سفرنامه حج

جمعه
مكه

باز امروز از يك بعدازظهر آماده راه افتادن بوديم. از منى به مكه... از منى‏تا مكه راهى نيست ولى اين بسته شدن راهها عذابى است. اين رفتن وبرگشتن به منى و عرفات يك راه روى عظيم است. و چه بهتر كه ماشينى دركارش نباشد، ساعت مناسبى را در آخر روز انتخاب بايد كرد و همه را پياده‏راه انداخت. عظمتى خواهد بود و پيرها و عليل‏ها را مى‏توان آخر دست،سواره فرستاد كه مزاحمتى ايجاد نكند. راه درازى نيست و به پياده رفتنش‏مى‏ارزد. براى همه ماشين را از اين راه روى مذهبى بايد اخراج كرد ومى‏توان. و كار، كار همان بين‏الملل اسلامى...
ديروز عصر كه رسيديم، حمامى كردم و رفتم طرف خانه خدا. طوافى ونمازى و سعى. بعد نشستم به تماشا. دسته‏هاى طواف‏كننده چه سخت همديگررا چسبيده بودند، و هر كدام مدام نگران همديگر.

يكشنبه 6 ارديبهشت
مكه
از رفتن هنوز خبرى نيست. گرچه كارمان تمام است. منتظر اجازه مرخصى‏دولت سعودى. شايع است كه به رسم سالهاى پيش اول مصريها جواز خروج‏مى‏گيرند. ولى من كه هنوز اثرى از مصريها نديده‏ام. گمان مى‏كنم تا عيدغدير اينجا باشيم.

سه شنبه 8 ارديبهشت
مكه
حرف حركت در ميان است. خبر داده‏اند كه دو بعد از نيمه شب رفتنى هستيم.ديگر اينكه حال و حوصله يادداشت كردن را كم‏كم دارم از دست مى‏دهم.

چهارشنبه 9 ارديبهشت
مكه
امروز عصر رفتم خانه خدا. بعنوان آخرين زيارت. «زيارت»؟ نه.خداحافظى. «خداحافظى»؟ آنهم با خدا؟ يا با خانه‏اش؟ وقتى كلمات را درجاشان به كار نبرى همين است ديگر... به هر صورت خواجه‏ها داشتند جارومى‏كردند. خواجه‏هاى سياه‏پوست سفيدپوش و كمر سبز بسته.
پاى شيرهاى آب زمزم همچنان شلوغ بود كه بود. پيرزنكى كنار پلكان‏ايستاده بود و پسرش مى‏رفت از سر خود چاه كوزه كوزه آب مى‏آورد ومى‏ريخت سر و دوشش. بعد به تنش. و همان از روى احرام و پيرزنك مى‏زدروى پستانهايش و سرش به آسمان بود و دعا مى‏كرد تا پسر با كوزه بعدى‏برسد. بجاى او من بودم كه حظ مى‏كردم. دندان نداشت، وگرچه آهسته دعامى‏كرد و به زبانى كه نه مى‏شنيدم و نه مى‏فهميدم، اما مى‏شنيدم كه يك دنيارا دعا مى‏كند.