تاریخ تحلیلی اسلام

اجمالى از داستان دخترکشى اعراب در جاهلیت

در اینکه انگیزه این جنایت هولناک چه بود در روایات وتواریخ اختلاف است،و در قرآن کریم نیز یکجا انگیزه اینکارآنها را فقر و ندارى ذکر کرده که مى‏فرماید:
/...و لا تقتلوا اولادکم خشیة املاق نحن نرزقکم‏و ایاهم.../ (1) که البته این انگیزه اختصاصى به دختران نداشت،و هر فرزندى را در بر مى‏گرفت...ولى در جاى دیگر داستان رادر رابطه با دختران تنها ذکر فرموده و گوید:
/و اذا بشر احدهم بالانثى ظل وجهه مسودا و هو کظیم یتوارى من‏القوم من سوء ما بشر به، ایمسکه على هون ام یدسه فی التراب،الا ساء ما یحکمون/ (2) .
و در سوره تکویر فرماید:
/و اذا الموؤدة سئلت بای ذنب قتلت/ (3) .
و امیر المؤمنین علیه السلام نیز در این باره فرموده:
«فالاحوال مضطربة،و الایدی مختلفة و الکثرة متفرقة فی بلاءازل،و اطباق جهل،من بنات موؤدة،و اصنام معبودة،و ارحام‏مقطوعة،و غارات مشنونة...» (4)
و بگفته ابن ابى الحدید در شرح نهج البلاغه این عادت ناروادر میان قبیله بنى تمیم پیدا شد، و بگفته برخى دیگر در میان‏قبائل تمیم و قیس و اسد و هذیل و بکر بن وائل شایع شد و سبب‏آن نیز نفرین رسول خدا(ص)بود که درباره‏شان نفرین کرده‏فرمود:
«اللهم اشدد وطاتک على مضر،و اجعل علیهم سنین کسنی‏یوسف‏».
و بدنبال این نفرین بود که هفت‏سال دچار خشکسالى وقحطى شدند و کارشان بجائى رسید که کرک را با خون مخلوطکرده مى‏خوردند،و نام آن خوراک را«علهز»مى‏نامیدند،و درپى همان قحطى بود که دختران را بخاطر فقر و ندارى زنده بگورمى‏کردند...
و جمعى دیگر گفته‏اند:انگیزه اینکار فقر و ندارى،نبودبلکه غیرت و تعصب آنها بود،و سبب آن نیز آن شد که قبیله تمیم در یکى از سالها از دادن خراج به نعمان بن منذر(پادشاه‏حیره) خوددارى کردند،و نعمان نیز برادرش‏«دیان بن منذر»رابجنگ ایشان فرستاد و او نیز فرزندان و چارپایان آنها را بصورت‏اسیر و غنیمت گرفته به نزد نعمان برد،و پس از این ماجرا قبیله‏بنى تمیم به نزد نعمان رفته از او درخواست گذشت و ترحم کرده‏و او نیز بحال آنها رقت کرده دستور داد فرزندان اسیر آنها رابراى بازگشت نزد قبیله خود آزاد بگذارند به این شرط که هر یک‏از آن اسیران مایل بودند به نزد پدران خود بازگردند آنها را بازگردانند،و اگر هم مایل بودند نزد صاحبان خود بمانند آنها رامجبور به بازگشت نکنند...
و بدنبال این دستور همه دختران حاضر به بازگشت نزد پدران‏خود شدند جز دختر قیس بن عاصم که ماندن نزد صاحب خود که‏او را اسیر کرده بود را اختیار کرد و حاضر به بازگشت نزد پدرخود نشد.
قیس بن عاصم که چنان دید با خود عهد کرد که از آن پس‏هر دخترى که پیدا کند او را زنده بگور کند (5) و جمع بسیارى از قبیله بنى تمیم نیز در اینکار از او پیروى کردند...و این عادت‏زشت در میان ایشان پدید آمد (6) 1.
------------------------------------------
1- سوره انعام آیه 151.
2- سوره نحل آیه 58-59.
3- سوره تکویر آیات 8-9.
4- خطبه 187-نهج البلاغه
5- قیس بن عاصم از بزرگان قبیله تمیم و سخاوتمندان ایشان بوده که پس از بعثت‏رسول خدا(ص)به نزد آنحضرت آمد و مسلمان شد و گویند سى و سه فرزند داشته‏است،و روایاتى نیز از رسول خدا(ص)نقل کرده و در حدیث است که به رسول خدا(ص)عرض کرد:من هشت دختر را در زمان جاهلیت زنده بگور کردم اکنون‏چگونه اینکارم را جبران کنم؟فرمود:بجاى هر یک از آنها بنده‏اى آزاد کن.عرض‏کرد:من شتران زیادى دارم؟فرمود:بجاى هر یک از آنها شترى قربانى کن.
6- در حدیث است که صعصعه بن ناجیة بن عقال به نزد رسول خدا(ص)آمده وعرض کرد: من در زمان جاهلیت عمل صالحى انجام داده‏ام آیا براى من اکنون‏سودى دارد؟و چون رسول خدا(ص)سئوال کرد چه عملى انجام داده‏اى داستانى‏نقل کرد که خلاصه‏اش آن بود که من در آنروزگار دو شتر گم کردم و بدنبال آنها دربیابان مى‏گشتم و به چادرى برخوردم که پیرمردى در کنار آن نشسته بود و چون سراغ‏شترانم را از او گرفتم گفت:نزد ما است و من نزد او نشستم تا شترانم را بیاورند که‏در این وقت پیرزنى از خیمه بیرون آمد و آن مرد بدو گفت:
-چه زائیده؟اگر پسر است که در مال ما شریک است!و اگر دختر است که اورا دفن کنیم؟پیر زن گفت:دختر است،من که این سخن را شنیدم به آن مرد گفتم:
آیا این دختر را به من مى‏فروشى؟
پیرمرد گفت:مگر عرب فرزند خود را مى‏فروشد؟
گفتم:من حیات و زندگى او را مى‏خرم،نه خود او را!
گفت:به چند میخرى؟گفتم:خودت بگو.گفت:به دو شتر ماده و یک شتر نر!
من پذیرفتم و آن دختر را خریدم و پس از آن نیز این کار شیوه من بود،و بدین ترتیب‏دویست و هشتاد دختر را که مى‏خواستند زنده بگور کنند خریدارى کردم و از مرگ‏نجات دادم...ا