اخبارفرهنگی

خبرگزاري فارس: آنچه ادبيات معاصر ما از آن گاه به گاه غفلت مي‌ورزد همين آرمان‎خواهي انسان اجتماعي است؛ آرمان‌خواهي‌اي كه در برخي فرديت‌ها پنهان شده است.

آنچه را در باب زبان سعدي از جمله اين كه «سهل‌الممتنع» است و «ايجاز» دارد؛ در كتب مختلف درباره «بوستان» و «گلستان» گفته آمده؛ همه در مورد غزليات او هم صادق است. اما آنچه در غزليات بيش از ديگر ويژگي‌ها رخ مي‌نمايد؛ رفتار سعدي با زبان و تغزلي‌بودن رويكرد اوست. دايره‌ واژگاني كه سعدي، از آن براي بيان عاشقانه‌هايش بهره مي‌جويد، اگرچه با هم‏روزگارانش موافق و مشترك است؛ اما در محور هم‏نشيني آنچه سعدي با گوهر واژگان مي‌كند متفاوت است از آنچه هم‏روزگاران او. البته مي‌توان دريافت؛ تجربيات سعدي در هم‏نشيني واژگان به صبغه او در سفرها و گفت‏وگوهايش بازمي‌گردد. او به خوبي دريافته است كه جهان واژگان در عاشقانه‌نويسي همان جهاني است كه ذهن شاعر مي‌بايد آن را درون خود تجربه كند؛ و اينجاست كه ذهن شاعر آني مي‌آفريند كه ديگران از آن عاجزند. البته ذكر اين نكته هم ضروري است كه؛ سعدي در امر زيبايي‏دوستي به جنبه‌ عاطفي و وحدت آن با عناصر انديشه؛ قالب زيبايي شاعرانه داده و جوشش عاطفه و انديشه را در توجه به جمال و كمال تصوير كرده است و بدين‏گونه جاي چنداني براي جدال بر سرزميني‌بودن يا عرفاني‌بودن زيبايي و عشقي كه سروده باقي نگذاشته است.

محمود عباديان در كتاب «تكوين غزل و نقش سعدي» مي‌نويسد: «مرحله‌هايي كه غزل در مسير رشد خود تا پايان قرن ششم پيموده بود دو كيفيت را نشان مي‌دهند. يكي مرحله‌اي كه با تكوين غزل توأم بود و در غزل موضوع توصيف شده به صورت احساس و عشق شخصي يا فردي سروده شده بود؛ غزل‌هاي پراكنده‌ نخستين بر اين سياقند. ديگر مرحله‌ بعد؛ كه غزل در آن رشد و تكامل بيشتري يافت مرحله‌اي كه در آن موضوع و مطلب با بيان همگاني و كلي سروده مي‌شود. اين مرحله هم غزل عرفاني و هم غزل غيرعرفاني را در بر مي‌گيرد . . . . غزل سعدي كيفيت‌هاي هنري اصيل و زنده‌اي دارد كه سير غزل در طي دويست و اندي سال قبل بدان دست يافته بود؛ اين غزل حاصل تركيب، سادگي و رواني و يك‎دستي با پختگي و غناي انديشه است؛ احساس و عشقي كه در آن توصيف مي‌شود؛ احساس و عشقي است كه با تار و پود خصيصه‌هاي نوع انسان آميخته شده است.
زيبايي توصيف‌شده در غزل سعدي زيبايي آرماني است كه خصوصيت انساني فراگير دارد؛ اين عشق و زيبايي مبشر دوستي و آرمان‏خواهي انسان اجتماعي و در عين حال فرديت يافته ايراني است. «عشق» و «احساس» در غزل سعدي بيان شيفتگي «فرديت حساس» انسان است؛ اين عشق و احساس نه تك و تصادفي است و نه خصلت عشق و احساسي را دارد كه صرفاً از تأمل شخصي كه پيوند مستقيم با موضوعي ندارد، ناشي مي‌شود».

سعدي از آن رو كه از جاودانه‌سرايان ادب فارسي است اين «آرمان‏خواهي انسان اجتماعي» را به تكرار گوشزد كرده پياپي از آن نوشته است. آنچه ادبيات معاصر ما از آن گاه به گاه غفلت مي‌ورزد همين آرمان‏خواهي انسان اجتماعي است؛ آرمان‌خواهي‌اي كه در برخي فرديت‌ها پنهان شده است.
انتهاي پيام/و*