زانوها و سر دو انگشت بزرگ پاها (شَست)، را بر زمین بگذارد و در حال سجده واجب است ذکر بگوید.
در سجده سه مرتبه «سبحانَ اللَّه« یا یک مرتبه «سبحانَ ربى الْأَعلى و بِحمده« بگوید.
در حال ذکر سجده، باید بدن آرام باشد. جاهاي سجده باید مساوي باشد، ذکر صحیح گفته شود، محل سجده پاك باشد، موالات بین دو سجده رعایت شود یعنی زیاد فاصله نیفتد.
اگر کسى پیش از آن که پیشانى او به زمین برسد و آرام گیرد، عمداً ذکر سجده را بگوید، نمازش باطل است و چنانچه از روى فراموشى باشد، باید دوباره، ذکر بگوید.
نمازگزار باید بعد از تمام شدن ذکر سجده اول بنشیند تا بدن آرام گیرد و دوباره به سجده رود.
اگر نمازگزار پیش از تمام شدن ذکر، عمداً سر از سجده بردارد، نمازش باطل است.
اگر موقعى که ذکر سجده را مى گوید، یکى از هفت عضو را عمداً از زمین بردارد، نماز باطل مى شود، ولى موقعى که مشغول گفتن ذکر نیست، اگر غیر از پیشانى، جاهاى دیگر را از زمین بردارد و دوباره بگذارد، اشکال ندارد.
اگر همراه با انگشتان شست پا، انگشتان دیگر هم به زمین برسد مانع ندارد.
نمازگزار باید در سجده پیشانى را بر زمین و یا آنچه از زمین مى روید، ولى خوراکى و پوشاکى نباشد، مانند چوب و برگ درخت، قرار دهد.
سجده بر چیزهاى معدنى؛ مانند طلا و نقره و عقیق و فیرزوه، صحیح نیست.
سجده بر چیزهایى که از زمین مى روید و خوراك حیوان است، مثل علف و کاه صحیح است.
سجده بر کاغذ، اگرچه از پنبه و مانند آن ساخته شده باشد، صحیح است.
براى سجده، بهتر از هر چیز تربت حضرت سیدالشّهدا علیه السلام مى باشد و بعد از آن بدین ترتیب:
* خاك پاك
* سنگ
* گیاه
* کاغذ و ...
اگر در سجده اول، مهر به پیشانى بچسبد و بدون این که مهر را بردارد دوباره به سجده رود نمازش اشکال دارد.
وظیفه کسى که نمى تواند بطور معمول سجده کند یا کسى که نمى تواند پیشانى را به زمین برساند، باید به اندازه اى که مى تواند خم شود و مهر را بر جاى بلندى بگذارد و سجده کند، ولى باید کف دستها و زانوها و انگشتان پا را بطور معمول بر زمین بگذارد.
اگر نمى تواند این کار را انجام دهد باید براى سجده بنشیند و با سر اشاره کند، ولى احتیاط واجب آن است که قدرى خم شود و مهر را بلند کند و بر پیشانى بگذارد.
