مقالات علوم سیاسی

تحليل گفتماني به عنوان يکي از روش هاي مطالعه پديده ها در علوم انساني به چگونگي تاثير افکار و ايده هاي نظام مند بر امور اجتماعي مي پردازد. هر نظام گفتماني از سه ويژگي استيلا، ضديت و عامليت برخوردار است. بر اساس پروژه استيلا، يک نظام درصدد سيطره بر تمامي ارکان يک جامعه است. اين نظام براي بقاي خويش نيازمند غيربيروني است تا بتواند حيات خود را بر اساس آن توجيه کند. همچنين زماني که نظام گفتماني، قدرت توجيه کنندگي خود را ازدست مي دهد، نيروهاي آن مجموعه گفتماني، به صورت خودجوش به بازتعريف آن گفتمان مي پردازند. در جمهوري اسلامي ايران بعد از ماجراي عزل بني صدر، گفتمان اسلام گرايي با کنار گذاشتن گفتمان ملي گرايي ليبرال، سيطره يافت. اين گفتمان که تاکنون تداوم يافته است، دال هايي مانند عدالت اجتماعي، دفاع از مظلوم و ظلم ستيزي را مورد توجه قرار داد و مجموعه غرب به ويژه آمريکا را به عنوان غيربيروني خود، بازتعريف کرد. خرده گفتمان هاي اين گفتمان مسلط، تاکنون با عطف توجه به دال هايي مانند امنيت و قدرت، هر کدام از دال هاي محوري اين گفتمان را مورد توجه قرار داده اند. بنابراين با چنين رويکردي درصدد مقايسه دو خرده گفتمان آرمان گراي ارزش محور و ايدئولوژيک ارزش محورِ عمل گرا هستيم که در دو مقطع زماني 68-1360 و 1384 تاکنون به وقوع پيوسته است. هر کدام از اين دو خرده گفتمان به دليل تأکيد بيشتر بر دال هاي گفتمان اسلام گرايي مانند عدالت اجتماعي، ظلم ستيزي، دفاع از مظلوم و استکبارستيزي، ضمن پاره اي تمايزهاي شکلي، از نظر محتوايي مشابه يکديگرند.
مقاله حاضر اين تمايز شکلي و مشابهت محتوايي را در سطح خرد بر کشورهاي افغانستان و عراق، در سطح مياني بر لبنان و فلسطين و در سطح کلان بر آمريکا و انگليس مورد بررسي و کنکاش قرار مي دهد.

 نسخه قابل چاپ