از سگباني تا سلطنت‏

روزي هارون‏الرشيد در خلوتخانه خود قرآن مي‏خواند، به اين آيه رسيد كه از قول فرعون حكايت مي‏كند كه به بني‏اسرائيل گفت: «اي قوم آيا ملك مصر از آن من نيست، با اين جويهاي آب روان كه از زير كاخ مي‏گذرد؟» فرعون ستمگر با اظهار قدرت پوشالي خود بدينوسيله مي‏خواست پايه‏هاي استعمار و استثمار خودش را مستحكم نمايد. هارون اعيان مملكت را به حضور خود خواست و گفت: فرعون عجب مرد پستي بوده و دون همتي خويش را با مباهات به مصر و رود نيل ظاهر ساخته است. من در نظر دارم مصر را كه يكي از استانهاي مملكت و امپراطوري پهناور من است، به فرومايه‏ترين افراد دنيا واگذار كنم. دستور داد كه هزار نفر در تمام مملكت بگردند و از همه كس زبونتر و پست‏تر پيدا كنند و به حضورش بياورند، هزار نفر سواره به مدت چهار ماه در اطراف مملكت گردش كردند و آنطوريكه مي‏خواستند كسي را پيدا نكردند، مگر يك نفر بنام «طولون» و او شبانه روز در ميان خرابه‏ها بسر مي‏برد و با سگها همدم بود و در يك سفال شكسته با سگها غذا مي‏خورد، و سگها در بغلش مي‏خوابيدند، هرگز روي و لباس خود را نشسته بود، و موي و ناخن نچيده بود، هميشه در ميان لباسهاي كهنه و خرقه‏هاي چركين و پاره بسر مي‏برد. خبر به هارون دادند، هارون دستور داد با همين وضع او را به نزدش برند. طولون را با همان لباس و همان وضع و سگهاي ولگرد، سفالهاي شكسته پيش هارون آوردند، وي از آن هيئت و سر و وضع تعجب كرد و فرمان داد: او را به حمام ببرند و لباس شاهانه بر او بپوشند. او را به حمام بردند و سرش را تراشيدند، شارب و ناخنش را چيدند سر تا پايش به طور شايسته‏اي پوشاندند و با هيئتي آراسته نزد هارون حاضر ساختند. هارون او را مردي خوش صورت ديد و از مهابت وي خوشش آمد. با او آغاز سخن كرد سخنهاي موزون و سنجيده شنيد. بطوريكه همه حاضران از سخنان او حيران ماندند. هارون در همان مجلس نشان حكومت مصر و توابع را به طولون سگباز اعطاء نمود. طولون رهسپار مصر شد و مدتي به استقلال در مصر حكومت كرد و بساط عدل و داد و رعيت‏پروري بداد و رسمهاي نيكو برقرار ساخت.

گفتني هاي تاريخ علي سپهري اردستاني