تاریخ تحلیلی اسلام

حلف الفضول در مسیر تاریخ

اینرا هم بد نیست بدانید که کاربرد این پیمان مقدس واهمیت آن بقدرى بود که پس از انعقاد آن نیز در طول تاریخ بارهامورد استفاده قرار گرفت و همچون پتکى بر سر ستمگران‏و زور گویان فرود آمده و جلوى تجاوز و تعدیها را مى‏گرفت وهمچون سد محکمى در برابر قلدرهاى مکه-که خود را مالک‏الرقاب همگان مى‏دانستند-قرار گرفت که از آنجمله داستانهاى‏زیر قابل توجه است:
1-مورخین با اندک اختلافى نقل کرده‏اند که مردى ازقبیله خثعم به منظور انجام حج بمکه آمد و دختر بسیار زیباى خودرا نیز که نامش‏«قتول‏»بود بهمراه خود بمکه آورد،نبیه بن‏حجاج-یکى از سرکردگان قریش-دختر او را ربود و بنزد خودبرد.
مرد خثعمى براى باز گرفتن دختر خود از مردم مکه استمدادکرد،بدو گفتند:تنها راه چاره این است که از حلف الفضول‏و اعضاى آن کمک بگیرى!آن مرد بکنار خانه کعبه رفته و بافریاد بلند اعضاى حلف الفضول را بکمک طلبید،و آنها نیزبا شمشیرهاى برهنه نزد او گرد آمده و آمادگى خود را براى رفع‏ظلم از وى اعلام کردند،و آن مرد داستان ربودن دخترش را نقل کرده و همگى بنزد نبیه آمدند،و نبیه که چنان دید از آنها خواست‏تا یک شب به او مهلت دهند،ولى آنها یک لحظه هم به اومهلت ندادند،و پیش از آنکه دست نبیه بن حجاج به آن دختربرسد،دختر را از وى گرفته و به پدرش سپردند. (1)
2-ابن هشام و دیگران بسندهاى مختلف روایت کرده‏اند که‏میان حضرت حسین بن على علیهما السلام و ولید بن عتبه اموى‏که از سوى معاویه در مدینه حکومت داشت نزاعى در گرفت،و مورد نزاع مالى بود که متعلق به امام حسین علیه السلام بودو ولید آنرا به زور غصب کرده بود.
امام علیه السلام بدو فرمود:بخداى یکتا سوگند مى‏خورم که‏اگر حق مرا ندهى شمشیر خود را بر مى‏گیرم و در مسجد رسول‏خدا(ص)مى‏ایستم و مردم را به‏«حلف الفضول‏»دعوت‏مى‏کنم. ..!
این خبر بگوش مردم رسید و عبد الله بن زبیر و مسور بن مخرمه‏زهرى و عبد الرحمان عثمان تیمى و برخى دیگر از غیرتمندان به‏حمایت از امام علیه السلام و دفاع از پیمان‏«حلف الفضول‏»
برخاسته و آمادگى خود را براى اینکار اعلام کردند،که چون خبربگوش ولید بن عتبه رسید دست از ظلم و ستم برداشته و حق امام‏علیه السلام را به آنحضرت باز پس داد... (2)
----------------------------------
1-سیرة المصطفى ص 52 و سیره الحلبیه ج 1 ص 157 و سیره قاضى دحلان-حاشیه سیره‏حلبیه ج 1 ص 102.
2-سیرة ابن هشام ج 1 ص 134 سیره حلبیه ج 1 ص 157.الصحیح من السیرة ج 1 ص 100سیرة المصطفى ص 52-53.