حكومت هزار فاميل و شكايت بازرگان

تقسيم قدرت در نظام سياسى ايران در طول حاكميت سلاطين بر آن، همواره بر اساس رابطه خويشاوندى و ميزان نزديكى به دربار بوده است و حكومتهاى محلى معمولاً به وسيله شاهزادگان اداره مى‏شد. سفرنامه‏ نويسان و نمايندگان ديگر كشورها در نوشته‏ هاى خود به اين مطلب تصريح نموده‏اند، از جمله سرپرسى سايكس كه سركنسول انگليس در چندين شهر ايران و مؤسس پليس جنوب بود. ضمن اشاره به نوع دوستى و مهربانى ايرانيان مى‏نويسد: «ايرانيها به طوركلى مؤدب، متعارف و در عين‏ حال ظريف و بذله‏ گو و حاضرجواب هستند و در تأييد ادعاى خود اين داستان را نقل مى‏كند كه يكى از تجار اصفهان نزد حاكم شهر كه از هزار فاميل بود و هر يك از بستگان او هم در شهرى از ايران حكومت داشتند شكايت كرد. حاكم در جواب به او گفت: اگر مى‏خواهى در جايى باشى كه ستم نبينى از اصفهان به شهر ديگر مهاجرت، و در آنجا زندگى كن. بازرگان شاكى گفت: به هيچ‏كدام از شهرهاى اين مملكت نمى‏توانم بروم زيرا در هر شهر يكى از خويشاوندان شما حكومت دارد، در نتيجه در هيچ‏يك از آنجاها از ستم فاميل شما در امان نيستم، حاكم اصفهان خشمگين شد و گفت: پس برو به جهنم. بازرگان شاكى با خونسردى خنديد و گفت: خاطر مبارك هست كه پدر والاتبارتان همين چند سال پيش به آنجا رفت؟!!