بانک مقالات جغرافیا

مقاله حاضر، تحولات ژئوپليتيك آسياي مركزي و قفقاز را مورد بررسي قرار داده و جايگاه كشورمان را در برابر اين تحولات مشخص مي نمايد. اين نوشتار، ضمن بيان تغييرات ژئوپليتيكي ايجاد شده در منطقه، تلاش مي كند تا تاثير اين تغييرات را بر نقش آفريني بازيگران اين عرصه تشريح كند. اين نقش آفرينان خود به چند دسته عمده تقسيم مي شوند. بازيگراني مانند ايران و روسيه، كه به طور سنتي به عنوان بازيگران منطقه اي داراي نقش موثري بوده اند، و به نظر مي رسد حفظ منافع حياتي آنها نه تنها از سوي كشورهاي تازه استقلال يافته، بلكه از سوي قدرتهاي جهاني از ضروريات برقراري ثبات و امنيت در اين منطقه است. جمهوري هايي كه پس از انحلال اتحاد جماهير شوروي به وجود آمده اند، دومين گروهي هستند كه نقش آنها در اين مطالعه بررسي مي شود. گروه سوم، بازيگران برون منطقه اي اند كه بازيگري و ديدگاه آنها در تحولات منطقه اي تاثير دارد.
ضمن بررسي تعاملات اين كشورها، به اين سوال پاسخ داده مي شود كه جايگاه ايران در تحولات ژئوپليتيكي منطقه اي چيست؟ و ضمن تشريح عوامل تغيير و تداوم بايد ديد كه، چالشها و فرصتهاي فراروي جمهوري اسلامي ايران كدام اند؟ مقاله به روش مطالعه كتابخانه اي با استفاده از منابع موجود به تجزيه و تحليل موضوعات مطرح شده مي پردازد.

 نسخه قابل چاپ

يكي از روش هاي بهبود مديريت آب در مزرعه، برآورد دقيق آب مصرفي گياه از طريق محاسبه تبخير- تعرق است. بيشتر معادلات تبخير - تعرق بر اساس داده هاي هواشناسي ايستگاههاي مرجع به دست آمده اند، حال آن كه داده هاي هواشناسي غالبا از ايستگاههاي غير مرجع به دست مي آيند. استفاده از اين داده ها براي برآورد تبخير - تعرق، به منظور برنامه ريزي هاي توسعه اي، ممكن است موجب بروز خطاهاي قابل ملاحظه اي شود. هم زمان با اندازه گيري تبخير - تعرق لايسيمتروزني، با استفاده از روش هاي مختلف مقادير تبخير - تعرق قبل و بعد از اصلاح دما، محاسبه گرديد. اصلاح دما روي روش هارگريوز - ساماني تاثيري نداشت. سه روش تابشي: فائو 24، پريستلي - تايلور، جنسن - هيزپس، از اصلاح دما و استفاده از معادلات اصلاحي براي محاسبه تبخير - تعرق روزانه مناسب تشخيص داده شدند.

 نسخه قابل چاپ

يكي از موضوعات حياتي قرن بيست و يكم دانشمندان شهري در ارتباط با پايداري شهر، فرم شهر (فشردگي يا پراكنش) و حومه نشيني يا نوشهرنشيني است. در واقع حركتي از شهر ماشيني به سمت شهر آينده (اطلاعات گره اي ترانزيت شهري) و احيا مجدد شهري است.
بحران انرژي و آلودگي هاي محيطي در شهرهاي ماشيني، باعث تغيير ديدگاهها در تصميم گيري سياست هاي شهري شده است، كه فرم شهر فشرده به خاطر پيامدهاي مثبتي كه پديد مي آورد (كاهش طول سفرها و كاهش مصرف سوخت و غيره) پذيرفته شده است. عنصر اساسي لازم براي اين پذيرش اندازه گيري ميزان فشردگي / پراكنش است. براي دست يابي به اين هدف، اين تحقيق با استفاده از ابزارهايGIS  و ابتدا با معرفي چهار الگو كه كمكي به غناي علمي ادبيات برنامه ريزي شده است، (آنتروپي، جيني، موران و گري)، شاخص فشردگي براي كلان شهرهاي سيدني در استراليا (با چهل و دو دولت محلي) و مشهد در ايران (با دوازده منطقه شهرداري) را محاسبه كرده است.
نتايج به دست آمده از اين اندازه گيريها نشان مي دهد كه فرم كلان شهر سيدني «تك مركزي» است (جمعيت و اشتغال بالايي در هسته مركزي شهر متمركز شده و با فاصله از مركز شهر تراكم جمعيت كاهش مي يابد – پراكنش -) و مقادير شاخص ها بدين صورت است: (آنتروپي 0.938=، جيني 0.39=، موران 0.215=، گري 0.63=). اما فرم كلان شهر مشهد «الگويي تصادفي» است (تمركز كم جمعيت و اشتغال در هسته مركزي و پراكندگي آن در سطح شهر) و مقادير متغيرهاي به دست آمده بدين صورت است: (آنتروپي 0.93=، جيني 0.27=، موران 0.146=، گري 0.37=)
در مجموع اين مقادير نشان مي دهد كه در راستاي دست يابي به توسعه پايدار شهري، بايد الگوي توسعه تغيير نمايد.

 نسخه قابل چاپ

تصادفات يكي از معضلات سيستم هاي حمل و نقل، جاده اي است. در اين گونه حوادث دلخراش همواره چهار عامل انسان، وسيله نقليه، جاده و محيط دخالت دارند. در بين عوامل محيطي، عامل اقليم و پديده هاي مرتبط با آن جزو تاثيرگذارترين عوامل است. هر چند اين پديده ها اجتناب ناپذير و در مواردي خارج از توان و اختيار انسان هستند، ولي تاثير بعضي از آنها را با اعمال روشهايي در طراحي راه و برخي ديگر را با حضور به موقع عوامل راهداري در محل، مي توان به حداقل رساند.
در اين تحقيق، به منظور بررسي تاثير پارامترهاي اقليمي بر ايمني حمل و نقل، ابتدا آستانه هاي بحراني مسير سنندج - همدان به عنوان يك مقاله موردي مشخص و سپس تصادفات اين مسير در ماههاي سرد سال مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند. نتايج به دست آمده از تجزيه و تحليل داده ها عبارت اند از: 1. خطرناكترين ماه از لحاظ وزش تندبادها (سرعت بيش از 10 متر بر ثانيه) در مسير سنندج - همدان ماه اسفند مي باشد؛ 2. از لحاظ ديد كمتر از 1000 متر (مه)، يخبندان و ريزش برف، دي ماه جزو خطرناك ترين ماهها به شمار مي رود؛ 3. بيشترين تصادفات و شرايط ناپايدار جوي در شرايط ابري بوده است؛ 4. اسفندماه با 22.4 درصد تصادفات، بيشترين تصادفات را به خود اختصاص داده است؛ 5. پرتصادف ترين جاده سنندج - همدان، قطعه 1 تا 5 كيلومتري از مبدا سنندج مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

توزيع و پراكندگي جمعيت، به چگونگي توزيع امكانات بستگي دارد. توزيع و تراكم جمعيت، به دليل اثرگذاري در ديگر ويژگيهاي جمعيت و وابستگي مهمي كه به ويژگيهاي كلي محل دارد، داراي اهميت است. برنامه ريزان مي توانند با توزيع مناسب امكانات، پراكندگي جمعيت را متعادل سازند و در نتيجه به توسعه پايدار دست يابند. هدف پژوهش حاضر، متعادل كردن توسعه در كشور و استفاده بهينه از قابليت ها و توانهاي مناطق موجود است تا از تمركز توسعه در يك نقطه و عقب ماندگي در جاي ديگر جلوگيري شود.
نتايج به دست آمده، بيانگر اين واقعيت است كه توزيع جمعيت در كشور ما، متناسب با توانهاي محيطي نيست و در مكانهايي مانند تهران، به دليل تراكم بي رويه جمعيّت، فشار روزافزوني بر طبيعت منطقه وارد مي شود. در مقابل آنها، مناطقي وجود دارند كه از ظرفيت محيطي شان استفاده لازم صورت نمي گيرد. اين كه چرا در برخي مكانها تمركز بيش از اندازه جمعيت وجود دارد، بايد ريشه هاي آن را در عدم توزيع بهينه امكانات توسعه در كل كشور دانست.
روش تحقيق در اين پژوهش، اسنادي و كتابخانه اي است و به كارهاي آماري انتشار يافته توسط مركز آمار ايران استناد شده است.

 نسخه قابل چاپ

در تاريخ شهر و شهرنشيني ايران، انقلاب مشروطيت از نظر اجتماعي- اقتصادي و فضايي به عنوان يك نقطه عطف به شمار مي رود، زيرا مداخله سازمان يافته و هدف مند دولت در توسعه شهري، از اين زمان پايه گذاري شد. از دهه چهل به بعد، آثار و نمودهاي خود را در رشد الگوهاي متفاوت شهري در نظام شبكه شهري كشور، نمايان ساخت و بدين ترتيب بسياري از قانون منديهاي سنتي توسعه شهري را به هم ريخت. نوشته حاضر، يكي از اين الگوها، يعني شهرهاي اداري- سياسي را در قالب يك شهر پژوهي موردي، مورد بررسي قرار مي دهد. در اين راستا، ابتدا مولفه هاي بستر ساز و سازوكار اجرايي آن، كه مقدم بر پيدايش شهرها و به شدت بر آن اثرگذار است، شناسايي و تحليل شده است؛ سپس نتايج و پيامدهاي منبعث از آن در عرصه هاي مختلف شهر، با تكيه بر مستندات آماري مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته اند. نتايج مقاله بر الگوي مداخله غيرعلمي و ناكارآمد دولت در توسعه شهر اداري- سياسي تاكيد دارد، كه با جنبه هاي ناپايداري متعددي قابل تعريف است.

 نسخه قابل چاپ

موقعيت خاص جغرافيايي استان گيلان، با وجود اقليم مناسب و شرايط مساعد جهت كشاورزي و همجواري با كشور پهناور روسيه و ناميده شدن به عنوان «دروازه ي اروپا»، زمينه هاي ايجاد ارتباط و تبادلات فرهنگي، سياسي و اقتصادي با كشور روسيه را به وجود آورد. همچنين باعث شد تا جهانگردان زيادي از ملل مختلف، به ويژه روسيه، به سمت گيلان سرازير شوند. آنها گزارش هاي مهمي در سفرنامه خود ثبت و ضبط كردند كه امروزه موضوع جدي مطالعات تاريخي، سياسي، فرهنگي و... به شمار مي رود.

 نسخه قابل چاپ

توجه به توسعه فيزيکي شهري پايدار، به عنوان يک ضرورت اساسي در برنامه هاي توسعه شهري، حاکي از اهميت اين موضوع در تقويت جبهه هاي فرهنگي، اجتماعي و کالبدي شهر دارد. در ايران يکي از موارد مهم فرايند شهرنشيني، گسترش سريع فيزيکي شهرهاي آن است. افزايش بي رويه شهرها و رشد ناموزون آن ها به دليل مهاجرت هاي بي رويه و افزايش جمعيت، يکي از مشکلات اساسي شبکه شهري کشور است. اکنون هم يکي از مسايل تمام شهرها، رشد شهرنشيني و به تبع آن گسترش شاخک هاي خزنده شهري بر اراضي پيرا شهري است، که پيامدهايي چون: حاشيه نشيني، نابودي اراضي کشاورزي، افزايش جمعيت شهرها، عدم امکان پاسخگويي برخي از خدمات و کاربري ها در شهر، گسستگي بافت هاي فيزيکي، مشکلات زيست محيطي، خصوصاً آلودگي ونابساماني سيماي شهري داشته است. پژوهش حاضر، به دنبال بررسي عوامل مؤثر بر رشد وتوسعه فيزيکي شهرها، همچنين بررسي مباحث نظري - کاربردي مرتبط با انگاره «توسعه فيزيکي شهري پايدار» و سود جستن از آن به عنوان ابزاري در توسعه شهري پويا از ديدگاه مبحث توسعه پايدار، نگرش سيستمي و ملاحظات زيست محيطي، اجتماعي، اقتصادي و سياسي است.

 نسخه قابل چاپ

شاه ولي اله محدث دهلوي، صاحب کتاب حجه الله البالغه، متولد دهلي، در هندوستان، قريب 300 سال پيش، ترجمه اي از قرآن کريم بدست داده که حتي امروز کمتر ترجمه اي با شيوايي و دقت آن مي توان در ميان مترجمان متاخر قرآن کريم يافت. متاسفانه اين اثر گرانسنگ بنا به دلايلي در ايران ناشناخته باقي مانده است. در اين مقال پس از معرفي شاه ولي اله دهلوي، به ويژگي هايي که ترجمه وي از قرآن داراست پرداخته شده و سپس با استفاده از برخي ملاک هاي مقابله اي نحوي ميان زبان عربي و فارسي سعي در بررسي دقيق تر صحت کار ترجمه وي گرديده است.

 نسخه قابل چاپ

مير شهداد خان تالپور متخلص به حيدري از شاعران و حاكمان ايالت سند است كه در قرن سيزدهم هـ.ق مي زيسته است. از وي ديواني بر جاي مانده كه شامل غزل، قصيده، مثنوي، تركيب بند، ترجيع بند، مسمط، قطعه، رباعي و مفردات است كه در گنجينه نسخ خطي تالپوران در حيدرآباد سند نگهداري مي شود در سال 1386 بر اساس قراردادي كه ميان مركز مطالعات شبه قاره وابسته به دانشگاه سيستان و بلوچستان و موزه و گنجينه نسخ خطي تالپوران منعقد شده بود و با مساعدت وابسته فرهنگي ايران در كراچي نسخه اي از اين ديوان به مرکز مطالعات شبه قاره تحويل داده شد که بوسيله نگارنده مورد تصحيح و نقد و تحليل قرار گرفت. اين ديوان در مجموع 7169 بيت دارد و مي توان آنرا از نظر درون مايه به دو بخش تقسيم كرد. بخش نخست که شامل قصايد و ترکيب بندها، ترجيع بندها، مثنوي ها، قطعات و رباعيات مي شود، در عشق و منقبت پيامبر اسلام و دوازده امام است و بخش دوم يعني غزليات بيشتر موضوع عشق و معشوق زميني و معمول در ادبيات را دربردارد. بررسي مقوله ي عشق در ديوان شاعر با روش تحليل محتوا موضوع بحث اين مقاله است.

 نسخه قابل چاپ

منشات نويسي يا نامه نگاري كه در قديم به آن ترسل نيز مي گفته اند از لوازم مهم در امور ديواني (دولتي) حاکمان و فرمانروايان بزرگ و محلي به شمار مي رفته و به عنوان يكي از فنون نويسندگي در فرهنگ و ادب فارسي، جايگاه ويژه اي داشته و سابقه ديرينه اي دارد.
با نفوذ زبان و ادبيات فارسي در شبه قاره و حمايت بي دريغ پادشاهان هند از نويسندگان و شاعران فارسي زبان، آثار فراواني به زبان فارسي در آن سرزمين تحرير شد؛ از جمله منشات نويسي فارسي به گونه اي چشمگير مورد توجه اديبان و منشيان قرار گرفت. سبك اين آثار بيشتر مصنوع، همراه با سجع، آراسته به صنايع لفظي و معنوي، استفاده از اشعار فارسي و عربي در ضمن نثر، مي باشد.
اثر حاضر از مولفي گم نام در قرن يازدهم است و تنها نسخه آن به شماره 16170 در کتابخانه مجلس شوراي اسلامي نگهداري مي شود که نگارنده تلاش نموده اين اثر را با روش قياسي تصحيح نمايد.
بعد از بررسي ها مشخص گرديد که اين اثر نيز داراي خصوصياتي همچون ديگر آثار منشيانه مي باشد از جمله: داراي 129 آيه قرآني، 319 بيت فارسي، 173 بيت عربي است و نيز بسامد بالاي آرايه هاي: تشبيه، سجع، کنايه، جناس، استعاره، تضاد و مراعات نظير در اين اثر درخور توجه است. همچنين تنيدگي نوشته هاي متن با آيات، اشعار و امثال از ديگر محاسن اين اثر مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

بررسي زيباترين و شاخص ترين جلوه موسيقي شعر يعني وزن و آهنگ آن گامي است در جهت شناخت ذهنيات و تفکرات شاعر و در اين راستا پرداختن به جنبه هاي گوناگون موسيقي شعر وي ضرورت تام دارد. آهنگ و موسيقي، زيبايي و تاثير ناشي از آن و همچنين موافقت آن با طبع زيبا پسند انسان، شرط اساسي در ماندگاري و جاودانگي شعر و شاعر دارد.
بيدل از جمله شاعران بزرگ و بي بديل سبک هندي است که به حق اسوه و نمونه بي همتايي براي اسلوب هندي ميباشد و با وجود غفلت ايرانيان در شناخت و کنکاش در شيوه کار و تفکر و ديدگاههاي وي، تاثير زايد الوصف خود را بر هم عصران و پيروان خود داشته است. مجمل گرد آمده بر آن دارد قدمي هر چند کوچک در شناسايي و معرفي اين شاعر نازک خيال بر دارد و از ميان دنياي نهفته در آثار وي به گوشه کوچکي از عالم موسيقي شعر او يعني موسيقي بيروني و معرفي اوزان و بحور به کار رفته در دفتر شعر بيدل بپردازد.
نخست معرفي مختصري از بيدل دهلوي ارايه مي شود و پس از آن به معرفي بحور و اوزان مورد استفاده بيدل پرداخته مي شود و در خصوص بسامد کاربرد هر بحر مطالبي ارايه ميگردد. همچنين در مورد وزن هاي خيزابي؛ جويباري و اوزان دوري مطالبي ذکر مي شود و سپس به ذکر شاهد مثال براي هر يک از موارد بالا پرداخته مي گردد.

 نسخه قابل چاپ

سبک هندي از معدود سبک هاي شعر فارسي است که نام هاي متعددي دارد. نام هايي که مشاجرات فراواني برانگيخته و موجب گفتگوهاي بسياري شده است. آنچه موجب آشفتگي در نامگذاري اين شيوه شده، بي توجهي به علايق و سلايق دو گروه از شاعران اين شيوه است که با توجه به تفاوت هاي زماني، زباني و مکاني، جلوه خاصي از زبان فارسي را به نمايش در آورده و بخشي از ظرفيت هاي اين زبان فاخر را آشکار ساختند. از اين رو در اين مقاله کوشش شده است با مقايسه شعر دو شاعر برتر اين شيوه ،صائب و بيدل، وجوه اشتراک و افتراق آن ها تبيين شود و جلوه هاي گوناگون زبان فارسي در دو قلمرو جغرافيايي ايران و هند باز نموده آيد.

 نسخه قابل چاپ

اين مقاله نگرش فلسفي - عرفاني رابيندرانات تاگور را بيان مي کند. از آنجا که محيط اجتماعي و احوال و افکار پيراموني هر انديشمندي در ساختار انديشگي و شکل بخشي شخصيت او تاثير قطعي دارد و هزارها شعري که از تاگور بجا مانده، بهترين نمودار زندگي اوست، ابتدا مايه هاي پيدايش اين اعتقادات، اعم از گرايشات اشراقي جد و پدر، که تاگور از آن متاثر است، تاثير جنبش برهماساماژ، تصوف اديان مختلف و به ويژه جاذبه روح عرفاني درويشان بائولي بر تاگور بررسي مي شود و آنگاه به ويژگي هاي شاخص مباني عرفاني و تعاليم معرفت آموز او که عبارت است از: اتحاد بنيادي در کثرت جهان عبادت عاشقانه بهکتي، آموزه وحدتي ودانتا، اخلاص مسيحي و ترکيب معنوي هندويي و اسلامي، آشتي نامتجانس ها، نشان نامتناهي و درک زيبايي شناسي واقعيت مي پردازد.

 نسخه قابل چاپ

سراج الدين علي خان آرزو يکي از برجسته ترين ادباي شبه قاره است که نزديک به سي و شش کتاب و رساله در زمينه تحقيقات ادب فارسي تاليف کرده و ديدگاه هاي نويني را در حوزه هاي مختلف سبک شناسي، زبان شناسي، بلاغت، نقد ادبي، تذکره نويسي و ... مطرح کرده است. يکي از آثار مهم او تذکره مجمع النفائس است. اين اثر به رغم اهميتي که در زمينه نقد ادبي دارد، چنانکه بايد مورد توجه جدي محققان و منتقدان ادبي قرار نگرفته است. اگرچه ديدگاه هاي انتقادي خان آرزو در زمينه نقد شعر در اين تذکره، اغلب پراکنده و نا منسجم است؛ اما مي توان آن ها را در قالب ديدگاه هاي مشخص طبقه بندي کرد و از اين راه رويکرد انتقادي او را در مقوله نقد شعر باز شناخت.
در اين مقاله کوشش شده است با مطالعه دقيق تذکره مجمع النفائس و مقايسه با ديگر آثار خان آرزو ،آراي انتقادي او را در زمينه هاي مختلف نقد شعر مورد بررسي، تحليل و طبقه بندي قرار دهد تا از اين رهگذر زمينه تحقيقات گسترده تر در تحليل و نقد آراي خان آرزو در موضوعات مختلف ادبي را فراهم کند.

 نسخه قابل چاپ