واحد دانش و تکنولوژی تبیان زنجان

در صنعت خودرو در بخش انتقال قدرت، سيستم کلاچ به عنوان يکي از کليدي ترين مجموعه ها مطرح است و عملکرد صحيح آن، تاثير مستقيم در کارکرد خودرو و از جمله بخش توليدکننده قدرت (موتور) و بخش انتقال نيروي محرکه (جعبه دنده، ميله گاردان، ديفرانسيل، پلوس ها و...) دارد و در صورت بروز اشکال در اين سيستم ـ حتي به شکل جزئي ـ راندمان خودرو با مشکل مواجه مي شود.

● کلاچ

کلاچ يک وسيله انتقال نيرو به صورت قطع و وصل از موتور به جعبه دنده (گيربکس) است. با کلاچ کردن مي توان ارتباط بين موتور و جعبه دنده را براي مدت کوتاهي قطع و پس از رها کردن کلاچ، دوباره آن را برقرار کرد. قطع و وصل انتقال نيرو از موتور به جعبه دنده مي تواند به دلايل زير انجام شود:

الف) روشن کردن موتور:

براي راه اندازي آسان موتورهاي احتراقي بايد آنها را از بار آزاد کرد و موتور را با حداقل دور لازم به دوران درآورد. معمولاً روشن کردن موتور خودروهاي سواري در حالتي انجام مي شود که کلاچ گرفته شده و گيربکس در حالت خلاص باشد. ب) انتقال گشتاور يا ايجاد ارتباط براي آغاز حرکت خودرو از ديگر وظايف کلاچ است؛ به طوري که نيروي حاصل از احتراق در سيلندر موتور که موجب دوران ميل لنگ و فلايويل مي شود توسط اين مجموعه به گيربکس و سپس چرخ ها انتقال مي يابد. حرکت خودرو از حالت سکون بايد به نرمي صورت گيرد بنابراين ارتباط موتور و گيربکس بايد به تدريج برقرار شود که اين وظيفه مهم را نيز کلاچ به عهده دارد.

ج) تعويض دنده هنگام حرکت و يا خلاص کردن دنده به منظور توقف خودرو و روشن نگه داشتن موتور: تغييرات سرعت در خودرو اجتناب ناپذير و کاملاً طبيعي است. شروع حرکت و يا کارکرد در حالت هاي مختلف با توجه به وضعيت جاده، تعداد سرنشين، سرعت مورد نظر و غيره از عوامل اصلي اين تغييرات شمرده مي شود. راننده به کمک کلاچ مي تواند هماهنگ با تغييرات سرعت عمل کند و همچنين در زمان هاي دلخواه، گشتاور انتقال از موتور به گيربکس را قطع و شرايط مناسب را براي توقف خودرو فراهم آورد.

د) خنثي سازي ضربه ها:

نوسان پدال گاز در شرايط مختلف کاري باعث ايجاد اختلاف دوران و گشتاور بين موتور و گيربکس و توليد شوک و ضربه مي شود که خنثي سازي اين ضربات را نيز سيستم کلاچ انجام مي دهد زيرا در صورت انتقال ضربه، قطعات درگير شونده در گيربکس، گاردان، ديفرانسيل و چرخ ها به تدريج دچار خوردگي و لقي مي شوند و اين موضوع علاوه بر افت نيروي انتقالي، آسيب و حتي شکستگي قطعات را در پي خواهد داشت و باعث ايجاد سر و صدا و لرزش در خودرو مي شود. هـ) در شرايط ويژه و لحظه اي، ممکن است يک قطع ارتباط ناقص (نيم کلاچ) لازم باشد. به عنوان مثال در حرکت آرام وسيله نقليه، به کمک نيم کلاچ و يا بکسباد کلاچ و قطع ارتباط در موارد اضطراري، هنگامي که کلاچ تحت تاثير نيروهاي غيرقابل تحمل قرار مي گيرد، کلاچ يک کليد اطمينان براي جلوگيري از اثر بار زياد و پيش بيني نشده بر قطعات موتور و همچنين دستگاه هاي انتقال قدرت است. در خودروهاي مدرن امروزي، دستگاه کلاچ بايد ويژگي هاي زير را داشته باشد:

۱) امکان انتقال قدرت مطمئن را فراهم کند.

۲) حرکت بدون لرزش و بکسباد وسيله نقليه را امکان پذير کند.

۳) در مقابل تغييرات دور موتور، دوام کافي داشته باشد.

۴) حتي الامکان سبک باشد و به راحتي به کار بيفتد.

۵) در وسايل نقليه سنگين، قادر به انتقال گشتاورهاي زياد بوده و دوام و استحکام کافي داشته باشد.