بانک مقالات جغرافیا

يكي از دستاوردهاي فرهنگي و تكنيكي بشر در مناطق خشك استحصال آبهاي زيرزميني از طريق قنات است. به اذعان برخي از متفكرين اين شيوه از توليد از ابدعات ايرانيان است بلكه بنا به اظهار فيشر 80 درصد از فعاليت هاي مردم ايران بر پايه بهره برداري از آبهاي زيرزميني است كه قنات سهم بسزايي از اين ميان را داراست.

در بلوچستان نيز قنات عامل اصلي شكل گيري سكونتگاه هاي انساني به شمار مي آيد و كشاورزي وابستگي شديدي به آن دارد. اين مطالعه که مبتني بر مطالعات ميداني در منطقه اي به نام هيچان از توابع شهرستان نيک شهر واقع در بلوچستان است، نشان داد نحوه بهره برداري از قنات در اين ناحيه با بقيه نقاط کشور تفاوت هاي فراواني دارد:

1. طول قنات کوتاه است به طوري که از 3 کيلومتر تجاوز نمي کند.

2. به دليل موقعيت و کوهستاني بودن ناحيه، رودخانه هاي کوچک و بعضا فصلي و محلي در تغذيه قنات مؤثر هستند.

3. جنوب شرق ايران و از جمله منطقه مورد مطالعه تحت تاثير سيستم هاي موسمي اقيانوس هند مي باشد و از بارش تابستانه برخوردار است. در نتيجه سيستم هاي تقسيم آب در پيوند با سيستم هاي موسمي عمل مي نمايند. به گونه اي که هرگاه منطقه با بارش تابستانه روبرو است به دليل جاري شدن آبهاي سطحي و بهره گيري از آنها نياز چنداني به تقسيم آب قنات ها احساس نمي شود. از اين رو در سالهاي تر سالي به ويژه تابستان هاي پر بارش سطح زير کشت 50 درصد و ميزان محصول تا 3 برابر افزايش مي يابد. مدار گردش در هيچان 5 روزه است. چهار روز اول تقسيم آب به صورت شش يک انجام مي گيرد و روز آخر (پنجم) که ملداري نام دارد به صورت هشت يک است. تقسيم آب در هيچان بر اساس تاس (فنجان) انجام مي گيرد و هر فنجان 15 دقيقه است. در هر يک از زمين هاي هشت يک يا شش يک نيز تقسيمات بر مبناي زر (معادل متر) است. هر زر آب در زمين هاي هشت يک، سه تاس و در زمين هاي شش يک، 4 تاس مي باشد.

در طول روز نيز براي تقسيم آب از شاخص آفتابي بهره مي گيرند که ارتفاع آن 50 سانتي متر است. در ساعت 7 صبح که طول سايه به 70 سانتي متر رسيد استفاده از شاخص آفتابي شروع مي شود. تا ساعت 21 به 6 قسمت تقسيم مي شود. تقسيم آب در طول شب توسط مير آب بر اساس وسعت مزارع انجام مي گيرد.

 نسخه قابل چاپ