اخبار قرآنی (1391/03/22)

گروه ادب: يك پژوهشگر قرآنی با بيان اينكه هنر يك مفسر قرآن آن است كه بتواند رابطه ميان احاديث و آيات قرآن كريم را پيدا و ميان اين دو ارتباط برقرار كند، عنوان كرد: متأسفانه طی سه دهه اخير بسياری از نويسندگان تفاسير به اين موضوع توجه نكرده و به نقل روايات بسنده كرده‌اند كه همين سبب باز ماندن آنها از فهم آيات قرآن شده است.

حسين درگاهی، نويسنده و پژوهشگر دينی در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا)، با بيان اينكه بعد از پيروزی انقلاب روند تفسيرنگاری از منظر كيفی و كمی با رشد همراه بوده است، گفت: بعد از انقلاب توجه به حوزه‌های علميه بيشتر شد و اين امر سبب شد تا اين مراكز جرأت ورود به حوزه‌های مختلف علوم قرآنی از جمله تفسيرنگاری را بيش از پيش تجربه كنند و به طور جدی‌تر به اين حوزه وارد شوند؛ به همين دليل تفسيرنگاری بعد از انقلاب علاوه بر رشد كمی با رشد كيفی نيز همراه بوده است.

وی با بيان اينكه حجم تفاسير نوشته شده بعد و قبل از انقلاب قابل مقايسه نيستند، ادامه داد: علاوه بر رشد كمی، تفاسير نوشته شده در اين سه دهه با تنوع موضوعی هم همراه بوده است كه اين عامل زمينه رشد كيفی آثار را نيز فراهم كرده است. به عبارت ديگر، بعد از انقلاب پژوهشگران قرآنی با سلايق و ايده‌های گوناگون به تفسير آيات وحی پرداختند، از اين رو تنوع موضوعی در اين نوع آثار بيش از ديگر حوزه‌ها به چشم می‌خورد.

نگارنده كتاب «نهج‌البيان عن كشف المعانی‌القرآن» به آسيب‌های موجود در اين حوزه اشاره كرد و يادآور شد: آنچه كه ميان تمام صفحات اين نوع آثار با وجود پرداختن موضوعات جديد و ايجاد رويكردهای نو خالی است، روش صحيح استفاده از روايات اهل بيت(ع) است. قرآن كلام الهی است و غير از پروردگار و افرادی كه به تعبير قرآن به آنها علم داده شده است، از مقصود اصلی آيات وحی اطلاع دقيقی ندارند. هر كسی كه اين متن را بخواند می‌تواند برداشتی از آيات ارائه دهد، اما بايد در نظر داشت كه اين نظرات مقصود اصلی كلام الهی نيستند و تأويل به شمار می‌آيند.

به گفته اين پژوهشگر قرآنی، برای اينكه بتوانيم از برداشت‌های سطحی رها شويم و مقصود اصلی آيات وحی را دريابيم، راهی غير از تمسك به روايات اهل بيت(ع) نداريم. رواياتی كه به تفسير درست آيات كمك می‌كنند. اگر چه بسياری از مفسران از اين احاديث در راستای روشن‌تر شدن مفاهيم اصلی كلام الهی بهره برده‌اند، اما بسياری از اين نويسندگان به دلالت آيات توجه كرده‌اند، در حالی كه مفهوم اصلی در دل روايات پنهان است.

درگاهی يادآور شد: هنر يك مفسر آن است كه بتواند رابطه ميان احاديث و آيات قرآن كريم را پيدا و ميان اين دو ارتباط برقرار كند. بسياری از مفسران در سه دهه گذشته، به دلالت عرفی روايات تأكيد و فقط به نقل آنها بسنده كرده‌اند، از اين رو كمتر تلاش شده است تا به فهم روايات و دليل ارتباط ميان اين منابع با آيات وحی دست يابند. بسياری از اين روايات تفسير آيات نيستند، بلكه به فهم كلام الهی كمك می‌كنند، مفسر زبده كسی است كه بتواند اين موضوع را دريابد و در تفسير آيات از منظر روايات اهل بيت(ع) استفاده كند.

ترجمه آثار تفسیری به دیگر زبان‌ها با نیازسنجی مخاطبان زبان مقصد همراه باشد

مؤلف تفسير بيست جلدی «شمس‌الضحی» از ديگر كمبودهای مهم در عرصه تفسيرنگاری را ترجمه آثار نوشته شده از زبان فارسی به ديگر زبان‌ها دانست و عنوان كرد: ترجمه آثار فاخر در اين حوزه يكی از ضروريات مهم در عرصه تفسيرنگاری است كه متأسفانه چنان كه بايد به آن پرداخته نشده است. البته در برگردان اين نوع آثار، بايد بر حسب مخاطبان مقصد، آثار را تدوين و ترجمه كرد؛ چراكه بسياری از مطالب بيان شده در منابع تفسيری به زبان فارسی، كارآيی چندانی برای مخاطبان در ديگر كشورها ندارد؛ چراكه اين نوع آثار بر مبنای نياز روز مخاطبان داخل كشور طراحی و نوشته شده‌اند.

وی با بيان اينكه در ترجمه آثار بايد مخاطبان زبان مقصد و نيازهای آن را در نظر داشت، به روند نگارش متون در حوزه‌های مختلف علوم قرآنی اشاره و تأكيد كرد: با بررسی روند نگارش آثار قرآنی طی سال‌های اخير متوجه می‌شويم كه بسياری از آثار نوشته شده در اين حوزه‌ها تكراری بوده‌اند و حرف جديدی برای گفتن ندارند. اما برخلاف ديگر حوزه‌ها، حوزه تفسيرنگاری از تكرار مبرا بوده و هر اثر جديد، حرف تازه‌ای برای گفتن دارد. نويسندگان اين حوزه توانسته‌اند با نيازسنجی و پرسش‌های مطرح در جامعه با رويكردی نوين به حل اين نيازها برآيند.

ارتقای کیفی سطح محتوای تفاسیر، در گرو ارتقای آگاهی عامه جامعه است

مترجم «تفسير كنزالدقائق» در ادامه سخنان خود، ارتقای كيفيت متون تفسيری را در گرو ارتقای آگاهی عامه مردم از معارف اسلامی دانست و يادآور شد: تفاسير از جمله آثاری هستند كه ارتباط تنگاتنگ با مخاطبان خود دارند و برخلاف بسياری از حوزه‌های علوم قرآنی، تنها برای خواص نوشته نمی‌شوند. نويسنده اين حوزه با توجه به نيازهای روز جامعه و سطح آگاهی مردم از معارف الهی به نگارش اين آثار می‌پردازد.

درگاهی در پايان عنوان كرد: اگر بخواهيم شاهد ارتقای سطح كيفی اين نوع آثار باشيم، بايد سطح آگاهی مردم از معارف دينی را بالاتر ببريم. هر چه سطح اطلاع عامه مردم از اين مسائل بيشتر شود، موضوعاتی كه در تفاسير مطرح می‌شود تنوع و عمق بيشتری خواهد داشت.