بانک مقالات معماری

اگر بناها باعث جدايي ما از طبيعت مي شوند تا از سويي ما را از بعضي عوامل طبيعي حفظ کنند و از سوي ديگر در جاي خود گوياي قلمرو انساني تر باشند و اگر اين خصوصيت باعث مي شود تا کالبدمان در يک شکل ثانوي و بيگانه قرار گيرد که گرچه مطلوب نظرمان بوده است، اما کيفيتي سرد و مصنوعي دارد. اين جاست که عنصر آب با نقش حساس خود ما را دوباره به طبيعت پيوند مي زند. انواع متنوع آب نماها، فواره ها و نهرهاي آب، ظرايف معماري را چون حلقه هاي يک زنجير در يک شبکه ارتباطي به يکديگر پيوند مي زنند و در هم منعکس مي کنند، گويي پل ارتباطي بين قطعات از هم جدايي است که معماري پديد آورنده آن هاست. در همه ادوار، معماران ما آب را در مجموعه هاي خود وارد مي آردند و گنجينه اي از خصوصيات فيزيکي و مذهبي را به خدمت مي گرفتند تا معماري آنان از غناي بيشتري برخوردار باشد.
در اين ميان در معماري مناطق کويري ايران، آب عنصر حيات و ادامه زندگي وابستگي شديدي به وجود آن داشته است، لذا معماران، با زيرکي و ذکاوت، ترفندهايي خاص در آفرينش و خلق ناصر معماري گوناگون و گاها منحصر به فرد، به کار گرفته اند تا موجبات آسايش و راحتي زندگي انسان کويري را فراهم آورند که ساکنان اين نواحي به دور از گرماي طاقت فرساي تابستان هاي کوير، به زندگي و انجام فعاليت هاي روزمره در محيطي خنک و لذت بخش بپردازد.
يکي از اين گونه هاي کالبدي معماري که با استفاده از عنصر آب، در شهر کويري کاشان شکل گرفته است، حوض خانه مي باشد. در اين شهر تاريخي و مذهبي نوع خاصي بناي مسکوني وجود دارد که در مسير حرکت آب قنات هايي که از شهر عبور مي آرده اند، ساخته مي شده و در تابستان ها، به عنوان يک خانه ييلاقي مورد استفاده قرار مي گرفته اند. اين نوع ساختمان که به حوض خانه موسوم است، مستقل و جدا از خانه هاي مسکوني احداث مي گرديده و با اين خصوصيات و کاربري فقط در کاشان وجود داشته (و تعدادي از آن ها، هنوز هم وجود دارند) و منحصرا در ماه هاي گرم سال مورد استفاده قرار مي گرفته، در سير و تحول توسعه هنر يا صنعت معماري ابداع شده است.
اين نوع بنا، به عنوان يک مکان مسکوني، آن هم به صورت منفک و مجزا از خانه ها و عمارات مسکوني، پديده اي است که فقط در شهر کاشان و بعضي از آبادي هاي نزديک و تقريبا چسبيده به شهر؛ مانند فين عليا و فين سفلي، به وجود آمده است و در هيچ يک از شهرها و آبادي هاي مجاور آشان و يا ديگر شهرهاي حاشيه آوير، وجود چنين بناهايي با مشخصه اي که در کاشان وجود دارد، شناخته نشده است.
داشتن عمارت حوض خانه، يکي از علايم و نشانه هاي تشخص و تعيين هم به شمار مي آمده است و لذا افرادي که از نظر مالي توان ساخت چنين بنايي را مي يافته اند، به لحاظ ابراز وجود و پيدا آردن شخصيت اجتماعي و سرشناس شدن د ر جامعه، مبادرت به احداث حوض خانه مي آرده اند تا علاوه بر برخورداري از فضاي مطبوع آن در تابستان، به عنوان طبقه ممتاز و متمکن جامعه هم مطرح باشند.
اين مقاله در ادامه به بيان انگيزه و احداث حوض خانه، مشخصه هاي حوض خانه ها، دلايل احداث حوض خانه هاي شهر کاشان، معرفي برخي از حوض خانه هاي تاريخي و بررسي انواع حوض خانه ها از نظر طرح و نقشه خواهد پرداخت.