در سالی که از سوی مقام معظم رهبری با عنوان سال اصلاح الگوی مصرف نامیده شده است پیش از هر سازمان و نهادی، انتظار است که حوزه هنری با برنامه ای منسجم، قدم های بلند و استواری را در تبیین و زمینه سازی فرهنگی موضوع بردارد، چرا که انتظار معظم له این است که به موازات مجموعه اقدامات قانونی و اجرائی که دستگاه های مختلف دولتی برای اصلاح الگوی مصرف آغاز می کنند، با انجام فعالیت های فرهنگی، ریشه های این معضل اجتماعی شناخته واز لایه های پنهان اعتقادات، عادات و رسوم و رفتار مردم زدوده شود.
لذا شایسته است دراولین و مهمترین اقدام، با تشکیل یک «هسته فکری» از صاحب نظران مرتبط با موضوع و با حضور چندتن از هنرمندان برجسته استان نسبت به شناخت مبانی نظری موضوع و عرصه های وجودی این معضل اقدام نمائید و به موازات تولید محتوای نظری با دعوت از هنرمندان جوان و عرضه اطلاعات و نظرات تولیدشده بخواهید که با تولید آثار هنری مناسب با عرصه های مختلف اجتماعی تلاش نمایند.
محیط های مختلفی که این آثار می تواند ارائه شود عبارتند از شبکه های مختلف صداوسیما، نشست های داخلی دستگاه های اجرائی، مراکز مختلف آموزشی از جمله مدارس و دانشگاه ها، حوزه های علمیه، مساجد، جلسات و نشست های اصناف مختلف و سایر محافل اجتماعی آنچه در این میان از اهمیت خاصی برخوردار است، القاء یک نگاه جامع و صحیح از موضوع و ریشه یابی واقعی از علل بروز این پدیده مخرب در اندیشه و رفتار مردم در تمامی بخش های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی جامعه است تا از این طریق با سطحی نگری های رایج در این مباحث مبارزه شود و حرکتی که آغاز می شود متناسب با انتظارات مقام معظم رهبری باشد.
چارچوب عمومی موضوع را می توان در خلاصه ترین شکل ممکن به شرح زیر مورد بحث قرار داد و «اصلاح الگوی مصرف» را در قالب موضوع «درست مصرف کردن منابع جامعه برای تسریع در پیشرفت جامعه به سمت یک جامعه الگوی اسلامی» مورد بحث و تبادل نظر قرار داد در این صورت موضوع سه بعد مطالعاتی پیوسته با هم پیدا می کند که می تواند در قالب سوالات زیر طرح شود:
اهداف تحقق بخش جامعه الگوی اسلامی چیست؟ و در تحقق کدام اهداف عقب افتادگی بیشتری داریم؟
منابع بالفعل و بالقوه در اختیار ما چیست؟ و چگونه مصرف می شود؟
روش های موجود مصرف منابع، در چه عرصه هائی دارای نقص و کاستی است و چگونه می توان آنرا اصلاح کرد؟
بدیهی است که برای شناخت صحیح منابع و آسیب شناسی روش ها، عادات و رفتارهای موجود در جریان مصرف منابع، لازم است قبل از هرچیز در چارچوبی منطقی، خصوصیات جامعه اسلامی مورد بحث قرار گیرد.
برای آنکه دامنه بحث ها بیش از اندازه لازم باز نشود، توصیه می شود با توجه به سند چشم انداز و بهره گیری از بیانات حضرت امام(ره)، مقام معظم رهبری و شخصیت هائی چون استاد مطهری کلیات و چارچوبی را برای حرکت جامعه اسلامی استخراج نمائید و براین اساس شناسائی منابع بالقوه و بالفعل پیرامون هر فرد و جامعه در ایران امروز را فهرست نمائید.
اگر این دو محور در مرحله اول با اجمال و در حد کلیات عبور شود و براساس آن بصورت موضوعی آسیب های الگوهای غلط مصرف در بخش های مختلف سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی مطرح شود و در هر مورد مثال های متنوعی ارائه شود، انتظار است که در این شیوه از ورود در بحث، نگرش تازه ای در هنرمندان بویژه نسل هنرمندان جوان بوجود آید و این عزیزان با خلاقیت خود ایده های تازه ای را مطرح کنند.
برای آنکه این جریان در یک مجموعه نشست و طرح مباحث نظری خلاصه نشود و به مرحله اقدام و عمل هم برسیم، براساس تجربه موارد مشابه، توصیه های زیر را مدنظر قرار دهید.
بحث هایی که در «هسته فکری» صورت می گیرد را تایپ نموده و در جلسات تخصصی هنرمندان توزیع و از آنها بخواهید نقد و نظر خود را ارائه دهند.
به موازات بحث های نظری، هنرمندان را تشویق به ایده پردازی نمائید. ایده های مفید و تازه را در جلسه هسته فکری مطرح و مواردی که مورد پذیرش قرار می گیرد در فرایند تولید قرار دهید.
برای آنکه این احساس در هنرمندان بوجود آید که این مسئله، موضوعی است مهم، جدی و تداوم خواهد داشت، تمهیدات لازم از جمله ارائه اخبار اقدامات و تولید نشریات اختصاصی مدنظر قرار گیرد و سعی شود آثار نشاط آور و مشوق اقدامات انجام شده در هر مرحله در اختیار هنرمندان همکار قرار گیرد.
با توجه به اینکه هر یک از آثار تولیدی تمرکز به حل الگوی مصرف در موضوعی خاص دارد به موازات ایجاد آمادگی در هنرمندان برای تولید آثار، با دعوت از مدیران و کارشناسان دستگاه های مختلف و مشارکت دادن آنها در تولید محتوا، همکاری آنها را در مرحله ساخت و پخش و انعکاس اثر به مخاطب خاص خود را برنامه ریزی نمائید.
توجه نمائید وقتی پدیده غلطی در فرهنگ عمومی یک جامعه نهادینه شده و شاخص ها نشان می دهد که این امر خاص خارج از نرم جوامع دیگر در جامعه ما نمود پیدا کرده است. در تحلیل ریشه ها و عوامل موثر در این موضوع به مجموعه بزرگی از عوامل بهم پیوسته برخورد می نمائید.
برای مثال اگر در تحلیل علل مصرف غلط یکی از منابع مهم پیشرفت یک جامعه یعنی استعدادها و توانمندی های نیروی انسانی یک جامعه به پدیده «پارتی بازی»، «رفیق بازی»، «باندبازی»،«تعصبات کور»، «هم شهری گری» برخورد گردید، در ریشه یابی این پدیده به عوامل زیر برخورد خواهید نمود.
۱) نارسائی های قوانین حاکم بر روش استخدام
۲) نارسائی های حاصل از روش های اعمال مردم سالاری در شکل گیری ساختار قدرت
۳) عدم باور به پاسخ گوئی به حق کشی ها در محضر الهی در بسیاری از افراد موثر در این مسئله
۴) آمادگی ذهنی توده مردم برای کنار آمدن با این پدیده های زشت فرهنگی
۵) ناامیدی از اصلاح این گونه معضلات در بین توده های مردم
۶) .....
آنچه از حاصل این ریشه یابی بدست می آید، اهمیت نقش اراده مدیران ارشد جامعه در حل این مسئله از یکطرف و خواست و همراهی اکثریت مردم برای حل موضوع است، این در حالی است که در عمل وقتی موضوع به فرد ذینفع می رسد، مقاومت نموده و اعلام می دارد که اصل مسئله را قبول دارم، ولی چرا حال که نوبت ما شد باید حرکت عملی شروع شود و چرا این اقدام از بالادست شروع نمی شود؟
اینجاست که اهمیت کار فرهنگی در قالب یک حرکت جمعی فراگیر در سطح جامعه، همزمان با ایجاد انتظار و فشار بر مسئولین اجرائی برای اصلاح قوانین و روش های اداره جامعه، تجلی می یابد.
در چنین شرایطی، اقشار جوان بویژه هنرمندان را باید با تکیه بر آموزه های دینی و بهره گیری از استدلال های عقلی متقاعد نمود تا هم خود قانع شوند و هم آثاری را خلق کنند که در مبارزه با همین اندیشه ها، بستر فرهنگی لازم را برای اصلاح این معضلات فراهم آورند.
توجه نمایند ما در حوزه هنری با مانع دیگری هم مواجه ایم و آن، افراط در نگاه هنرمندان در ضرورت نقد خصوصیات مدیران و عملکرد آن ها است و لذا مدیران حوزه هنری باید بتوانند با تحلیل اندیشمندانه خویش، ذهن هنرمندان جوان را به تعادل در ریشه یابی ها نزدیک نمایند.
افراط در نقد عملکرد کارگزاران حکومت در نظر هنرمندان می تواند ریشه های مختلفی داشته باشد که برحسب شرایط ذهنی هر یک از هنرمندان متفاوت است، در پاره ای موارد صحیح و امری ارزشمند و در پاره ای از موارد اشتباه و انحرافی است، عواملی که باعث این افراط در نقد کارگزاران حکومتی می شود عبارتند از:
استمرار ۲۵۰۰ سال حکومت پادشاهان ظالم و لزوم مبارزه با این ظلم در فرهنگ عمومی جامعه ایران در گذشته و باقی ماندن همان روحیات در مردم جامعه.
نیاز روحی و روانی بعضی از هنرمندان به جلب نظر مردم برای عرضه آثار هنری خود که در چنین فضای فرهنگی با نقد حکومت بدست می آید و آن ها را روشنفکر و شجاع معرفی می کند.
تعهد و دلسوزی توأم با احساسات عمیق در هنرمندان برای نجات محرومین جامعه که مستلزم انتقاد از رفتار های غلط مردان عالم سیاست است.
انتظار طبیعی مردم از فرهیختگان خود برای انعکاس حرف دلشان نسبت به عملکرد عناصر قدرتمند تر جامعه.
بنابراین باید اصل وجود نگاه انتقادی هنرمندان نسبت به عملکرد مدیران و کارگزاران حکومتی را مثبت تلقی نمود و آنچه را مورد انتقاد قرار داد، فراموشی نقش باورها و رفتار های غلط مردم در تداوم رفتار های غلط کارگزاران حکومتی است.
که البته در فراموشی عملکرد افراد عادی جامعه عوامل دیگری هم نقش دارد که عبارت است از:
عمیق نشدن اعتقاد و باور اینکه در جامعه ایران مردم سالاری حاکم است و تداوم بسیاری از رفتار های غلط در عملکرد مسئولین حکومت در همراهی کردن افکار عمومی با مدیران اجرائی است که در هنگام انتخابات ظاهر می شود.
بزرگنمایی نقش حکومت در هنگام جمع آوری رأی و وعده حل همه مشکلات جامعه و عدم تبیین نقش مردم در حل مشکلات از سوی کاندیداهای مجالس شورای اسلامی و ریاست جمهوری که این خود منشاء انتقال بیش از حد انتظارات مردم است به سازمان های حکومتی، این در حالی است که وقتی هم با مدیران سازمان های حکومتی بحث می شود، خیلی سریع به لزوم تحول در فرهنگ جامعه اشاره می کنند و دور بسته ای شکل می گیرد که باز کردن این دور، مستلزم حرکت نخبگان و فرهیختگان آزاده جامعه است و هنرمندان متعهد بخشی از این طبقه هستند.
همین طور که ملاحظه می شود، وجود این ابعاد پیچیده و متنوع است که باعث شده است مقام معظم رهبری این سال را به عنوان سال آغاز حرکت فرهنگی برای «اصلاح الگوی مصرف» اعلام کنند و لذا لازم است نهاد های مثل حوزه هنری به موازات تولید آثار کاربردی در مصداق های روزمره زندگی مردم اقدام به تولید آثار هنری دیگری برای رفع موانع فرهنگ عمومی در مسیر چنین حرکت هائی بنمایند، برای مثال، انتظار است، که با تولید نمایش نامه ها و فیلم های کوتاه دو معضل،
پذیرش مسئله از سوی افراد و انتظار اقدام از دیگران
افراط در نقد حکومت در نگاه هنرمندان و روشنفکران جامعه و فراموشی نقش افکار عمومی در اصلاح جامعه، مورد بحث قرار گرفته و با تولید آثار هنری برای اصلاح اندیشه خود هنرمندان و سایر اقشار جامعه مدنظر قرار گیرد.
در ادامه تدوین این دستورالعمل، لازم می بیند با ذکر نمونه هایی از موضوعات سه بحث اصلی، مسئله را بصورت دقیق تر باز نمایم.
۱) در موضوع مختصات جامعه مطلوب اسلامی، چارچوب کلی بحث را می توان مشابه موارد زیر شناسایی و فهرست نمود.
۱ـ۱) در جامعه اسلامی، همه تلاش های فردی و اجتماعی، مردمی، دولتی و حکومتی در حل مسائل فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، وقتی ارزشمند است که مقدمه ای باشد برای رشد و تعالی اخلاق و معنویت جامعه، و لذا اگر همین موضوع مورد پذیرش فرهنگ عمومی قرار گیرد، می توان فهرست طولانی از روش های غلط در مصرف منابع جامعه را شناسایی نمود و براساس آن تولید اثر کرد.
ـ تحقق خصوصیت فوق الذکر، مستلزم شناخت تاثیر فرهنگی سیاست ها، فعالیت ها، قوانین و روش های انجام امور در همه عرصه های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در فرایند تحولات مربوط به اخلاق و معنویت جامعه است که این همان مطلبی است که مقام معظم رهبری در چارچوب بحث «مهندسی فرهنگی» و «پیوست فرهنگی» انتظار دارند مورد توجه قرار گیرد و لذا تولید هر اثر هنری که بتواند مدیران و دستگاه های اجرایی را به وظایف خود در این زمینه واقف کند، گامی است بلند در «اصلاح الگوی مصرف» و درست استفاده کردن از منابع جامعه، مثال زیر به عنوان نمونه ای از ایده هائی که در این زمینه می تواند تولید شود و با مشارکت دستگاه های اجرائی، از هنر برای شعار سال استفاده شود، ارائه می گردد.
«اگر هنرمند دلسوز و فرهنگ فهمی از فضای ارتباطی اداره کل اقتصاد و دارائی استان بازدید نماید، می تواند حدس بزند که احتمالاً روش مالیات گیری موجود، افراد را به دروغ گوئی و مخفی کردن اطلاعات درآمدهای خود از دولت تشویق می کند و یا نحوه تعامل کارکنان اقتصاد و دارائی استان، به شکلی است که ضمن تلاش برای افزایش درآمد مالیاتی، مردم را از دستگاه های حکومتی عصبانی و گله مند می سازد، تا این مرحله، این ها حدس و گمان است، نتیجه گیری قطعی مستلزم، انجام تحقیق از سوی پژوهشگران ذیربط است، اگر در تحقیق، این نتایج حاصل شد، نشان می دهد که ما نمونه ای از اسراف منابع را پیدا کرده ایم، چرا که اگر در ظاهر درآمدهای دولت افزایش می یابد، اما بخشی از منابع را باید مجدداً صرف کنیم، تا با دروغ گوئی افزایش یافته از این طریق مبارزه و یا برای جلب رضایت مردم از حکومت در جای دیگری، بخشی از همین منابع را صرف نمائیم.
تا اینجا صورت مسئله مشخص می شود و مرحله بعد، آغاز می گردد و آن اینکه آیا این آثار منفی در ذات مالیات گیری است یا می توان با تمهیداتی، بخش مهمی از تشویق به دروغ گوئی را اصلاح و نارضایتی را کاهش داد. بدیهی است اگر هنرمند موضوع شناسی، بتواند با خلق آثار هنری مناسبی، اولاً کارکنان اقتصاد و دارائی را به برخوردهای محترمانه تر و صمیمانه تر تشویق کند، ثانیاً با جلب نظر آنها به اهمیت موضوع، آنها را به اصلاح روش های خود دعوت نماید و از سوی دیگر با تولید فیلم های مناسبی برای مودیان مالیاتی، آنها را در جریان محل های مصرف مالیات قرار دهد، می توان مدعی بود که بخش مهمی است از این معضل حل می شود.»
۲ـ۱) یکی دیگر از مختصات جامعه اسلامی، ضرورت داشتن استقلال بهمراه سرعت بالای پیشرفت علمی، فنی، اقتصادی و اجتماعی است، چرا که جامعه ای که مدعی الگوی تازه ای برای اداره جوامع بشری است باید در عمل اثبات نماید که الگوی مورد عمل جواب داده است، این مسئله هم ایجاب می کند دو اتفاق همزمان در همه عرصه ها مدنظر قرار گیرد.
۱) افزایش بهره وری و اثربخشی از منابع مورد مصرف، در جهت تحقق اهداف جامعه
۲) تلاش برای کشف منابع جدید
گرچه بحث بهره وری و اثربخشی، بیشتر در حوزه اقتصاد و صنعت مطرح می شود، اما این موضوع یک امر عام می باشد که در همه عرصه ها قابل طرح بوده و می توان در هر تصمیمی که بخشی از منابع جامعه مصرف می شود، موضوع چگونگی افزایش بهره وری را مدنظر قرار داد و با شناخت نقش دانش و فرهنگ نیروی انسانی درگیر با فعالیت های مرتبط با آن امر، از هنر برای اصلاح آن بهره گرفت. عرصه هائی که می تواند به عنوان مثال، توجه هنرمندان را به خود جلب نماید و به نگاه آنها در تبیین موارد «اسراف در بهره گیری از عمر و سرمایه انسان ها» اشاره نماید عبارتند از:
کمبود علاقه و جدیت در بین بخش بزرگی از دانشجویان برای افزایش دانش خود به جای کسب مدرک، که ریشه آن در تحلیل ها و برداشت های غلط از زندگی، شغل و تحصیلات در زندگی اجتماعی است.
پیداشدن شک و تردید در بین بسیاری از دانش آموزان پسر در سال اول و دوم دبیرستان در رابطه با اصل درس خواندن و نتایجی که این امر برای افراد و جامعه دارد، بواسطه برداشت های غلط از مفهوم درس خواندن و نتایج آن در بین نوجوانان
بازدهی پائین تشکیل بسیاری از جلسات اداری، بواسطه ضعف دانش جلسه داری در بین مدیران و کارشناسان نظام اجرائی کشور
نابودی بسیاری از سرمایه ها و تجربه های کشور بواسطه، ضعف ساختارهای سیاسی کشور که با جابجائی افراطی مدیران بعد از هر انتخابات حادث می شود.
۳ـ۱) یکی دیگر از مختصات جامعه اسلامی، پی گیری مستمر تحقق عدالت در مدیریت جامعه است.
عدالت با مفهوم جامع آن یعنی «هر چیز را در جای خود قرار دادن» که یکی از مصداق های بارز آن داشتن الگوی مصرف مناسب با جامعه اسلامی یا بحث درست مصرف کردن منابع جامعه است. داشتن نگرش عمیق و درخور این ویژگی ممتاز در نظام اسلامی در بین نخبگان جامعه اسلامی موجب می گردد بفهمیم که تجلی عدالت در مدیریت یعنی:
ـ براساس برنامه ریزی تصمیم گرفتن، چرا که با داشتن برنامه می توان بین اهداف بلندمدت و کوتاه مدت هماهنگی ایجاد کرد، با داشتن برنامه می توان توجه متعادل به ابعاد مختلف فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی جامعه داشت، با داشتن برنامه می توان مسائل مربوط به اقشار مختلف شهری، روستائی، زن و مرد، پیر و جوان، فقیر وغنی و .... را بصورت متعادل مدنظر قرار داد واز افراط و تفریط دور شد.
تجلی عدالت در مدیریت یعنی:
ـ براساس قانون حرکت کردن، زیرا حرکت در چارچوب قانون است، که علم، عقلانیت و تجربه های قبلی را به تصمیمات پیوند می زند، حرکت در چارچوب قانون است که مانع زیاده خواهی گروه ها و اقشار نزدیک تر به حاکمیت می شود، براساس قانون حرکت کردن است که شایسته سالاری در انتخاب ها عملی می شود که البته همه این مزایا منوط است به وجود فرایند قانون نویسی با کیفیت و عالمانه که در جای خود موضوع بحث دیگری است.
این موارد نمونه هایی بودند از سرفصل هائی که می توان ذیل شناخت مختصات جامعه اسلامی باز نمود و براساس آن به مصادیق اسراف و تبذیر در مصرف منابع جامعه پی برد. با توجه به ضرورت خلاصه نویسی، تکمیل بحث به نخبگانی واگذار می شود که همکاران محترم در حوزه هنری استان ها دعوت می کنند و در ادامه، بُعد دیگر مسئله یعنی منابع شناسی لازم برای اصلاح الگوی مصرف را باز می کنیم.
۲) منابع شناسی، یکی دیگر از ضرورت های اصلاح الگوی مصرف
همانطور که در نکات قبلی مشاهده نمودید، درک صحیح و جامع الاطراف از خصوصیات جامعه اسلامی از یک سو و شناخت کافی از مسایل امروز جامعه ایران، نگاهی بسیار متفاوت را برای شناخت منابع بالفعل و بالقوه موجود جامعه ایجاد می کند.
توسعه و اصلاح نگاه مدیران، کارشناسان و نخبگان جامعه نسبت به منابع کشور کار ارزشمندیست که می تواند ار رهگذر آثار هنری هنرمندان کشور تحقق پیدا کند، اما لازمه آن ابتدا اصلاح نگرش خود هنرمندان است.
برای توسعه و اصلاح نگرش هنرمندان، می توان از ابعاد مختلف به توضیح و تشریح انواع منابع موجود در جامعه پرداخت.
منابع یک جامعه و کشور را می توان در قالب های زیر توضیح داد.
۱ـ۲) منابع انسانی
شامل میزان جمعیت، ترکیب جمعیت، نحوه پراکندگی جمعیت در سرزمین، دانش نیروی انسانی، مهارت نیروی انسانی، استعدادهای بالفعل شده و بالقوه نیروی انسانی
۲ـ۲) منابع فرهنگی و اجتماعی
اگر جوامع مختلف را با هم مقایسه نمائید، مشاهده می کنید که جامعه ایران چه سرمایه های عظیم فرهنگی و اجتماعی در اختیار دارد که بدلیل ناشناخته ماندن آن برای مدیران جامعه نمی توانیم بصورت صحیح تمامی این ظرفیت ها را در خدمت توسعه و پیشرفت کشور قرار دهیم. هفت هزار سال سابقه تمدنی، بهمراه هزار و چهارصد سال سابقه مسلمانی موجب گردیده است ما شاهد وجود فرهنگی باشیم که از درون آن انقلاب اسلامی متولد می شود، نظام اسلامی تشکیل می شود و هر لحظه محکم و استوارتر به سمت برپائی، تمدنی جدید به پیش می رود، این فرهنگ در درون خود، نهادهای ارزشمندی را بوجود آورده و حفظ کرده و هم اکنون بصورت سرمایه ای ناشناخته در اختیار ما قرار داده است، دلبستگی به ایران اسلامی، روحیه سلحشوری و مبارزه برای حفظ استقلال کشور، احترام به نهاد خانواده و احساس نیاز به وجود خانواده، عشق و فدارکاری والدین نسبت به فرزندان خود، احترام فرزندان به پدر و مادر و بزرگترها، تعامل و رفت و آمد با اقوام و دوستان و .... سرمایه هائی است که بواسطه حضور ما در متن آن، درک نمی شود، در کنار این سرمایه های نرم افزاری، وجود میراث فرهنگی فیزیکی در تنوعی گسترده، سرمایه بزرگ دیگری است که هنوز نتوانسته ایم آنرا برای حل مشکلات فرهنگی و اقتصادی خود بکار گیریم.
۳ـ۲) منابع طبیعی
سرمایه بزرگ دیگر ما فهرست طولانی از انواع منابع طبیعی است که بواسطه تسلط درآمدهای نفتی، ناشناخته مانده است و همین نشناختن موجب اسراف و نابودی بسیاری از این منابع می شود.
کافی است که در یک مقایسه تطبیعی رفتار ما ایرانیان را با جنگل ها و مراتع طبیعی خود تجزیه و تحلیل نمائید و یا میزان بهره وری از منابع دریائی را با کشورهائی که مشابه ما مرز دریائی دارند مقایسه نمائید و یا به ظرفیت عظیم تنوع آب و هوائی کشور و گونه های متنوع گیاهی آن، و بهره برداری ها دیگران را از این سرمایه ملی تعقیب نمائید.
مصرف بی رویه آب، برق و نان چند نمونه از ده ها نمونه دیگر است که باید به موازات اصلاح الگوی مصرف در این موارد مورد توجه قرار گیرد.
۴ـ۲) منابع جغرافیایی
موقعیت خاص سرزمین ایران در جغرافیایی منطقه، نعمت خدادی بزرگی است که می توانسته و می تواند به عنوان مزیتی بزرگ منشاء قدرت و نفوذ در معادلات منطقه ای گردد که هم اکنون در مناسبات سیاسی جلوه هائی از آن را شاهد هستیم، اما می تواند بسیار فراتر از آن مورد استفاده قرار گیرد.
۵ـ۲) منابع حاصل از انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی
نقدهای آرمان گرایانه دائمی ما از وضع موجود که به جای خود امری ارزشمند و سازنده است، از بعد دیگری موجب شده است که بسیاری از مدیران و نخبگان جامعه، از مزیت تحقق انقلاب اسلامی و شکل گیری نظام جمهوری اسلامی غافل شوند. همین منابع عظیم فرهنگی است که بواسطه بهره گیری از ظرفیت های معنوی اسلام و نهاد هایی چون روحانیت، حوزه های علمیه، مساجد و هیأت های مذهبی موجب شد با رهبری رهبران بزرگی چون امام(ره) در بستری از ایمان و اعتقاد مردم، نظامی را پایه گذاری نمائیم که علی رغم همه مشکلات اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی که روزانه پیرامون آن به بحث و جدل می پردازیم، ما را در موقعیتی قرار دهد که قدرت های بزرگ در هر تحولی در منطقه و جهان روی دیدگاه ها و نظرات جمهوری اسلامی حساب باز کنند و بعضی از کشور ها از دریچه مخالفت با آن دشمنی و مبارزه نمایند و گروه دیگری با تعامل و نزدیکی از قدرت و ظرفیت آن بهره مند شوند و حال سوال اساسی این است که شیوه های مدیریت و روش های انجام امور ما، چه میزان از این منابع عظیم را توانسته اند در فرایند توسعه کشور به کار گیرند؟ و چه میزان از این منابع بواسطه ضعف های علمی، اعتقادی و ناآگاهی ها، بدون استفاده یا توأم با اسراف و تبذیر مورد بهره برداری قرار می گیرد؟ و اساساً چه برنامه ای برای تقویت و بازتولید این ظرفیت های فرهنگی و اجتماعی داریم؟
گرچه از زوایای دیگری می توان به شناخت منابع جامعه نگاه کرد و ظرفیت های ناشناخته دیگری را معرفی نمود، لیکن ادامه مباحث می تواند در جلسات نخبگان در حوزه هنری استان ها و مراکز هنری مرکز مورد تعقیب قرار گیرد و در اینجا بعد سوم موضوع مطرح می شود.
۳) روش های بهره گیری و مصرف منابع
بازکردن دید هنرمندان جوان به موضوع روش های تصمیم گیری در زندگی فردی و اجتماعی آحاد جامعه، بویژه نقشی که تصمیم گیری الگوها، نخبگان و مدیران جامعه در سرنوشت یک جامعه بازی می کنند، یکی دیگر از لوازم حضور جدی در پاسخ گوئی به انتظار مقام معظم رهبری در سال اصلاح الگوی مصرف است.
این بحث نیز می تواند در ابعاد مختلفی موضوع بحث و تبادل نظر قرار گیرد که اهم آن عبارت است از:
۱ـ۳) نقش دانش و عقلانیت در تصمیمات روزمره مردم جامعه
اصولاً شیوه های تربیتی و آنچه از فرهنگ هر جامعه به ارث رسیده، مردم متفاوتی را بوجود آورده است، هم اکنون نیز با مقایسه تطبیقی مردم مناطق مختلف کشور، می توان نمونه های واقعی از این موضوع را شناسائی و با ابزارهای هنری به معرفی آن پرداخت.
ـ مقایسه رفتار کویرنشینان و مردم پرتلاش یزد را در کار و تلاش عقلانی می توان با بسیاری از مردم مناطق دیگر مقایسه نمود و متوجه شد که ریشه های عدم توسعه و پیشرفت بعضی از استان ها در چه خصوصیاتی است؟
ـ مقایسه موفقیت های بزرگ بعضی از جوانان را که ریشه آن پشتکار در کسب دانش و بکارگیری آن است با شکست ها و ناکامی جوانانی که وجه غالب تصمیمات آن ها مبتنی بر احساسات بوده است، نمونه دیگری از موضوعات قابل انعکاس در آثار هنری است.
ـ مقایسه عملکرد مدیران علم محور با مدیران سیاست زده و تاثیری که این تفاوت ها در نابودی منابع جامعه دارد، عرصه مهم دیگری است که می تواند با شناخت کافی و بهره گیری از هنر طنز مورد توجه قرار گیرد.
۲ـ۳) نقش دانش و بهره گیری از تجربه های بشری در مدیریت سازمان های مختلف
یکی از پدیده هائی که بسیاری از منابع جامعه را تخریب و یا با بهره وری بسیار اندک روبرو می سازد، تفاوت شیوه های مدیریت در بخش های مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی است مطالعه در این موضوع، عرصه مهمی را برای خدمت به اصلاح الگوی مصرف جامعه باز می کند.
مقایسه تطبیقی شیوه های تصمیم گیری در علوم پزشکی و مهندسی با شیوه های تصمیم گیری در حوزه های سیاسی و فرهنگی و سازمان هائی که در این عرصه ها به فعالیت مشغول هستند، مسئله را روشن می سازد.
گرچه می توان فهرستی طولانی از ضعف ها و کاستی های مدیریتی در حوزه های مهندسی و پزشکی را نیز برشمرد، اما وقتی مقایسه می کنیم که چه روندی برای ساخت یک سد یا تولید یک دارو یا عرضه یک خدمت پزشکی به بیماران طی می شود با روندی که در تولید آثار هنری، یا ارائه یک خدمت فرهنگی یا انجام یک فرایند انتخاباتی، یا در جریان گزینش شعارهای انتخاباتی صورت می گیرد، متوجه عمق فاصله ها از جهت بهره گیری از علوم و تجربه بشری خواهیم شد، شاید ذکر مثالی کاربردی بتواند زمینه را برای آغاز تحولی در این بخش باز نماید.
«اگر روند تولید یک دارو برای درمان یک بیماری جسمی در علم پزشکی مورد مطالعه قرار گیرد، ملاحظه خواهد شد از آغاز طرح یک فرضیه که حاصل مطالعات اولیه علمی و یا کشف این مسئله در تاریخ علم پزشکی در مناطق مختلف جهان است، مشاهده می کنیم که باید رابطه ای علمی را بین دارو و عوامل بیماری زا توضیح داد و پس ازاین مرحله است که داروئی ساخته می شود و روی انواع حیوانات تست می شود و با پاسخ دادن آن از مراجع علمی ذیربط برای آزمایش روی یک نمونه ای علمی از انسان ها، مجوز کسب می کند، بعد از این مرحله است که متناسب با نوع دارو، چند سال مرحله تست و بررسی پی آمدهای دارو روی اصل بیماری و سایر اعضاء بدن انسان ها مورد مطالعه قرار می گیرد، تا بالاخره مجوز ورود در بازار را پیدا کند، تازه در آن مرحله، همراه هر دارو لیستی از آثار مخرب احتمالی برای افراد مختلف ذکر می شود و توصیه می شود که در صورت بروز این آثار، بلافاصله با پزشک خود تماس برقرار کنید.»
« اگر موضوع مشابه ای را در عالم فرهنگ مورد بررسی قرار دهید، فرض کنید هنرمندی دعوت شده است تا فیلمی بسازد که مخاطب پس از دیدن آن نسبت به آسیب ها و خطرات اعتیاد واقف گردد و اراده او در ترک اعتیاد تقویت شود و حالا مشابه سازی نمائید رفتار نویسنده و کارگردان تولید این اثر هنری را با کاری که در جریان تولید دارو عمل می شود.» اگر قرار باشد با همان شیوه علمی تولید دارو به این موضوع نگاه شود، قاعدتاً باید این کارگردان و نویسنده فیلم نامه مسیری به شرح زیر را طی کند.
ـ ابتدا علل بوجودآمدن اعتیاد را در معتادین شناسایی نماید.
ـ آثار و پی آمدهای اعتیاد را در زندگی فردی، اجتماعی، اقوام، آشنایان و کل جامعه را تحقیق و مطالعه نماید.
ـ با دعوت از روانشناسان، پزشکان مرتبط نسبت بین فهم، درک و احساسات معتاد را با سازوکارهای جسمی و بیولوژیک او را بررسی نماید، چرا که در بسیاری موارد ممکن است به لحاظ عقلی و احساسی اراده ترک اعتیاد بوجود آید، اما ظرفیت های جسمی فرد اجازه چنین تصمیمی را ندهد.
ـ با مشورت با روانشناسان تربیتی، چگونگی نفوذ در فکر واندیشه و تصمیم افراد معتاد را بشناسد.
ـ با تشکیل یک موقعیت پژوهشی تعدادی مخاطب را به عنوان نمونه انتخاب و با نمایش اثر، اثر بخشی آن را ارزیابی نماید و کشف کند چند درصد تاثیر می پذیرند، این تاثیر چه بخشی از مشکل را حل می کند، آثار مثبت و منفی جانبی نمایش این فیلم روی افراد سالم جامعه چیست؟
ـ آیا پخش این فیلم با روال های عادی مورد استقبال مخاطبین مورد نظر قرار می گیرد. یا باید تمهیداتی اندیشیده شود؟
ـ بعد از دریافت پاسخ این سئوالات در صورت پیشی گرفتن آثار مثبت آن، مجوز پخش داده شود.
ـ اگر فیلم بازگشت سرمایه اقتصادی ندارد اما مورد استقبال مخاطب خاص خود قرار می گیرد از چه محلی باید تامین اعتبار شود؟
ـ بعد از پخش فیلم نیز در سطح جامعه، بار دیگر آثار و پی آمدهای آن مورد ارزیابی قرار گیرد تا در تولید آثار بعدی مدنظر قرار گیرد.
با توجه به این مثال، می توان فرایندهای فعالیت های فرهنگی و هنری جامعه را با وضعیت مشابه در حوزه های پیشرفته ای مثل پزشکی مقایسه نمائید، تا در خود فعالیت های فرهنگی، تعداد زیادی از موارد اسراف و تبذیر را شناسائی نمائید.
بطور طبیعی طرح این گونه مطالب موجب ایجاد یک سلسله گله مندی در بعضی از هنرمندان امروز جامعه ما می شود که از جمله آن طرح این سئوال است که:
ـ آیا درست است که جریان خلق و عرصه هنر را با دارو و ساختمان مقایسه نمائیم؟
پاسخ این است که منظور از این مقایسه، میزان استفاده از علم و تجربه های قبلی بشری است در خلق یک خدمت است و گرنه ماهیت فرهنگ و هنر بسیار پیچیده تر از این مباحث است.
و یا اینکه آیا اگر هنرمندی بخواهد چنین روالی را طی کند، مدیران فرهنگی جامعه آماده تامین منابع آن هستند؟
پاسخ روشن است، غرض از طرح این موضوع، فقط نشان دادن کمی مراجعه جامعه هنرمندی به تجربیات و دانش علمی نیست، بلکه مشکل بزرگتر، دوری مدیران فرهنگی از دانش مناسب برای انجام وظایف خود می باشد.
و یا اینکه آیا اساساً، حاکم شدن چنین نگاه هائی بر فرایند تولید آثار فرهنگی و هنری، رشد، نوآوری و خلاقیت را در عالم هنر مانع نمی شود و جریان سانسور موجود را تقویت نمی نماید؟
پاسخ این است در همه زمان ها و مکان ها سانسور خود را بر روند تولید آثار تحمیل می کند، بخشی از سانسور حاصل کمبود دانش خود هنرمند در جریان تولید هنر و بخشی تحمیل سلائق و پیش فرض های غیرعلمی دستگاه های نظارت کننده، بخشی از آن حاصل تفاوت منافع فردی و اجتماعی است و لذا بنظر می رسد، اگر در جریان تولید آثار هنری در کنار خلاقیت و نوآوری هنری تجربه های علمی وارد شود، در عمل بسیاری از اختلافات و سانسورهای بی جا حذف خواهد شد.
جدا از این مسائل، هنرمندان را می توان دعوت کرد که با همین میزان دانش و تجربه خود روی اثربخشی بسیاری از فعالیت های فرهنگی و هنری کشور مطالعه کنند تا دریابند چگونه بسیاری از مداخلات سیاسی، کاستی های علمی، تامین منابع بدون نظارت عالمانه از سوی حکومت، موجب شده بازدهی و اثر بخشی فعالیت های فرهنگی و هنری در حداقل ممکن باشد و همین امر سبب شود که تأمین منابع جدید برای فعالیت های بیشتر فرهنگی و هنری با شک و تردید روبرو شود.
همانطور که ملاحظه شد، روش های تصمیم گیری در مصرف منابع جامعه از تصمیمات کلان در عرصه مدیریت ارشد جامعه شروع تا به تصمیمات روزمره عادی زندگی مردم می رسد و می توان در تمامی این سطوح، کاستی هایی را شناسایی و موضوع تولید آثار هنری قرار داد. این تصمیمات از سوی دیگر در عرصه های مختلف اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی قابل ارزیابی است و نباید صرفاً مصرف منابع را در حوزه اقتصاد تعقیب نمود، چرا که بسیاری از اسراف ها و تبذیرها حاصل ضعف دانش و ناکارآمدی بعضی از مدیران است که حضور آن ها حاصل تصمیمات غلط در عرصه های سیاسی است، همانطور که در اصل این حرکت و اعلام سال اصلاح الگوی مصرف قبول کرده ایم که نمی توان صرفاً با اصلاح روش های اقتصادی مسئله را حل کرد و باید در کنار اصلاح روش ها و روابط عرصه اقتصاد روی فرهنگ جامعه نیز اقدام نمود.
علی ایحال آنچه تاکنون مورد بحث قرار گرفت توضیح یک الگوی عمومی مطابق مدل زیر بود.
تا روشن شود دامنه این بحث می تواند در چه عرصه هایی وارد بشود و باید مواظبت نمود که تنگ نظری و عدم شناخت ها از مسئله به این مهمی، در صرفه جویی در مصرف آب، برق، کاز و نان خلاصه نشود.
در پایان باید بر این نکته تأکید شود که مطالب مطرح شده در مباحث فوق الذکر در فاز اول باید در هسته های فکری مورد بحث قرار گیرد، اما به موازات پی گیری مباحث نظری، می توان ایده هایی را برای تولید آثار مرتبط مدنظر قرار داد تا کسب تجربه در دنیای عمل نیز حاصل شود. برای نمونه تعدادی از موضوعات مرتبط با اصلاح الگوی مصرف پیشنهاد می شود.
۱) تولید یک تئاتر سیار برای حضور در دبیرستان ها به منظور قانع سازی دانش آموزان پسر در درس خواندن تا از تخریب بخش مهمی از عمر جوانان کاسته شود.
۲) تولید یک تئاتر سیار برای حضور در دبیرستان های دخترانه به منظور طرح محترمانه و مؤثر برای توجیه دختران در حفظ پوشش اسلامی تا از رشد بسیاری از مشکلات اجتماعی جلوگیری شود.
۳) تولید فیلم های کوتاه طنز برای پخش در جلسات اداری برای تذکر به مدیران کل در تعامل با کارمندان و مردم، از جهت فرار از دام تملق و چاپلوسی و پذیرش نقد مشفقانه برای بهره گیری بهتر و بیشتر از علم و تجربه جامعه در تصمیمات مدیران.
۴) تولید فیلم های کوتاه از پی آمد های بی نظمی مردم در عبور و مرور در نابود سازی منابع کشور.
۵) تولید فیلم های کوتاه از مشاغلی که در جامعه در تولید ثروت نقش دارند و مقایسه تطبیقی با مشاغلی که نقش مخرب در اقتصاد جامعه ایفاء می کنند.
۶) تولید فیلم های کوتاه از حاکمیت منافع در تصمیم گیری بعضی از پزشکان در انجام اعمال جراحی غیرضروری برای پخش در جلسات داخلی پزشکان به منظور کاهش خسارت های مالی و انسانی جامعه.
۷) تولید فیلم های مستند از نحوه نامگذاری فروشگاه ها در تابلو های شهری و نشان دادن بی هویتی و تخریب های فرهنگی این تابلوها نسبت به هویت ایرانی و اسلامی.
۸) تولید قصه های مناسب برای هدایت کودکان و نوجوانان برای تقویت فکر و مشورت در موقع تصمیم گیری در زندگی روزمره.
۹) تولید قصه های مناسب برای جوانان در عرصه های تصمیم گیری در تصمیمات بزرگ زندگی همچون ازدواج، انتخاب شغل، انتخاب رشته تحصیلی، انتخاب مشی زندگی.
در پایان انتظار داریم، با حرکت آگاهانه همکاران در سرتاسر میهن اسلامی، کارنامه ای مناسبی را در این حرکت ارزشمند تهیه و به رهبر گرامی و ملت ایران تقدیم نمائیم.
