ماه خدا

وقتی به یک ضیافت دعوت می شویم خودمان را متناسب با آن ضیافت را آماده می کنیم. شیوه پوشش، آرایش ظاهری و رفتار ما می بایست مناسب با آن مراسم باشد. ماه مبارک رمضان نیز یک مهمانی معنوی است. از آن جا که روزه دار در ماه مبارک رمضان به ضیافت الهی دعوت شده است، طبیعى است که مقدّمات حضور در این ضیافت نیز باید متناسب با آن باشد.
امام رضا (ع) در این باره خطاب به اباصلت فرمود: ... اى اباصلت، بیش تر روزهاى ماه شعبان گذشت و این آخرین جمعه آن است. تقصیرات خود را در آن چه از آن گذشته جبران نما و به چیزى که به تو سود مى رساند روى آور. دعا، استغفار و تلاوت قرآن را بسیار نما و از گناهان خود نزد خدا توبه کن، تا ماه خدا به سوى تو رو آورد، در حالى که براى خداوند عزّ و جلّ خالص شده باشى، و هیچ امانتى بر گردنت نباشد جز آن که ادا نموده باشى و در دلت کینه مؤمنى نباشد، مگر آن که از دل خارج کرده و هیچ گناهى نباشد، جز آن که از دل زدوده باشى و از خدا بترس..." 1
ماه رمضان که از راه می رسد، همه جا را عطر خدا فرا می گیرد. هر کس در حد و اندازه خودش، تلاش می کند تا از این مهمانی بهره مند شود. گناه کردن ها کم می شود. جرائم کاهش می یابد. نوای ربنا در گلدسته های شهر می پیچد. امام رضا (ع) در خصوص ماه رمضان از پدران بزرگوارشان علیهم السّلام از حضرت علی علیه السّلام نقل کردند که حضرت رسول صلّی الله علیه و آله فرمودند: " ماه رمضان ماه بزرگی است، خداوند در آن ماه، خوبی ها را زیاد می کند و بدی ها را از بین می برد و درجات را بالا می برد؛ هر کس در این ماه صدقه ای بدهد، خداوند گناهانش را می آمرزد، و هر کس به بندگانش نیکی کند، خداوند او را می آمرزد و هر کس در این ماه خوش اخلاق باشد، خداوند او را می آمرزد، و هر کس در این ماه خشم خود را فرو برد، خداوند او را می آمرزد و هر کس در این ماه صله رحم کند، خداوند او را می آمرزد. سپس حضرت صلّی الله علیه و آله فرمودند: این ماه مثل سایر ماه ها نیست، هر وقت به شما رو کند، با رحمت و برکت رو می کند، و وقتی از شما جدا شود، با بخشش گناهان دور می شود؛ این ماه ماهی است که خوبی ها در آن زیاد می شود و کارهای نیک در آن مورد قبول است. هر کس از شما برای خدا دو رکعت نماز نافله بخواند، خدا او را می بخشد. سپس فرمود: بدبخت کسی است که این ماه تمام شود و گناهانش بخشیده نشود و هنگامی که نیکوکاران، پاداش های خدای کریم را دریافت می کنند، زیان کرده باشد".2


1- وسائل الشیعه، ج 7، ص 218.
2- فضائل الأشهر الثلاثه، ص73.

پاک کردن دل با توبۀ صادقانه

پیامبر گرامی اسلام صلّی الله علیه و آله می فرمایند: «ماه رمضان، ماه خدا و ماه توبه است.»1

تلاوت قرآن

امام رضا علیه السلام فرموده اند: «هر کس در ماه رمضان یک آیه از کتاب خدا را قرائت کند، مثل این است که درماه های دیگر، تمام قرآن را بخواند.»2

انجام کار نیک

رسول خدا صلّی الله علیه و آله فرموده اند: «ماه رمضان، ماه خدا و ماهی است که در آن، [ثواب] نیکی ها دوچندان خواهد بود.»

افطارى دادن به روزه داران

پیامبر خدا صلّی الله علیه و آله فرمودند: «هر کس یک مؤمن روزه‏دار را در ماه مبارک رمضان افطارى دهد، پاداشى برابر با آزاد کردن یک بنده نزد خدا دارد و این عمل، باعث آمرزش گناهان گذشتۀ او نیز خواهد بود.»3

احیاء شب قدر

امام کاظم علیه السلام فرمودند: «هرکه در شب قدر غسل و تا طلوع فجر شب زنده داری کند، از گناهان خارج شده است.»
روزه با اعضا و جوارح یعنی همان دوری از گناه
حضرت زهرا علیها السلام فرموده اند: «روزه دارى که زبان و گوش و چشم و جوارح خود را حفظ نکرده است، روزه اش به چه کارش خواهد آمد؟!»4

آداب و ثواب احیاء

شب قدر همچنان که از اسم آن پیداست، شب تقدیر است؛ شب سرنوشت است؛ بزرگ ترین و با ارزش ترین شب سال است. شب قدر یعنی شب توبه، شب بزرگی که فقط باید به رحمت خدا توجه داشت، شبی که سرنوشت یک سال انسان رقم می خورد. شب قدر، شب نزول قرآن است و عبادت در آن، برتر از هزار ماه است. در این شب، فرشتگان و روح به زمین فرود می آیند و سرنوشت انسان ها را رقم می زنند و آنچه را که برای انسان ها مقدّر می شود، به امضا و تأیید امام زمان علیه السلام می رسانند.

بیدار بمان و عبادت کن

پیامبر خدا صلّی الله علیه و آله فرمودند: «کسی که شب قدر را برای عبادت بیدار بماند و باایمان و صابر باشد، خداوند، گناهان گذشته اش را می آمرزد .»5

کارهای خوب

امام باقر علیه السلام فرمودند: « انجام کارهای نیک مثل نمازخواندن و زکات دادن و... در شب قدر، بهتر است از انجام کار نیک در هزار ماه که در آن ها شب قدر نباشد.»

خدا فراموش نشود

پیامبر اعظم صلّی الله علیه و آله فرمودند: «حضرت موسى علیه السلام در مناجات خود با خدا عرض کرد: ‘...خدایا، من خواهان درختان و میوه هاى بهشت هستم.’ خداوند سبحان فرمود: ‘این نعمت براى کسانى است که در شب قدر به تسبیح مشغول اند. »6

خواندن نمازِ شبِ قدر

پیامبر اعظم صلّی الله علیه و آله فرمودند: «کسی که در شب قدر، دو رکعت نماز بخواند و در هر رکعت، بعد از حمد، هفت مرتبه «سورۀتوحید» قرائت کند و پس از اِتمام نماز، هفتاد مرتبه «استغفر الله و اتوب الیه» بگوید،... [خداوند] ملائکه اى می فرستد تا حسنات او را تا سال دیگر یادداشت کنند و مَلَک دیگرى را مأمور می کند تا در بهشت براى او درختانى غرس کند (در زمین بِکارد) و قصرهایى بنا سازد که نهرهایى در آن جارى باشد... .»7

از بلاها دور شو!

امام صادق علیه السلام فرمودند: «کسی که در ماه رمضان صدقه اى بدهد، خداوند سبحان، هفتاد نوع بلا و گرفتارى را از او دفع خواهد کرد.»8

قرائت قرآن فراموش نشود

امام صادق علیه السلام فرمودند: «کسی که در شب قدر (شب بیست و سوم ماه مبارک رمضان)، دو سورۀ عنکبوت و روم را بخواند، به خدا سوگند، او بدون ِاستثنا، اهل ِبهشت است.»9

زیارت امام حسین علیه السلام

امام صادق علیه السلام فرمودند: «کسی که شب بیست و سوم ماه مبارک رمضان، کنار قبر امام حسین علیه السلام باشد و دو رکعت یا آن مقدارى که برایش مقدور باشد، نماز بخواند و از خدا درخواست بهشت کند و از آتش دوزخ به خدا پناه ببرد، خداوند خواسته اش را اجابت خواهد کرد.» 10


1-بحار الأنوار، ج96، ص34.
2- بحار الأنوار، ج93، ص346.
3- من لا یحضره الفقیه، ج2، ص134.
4- بحار الأنوار، ج٩٣، ص٢٩۵.
5- مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج7، ص458.
6- مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج7، ص456.
7- مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج7، ص455.
8- بحار الأنوار، ج96، ص167.
9- بحار الأنوار، ج95، ص66.
10- بحار الأنوار، ج95، ص66.

ماه خدا

ماه مبارک رمضان، اثرگذارترین ماه در زندگی انسان‌هاست. این ماه می‌تواند همه زنگارها را از دل انسان روزه‌دار بزداید؛ همه ویژگی‌های ناشایست را از پیرامون قلب شخص بپیراید و او را از مقربان آستان پروردگار قرار دهد. ماه مبارک رمضان، اثرگذارترین ماه در زندگی انسان‌هاست. این ماه می‌تواند همه زنگارها را از دل انسان روزه‌دار بزداید؛ همه ویژگی‌های ناشایست را از پیرامون قلب شخص بپیراید و او را از مقربان آستان پروردگار قرار دهد. در حقیقت، دلایل اثرگذاری ماه مبارک رمضان را می‌توان چنین برشمرد:

1.گرسنگی

گرسنگی و گاهی معده را از غذا خالی داشتن، افزون بر آنکه بر سلامتی جسمانی انسان تأثیر فراوانی دارد، نقش فراوانی در تعالی روحی، رشد معنوی، توفیق در سیر و سلوک و پیروزی در مبارزه با نفس اماره و نیز در زدودن پرده‌های ظلمانی از برابر قلب آدمی دارد. حضرت علی می‌فرماید: «گرسنگی، چه کمک خوبی است برای دفع بد مستی نفس [اماره] و شکستن عادت [نابجای] آن.»1

2. در غل و زنجیر بودن شیاطین

بر اساس حدیثی از رسول گرامی اسلام «شیطان‌ها در این ماه [مبارک رمضان] به بند کشیده شده‌اند. از خداوند بخواهید که آنها را دیگر بر شما مسلط نگرداند».2
بدیهی است که شیاطین، دشمنان شماره یک انسان‌ها هستند و آشکار است که نبرد با دشمنی که در بند است و چندان توان مبارزه ندارد، بسی آسان‌تر از جهاد با دشمنی است که کاملاً آزاد و رها از هرگونه بند و زنجیر است.

3. پاداش فوق‌العاده عبادات در این ماه

ماه مبارک رمضان، کار روزه‌دار را بدان جا می‌کشاند که نفس او را تسبیح و خواب او را عبادت، و پاداش نماز و تلاوت قرآن او را چند برابر می‌کند و به شدت در روح و جان او اثر مثبت می‌گذارد و او را بسی متفاوت‌تر از ماه‌های دیگر، به سوی تعالی و کمال، رهنمون می‌دارد.

4. یادآوری عملی توانایی‌های معنوی انسان در کنترل غرایز

ماه رمضان، ماه عنان‌گیری نفس اماره و مهار غرایز است. معمولاً آدم‌ها به دلیل جاذبه و قدرت غرایز، خود را از مقابله با آن ناتوان می‌بینند. به همین دلیل، امید چندانی به پیروزی خویش در مهار زیاده‌خواهی‌های غرایز ندارند. این در حالی است که ماه رمضان، عملاً به او می‌آموزد که مهار غرایز، کاری شدنی و عملی، در خور طاقت و توانایی انسان‌هاست و بر اثر این یادآوری به آنها و وادار کردن آنان به تمرین عملی در این‌باره، آنها را از توانمندی بالایشان برای پیروزی در این کار، با خبر می‌سازد.

5. سحرخیزی

یکی از برکت‌های ماه مبارک رمضان، توفیق سحرخیزی برای روزه‌داران است. ماه رمضان، دریچه توفیق «سحرخیزی» را به روی روزه‌داران می‌گشاید و زمینه بهره‌بردن از فیض‌های فراوان سحرگاهان و برپا داشتن عبادت پرفیض نماز شب را برای بیداران در این لحظه‌ها فراهم می‌آورد.
آیت الله میرزا جواد ملکی تبریزی در این‌باره می‌گوید:
آنچه در فضیلت نماز شب و سحرخیزی رسیده، بسیار است و کسانی که از مقامات دین به جایی رسیده‌اند، همه آنها از شب‌خیزان بوده‌اند.3
امام صادق فرمود: «نماز شب موجب رضای پروردگار و دوستی فرشتگان است. سنت پیامبران، نور معرفت و ریشه ایمان است. آسایش بدن‌‌ها و ناخوشایند شیطان است. اسلحه مؤمن، موجب پذیرش دعا، قبولی اعمال و برکت در روزی است».4


1 - غرر الحکم و دررالکلم، ج 6، ح 9942، ص 166.
2- شیخ صدوق، امالی، ص 153
3- میرزا جواد ملکی تبریزی، رساله لقاء الله، صص 165 و 166.
4- رساله لقاء الله، ص 173.

از پشت پنجرة اتاقم به آسمان نگاه می کنم. آسمان به سرخی می زند و کبوترها در آغوشش به بدرقه ی خورشید می روند. می روم توی حیاط، کنار، حوض فیروزه ای رنگمان می نشینم و وضو...

از پشت پنجرة اتاقم به آسمان نگاه می کنم. آسمان به سرخی می زند و کبوترها در آغوشش به بدرقه ی خورشید می روند. می روم توی حیاط، کنار، حوض فیروزه ای رنگمان می نشینم و وضو می گیرم تا به رسم مادربزرگ دو رکعت نماز شکر بخوانم. چشمم که به گوشه ی حیاط می افتد، سینه ام تنگ می شود. جای مادربزرگ چقدر خالی ست.
امروز آخر شعبان است و امشب اول ماه مبارک رمضان؛ غم عجیبی در دلم نشسته، از خودم دلگیرم که روزهای پربرکت و شب های عزیزی گذشتند و من فقط از کنارشان با لبخند گذشتم.
سجاده ام را کنار درخت انجیر پهن می کنم، درست جای همیشگی مادربزرگ و ذل می زنم به آسمان، عجب غروب زیبایی!
نفسی عمیق می کشم و به خودم قول می دهم که از ثانیه به ثانیه ی روزها و شب های رمضان استفاده کنم.
ناگهان یاد سخنان حضرت علی (ع) می افتم و مو به تنم سیخ می شود؛ زبانم را گاز می گیرم و از خدا طلب بخشایش می کنم چرا که ایشان فرمودند: «نگوئید رمضان، زیرا شما نمی دانید که رمضان چیست؟ پس هرکس این گونه گفت، باید صدقه داده و برای کفاره این سخنش روزه بگیرد. بگوئید آن چنان که خداوند تبارک و تعالی فرمودند: «ماه رمضان (با احترام)».
صدای قرآن از گلدسته های مسجد به گوش می رسد. به نماز می ایستم، مادربزرگ را می بینم که از سینة آسمان نگاهم می کند و شیرین لبخند می زند. اشک توی چشمانم می نشیند و حلقه می شود. نسیم ملایمی صورتم را نوازش می دهد. صدای مادربزرگ توی گوشم می پیچد که از قول حضرت محمد (ص) می گفت: خداوند عزوجل در شب اول ماه رمضان می فرمایند:
«ای رضوان! ... درهای بهشت را بگشای و ای مالک! ... درهای جهنم را از برای روزه داران امت محمد (ص) ببند.
ای جبرئیل! ... به زمین فرود آی و شیاطین سرکش را به بند بکش و زنجیرشان کن؛ آن ها را در امواج دریاها بینداز تا روزه ی امت حبیبم را فاسد نکنند.
بهشت به خاطر ورود ماه رمضان از سالی تا سال دیگر آراسته و تزئین می شود. در شب اول نسیمی از عرش می‌وزد که برگهای درختان بهشت و کوبه های درها را به هم می زند، آوازی شنیده می شود که:
«ای رضوان! این چه شبی است؟»
رضوان جواب می دهد: «ای بهترین زنان زیباروی، این اولین شب ماه رمضان است که درهای بهشت برای روزه‌داران امت محمد (ص) گشوده شده است.»
قطره های اشک سنگین می شوند، از گوشه ی چشمانم سر می خورند و می غلتند روی گونه ام، می افتند روی گل های چادرم و میانشان گم می شوند. به سلام نماز که می رسم فاتحه ای برای شادی روح مادربزرگ می‌خوانم. چقدر دلم برایش تنگ شده.
یادش بخیر ...! اولین روزی بود که روزه گرفته بودم. گرسنگی و تشنگی امانم را بریده بود. نزدیک اذان سفره ی افطار را با کمک مادر چیدم و کنار سفره منتظر نشستم. مادربزرگ صدایم زد و گفت: «دختر گلم نمی خواهی نماز بخوانی؟»
گفتم: «حالا که اذان نگفتند؟! ... مگر گفتند ... ؟!»
لبخند زیبایی زد و دستی روی سرم کشید و گفت: «نه عزیزم! ... باید دو رکعت نماز شکر بخوانیم! ... زود باش ... تنبلی نکن دختر!»
با ابروهای گره کرده و غرولند کنان از جا بلند شدم و با هزار جان کندن وضو گرفتم؛ کنار مادربزرگ ایستادم و گفتم: «ما که هنوز چیزی نخوردیم که نماز شکر بخوانیم؟!»
مادربزرگ حسابی از ته دل خندید و گفت: «عزیزم امشب اول ماه مبارک رمضان است. این نماز شکر به خاطر این است که خداوند مهربان این ماه مبارک را قسمتمان کرد و اجازه داد تا ما هم روزه بگیریم»
خندیم و گفتم: «مادربزرگ! گرسنه ماندن و تشنه بودن هم شکر کردن دارد؟!» مادربزرگ اخم بانمکی کرد و گفت: «دخترم! نمی دانی روزه گرفتن چقدر برای سلامتی جسم و روح ما مفید است و ثواب دارد.
روزه روح آدم را بزرگ می کند و از گناه دور؛ روزه که فقط گرسنگی و تشنگی نیست! ... باید چشم، گوش، زبان، دست و پا ... حتی ذهن و قلب ما روزه باشد و از کارهایی که خداوند آن ها را حرام کرده دوری کند. همین باعث نزدیکی آدم ها به خداوند می شود و روح را از بدی ها پاک می کند ... فقط ما مسلمانها نیستیم که روزه می گیریم؛ تمام پیروان ادیان الهی قبل از ما روزه می گرفتند و می گیرند»
چشم هایم را کوچک کردم و با لحن کشداری گفتم: «مادربزرگ! خدا که این قدر مهربان و بخشنده است چرا راضی می شود بنده هایش روزه بگیرند و عذاب بکشند؟»
مادر که تا آن وقت روی سجاده اش نشسته بود و مشغول ذکر گفتن بود، از ته دل خندید و گفت: «دخترم! همان‌طور که مادربزرگ گفت؛ خداوند ما را خلق کرده و خودش بهتر می داند چه چیزی برای ما بهتر است.»
سال ها پیش در کتاب ابن طاووس خواندم، روزی مرد یهودی از حضرت محمد (ص) می پرسد: چرا روزه برای امت تو سی روز است و امت های دیگر باید بیشتر روزه بگیرند؟ حضرت فرمودند: «زمانیکه حضرت آدم از میوه ی درخت ممنوعه خورد. سی روز در شکمش باقی ماند سپس خداوند به نسلش گرسنگی و تشنگی را واجب کرد. اما این که شب ها می خورند لطفی است از جانب پروردگار» و این آیه را خواندند: «بر شما روزه نوشته شده همچنان که بر کسان قبل از شما، تا شاید تقوا پیشه کنید در روزهایی مشخص»
یهودی دوباره پرسید: «راست گفتی ای محمد! ... پاداش کسی که این ماه را روزه بگیرد، چیست؟»
حضرت فرمودند: «هیچ مؤمنی در ماه رمضان برای رضای خدا روزه نمی گیرد مگر این که خداوند هفت خصلت به او عنایت فرماید؛ گوشت حرام را در بدنش آب می کند، از رحمت خدا دور نمی شود، کفاره ی اشتباه پدرش حضرت آدم می شود، خداوند سختی جان دادن را بر او آسان می کند، از گرسنگی و تشنگی روز قیامت در امان است، خداوند آزادی و دوری از آتش جهنم را به او عطا می کند و در نهایت از غذاهای پاکیزه ی بهشتی به او می خوراند. گفتم: «مادربزرگ می شود چهار رکعت نماز شکر بخوانیم؟»
مادربزرگ و مادر، با چشم های گرد شده به هم نگاه کردند و زدند زیر خنده.