اخبار دنياي كامپيوتر

آسیبهای اینترنت بر توانایی های ذهنی انسان

ما در هنگام مطالعه آنلاین تمایل داریم «تنها به رمزگشایان اطلاعات» تبدیل شویم. قابلیت ما در تفسیر متن و ایجاد ارتباط ‌های ذهنی غنی که هنگام مطالعه عمیق و بدون پرسه حواس ایجاد می‌شود، تا حد زیادی بی‌کار می‌ماند.

امروزه اینترنت (Internet) به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین و فراگیرترین فناوری های عصر حاضر، مورد توجه همگان قرار گرفته‌است، اینترنت، دسترسی سریع و آسان به حجم عظیمی از اطلاعات را برای بشر فراهم کرده است. علاوه بر آن مرزها را از میان برداشته و دسترسی به انواع مختلفی از خدمات نظیر خدمات بانکی، مالی، آموزشی، تجاری، اجتماعی، اداری، علمی و … را در سراسر جهان بدون محدودیت های زمانی و مکانی ممکن ساخته است.اما اینترنت با همه مزایا و امکاناتی که فراروی بشر قرار داده است، آسیب هایی را نیز به دنبال دارد. اندیشمندان با نگاه های مختلفی به این آسیب ها پرداخته اند.

برخی با نگاه اجتماعی و فرهنگی به این آسیب ها اشاره کرده اند، گروهی نیز آسیب های روان شناختی آن را مورد بررسی قرار داده اند. دسته ای از متفکران از چالش های سیاسی و حقوقی آن گفته اند، فیلسوفان ما را با آسیب های اینترنت از دیدگاه فلسفی آشنا نموده اند و پژوهشگران علوم شناختی نیز با استفاده از دستاوردهای علوم شناختی و مطالعات ذهن آسیب های ذهنی اینترنت را گوشزد کرده اند.این مقاله رویکرد شناختی را در پیش گرفته و در آن به برخی از آسیب هایی که اینترنت بر توانایی های ذهنی انسان نظیر هوش، درک مطلب، حافظه، توجه، تمرکز، حل مساله، خلاقیت و … وارد می کند، اشاره می شود.

لزوم نگاه آسیب شناسانه به اینترنت
 

ممکن است در این جا سوالی مطرح شود که چرا با وجود کاربردهای فراوانی که اینترنت دارد به آسیب های آن بپردازیم. شاید آشنایی با این آسیب ها ما را در استفاده از این ابزار مفید دچار تردید کند.در پاسخ می توان گفت، آشنایی با دیدگاه های صاحبنظران رشته های مختلف درباره آسیب های اینترنت به ما کمک می کند، با نگاهی عمیق تر و با نگرشی دقیق تر به این تکنولوژی فراگیر که ابعاد مختلف زندگی ما را تحت تاثیر خود قرار داده است، بنگریم.

همچنین باعث می شود در استفاده از این ابزار دقت لازم را مبذول داریم تا با کمترین آسیب مواجه شویم.برای آشنایی با آسیب های ذهنی اینترنت، به چند نمونه از تحقیقات پژوهشگران در زمینه آسیب هایی که اینترنت به توانایی های ذهنی انسان وارد می کند، اشاره می شود.صفحات اینترنتی به دلیل وجود حجم و تنوع زیاد مطالب و ابر پیوندهای موجود در آن ها، با انحراف حواس و پراکنده نمودن توجه و رشته افکار کاربران، باعث چند پاره شدن توجه آنان می شوند.

کاربرانی که به طور مداوم توسط ایمیل ها و پیام های فوری حواس شان پرت می‏شود، یا در حین مرور صفحات اینترنتی با ناآرامی مدام از صفحه ای به صفحه دیگر و از پیوندی به پیوند دیگر می روند، دچار کاهش قدرت تمرکز می‏شوند.کاربران در حین استفاده از اینترنت به دلیل تعداد و تنوع زیاد صفحات اینترنتی و حجم انبوه اطلاعات و فرصت کمی که در اختیار دارند، به دقت و با عمق کافی مطالب را مطالعه نمی کنند و با سرعت از روی مطالب رد می شوند، که باعث شتاب فکری شده و از عمق آن می کاهد.

زمانی که تمرکز کاربران اینترنتی در حین مشاهده و مرور صفحات وب به طور مداوم منحرف و گسیخته می شود، مغز آن ها قادر به برقرار کردن تماس های عصبی قدرتمند و گسترده ای که به درک عمیق تر منجر می گردد، نمی شود. کاربران در این وضعیت صرفاً به پردازشگرهای اطلاعاتی تبدیل می شوند که با شتاب، قطعات پراکنده اطلاعات را به حافظه کوتاه مدت خود وارد و از آن خارج می کنند. اینترنت کاربران خود را به طور مداوم در یک حالت جابجایی ذهنی نگه می دارد. 

درک مطلب کاربرانی که متن های اینترنتی را در صفحاتی که دارای پیوندهای و لینک های زیادی است مطالعه می کنند، به دلیل کاهش توجه و تمرکز و پراکنده شدن توجه شان، نسبت به کسانی که متون را به شیوه چاپی و مکتوب مطالعه می کنند، کمتر است.کاربرانی که صفحات وب شلوغ و متنوع را مشاهده می کنند، به نسبت کسانی که اطلاعات را به شیوه ای ساده تر و خلوت تر دریافت می کنند، کمتر اطلاعات را به یاد می آورند.

استفاده بیش از حد کارمندان از اینترنت در محل کار و وبگردی های بی هدف آنان در ساعات اداری، باعث کاهش دقت و تمرکز کارمندان در کارها شده است که این کاهش دقت، موجب پایین آمدن بهره وری و کارایی آن ها شده است.نیکلاس کار در کتاب «عمق های سطحی:‌ اینترنت چه اثری بر مغز ما دارد؟» اینترنت را باعث کاهش توانایی های ذهنی انسان و تضعیف قدرت خلاقیتش عنوان می کند.وی در یکی دیگر از مقالاتش، با عنوان «آیا گوگل ما را کودن می کند؟»‌ به نقد جستجوهای اینترنتی و در دسترس بودن سریع اطلاعات از طریق موتورهای جستجو می پردازد.

وی کاربران موتورهای جستجو را افرادی با اطلاعات عمومی بالا اما کم عمق و سطحی می داند.ماریان ولف روانشناس رشد، می‌گوید: شیوه خواندنی که با اینترنت رواج می‌یابد، شیوه‌ای است که «کارایی» و «فوریت» را بر هر چیز دیگر برتری می‌دهد، و در حال تضعیف توانایی ما در مطالعه عمیق است. وی می‌گوید ما در هنگام مطالعه آنلاین تمایل داریم «تنها به رمزگشایان اطلاعات» تبدیل شویم. قابلیت ما در تفسیر متن و ایجاد ارتباط ‌های ذهنی غنی که هنگام مطالعه عمیق و بدون پرسه حواس ایجاد می‌شود، تا حد زیادی بی‌کار می‌ماند.

علل آسیب های ذهنی اینترنت

از دیدگاه نیکلاس کار در مقاله «آیا اینترنت ما را کودن تر می کند؟» وجه مشترک آسیب های ذهنی اینترنت، چند پاره شدن توجه و کاهش قدرت تمرکز در حین مرور صفحات وب است. توان ادراکی انسان، منوط به توانایی وی در حفظ تمرکز و توجه در درک اطلاعات است. تنها زمانی که انسان توجه و تمرکز خود را به اطلاعات مبذول می دارد، قادر به پیوند این اطلاعات با اطلاعات و دانشی است که از قبل در حافظه خود تثبیت کرده است. این پیوند، برای درک اطلاعات و مفاهیم، ضروری است.

بر اساس تحقیقات دانشمندان، علت دیگر آسیب های ذهنی اینترنت، کند شدن فعالیت نورون های مغزی کاربران است. همچنین جستجوهای اینترنتی که بیشتر شامل اطلاعات سطحی است، روی ساختار حافظه بلندمدت و کوتاه مدت انسان تاثیر منفی می گذارد. حافظه کوتاه مدت نمی تواند اطلاعات سطحی جستجو شده در اینترنت را به مدت زیادی در خود نگه دارد و به دلیل این که اطلاعات موجود در حافظه کوتاه مدت به درستی به حافظه بلند مدت انتقال نمی یابد، حافظه بلند مدت را تضعیف می کند.

با توجه به این که حافظه بلند مدت مرکز خلاقیت، ایده پردازی و تفکر در انسان است، اینترنت و جستجوهای اینترنتی باعث کاهش خلاقیت کاربران می شود.

زمانی که تمرکز کاربران اینترنتی در حین مشاهده و مرور صفحات وب به طور مداوم منحرف و گسیخته می شود، مغز آن ها قادر به برقرار کردن تماس های عصبی قدرتمند و گسترده ای که به درک عمیق تر منجر می گردد، نمی شود.

کاربران در این وضعیت صرفاً به پردازشگرهای اطلاعاتی تبدیل می شوند که با شتاب، قطعات پراکنده اطلاعات را به حافظه کوتاه مدت خود وارد و از آن خارج می کنند. اینترنت کاربران خود را به طور مداوم در یک حالت جابجایی ذهنی نگه می دارد.درست است که اینترنت برخی از مهارت های ذهنی انسان را تقویت می کند ولی همین تکنولوژی ممکن است مهارت های ذهنی دیگر انسان را تضعیف کند.

مثلا صفحات و ابزارهای چندرسانه ای هوش بصری و فضایی کاربران را تقویت می کند، اما باعث می شود درک انتزاعی و توان حل مسئله انسان را تضعیف کند. بنابراین باید با شناخت آسیب های اینترنت و استفاده از روش های توصیه شده متخصصان در نحوه استفاده از اینترنت، این آسیب ها را به حداقل ممکن برسانیم.