تاريخ; عصر غيبت كبرى

2- بازتاب‏ها و پيامدها
چهار ويژگي مطرح شده براي دوران غيبت كبرا، پيامدهايي گوناگون براي شيعيان داشته است كه با ويژگي‏هاي متقابل در دوران غيبت صغرا قابل بررسي و مقايسه است.
1- در دوران غيبت صغرا، علي رغم وجود مشكلات اَمنيتي در حين ارتباط با وكلاي خاص امام مهدي‏عليه السلام يك فردِ شيعه مي‏توانست به حلِّ مشكلِ خود دست‏رسي داشته باشد و اين امكانِ مُشكل گشايي يك نوع امنيّت رواني به او مي‏داد و او را اميدوار مي‏كرد، اميدي كه در آن، برخوردار بودن از رهنمودهاي مستقيم و خاص امام جلوه‏گر بود. دست‏رسي به تكليفِ شرعيِ روشن و حلّ مشكل شخصي يا خانوادگي و يا اجتماعي - كه محل ابتلا بوده - آرامش رواني خاصّي براي يك شيعه به وجود مي‏آورد كه بسيار قابل توجّه بوده است. چنين ارتباطي، علاقه‏ي ميان امام و شيعيان را بسي مستحكم‏تر و روشن‏تر مي‏كرد.
غيبت كبرا، چنين ويژگي‏اي ندارد. رجوع به نايبان عام امام‏عليه السلام، و دريافت راه حل‏هاي عمومي و كسب تكليف نسبت به وظايف شرعي، با احتمالِ خطا در پاسخ‏هاي آنان، به طور طبيعي، ارتباط با رهبري حاضر در صحنه را به ارتباط با يك مجتهد عادل تنزّل داد و اين، به هيچ وجه، جاي ارتباط با امام معصوم‏عليه السلام را نگرفت. همين نكته، احساس نياز شيعيان را به رهبري و هدايت‏هاي امام معصوم‏عليه السلام احساسي جدّي‏تر و پيوسته و عميق‏تر كرد. اين، نكته‏اي مثبت تلقّي مي‏شود؛ زيرا، براي ظهور امام مهدي‏عليه السلام و ضرورت آن، بايد احساسي عميق و فراگير به وجود امام‏عليه السلام براي عموم مردم پديد آيد تا بتواند به وظايف مورد نظر، جامه‏ي عمل بپوشاند. اين نقطه‏ي ضعف يا تنزّل در نوعِ ارتباط، با نقطه‏اي مثبت و بسيار ضروري قرين و همراه است و گامي مهم در جهت تمهيد براي ظهور و تحقّق آرمان‏هاي الهي به شمار مي‏رود.
2- وجود يك نايب خاصّ در طول دوران غيبت صغرا، يعني تمركز در رهبري شيعه كه خود مستلزم وحدت كلمه‏ي شيعيان بوده است، امّا امكان كشف مكان امام‏عليه السلام و ارتباطات او و به خطر افتادن جان امام معصوم‏عليه السلام يا نايب خاصِّ او را در پي داشت.
عدم وجود يك نايب خاصّ در دوران غيبت كبرا، ضمن امكان فقدان وحدت كلمه و از دست دادن تمركز در رهبري، امنيّت امام معصوم‏عليه السلام و حفظ موجوديّت جامعه‏ي شيعي را به همراه دارد.
علي رغم نكات مثبتي كه در دوران غيبت كبرا مطرح مي‏شود، چالش‏هايي در اين دوران وجود دارد كه برنامه ريزي‏هاي حكيمانه‏ي معصومان، خصوصاً امام مهدي‏عليه السلام را در دوران غيبت صغرا به همراه داشت كه نتيجه‏ي آن، ترميم آن دست اندازها و بر طرف كردن آثار مخرِّب آن چالش‏ها است. تاريخ غيبت كبرا را با توجّه به آن چالش‏ها بايد مطالعه كرد.