بانک مقالات جغرافیا

جغرافيا و توسعه پاييز و زمستان 1385; 4(پياپي 8):19-41.

حاجي نژاد علي,عسگري علي,اصغرپور حسين,محمدزاده پرويز

صنايع روستايي از يک سو به واسطه نقش و جايگاه انکارناپذيرشان در ايجاد اشتغال موثر در نواحي روستايي و از سوي ديگر به دليل داشتن پيوند تنگاتنگ با بخش هاي کشاورزي و خدمات نه تنها نقش بسزايي در توسعه روستايي دارد، بلکه در مقياس کلان و ملي نيز مي تواند سهم قابل قبولي از توليد ملي را نصيب نواحي روستايي کند و بدين ترتيب در فرآيند توسعه ملي نيز موثر و سودمند واقع شود. در اين راستا، شناخت وضعيت بهره وري صنايع روستايي استان هاي کشور مي تواند مسوولان کشور را در تحقق استراتژي هاي توسعه صنايع روستايي کشور ياري نمايد.
در مقاله حاضر که به واسطه مقياس و محدوده عمل در نوع خود منحصر به فرد مي باشد، با استفاده از اطلاعات پرسشنامه اي و برداشت هاي ميداني که در مقياس روستا و در گستره کشور انجام گرفته است، شاخص هاي مختلف بهره وري جزيي و کل عوامل توليد در صنايع روستايي استان هاي مختلف کشور طي دوره 1379-1378 محاسبه شده و سپس با استفاده از روش تاکسونومي عددي رتبه بندي صورت گرفته است. يافته هاي تحقيق نشان مي دهد که صنايع روستايي کشور از صرفه هاي اقتصاد به مقياس برخوردار بوده و کشش نهاده موجودي سرمايه بيشتر از نيروي کار و مواد اوليه بوده است. همچنين نتايج تاکسونومي عددي دال بر اين است که بهره وري صنايع روستايي استان سيستان و بلوچستان در بين استان هاي مختلف کشور رتبه اول را به خود اختصاص داده است. بنابراين، پيشنهاد مي شود جهت تحقق اهداف برنامه چهارم توسعه، گسترش صنايع روستايي استان سيستان و بلوچستان به ويژه در بخش صنايع تبديلي و تکميلي در اولويت برنامه ريزان و تصميم گيران بخش صنايع روستايي کشور قرار گيرد.

كليد واژه:

نسخه قابل چاپ

جغرافيا و توسعه پاييز و زمستان 1385; 4(پياپي 8):43-60.

رضايي مقدم محمدحسين,ثقفي مهدي

پلاياها يكي از مهمترين محيط هاي شور به حساب مي آيند. با توجه به اينكه وسعت مناطقي كه بطور ژنتيکي شور مي باشند در سطح جهان در حدود 955 ميليون هكتار است، مناطقي كه بطور ثانويه در معرض شور شدن قرار گرفته اند در سطح جهان حدود 77 ميليون هكتار وسعت دارند. در اين ميان حدود 58 درصد از مناطق در معرض شوري ثانويه را مناطق كشاورزي داراي آبياري تشكيل مي دهد. اين موضوع مستلزم انجام ارزيابي هاي دقيق وضعيت شوري خاك و تغييرات آن به منظور تحت كنترل در آوردن روند قهقرايي تغييرات و نيز پايدارسازي مديريت و كاربري اراضي در اين مناطق حساس است.
داده هاي سنجش از راه دور تجزيه و تحليل هاي مربوط به فرآيندها و الگوهاي تغييرات در طي زمان و مكان هاي مختلف را تسهيل ساخته و از اين رو جهت استفاده در علوم مربوط به سيستم زمين مورد تاييد قرار گرفته اند. اطلاعات سنجش از راه دور چند زمانه در قالب داده هاي مرئي و ميكروويو بطور موثري مي توانند جهت آشكارسازي تغييرات زماني پديده هاي سطحي كه تحت تاثير نمك قرار گرفته اند، مورد استفاده قرار گيرند. در اين مقاله منابع اطلاعاتي متنوعي از قبيل: عكس هاي هوايي و تصاوير ماهواره اي و نيز شيوه هاي مورد استفاده جهت بررسي و تهيه نقشه از داده هاي سنجش از راه دور از مناطق تحت تاثير نمك بررسي شده است. محدوديت هاي موجود در خصوص استفاده از داده هاي سنجش از راه دور به منظور تهيه نقشه از مناطق تحت تاثير نمك به چگونگي رفتار طيفي انواع نمك هاي موجود، توزيع مكاني نمك ها بر روي سطح زمين، تغييرات زماني شوري، پوشش گياهي به عنوان مانع و اختلاط هاي طيفي با ساير سطوح زميني بستگي دارد. پلاياي كهك در استان خراسان جنوبي واقع شده است. در اين مقاله روش هايي مختلفي مانند: عدم اختلاط طيفي، طبقه بندي حداكثر احتمال، نسبت موجود بين باندها و طبقه بندي فازي مورد بحث قرار گرفته است. در نهايت در اين مقاله تغييرات زماني و مكاني شوري و نيز گسترش و توسعه پلايا با استفاده از تركيب روش هايي كه در آن داده هاي مختلف تلفيق و تركيب شده، تعيين شده است.

كليد واژه:

نسخه قابل چاپ

جغرافيا و توسعه پاييز و زمستان 1385; 4(پياپي 8):61-84.

بذرافشان جواد,ابراهيم زاده عيسي

يکي از تحولات بارز و قابل ملاحظه در عرصه فعاليت هاي کشاورزي کشور و بويژه استان هاي خراسان طي 25 ساله اخير (85-1360) گسترش فضايي - مکاني کشت زعفران بوده است، به طوري که سطح زير کشت آن از 4250 هکتار در سال 1360 به 57623 هکتار در سال 1384 و ميزان توليد آن از 23.2 تن به 239.6 تن افزايش يافته است. اين افزايش سطح زير کشت و توليد عمدتا متعلق به استان هاي خراسان بوده است؛ چرا که سطح زير کشت در اين ناحيه از 5530 هکتار در سال 1362 به 55947.5 هکتار و حجم توليد آن نيز از 18.5 تن به 232.8 تن در سال 1384 رسيده است. در عين حال تعداد شهرستان هاي توليد کننده زعفران در استان هاي خراسان که در سال 1362 تنها معدود به 5 مورد بوده، در سال 1384 تقريبا شامل تمام 30 شهرستان موجود در سطح خراسان گرديده است. اين افزايش سطح زيرکشت و همچنين افزايش توليد چه در مقياس ملي و چه در مقياس استاني (استان هاي خراسان) در حالي رخ داده است که ايران و بالاخص استان هاي خراسان و بويژه خراسان رضوي و جنوبي طي 25 ساله اخير به صورت دوره اي با پديده خشکسالي مواجه بوده است. يافته هاي حاصل از اين پژوهش بيانگر آن است که رابطه معناداري بين کاهش نزولات جوي و متعاقبا کاهش منابع آبي از يک سو با افزايش سطح زير کشت زعفران (بر خلاف رويه عمومي کشت محصولات کشاورزي) وجود داشته و دارد. همچنين معلوم گرديد که به دليل مزاياي نسبي زعفران در مقايسه با ساير محصولات کشاورزي در استان هاي خراسان، روند گسترش سطح زير کشت آن بسيار سريع تر بوده است. اين مزايا در برگيرنده کارکردهاي طبيعي و اقتصادي - اجتماعي بوده و شامل نياز آبي اندک زعفران، معدود بودن تعداد دفعات آبياري، امکان رشد در اقليم نيمه خشک، محدود بودن دوره کاشت، داشت و برداشت، اشتغالزايي و ارزش افزوده بالا آن مي باشد.

كليد واژه:

نسخه قابل چاپ

جغرافيا و توسعه پاييز و زمستان 1385; 4(پياپي 8):85-105.

زياري كرامت اله,زرافشان عطااله

شاخص هاي مسكن مهمترين و كليدي ترين ابزار در برنامه ريزي مسكن محسوب مي گردد. با بررسي آنها پارامترهاي موثر در امر مسكن را مي توان شناخت و هر گونه برنامه ريزي و تصميم گيري در مورد مسكن را تسهيل نمود. در اين مقاله ابتدا با بررسي شاخص هاي كمي و كيفي مسكن در شهر مراغه و مقايسه آن با مناطق شهري استان و كشور، وضعيت مسكن در شهر مورد مطالعه، مشخص مي شود. نتايج اين بررسي نشان مي دهد كه طي دوره 75-1355 وضعيت شاخص هاي كمي مسكن اين شهر روندي رو به بهبود داشته است و در مقايسه با مناطق شهري استان داراي شرايط بهتري است. اما نسبت به مناطق شهري كشور در مرتبه پايين تري قرار دارد. در بخش بعدي اين مقاله پس از پيش بيني جمعيت شهر مراغه نيازهاي مسكن تا سال 1402 تعيين و مشخص شده كه در اين مدت به 20715 واحد مسكوني جديد نياز است. در صورتي كه تقاضا براي مسكن در اين دوره تنها 16011 واحد مسكوني خواهد بود كه 77.4 درصد نيازها را پوشش مي دهد. در پايان با توجه به توان موجود در گستره‌هاي شهري مراغه (مساكن مخروبه) مشخص مي شود كه در صورت استفاده حداكثر از آنها و اتخاذ الگوي مناسب توسعه مسكوني مي توان 69.1 درصد نيازهاي آينده شهر را در داخل شهر تامين نمود.

كليد واژه:

نسخه قابل چاپ

جغرافيا و توسعه پاييز و زمستان 1385; 4(پياپي 8):107-129.

فرهودي رحمت اله,سيف الديني فرانك,زنگنه مهدي

«برنامه ريزي کاربري اراضي شهري» در واقع مجموعه فعاليت هايي است که محيط انساني را مطابق خواسته ها و نيازهاي جامعه شهري سامان مي بخشد و اين مقوله هسته اصلي برنامه ريزي شهري را تشکيل مي دهد.
امروزه در اثر شهرنشيني بدون برنامه نابساماني هايي در ويژگي هاي کاربري زمين در شهرها به وجود آمده است، جهت ارتقا کيفي شهرنشيني، ساماندهي کاربري اراضي شهرها از اهميت بالايي برخوردار مي باشد و شهر خواف هم يکي از شهرهايي است که نابساماني در کاربري زمين اين شهر موجب عدم آسايش شهروندان شده است اين نابساماني ها شامل: کمبود امکانات و خدمات، عملکرد نامناسب خدمات، پراکنش غير اصولي خدمات در سطح شهر مي باشد. در پي چنين مشکلاتي مقاله حاضر با هدف سامان دهي به کل فضاي شهر و به منظور اعتلاي کيفيت زندگي شهري تدوين شده است.
در اين مقاله مشکلات و نارسايي هاي تک تک کاربري ها بطور کمي و کيفي مورد بررسي قرار گرفته است و با توجه به شرايط جغرافيايي، اقتصادي و کالبدي شهر و با توجه به مباحث توسعه پايدار و با ديدي انتقادي به بحث سرانه ها و استانداردهاي رايج در شهرسازي و با رويکردي جغرافيايي و بهره گيري از سيستم اطلاعات جغرافياييGIS به تجزيه و تحليل کاربري ها پرداخته شده است. نتايج بررسي هاي انجام شده بصورت ارايه وضع مطلوب براي هر يک از کاربري ها و همچنين پيشنهادها و رهنمودهاي کلي تدوين گرديد.
در پايان اين نتيجه حاصل گرديد که استناد به رقم سرانه و استاندارد مشکلات شهروندان را مرتفع نمي كند بلکه آنچه مي تواند در مرتفع كردن مشکلات موثر باشد، تنوع کاربري ها،کيفيت عملکردي کاربري ها، دسترسي و توزيع مناسب خدمات شهري مي باشد.

كليد واژه:

نسخه قابل چاپ

جغرافيا و توسعه پاييز و زمستان 1385; 4(پياپي 8):131-156.

زنگي آبادي علي,محمدي جمال,زيرك باش ديبا

گردشگري نقش مهمي در اقتصاد جوامع ايفا مي كند و شناسايي دقيق بازار رمز توسعه آن مي باشد. از طرفي اگر چه گردشگري يك فعاليت بين المللي است؛ اما بسياري از افراد و سازمان ها در بازار محلي يا ملي در اين بخش اشتغال دارند و در نتيجه «گردشگري داخلي» در چرخه اقتصاد ملي جايگاه عظيمي دارد.
ايران از ديدني ترين مناطق جهان و اصفهان نيز يكي از زيباترين شهرهاي ايران است؛ ليكن با وجود ظرفيت بالاي اصفهان براي جذب گردشگران، فقدان آمار قابل اطمينان، برنامه ريزي علمي را براي توسعه بازار گردشگري اين شهر مشكل مي گرداند؛ بنابراين پژوهشگران با هدف شناخت بازار گردشگري داخلي اصفهان، با استخراج آمارهاي موجود و انجام مطالعه ميداني دشواري، ويژگي هاي جغرافيايي، جمعيتي، اقتصادي و عواملي نظير اهداف يا مشكلات گردشگران را شناسايي كردند.
گردشگران داخلي اصفهان در سال 1384 جامعه آماري و تعداد 400 نفر آنان حجم نمونه اين پژوهش بوده اند كه با استفاده از روش هاي آماري توصيفي و استنباطي، ويژگي ها و مشكلات گردشگران مشخص و راهكارهايي براي رهايي از برخي چالش هاي بازدارنده نظير گراني قيمت ها، ترافيك و كيفيت اطلاع رساني، ارايه گرديد.

كليد واژه: آمار گردشگري، اصفهان، بازار گردشگري، بازاريابي، گردشگري داخلي

نسخه قابل چاپ

جغرافيا و توسعه پاييز و زمستان 1385; 4(پياپي 8):157-176.

افراخته حسن*

* دانشگاه تربيت معلم تهران

در ايران بعد از انقلاب اسلامي و تصويب قانون اساسي طرح هاي متعددي در قالب برنامه ريزي مردم گرا، عداالت خواه و استقلال طلب تصويب و اجرا شده است. با اين همه شاخص هاي توسعه روستايي کشور گوياي توسعه نيافتگي روستايي است، از اين رو مهمترين پرسشي که مطرح مي شود آن است که عوامل اصلي موثر در توسعه نيافتگي روستاهاي ايران به رغم کوشش ها و سرمايه گذاري هاي زياد کدام است؟
در اين مقاله کوشش شده است توسعه نيافتگي روستايي ايران و نقش ادراكات محيطي در آن مورد بررسي قرار گيرد. داده هاي تحقيق مبتني بر مطالعه ميداني از 460 خانوار و 30 روستاي نمونه در شهرستان فومن (غرب گيلان) و برخي اطلاعات اسنادي است كه با استفاده از آمار توصيفي، استنباطي مورد تحليل قرار گرفته است.
نتيجه مطالعه، گوياي توسعه نيافتگي روستايي ايران است كه ريشه در فقدان ادراكات محيطي مناسب در بين روستاييان و برنامه ريزان برخاسته از آنان دارد.

كليد واژه:

نسخه قابل چاپ

جغرافيا و توسعه پاييز و زمستان 1385; 4(پياپي 8):177-191.

رجبي معصومه,روستايي شهرام,مقامي مقيم غلام رضا

ارتفاعات آلاداغ به عنوان يك واحد تكتونيكي بخش وسيعي از استان خراسان شمالي را مي پوشاند. اين رشته كوه در شمال شرقي ايران قرار داشته و از نظر زمين شناسي جزيي از ارتفاعات آلاداغ - بينالود محسوب مي شود. اين منطقه در دوران هاي مختلف زمين شناسي يكي از مناطق فعال تكتونيكي ايران بوده و در شرايط كنوني نيز فعاليت هاي شديد تكتونيكي را تجربه مي كند. فعاليت هاي تكتونيكي در اين منطقه از طريق دلايل و شواهدي قابل اثبات مي باشد. از مهمترين اين شواهد مي توان به گسل هاي فعال منطقه اشاره نمود.
وجود چندين گسل فعال از جمله گسل هاي، عادل آباد، كي كي، قره جه رباط و مقصودآباد در منطقه مي تواند به عنوان شواهدي جهت اثبات اين فعاليت ها محسوب شود. دليل ديگر براي اثبات اين فعاليت ها مقايسه نيمرخ طولي و مرجع دره هاي منطقه مي باشد مقايسه نيمرخ طولي و مرجع دره هاي منطقه نشان مي دهد اين منطقه از نظر تكتونيكي شرايط فعالي را طي مي كند. نسبت بين عرض دره هاي منطقه به متوسط ارتفاع آنها روش ديگري براي مطالعات تکتونيکي مي باشد اين نسبت براي دره هاي منطقه عدد 1.8 به دست آمد بنابراين ارتفاعات منطقه را در رديف مناطق متوسط تكتونيكي قرار مي گيرد. تضاريس جبهه كوهستان به عنوان شاخص كمي ديگر مبين اين فعاليت ها مي باشد. متوسط اين شاخص براي دره هاي منطقه عدد 1.51 به دست آمد بنابراين بر اساس طبقه بندي بول و مك فادن منطقه در رديف مناطق فعال تكتونيكي قرار مي گيرد. وقوع زلزله هاي متعدد از نشانه هاي فعاليت تكتونيكي منطقه در زمان حاضر مي باشد. مطالعات انجام شده نشان مي دهد، سالانه چندين زلزله با بزرگي بالاتر از 4 ريشتر در منطقه به وقوع مي پيوندد. اين زمين لرزه ها مي تواند به عنوان يكي از مظاهر اصلي فعاليت هاي نئوتكتونيكي منطقه به حساب آيد.

كليد واژه:

نسخه قابل چاپ

جغرافيا و توسعه پاييز و زمستان 1385; 4(پياپي 8):193-203.

يزدان پناه حجت اله,كمالي غلام علي,حجازي زاده زهرا,ضياييان پرويز

در اين تحقيق به كمك سامانه هاي اطلاعات جغرافيايي مناطق مستعد كشت بادام ديم تعيين شده است. از آنجا كه بادام داراي نيازهاي آب و هوايي خاصي است، در ابتدا براي هر يك از

اين نيازهاي اقليمي يك لايه جداگانه به کمک سامانه هاي اطلاعات جغرافيايي تهيه گرديد. اين لايه ها شامل لايه بارش، لايه احتمال وقوع سرمازدگي، لايه شاخص رطوبت در دسترس، لايه درجات روز رشد و نهايتا لايه توزيع بارش در سال بود. تلفيق لايه هاي مذكور به کمک مدل تلفيق شاخص وزني انجام شد. در اين مدل ابتدا براي هر يک از عوامل اقليمي شاخص وزني خاصي تعيين شده و نهايتا به كمك مدل تلفيق فاكتور وزني، نقشه تعيين مناطق مستعد كشت بادام ديم براي استان آذربايجان شرقي به دست آمد.

كليد واژه:

نسخه قابل چاپ

جغرافيا و توسعه پاييز و زمستان 1384; 3(پياپي 6):5-20.

حافظ نيا محمدرضا*,رومينا ابراهيم

* دانشگاه تربيت مدرس

موقعيت جغرافيايي يک کشور مي تواند بر قدرت ملي و رفتارهاي سياسي آن کشور تاثيرات متفاوتي داشته باشد، درک موقعيت جغرافيايي نواحي مختلف هر کشور نيز مي تواند تاثيرات مستقيمي بر منافع آن کشور داشته باشد.
جنوب شرق ايران با دارا بودن ظرفيت هاي ژئوپليتيک فوق العاده اقتصادي، امنيتي، دسترسي، ارتباطات منطقه اي و بين المللي واجد کارکردهاي توليدکننده ي قدرت در کشور است که تاکنون مورد غفلت واقع شده و با وجود دارا بودن پتانسيل هاي فوق الذکر که ديگر مناطق ايران فاقد چنين پتانسيل هايي هستند، يکي از عقب مانده ترين مناطق کشور به لحاظ اقتصادي، اجتماعي و محيطي محسوب مي گردد. توسعه آينده کشور با توجه به موقعيت جغرافيايي و ساحلي درياي عمان وابسته به طراحي سياست هاي کارآمد و استفاده ي بهينه از کارکردهاي اين منطقه از کشور مي باشد.
اين مقاله با روش تحليلي- توصيفي با استفاده از منابع کتابخانه اي و نقشه هاي مختلف در پي تبيين واقعيت هاي جغرافيايي و پتانسيل هاي ژئوپليتيک جنوب شرق ايران بويژه کرانه هاي درياي عمان و تاثير آن بر منافع ملي ايران مي باشد.

كليد واژه:

نسخه قابل چاپ

جغرافيا و توسعه پاييز و زمستان 1384; 3(پياپي 6):39-54.

ولايتي سعداله,جهاني مهدي,رامش آزاده*

* پژوهشكده اقليم شناسي

با بروز پديده تغيير اقليم و دخالت روزافزون بشر در اقليم جهاني دو سانحه طبيعي خشكسالي و سيل، بخش هاي مختلف كره زمين را تحت تاثير قرار مي دهند. كشور ما نيز در چند سال اخير به تناوب شاهد وقوع سيلاب ها و خشكسالي هاي شديد در برخي نقاط بوده است، بويژه آنكه بروز توام اين دو سانحه طبيعي يكديگر را تقويت مي كنند به گونه اي كه در اثر وقوع خشكسالي هاي شديد، پوشش گياهي و رطوبت خاك از بين مي رود كه اين خود عامل تسهيل كننده جريان يافتن سيلاب هاي مخرب مي باشد و از سوي ديگر بروز سيلاب هاي شديد نيز باعث از بين رفتن اراضي زراعي و شسته شدن خاك هاي حاصل خيز مي شود كه اين امر اثرات خشكسالي را در اين منطقه تشديد مي كند. در اين حوضه آبريز كه از پتانسيل سيل خيزي نسبتا بالايي برخوردار است، با اعمال يك مديريت صحيح و جامع، علاوه بر آنكه اثرات و صدمات سيلاب را مي توان كاهش و يا تخفيف داد مي توان از سوانح طبيعي، براي افزايش پتانسيل آبي موجود در منطقه نظير افزايش رطوبت خاك منطقه، تغذيه ي آبخانه هاي زيرزميني و افزايش ذخيره آب درياچه پشت سدها نيز بهره برد كه لازمه اين امر وجود يك مديريت ريسك سيل جامع و بهينه در اين حوضه آبريز مي باشد.
در اين تحقيق، حوضه آبريز (كارده) كه در نزديكي شهر مشهد واقع شده است، به عنوان مطالعه ي موردي در نظر گرفته شد و ريسك سيلاب هاي جريان يافته در اين حوضه با استفاده از سه نوع مدل آماري:
1- توابع توزيع احتمال 2- مدل رگرسيوني 3- مدل سري زماني ARIMA مدل سازي شد. طبق نتايج حاصل از آزمون مدل هاي به دست آمده، توابع توزيع احتمال، بخوبي قادر به مدل سازي ريسك سيلاب هاي حوضه نبودند. مدل رگرسيوني نيز به علت اينکه از يك روند كلي تبعيت مي نمود، جواب هاي قابل قبولي ارايه نمي كرد. در نهايت مدل هاي سري زمانيARIMA از مراتب مختلف، مورد آزمون قرار گرفتند كه در نهايت مدل ARIMA(1,2,3) بهترين برازش آماري را ارايه كرد. طبق نتايج به دست آمده از اين تحقيق، با استفاده تركيبي از اين سه مدل آماري، مي توان يك مدل مناسب براي مديريت ريسك سيلاب براي حوضه ي كارده بدست آورد كه به صورت كاربردي و عملياتي قابل استفاده بوده، همچنين نتايج اين تحقيق براي ساير حوضه هاي آبريز مشابه نيز قابل بسط و استفاده است.

كليد واژه:

نسخه قابل چاپ

جغرافيا و توسعه پاييز و زمستان 1384; 3(پياپي 6):55-70.

موسوي ميرنجف*,حكمت نيا حسن

* دانشگاه پيام نور رضوان شهر يزد

در اين مقاله ابتدا تشريح متدولوژي توسعه انساني، سپس تاثيرگذاري عوامل آن، همراه با ميزان تاثيرگذاري مورد بررسي و تحليل قرار گرفت. روش پژوهش كمي ـ تحليلي است كه از مدل ها و نرم افزارهاي رايانه اي استفاده شده است. در اين مقاله 38 شاخص به روش پيشرفته آماري به 6 عامل تقليل يافته به صورت تركيبي در عوامل معني دار ارايه گرديده است. درصد سهم هر عامل نيز در توسعه انساني مشخص شده است. برابر بررسي هاي صورت گرفته عامل اول 63% و عوامل بعدي به ترتيب 3/13، 2/7، 8/5، 7/5 و 7/4 درصد روي تغييرات توسعه انساني نواحي گوناگون كشور تاثيرگذار بوده اند. ايجاد رابطه رگرسيوني بين عوامل تاثيرگذار و درجه توسعه يافتگي نواحي نشان مي دهد اثرات عوامل دوم، سوم، چهارم، پنجم و اول معني دار بوده و اثرات عامل ششم معني دار نمي باشد. بنابراين مولفه هاي جمعيتي - آموزشي، بهداشتي - درماني و تسهيلات مسكن در اولويت اول براي توسعه نواحي كشور به ترتيب براي نواحي محروم، ميان توسعه يافته پايين و بالا و فراتوسعه يافته پيشنهاد مي گردد. مولفه هاي اشتغال، اقتصادي - اجتماعي در اولويت دوم در چارچوب برنامه دوم براي نواحي كشور از پايين به بالا توصيه مي شود. مولفه راه ها در اولويت سوم مي تواند در افزايش سطح توسعه نواحي توسعه نيافته و محروم موثر واقع گردد.

كليد واژه:

نسخه قابل چاپ

جغرافيا و توسعه پاييز و زمستان 1384; 3(پياپي 6):71-92.

جباري ايرج*

* دانشگاه رازي كرمانشاه

همگام با توسعه سريع سخت افزار و نرم افزارهاي رايانه اي در دهه نود، استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايي براي پهنه بندي زمين لغزه ها در ايران شتاب بيشتري گرفته است. ولي استفاده از اين ابزار بدون توجه به بعضي ملاحظات مربوط به داده هاي پايه نتايج دقيقي ارايه نمي دهد.
منطقه غرب و جنوب غرب اورميه به عنوان نمونه اي از مناطق آسيب پذير در برابر واژگوني ها و لغزش هاي چرخشي جهت مطالعه در نظر گرفته شد. نخست به نظر مي رسيد كه داده هاي پايه مناسبي داشته باشد، ليكن كمبود داده ها به سرعت محسوس گرديد و با توجه به امكانات موجود هفت ويژگي زمين؛ شامل، شيب، هيدروگرافي، پوشش گياهي، خاك، سنگ شناسي، كاربري اراضي و نفوذپذيري زمين براي يك تجزيه و تحليل كارتوگرافيك كه به وسيله ي GIS انجام شد، استخراج گرديد. ولي، نتايج حاصل از اين تحقيق نشان داد كه اين داده ها اساسا داراي ضعف مقياس هستند و يا از درجه ي اعتبار كمي برخوردارند. در نتيجه، بسنده كردن به همين داده ها، تنها به تهيه ي نقشه هاي خطر خيلي كلي منجر مي شود.
تحت اين شرايط، هر چند كه نقشه هاي خطر يا حساسيت به وقوع لغزش ها، در بعضي طرح هاي عمراني و آبخيزداري كاربرد خواهند داشت، ولي براي اين كه آنها بتوانند از درجه دقت و كارايي بالايي برخوردار شوند، بررسي مفصل و دقيق مهم ترين عامل يا عوامل موثر بر وقوع زمين لغزه ها مفيد خواهد بود و در اين صورت كاربرد اين نقشه ها نيز طيف وسيع تري را پوشش خواهد داد.

كليد واژه:

نسخه قابل چاپ

جغرافيا و توسعه پاييز و زمستان 1384; 3(پياپي 6):93-112.

طاووسي تقي*

* دانشگاه سيستان و بلوچستان

نواحي خشک و نيمه خشک بيش از 30 درصد مساحت خشکي هاي سياره زمين را در بر مي گيرد. مطالعه دقيق خصوصيات نظام هاي آبياري در اين نواحي مي تواند زيربناي مناسبي جهت برنامه ريزي هاي محلي و ناحيه اي فراهم آورد. مطالعاتي که بر روي قنات ها و نحوه ي ذخيره ي آب و آبياري در فلات مرکزي ايران انجام شده است نشان مي دهد که سيستم هاي سنتي بهره برداري از آب و آبياري از مهمترين آثار اين کشور به شمار مي روند سرزميني که بيش از 70 درصد از وسعت آن را مناطق خشک و نيمه خشک تشکيل مي دهد.در اين تحقيق که به روش (توصيفي ـ تحليلي) انجام شده است، مشخص مي شود که مديريت سنتي نظام آبياري کشتزارهاي ينگ آباد بر اساس شرايط خاص محيط جغرافيايي به ويژه کمبود آب، تبخير شديد و مدت تابش (اختلاف طول شب و روز در دوره ي رشد گياه) شکل گرفته است.

كليد واژه:

نسخه قابل چاپ

جغرافيا و توسعه پاييز و زمستان 1384; 3(پياپي 6):113-134.

عابديني موسي*

* دانشگاه محقق اردبيلي

منطقه مورد بررسي با وسعت km2 283 درمحدوده عرض شمالي '42-°38 تا '52-°38 و طول شرقي '23-°45 تا '40-°45 واقع شده، و از جمهوري آذربايجان 5/8 كيلومتر فاصله دارد. گسترش زياد مواد آبرفتي نامتراكم و نيمه متراكم حاوي رس، سازندهاي مارني گچدار و نمكدار و پهنه هاي رسي دشت ها، بعلاوه سازند هاي سطحي غالبا ريزدانه در سطوح كم شيب ميانكوهي، زمينه براي پيدايش و توسعه ي خندق ها به وجود آورده است. فرسايش خندقي شديد در منطقه نه تنها باعث از بين رفتن خاك و پوشش گياهي مي شود بلكه مشكلاتي را براي كاركرد ماشين هاي امور كشاورزي و آبياري به وجود آورده است و لذا اهميت تحقيق بيشتر معلوم مي شود. نتايج شاخص هاي اقليمي نيز نظير Ws (ميزان رطوبت موجود در سازندها)، ضريب هيدروترمال و معادله هاي مختلف، در تاييد وجود استعداد خندق زايي زياد براي منطقه مي باشند.

بيشتر خندق ها در سطح دشت ها، جايي كه شيب بسيار ملايم است شكل گرفته اند، به عبارتي با افزايش شيب ضخامت سازند هاي سطحي سست كاهش يافته و به دنبال آن طول و تعداد خندق ها كاهش يافته است. اين موضوع توسط رابطه ي رگرسيون خطي موجود بين شيب كف خندق ها با طول آنها، با ميزان همبستگي معكوس و معني دار 43% براي نمونه آماري مورد بررسي منطقه، به اثبات رسيده است.

بين طول خندق ها و ارتفاع محل پيدايش آنها رابطه ي معكوس معني دار در سطح اطمينان 95% با ميزان ضريب همبستگي 45% وجود دارد. بنابراين با افزايش ارتفاع ميزان شيب زياد مي شود ولي ضخامت مواد تخريب ريزدانه و خاك كاهش مي يابد و در نتيجه خندق هاي طويل و عميق در سطح آنها نسبت به سطوح تقريبا هموار و كم شيب، كمتر شكل مي گيرد. از طرفي، وجود رابطه معكوس، معني دار با ميزان ضريب همبستگي 40% براي پارامترهاي شيب و عمق خندق ها، در تاييد مطلب مذكور فوق مي باشد (متوسط عمق خندق هاي سطح دشت ها در حدود 2/2 متر و در محدوده كوهستان 62/1 متر مي باشد). با عنايت به نتايج تحقيق ميداني حاضر، فرسايش خندقي يكي ازعوامل مهم در ناپايداري و تخريب سازند هاي سطحي دامنه ها و قسمت هايي از دشت هاست.

كليد واژه:

نسخه قابل چاپ