قدر را قدر بدانيم!

تذكرات لازم
1. براى اين كه اعمال و عبادات ما مقبول درگاه حق تعالى واقع گردد، بايد موانع قبولى عبادت ها و اجابت دعاها را برطرف ساخت ؛ مثلا اگر حقوقى - اعم از مالى و عرضى - از ديگران به گردن ما هست ، يا آن را به صاحبانش ‍ برگردانيم و يا از آنها طلب بخشش كنيم و حلاليت بطلبيم .
امام جعفر صادق (عليه السلام ) فرمودند:
اذا اءراد اءحدكم اءن يستجاب له ، فليطب كسبه ، وليخرج من مظالم الناس ‍ و ان الله ، لا يرفع اليه دعاء عبد و فى بطنه حرام او عنده مظلمة من خلقه .
اگر بر اثر غلبه شهوات و هواهاى نفس و مغلوب شدن قواى عقلانى ، مرتكب معصيتى شديم ، استغفار كنيم و تصميم بگيريم كه ديگر بار گرد آن گناه نگرديم .
تاكنون كردى گنه ، ديگر مكن ////تيره كردى آب را ديگر مكن
و اگر روحمان بيمار است و داراى بيمارى هاى روانى ، از قبيل : كينه ، حسد، بخل و... هستيم ، خود را مداوا كرده و به جاى آنها بذر حلم و بردبارى ، ايثار و گذشت ، جود و بخشش در دلهايمان كشت نماييم ، زيرا كه ((شب قدر)) فرصتى است طلايى براى شست و شوى آينه دل ؛ چه شيرين است كه به حرمت اين شب ، خوبى ها جاى بدى ها، صلح و صفا جاى اختلاف و تفرقه ، برّ و احسان جاى ظلم و ستم ، احسان به والدين جاى عاق والدين ، صله رحم جاى قطع رحم و... را بگيرد؛ فرصتى است تا با اداى زكات و صدقات ، قدمى در جهت عمران و آبادانى خانه عقبى برداشت و از همين جاست كه برخى از مؤ منان و متديّنان ، خمس و زكات خود را در اين شب تاءديه مى كنند تا از ثواب بيشترى بهره مند شوند.
گفتنى است چنان كه ثواب اعمال نيكو در اين شب دوچندان است ، كيفر معصيت هم در اين شب ، بيشتر است ، چرا كه حرمت اين شب مبارك هتك شده است ؛ لذا در تاريخ مى خوانيم كه على (عليه السلام ) به نجاشى شاعر، كه در ماه رمضان شراب خورده بود، زياده از حد شرابخوار، تازيانه زد.
در مقام پاسخ به سوال نجاشى كه عرض كرد: يا على ! اين زياده براى چيست ؟ فرمودند:
((براى هتك احترام ماه خدا.))(90)
2. از آن جا كه شب قدر، شب دعا و نيايش است ، ضرورى است جهت اجابت دعاها، امور زير را رعايت كنيم :
الف ) ابتدا نمودن به تمجيد و تحميد خداوند (متعال ) و صلوات بر پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) و آل او.
حارث بن مغيره مى گويد: از امام صادق شنيدم كه فرمودند:
اياكم اذا اراد احدكم ان يساءل من ربه شيئا من حوائج الدنيا و الاخره ، يبداء بالثناء على الله - عز و جل - و المدح له و الصلاه على النبى (صلى الله عليه و آله و سلم )، ثم يساءل الله حوائجه ؛(91)
((هيچ يك از شما نبايد در مقام حاجت خواهى از خدا بر آيد، مگر اين كه نخست به تمجيد و ثناى خدا و درود فرستادن بر پيامبر با كرامت اسلام (صلى الله عليه و آله و سلم ) بپردازد و سپس از پروردگار خود، حاجتهايش ‍ را مسئلت نمايد.))
محمد بن مسلم از امام صادق (عليه السلام ) نقل كرده كه فرمود: در كتاب على (عليه السلام ) آمده است :
ان المدحة قبل المساءله ، فاذا دعوت الله - عز و جل - فمجّده ، قلت : كيف امجده ؟ قال : تقول : يا من هو اقرب الىّ من حبل الوريد، يا فعّالا لما يريد، يا من يحول بين المرء و قلبه ، يا من هو بالمنظر الاعلى ، يا من ليس ‍ كمثله شى ء.(92)
((ستايش خدا قبل از سوال و تقاضا از اوست ؛ لذا وقتى خداوند را مى خوانى ، او را تمجيد كن . گفتم : چگونه او را تمجيد كنم ؟
فرمودند: بگو، اى كسى كه از رگ گردن به من نزديكترى ، اى كسى كه هر چه را بخواهى انجام مى دهى ، اى آن كه بين انسان و قلبش حائل مى شود، اى كسى كه بر ديدگاه بلند مستقرى ، اى فردى كه چيزى همانندش ‍ نيست .))
امام صادق (عليه السلام ) در حديث ديگرى فرمود:
اذا دعا اءحدكم فليبدء بالصلاة على النبى فان الصلواة على النبى (صلى الله عليه و آله و سلم ) مقبولة و لم يكن الله ليقبل بعض الدعاء و يرد بعضه ؛(93)
((هرگاه فردى از شما به دعا كردن بپردازد، دعاى خود را با درود و تحيت بر محمد (صلى الله عليه و آله و سلم ) شروع كند، زيرا صلوات بر پيامبر مقبول درگاه خداوند قرار مى گيرد و چنين نيست كه خداوند بخشى از اين دعا را بپذيرد و قسمت ديگر آن را رد كند.))
ب ) مقدم داشتن ديگران بر خود در دعا.
امام صادق (عليه السلام ) فرمود:
من قدّم اربعين رجلا من اخوانه ، فدعا لهم ، ثم دعا لنفسه ، استجيب له فيهم و فى نفسه ؛(94)
((هر كس چهل تن از برادران دينى اش را بر خود مقدم دارد و درباره آنان دعا كند و پس از آن درباره خويش دعا نمايد، دعاى او مستجاب خواهد شد.))
پ ) تواءم بودن دعا با الحاح و اصرار.
گفت پيغمبر كه گر كوبى درى //// عاقبت زان آن در برون آيد سرى
با كمال ادب ، حاجت هاى خود را بر زبان آورد و با متانت و آهسته او را بخواند، زيرا كه فرموده است :
(ادعوا ربكم تضرعا و خفية )(95)
پروردگارتان را با حالت زارى و پنهانى بخوانيد.
حضور يافتن در مكان هاى مقدس ، همچون مساجد و شركت در اجتماع نيايش گران ، ضمن اين كه بر ثواب اعمال شب قد مى افزايد، باعث كفاره گناهان و عمران خانه آخرت نيز مى شود.
هر كه در اين خانه شبى راز كرد ////خانه فرداى خود آباد كرد
و خداوند سبحان فرمود:
واصبر نفسك مع الذين يدعون ربهم .
با كسانى باش كه خداى خود را صبح و شام مى خوانند.
و در روايت آمده است :
و الزموا السواد الاعظم ، فان يد الله على الجماعة ؛(96)
به توده مردم بپيونديد كه دست خدا بر سر جمعيت است .
ت ) قبل از دعا در محضر خدا اعتراف به گناهان خود كرده و استغفار نمايد.
ث ) به هنگام دعا دست هاى خود را بالا ببرد.
ج ) پدر و مادر، فرزندان خود را دعا كنند و فرزندان نيز والدين خود را دعا كنند كه چنين دعايى مستجاب است .(97)
نكته قابل ذكر اين كه :
بايد از انجام عبادات و اعمالى كه در كتاب و سنت ، وارد نشده است ، خوددارى كرد، زيرا كه فرموده اند:
((قليل فى سنة خير من كثير فى بدعة .))
قطع اميد از ديگران
يكى از مسائل مهم كه در دعا و به اجابت رسيدن آن موثر است ، قطع اميد از غير خداست ، از اين رو ادب دعا اقتضا مى كند كه قبل از آن چند بار با قرائت :
اءمن يجيب المضطر اذا دعاه و يكشف السوء.(98)
اين معنا را متواضعانه اعلام نموده و زمينه توجه و فضل الهى را فراهم نمايد.
امام صادق (عليه السلام ) فرمودند:
اذا اراد احدكم ان لا يساءل الله شيئا، الا اعطاه ، فليياءس من الناس كلهم ، و لا يكون له رجاء الا من عندالله جل ذكره ، فاذا علم الله (جل و عز) ذلك من قلبه ، لم يساءل الله شيئا الا اعطاه فحاسبوا انفسكم قبل ان تحاسبوا عليها، فان للقيامة خمسين موقفا، كل موقف مقداره ((الف سنة )) ثم ، تلا قوله تعالى : ((فى يوم كان مقداره خمسين الف سنة مما تعدون .))(99)
((اگر يكى از شما بخواهد كه خداوند حاجتش را بر آورد، بايد اميدش را از ديگران قطع كند و به غير خداوند اميدى نداشته باشد و هنگامى كه خداوند، اين وضع را در قلبش ببيند، آن چه او طلب كند اجابت مى شود؛ بنابراين شما خود به حساب خويش برسيد، پيش از آن كه به حسابتان برسند، زيرا در قيامت ، پنجاه توقفگاه وجود دارد كه هر يك هزار سال است .))