سلامتی کودکان و نوجوانان (جامع)

كالايي كه فرهنگ مي سازد 

اسباب بازي يك كالاي فرهنگي است. اين موضوع را عروسك باربي ثابت مي كند. در 1992 ، شركت اسباب بازي هاي (ماتل) يك عروسك باربي سخنگو عرضه كرد كه اين عبارت را مي گفت : (كلاس رياضي سخت است!) اين عروسك باعث جنجال و بحث، مخصوصاً ميان والدين و معلماني شد كه فكر مي كردند اين عروسك اين كليشه كه دخترها در رياضي خوب نيستند را تقويت مي كند. بعضي از مطالعات ديگر نشان داد كه دختران، دختر ايده آل خود را براساس ويژگي هاي باربي توصيف مي كنند.
بعضي از محققان اين را به عنوان مدرك مورد استفاده قرار مي دهند تا نشان دهند كه عروسك هاي باربي زنان را تشويق مي كند تا گرسنگي بكشند و هيكل شان راشبيه باربي كنند. برخي از محققان مي گويند عروسك باربي مسئول برخي از عمل هاي زيبايي و بي نظمي هاي خوردن است.
اما به هرحال مطالعه اي با مقياس وسيع انجام نشده كه مستقيماً نشان دهد بازي با عروسك هاي باربي احترام به خود را پايين مي آورد يا آشفتگي ها در خوردن را افزايش مي دهد. هيچ مطالعه اي هم وجود نداشته كه ثابت كند دختران مي خواهند شبيه به عروسك هاي باربي شوند. ولي تأثير اين عروسك بر شكل ظاهري و نحوه تغذيه زنان و دختران عصر جديد از نظر بسياري بديهي است.
اسباب بازي هاي ديگر هم در حد خود بر شخصيت كودكان و نوجوانان و حتي بزرگسالان اثر مي گذارند. يك مطالعه حاكي از اين است كه اسباب بازي ها با شكل هاي ظاهري دست نيافتني ممكن است بر تصوير شخص از خودش اثر بگذارند. اين مطالعه عروسك هاي مذكر و تيپ هاي (اكشن) را مورد مطالعه قرار داده بود. مردان دراين مطالعه بعد از بازي با تيپ هاي اكشن فوق عضلاني، از خود احساس تأثير منفي بيشتري نسبت به اسباب بازي هاي معمولي گزارش كردند. اگر بازي با اسباب بازي مي تواند بر روي پسران به اين شكل اثر بگذارد، به طور مشابه به روي زنان هم اثر مي گذارد.
● به سياست گذاري فرهنگي نياز داريم
اسباب بازي ها علاوه بر بعد بازي، برشخصيت افراد حتي بزرگسالان هم اثر مي گذارد. اما اسباب بازي ها در كشور ما چندان جدي گرفته نمي شوند. توليد اسباب بازي به شكلي نيست كه هم از نظر كمي و هم از نظر كيفي با توليدات كشورهاي ديگر رقابت كند. اسباب بازي هاي ايراني تنها3 تا 5درصد بازار ايران را در اختيار دارند. اسباب بازي هنوز در سطح كلان فرهنگي جدي گرفته نمي شود. در نتيجه ، صنعت اسباب بازي هم از نظر جنبه حمايتي و هم از نظر جذب سرمايه گذاري با مشكلاتي مواجه است. اين موضوع مي تواند به شكلي خارج از كنترل ما بر شخصيت مردم تأثير بگذارد. 
اين به معناي محدودكردن و يامبارزه با بعضي از اسباب بازي هاي خارجي نيست، چون تجربه نشان داده اين نحوه مواجهه به نتيجه موردنظر منتهي نمي شود. براي مثال، يك شهروند در باره عروسك باربي مي گويد:(دخترم تعداد زيادي عروسك باربي دارد. آن چه كه دراين عروسك براي او جالب است ، علاوه بر خود عروسك،وسايل جانبي آن مانند لباسها، وسايل آرايش و ... است. به نظر من قيمت اين عروسك هم بسيار مناسب است.)
شركت ماتل اين عروسك را با تيراژ زياد و به شكل صنعتي توليد مي كند. بنابراين ، قيمت آن ارزان تمام مي شود.اماوضعيت دركشور ما به گونه اي است كه مي توانيم بگوييم ما اصلاً صنعت اسباب بازي نداريم. چندسال پيش عروسك هاي دارا و سارا براي مقابله با عروسك باربي در بازار عرضه شدند ، ولي هرگز نتوانستندجاي باربي را پر كنند. 
دكتر معصومه رفيقي مرند،كارشناس باسابقه در زمينه بازي و اسباب بازي، مي گويد:(عروسك هاي دارا و سارا چهره ايراني دارند، ولي اين عروسك ها درچين توليد شده است. مواد اوليه اي كه در آنها به كار رفته قابل مقايسه با باربي نيست. 
من پيشنهاد مي كنم كه اجازه داده شود توليدكنندگان داخلي اين عروسك ها را مانند عروسك هاي ارزاني كه در حال حاضر در بازار وجود دارد، به شكل انبوه توليد كنند تا همه بتوانند آنها را بخرند. ضمن اين كه اصولاً لباس هاي محلي اين عروسك ها براي بچه ها جالب نيستند. مي توان براي دارا و سارا همان لباس هاي ساده اي كه بچه ها در خانه مي پوشند، توليد كرد و لوازم جانبي متناسب با فرهنگ ايراني را هم در كنار آنها عرضه كرد.)
وي درباره تأثير اسباب بازي مي گويد: (از دوران پيش از دبستان، اسباب بازي نياز فطري بچه ها را ارضا مي كند. بازي ها و اسباب بازي ها براي بچه ها حالت نمادين دارد. آنها با بازي با اسباب بازي باكاربرد وسايل آشنا مي شوند. اسباب بازي ها دسته بندي هاي مختلف دارند. بعضي از آنها فناوري خاصي را معرفي مي كنند و بچه ها با كاربرد وسايلي كه برآمده از فناوري هاي پيشرفته است ، آشنامي شوند. 
اين اسباب بازي ها كه به نحوي با كشاورزي و صنعت و غيره ربط دارند به بچه ها ايده مي دهند و به آنها راهي براي انتخاب شغل آينده شان نشان مي دهند. جنبه مثبت اسباب بازي بيشتر از جنبه منفي آن است. در واقع، جنبه منفي اسباب بازي ورودمحصولات و وسايلي است كه فرهنگ هاي ديگر را اشاعه مي دهد. براي مثال، وسايل جانبي و وسايل خانه يك عروسك خاص مي تواند تجمل گرايي و مصرف گرايي را در داخل به وجود آورد. درحالي كه همه خانواده هاي ما امكان تهيه آنها را ندارند. در موارد خاصي اگر استفاده از اين اسباب بازي ها مثل باربي همه گير شود، مي تواند قانون و قاعده هاي فرهنگي و سنتي را بشكند. بنابراين هم خانواده ها و هم كساني كه متولي كودكان هستند بايد معيارهايي براي انتخاب داشته باشند. 
اگر ما خودمان اسباب بازي هايي با ملاحظات فرهنگ خودمان نداشته باشيم ، خانواده هايمان نمي توانند بچه ها را قانع كنند كه اسباب بازي هاي متعلق به فرهنگ هاي ديگر را نخرند. دراين شرايط، وقتي بچه هاي متمول مي توانند اسباب بازي هاي خارجي بخرند، بچه هاي ديگر حسرت مي خورند.
اسباب بازي هاي ديگر هم اگر درست مورد استفاده قرار نگيرند، مي توانند بر شخصيت بچه ها تأثير منفي بگذارند. نمونه اين اسباب بازي ها، اسباب بازي هاي جنگي مانند تانك و تفنگ و مسلسل است.
دكتر رفيقي مي گويد:(آمارها نشان مي دهد دختران هم به اين اسباب بازي ها تمايل زيادي نشان مي دهند. اين پديده در كشورهايي كه جنگي در آن در مي گيرد، بيشتر رخ مي دهد. اگر از اين وسايل درجهت منفي استفاده شود، خشونت ناشي از اين ها باعث مي شود كه بچه ها كم حوصله شوندو حالت تهاجمي اين اسباب بازي ها بر بچه ها اثر منفي مي گذارد. بنابراين، والدين مي توانند دركنار بچه ها در اين بازي ها شركت كنند و بازي را به شكل پليس بازي درآورندو قانون بگذارند.)
● تأثير اسباب بازي ها ناديده گرفته مي شود
چندي پيش يكي از كارشناسان كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان به گزارشگر روزنامه گفت:(مدتي پيش از حمله آمريكا به عراق از نمايشگاه اسباب بازي نورنبرگ آلمان بازديد كردم و در آنجا وقوع جنگ را پيش بيني كردم. شكل تهاجمي برخي از اسباب بازي ها و شعارها و پيام هاي آنها حكايت از وقوع جنگ بر ضد عراق داشت. بعد از واقعه 11 سپتامبر و پيش از وقوع جنگ افغانستان هم اسباب بازي ها القاعده و تروريسم را نشانه رفتند. اين گونه تأثيرات جديد نيست. 
(نازي ها سه، چهار سال پيش از آغاز جنگ جهاني دوم، اسباب بازي هايي را وارد بازار كرده بودند تا زمينه را براي جنگ مهيا كنند.) طبيعي است كه وقتي اسباب بازي ها براي ايجاد زمينه جنگ توليد مي شود، براي مقاصد ديگري هم توليد مي شود.
محترم شجاعي، كارشناس علوم تربيتي ، مي گويد: (اسباب بازي ها به رشد ذهني و عاطفي بچه ها كمك مي كنند، به شرط اين كه بدانيم چه اسباب بازي هايي را در اختيار بچه ها قرار دهيم. اسباب بازي هاي خشن روي بچه ها تأثير بد مي گذارند و بنابراين والدين بايد به نحوي بچه ها راهدايت كنند كه اين تأثيرات خنثي شود. تأثير فرهنگي اسباب بازي ها، عروسك ها و وسايل جانبي آنهاهم مي تواند خطرناك باشد، به خصوص در كشورهايي مثل كشور ما كه به اسباب بازي فقط به عنوان سرگرمي نگاه مي شود و بنابراين تمهيداتي براي خنثي كردن اثرات منفي آنها انديشيده نمي شود. ممنوعيت بازي با برخي از اسباب بازي ها هم فقط كودكان و نوجوانان را نسبت به آنها كنجكاوتر مي كند. بنابراين، واقعاً لازم است به آموزش مؤلفه هاي فرهنگي خودمان از طريق اسباب بازي هاي ساخت داخل بينديشيم.)
علاوه برايران كه عروسك هاي دارا و سارا را عرضه كرد، كشورهاي ديگر هم براي مقابله فرهنگي با اسباب بازي هاي ساير فرهنگ ها، به خصوص عروسك باربي دست به توليد عروسك زدند. عروسك امينه و فولا در كشورهاي عربي از جمله اين عروسك هايند.
به گفته ساير رسانه ها، فولا به عنوان نماد يك دختر مسلمان طرفداران زيادي در كشورهاي اسلامي پيدا كرده و اسباب بازي هاي غربي و باربي را به عقب رانده است. اين نشان مي دهد كه كشورها از بابت تأثير فرهنگي و حتي سياسي اسباب بازي ها بيمناك اند، به ويژه آن كه اين نوع اسباب بازي ها هر بار به شكلي جديد و با هدف هاي خاصي به بازار عرضه مي شوند.
اسباب بازي كالايي فرهنگي است ، بنابراين لازم است سياست هاي فرهنگي مناسبي براي آن اتخاذ شود. طبيعي است كه برخورد با يك كالاي فرهنگي ساده نيست، به ويژه آنكه پديده قاچاق وكنجكاوي مصرف كنندگان نمي تواند استفاده از آن را محدود كند. در اين شرايط، كارشناسان توصيه مي كنند،اسباب بازي ها را با كيفيت خوب و متناسب با فرهنگ ايراني توليد كنيم و به شكل ارزان در اختيار مصرف كنندگان قرار دهيم.