مقالات تخصصي ايثار و شهادت

پس از جنگ جهاني اول، وسيع ترين حملات شيميايي، در طول جنگ 8 ساله عراق عليه ايران رخ داده است.

 اولين گزارش استفاده از سلاح شيميايي در جنگ ايران و عراق به تاريخ 23 آبان 1359 در منطقه هلاله و ني خزر

(حوالي ميمک) مربوط مي شود که در جريان اين حمله رژيم عراق از گاز تهوع آور استفاده کرد.

 پس از آن در مرداد 1362 در منطقه عملياتي والفجر 2 (پيرانشهر و حاج عمران) و در آبان همين سال در منطقه عملياتي والفجر 4 (پنجوين) رژيم عراق از سلاح هاي شيميايي استفاده کرد.

اولين حملات گسترده شيميايي رژيم عراق در اسفندماه 1362 در منطقه عملياتي خيبر و جزيره مجنون با استفاده از گاز خردل و عوامل اعصاب انجام شد. پس از آن در اسفند 1363 در منطقه عملياتي بدر حملات وسيع شيميايي دشمن منجر به تلفات وسيع رزمندگان ايراني گرديد. در عمليات هاي والفجر 8 در سال 1364 (فاو)، کربلاي 4 و 5 در زمستان 1365(شلمچه – آبادان)، کردستان عراقي (بهار 1366)، در جريان بازپسگيري فاو (در فروردين 1367) در جريان حملات عراق در پايان جنگ در خرداد و تيرماه 1367(جبهه اي مياني و جنوبي) رژيم بعث عراق حملات وسيع شيميايي انجام داد.

در طول جنگ تحميلي، رژيم عراق نه تنها عليه اهداف نظامي و رزمندگان اسلام از سلاح شيميايي استفاده کرد، بلکه بارها اقدام به استفاده از سلاح شيمياي عليه مناطق مسکوني و اهداف غيرنظامي در شهرها و روستاهاي مرزي ايران نمود. در مجموع بيش از مورد بيش از 30 مورد حمله شيميايي به مناطق مسکوني ايران و برخي مناطق کردنشين شمال عراق در طول جنگ تحميلي رخ داد که عمده ترين آنها عبارتند از: فاجعه بمباران شيميايي سردشت با استفاده از گاز خردل، فاجعه بمباران شيميايي روستاهاي اطراف سرپل ذهاب و گيلانغرب و شهر اشنويه.

براساس اطلاعات استخراج شده از ليست هاي تخليه مجروحين و مراکز درماني، در طول جنگ تحميلي، حدود 100 هزار نفر از افراد نظامي و غيرنظامي ايراني در معرض عوامل شيميايي قرار گرفته اند.

در طول جنگ 8 ساله عراق عليه ايران عوامل شيميايي مختلفي مورد استفاده قرار گرفت. براساس گزارش هايي مستند، بيشترين عوامل شيميايي استفاده شده در طول جنگ تحميلي، عوامل اعصاب (سارين، سومان و تابون) بود و پس از آن گاز خردل (تاول زا).

سارين، گاز اعصاب بي رنگ و بو است که در آمريکا، روسيه و عراق توليد شده و به راحتي حل نمي شود. بسيار بي ثبات است و از سمي ترين نوع تسليحات شيميايي است. گاز سومان نيز از ترکيب سارين و ماده شيميايي ديگري به نام LEWISITE، تهيه مي شود که ماده اي تاول زا است و در روسيه ساخته شده است.

تابون که سازنده آن يک شيميدان آلماني به نام «گرهاردشردر» است ساختاري فسفاتي دارد و جزو دسته آسان ترين گازهاي اعصاب از نظر توليد است.

گاز خردل نيز باعث سخت شدن چشم و مشکلات ريوي مي شود. تاول زا است و بويي شبيه پياز دارد و آمريکا، آلمان، روسيه و عراق در قرن 20 آن را توليد کرده اند. در طل سال هاي جنگ کشورهاي متعددي براي تجهيز ماشين جنگي صدام به ياري او شتافتند و براساس تحقيقات به عمل آمده 445 شرکت غربي در زمينه هاي مختلف به ويژه سلاح هاي شيميايي نقش داشته اند.

نکته مهمي که در اين ميان وجود دارد آن است که برخي از شرکت هاي ياري کننده صدام جنبه صوري داشته و بعد از اجراي اهداف مورد نظر خود از ميان رفته اند. بعضاً نيز دولت هاي شرکت هاي تابعه از فعاليت آنها اطلاع نداشته و پس از کسب آگاهي از کمک هاي اين شرکت ها به رژيم مخلوع صدام، آنها را تحت پيگرد قرار داده و يا از کنار اين مسئله گذشته اند.

يک سوم از مجموع 445 شرکت غربي را شرکت هاي آلماني تشکيل مي دهند در گزارش 12 هزار صفحه اي عراق درباره تسليحات اين کشور، به تفصيل بيان شده که بين شرکت هاي نظامي آلمان و عراق چه معاملاتي در زمينه تسليحات انجام شده است.

يک روزنامه وابسته به جناح چپ برلين به نام «تاگس زايتونگ» در ماه دسامبر 2002 به انتشار بخش هايي از گزارش 12 هزار صفحه اي عراق به سازمان ملل درباره برنامه تسليحاتي اش پرداخت.

در اين گزارش محرمانه ترين قسمت ها به چاپ رسيد که از آلمان به عنوان تجهيز کننده درجه اول انبارهاي تسليحاتي صدام نام برده شده است. البته نام 80 شرکت آلماني موجود در گزارش 12 هزار صفحه اي عراق به سازمان ملل از اين گزارش حذف شده است اما در ميان نام شرکت هاي باقيمانده مي توان نام شرکت هاي معروفي همچون «زيمنس» و «بنز» را مشاهده کرد.

در اين گزارش 12 هزار صفحه اي، عليرغم اينکه نام شرکت هاي غربي در آن درج شده بود، شوراي امنيت سازمان ملل در آن زمان 800 صفحه از جمله بخش هايي از نام مراکز تجاري غرب را که به برنامه تسليحات کشتار جمعي عراق کمک کرده بودند، سانسور کرد. در ميان اسناد باقيمانده نام 24 شرکت انگليسي را که در تجهيز صدام به تکنولوژي هسته اي و شيميايي نقش داشته اند، مي توان يافت. بيش از 17 شرکت آمريکايي نيز که بعضاً در تعامل با شرکت هاي انگليسي بودند، به ارسال تسليحات لازم به عراق شرکت داشتند.

براساس گزارش کميته سناي آمريکا در 25 مه و 7 اکتبر سال 1994 با عنوان «صادرات دو منظوره ادوات جنگي و شيميايي آمريکا و تأثير آنها بر پيامدهاي سلامتي جگ خليج فارس»، از سال 1985 تا 1989 محموله هاي بسياري از مواد ميکروبي را شرکت هاي آمريکايي مخفيانه به درخواست و بيمه نامه اداره بازرگاني آمريکا به عراق ارسال کرده اند.

روزنامه آمريکايي واشنگتن پست در 30 دسامبر 2002 اعلام کرد اسناد پراکنده بيانگر آن است که دونالد رامسفلد، وزير دفاع کنوني آمريکا، زماني که عراق عليرغم کنوانسيون هاي بين المللي، تقريباً هر روزه، از سلاح هاي شيميايي استفاده مي کرد، به عنوان مأمور سياسي به بغداد سفر کرد. در ادامه اين گزارش تصريح شده است ارتباط آمريکا با صدام در طول سال هاي قبل از حمله اش به کويت در سال 1990 شامل تبادل اطلاعات در سطح وسيع، فراهم کردن بمب هاي خوشه اي از طريق يک شرکت قديمي به نام «چي لين» و سهولت دستيابي عراق به مواد شيميايي و ميکروبي از سياست هاي سري آمريکاست.

تعداد قابل توجهي از شرکت هاي ژاپني، هلندي، سوئدي، بلژيکي، اسپانيايي و فرانسوي سهم عمده اي در توانايي تسليحاتي رژيم بعث به ويژه سلاح هاي شيميايي داشته اند.

پايان

نويسنده: محمد مهدي پرستار- سوم اسفند ماه 1385.

منابع:

1ـ كلودآلبرد كلبيار، نهادهاي روابط بين الملل، ترجمه دكتر هدايت الله فلسفي، تهران نشر نو، 1368، صفحه 86.

2ـ بهمن آقايي، حقوق بين الملل و سلاح‌هاي شيميايي، شماره 3، صفحه 412.

3- Raberts Adam Document on the law of War op. cit, p. 36.

منبع: سایت قربانیان شیمیایی