گردشگری مذهبی چیست؟

گردشگری مذهبی در کشورهای اسلامی

در سراسر جهان اماکن مقدس و مذهبی زیادی وجود دارد که متعلق به دین‌ها و مذاهب گوناگون است. اما با توجه به آموزه‌های دین اسلام، گردشگری مذهبی در میان مسلمانان پررنگ‌تر است. مسلمانان سراسر جهان در ماه ذی الحجه برای برگزاری فریضه‌ی حج تمتع، از صدر اسلام تاکنون هر ساله به مکه‌ی مکرمه می روند یا شیعیان و محبان اهل بیت، برای زیارت خاندان پیامبر عازم ایران، عراق و سوریه می‌شوند، یا در کشورهای اسلامی دیگر مانند مصر و یمن مساجدی وجود دارد که قدمت آن‌ها به صدر اسلام می‌رسد و گردشگران زیادی را به خود جذب می‌کند. در حال حاضر ۵۵ کشور جهان جز کشورهای اسلامی هستند که اغلب آن‌ها در خاورمیانه و قاره‌ی آفریقا واقع شده است.در سال ۲۰۱۳ سازمان جهانی گردشگری کشورهای عربستان، مصر و مراکش را در رتبه‌ی نخست جذب گردشگر خارجی در میان کشورهای عربی منطقه اعلام کرد. اماکن و آثار تاریخی مقدس و مذهبی مسلمانان حرف اول را در گردشگری مذهبی در جهان می‌زنند.

گردشگری مذهبی در ایران

ایران با قدمت چندین هزار ساله‌ی خود، آثار تاریخی و مذهبی بسیاری را در خود جای داده و پیامبران و بزرگان دینی بسیاری در این کشور زندگی کرده‌اند که امروزه نیز مقبره‌های آن‌ها مقصد زیارتی و مذهبی مردمانی از ایران و دیگر کشورهای جهان است. مذهب نقش بسیار مهمی در شکل گیری و توسعه‌ی برخی شهرهای ایران مانند مشهد، قم، شیراز، قزوین، شوش، اردبیل، گنبد کاووس و ... داشته است. حدود ۳۳ پیامبر در ایران دفن شده‌اند که می‌توان به دانیال نبی، حیقوق نبی، قیدار نبی، اشموییل، حضرت یوشع، حضرت خالد بن سنان عبسی، شعیای نبی، حضرت حجی، حضرت مردخای، حضرت قادر، حضرت روبیل، حضرات سلام، سلوم، سهلی و القیا اشاره کرد. علاوه بر این مقبره‌ها، مقبره‌ی امام هشتم شیعیان، حضرت علی بن موسی الرضا در مشهد قرار دارد و این شهر را به پایتخت مذهبی ایرانیان تبدیل کرده است. حرم این امام رئوف ارزش جهانی دارد و هر ساله میلیون‌ها نفر از مسلمانان از کشورهای مختلف دنیا برای عرض ادب و زیارت عازم مشهد الرضا می‌شوند. حرم حضرت معصومه، خواهر گرانقدر امام رضا نیز در قم میزبان دوستداران اهل بیت است و مرکز دانشگاه‌های مذهبی و الهیات ایران محسوب می‌شود. 

علاوه بر آن‌چه که تاکنون ذکر شد، در سراسر ایران حدود ۱۰ هزار و ۶۱۵ مقبره‌ی امام‌زاده وجود دارد که استان فارس با داشتن هزار و ۴۵۶ امام‌زاده در رتبه‌ی اول قرار دارد. حرم حضرت شاه چراغ در شیراز، نگین درخشان آن‌ها است. استان‌های مازندران و گیلان به‌ترتیب در رتبه‌های دوم و سوم قرار دارند. علاوه‌بر اماکن مقدس و آثار تاریخی مذهبی، در ایران آیین‌ها و مراسمات مذهبی بسیار زیادی وجود دارد که هر کدام از آن‌ها می‌تواند خیل عظیمی از گردشگران مذهبی را به ایران بکشاند. برای مثال مراسم‌های عزادارای امام حسین (ع) در ایام ماه محرم و صفر مانند زنجیر زنی، سینه زنی، شبیه خوانی یا مراسم قالی‌ شویی مشهد اردهال می‌توانند در برنامه‌های سفر گردشگران مذهبی قرار گیرند.

یکی دیگر از رویدادهای مذهبی بزرگی که در ایران اتفاق میفتد، برگزاری نمایشگاه قرآن کریم، مصادف با ماه مبارک رمضان است. این نمایشگاه می‌تواند به یکی از بزرگترین رویدادهای جهان اسلام تبدیل شود. 

ظرفیت گردشگری مذهبی ایران برای مسلمانان بسیار غنی است اما زیارتگاه‌های غیر اسلامی معروفی نیز در ایران قرار دارد که پیروان سایر ادیان نیز می‌توانند برای سفر مذهبی روی آن‌ها حساب کنند؛ از مکان‌های مذهبی غیر اسلامی می‌توان به زیارتگاه «چک چک» در یزد، کلیسای وانک در اصفهان، «قره کلیسا» در آذربایجان غربی و «شموییل نبی» در ساوه اشاره کرد. یهودیان و پیروان آیین زرتشت نیز می‌توانند به اماکن مقدس موجود در ایران مانند «استرومردخای» در همدان، «آرامگاه کوروش» در پاسارگاد و معابد و آتشکده‌های زرتشتیان در یزد سفر کنند. 

در ایران عواملی وجود دارد که بر گسترش گردشگری مذهبی تاثیر زیادی دارند. این تاثیرات هم مثبت هستند و هم منفی که به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

عوامل مثبت:

۱.  وجود آیین‌ها و مراسم‌های سنتی و مذهبی زیاد و جذاب: کشور ما با با قدمتی چند هزار ساله و اعتقادات عمیق مذهبی مردمانش مراسم‌های مذهبی و سنتی بسیاری دارد که می‌تواند برای هر گردشگری جذاب باشد، مراسم‌هایی مانند اعیاد، جشن‌های میلاد امامان معصوم و مهم‌تر از همه مراسم‌های عزاداری برای امام حسین در ماه‌های محرم و صفر.

۲. مکان‌های مقدس اسلامی: چنین مکان‌هایی آیینه‌ی فرهنگ، هنر و تمدن مردم ایران زمین است، مانند هنرهای به‌کار رفته در ساخت حرم امامان معصوم.

۳. سرو غذاهای حلال: یکی از مهم‌ترین نکات برای گردشگران خارجی و مسلمان سرو غذاهای حلال در سراسر ایران اسلامی است. به‌علاوه جای جای ایران با وجود مساجدی متبرک شده است که اوقات شرعی را یاد‌آور می‌شود و در اتاق‌ها می‌توان قرآن یافت و به‌ راحتی به انجام واجبات دین پرداخت.

عوامل منفی:

۱. عدم تبلیغات و اطلاع‌رسانی به‌موقع: ایران ما از لحاظ دارا بودن اماکن گردشگری و مذهبی بسیار غنی است اما به علت عدم وجود تبلیغات کافی بسیاری از مردم جهان از وجود چنین گنجینه‌هایی مطلع نیستند. 

۲. عدم وجود امکانات رفاهی مناسب: حتی اگر اطلاع‌رسانی کافی وجود داشته باشد و آمار ورود گردشگر به کشور افزایش یابد، ما امکانات رفاهی مناسب و کافی از جمله هتل‌هایی با استاندارد‌های جهانی نداریم که از آن‌ها پذیرایی کنیم. چنین مشکلاتی خود خلا بزرگی در جذب گردشگر هستند.

۳. توسعه‌ی زیرساخت‌های حمل و نقل: حمل و نقل ایمن، راحت و سریع، وجود آزادراه‌ها و بزرگراه‌های امن خود می‌تواند به یکی از عوامل جذب گردشگر به کشور تبدیل شود.

۴. کمبود راهنمایان تور برای راهنمایی گردشگران مذهبی: متاسفانه در زمینه‌ی گردشگری مذهبی در ایران تعداد اهنمایان تور اندک است و با وجود بهبود آن در سال‌های اخیر، هنوز هم جای کار دارد.

 در ادامه‌ی این سری مقالات، شما را با مقاصد بزرگ گردشگری مذهبی آشنا خواهم کرد.