کم و زیادی خواب خطر دارد

همان طور که خواب کم باعث تهدید سلامت شما می‌شود، خواب زیاد هم برای‌تان خطرناک است.

این نتیجه مطالعه محققان روی 10 هزار و 300 فرد 35 تا 55 ساله است.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، مطالعه‌ای که به تازگی در دانشگاه کالج لندن انجام شده، نشان می‌دهد افرادی که کمتر از حد طبیعی می‌خوابند، عمرشان کوتاه‌تر است، اما علت مرگ زودرس آنها، بیماری‌های قلبی-عروقی است، در حالی که افرادی که بیش از حد طبیعی می‌خوابند، به دلایل دیگری، غیر از بیماری‌های قلبی، فوت می‌کنند.

در مطالعه این محققان که در شماره اول دسامبر نشریه علمی «خواب»، وابسته به انجمن علمی مطالعات خواب چاپ شده، مشخص شده کسانی که 6 تا 8 ساعت در شبانه‌روز می‌خوابند، 110 درصد بیشتر از بقیه دچار مرگ زودرس ناشی از بیماری‌های قلبی می‌شوند و کسانی که بیشتر از 7 تا 8 ساعت می‌خوابند، نیز 110 درصد دچار مرگ زودرس می‌شوند.

این محققان می‌گویند میزان خواب بهینه، چیزی بین 5 تا 6 ساعت است که طبق مطالعه آنها مشخص شده، احتمال مرگ دراین صورت کمتر است.

این مطالعه البته تعریف خود را از مرگ زودرس دقیقا مشخص نکرده است و به همین علت شاید نتوان به نتایج آن چندان اعتماد کرد؛ با این حال بهتر است برای رعایت احتیاط و نیز شادابی بیشتر خودمان هم که شده، هم از کم‌خوابی و هم از خوابیدن بیش از حد، دوری کنیم.

منبع: همشهری

ساعت بدن چیست؟

تیل روننبرگ پروفسور بخش روان شناسی پزشكی دانشگاه مونیخ می ‌گوید:

هر كدام از ما یك ساعت درونی داریم، مثل همین ساعت واقعی . برای چه از ساعت استفاده می‌ كنیم؟

برای اینكه، مثلاً می ‌خواهیم بدانیم چه وقت باید راه بیافتیم تا سر ساعت به محل كارمان برسیم. ساعت درونی ‌ما نیز تقریباً همین طور كار می‌ كند.

مثلاً زمان مشخصی باید حرارت بدن بالا برود یا ترشح هورمون‌های مخصوصی افزایش پیدا كند تا بدن 2 ساعت بعد، آماده برخاستن از خواب شود.

ساعت درونی در واقع پاسخ تكامل به تحولات نوری و حرارتی پیرامون ماست. به زبان ساده‌ تنظیم فعالیت‌های بدنی مناسب در روز و شب، محصول هدایت و تنظیم این ساعت ژنتیك است، به همین ‌خاطر در هر كدام از ما متفاوت عمل می ‌كند.

مثلاً این ساعت مشخص می ‌كند كه چه وقت بدن ما نیاز به خواب دارد یا چه وقت زمان برخاستن از خواب است. برنامه ساعت درونی آدم‌های سحرخیز با برنامه ساعت درونی آدم‌های شب ‌زنده ‌دار متفاوت است.

تفاوت زمانی ساعت درونی میان آدم‌های خیلی سحرخیز و آدم های خیلی شب زنده‌ دار گاه حتی تا 12 ساعت هم می ‌رسد، طوری كه گاه وقتی یكی به رختخواب می ‌رود، دیگری تازه از خواب بلند شده است.

عوامل مؤثر در تنظیم ساعت بدن

- سن

اما این ساعت درونی یكنواخت كار نمی‌ كند. یكی از نكات مهم در تنظیم این ساعت، سن است. مثلاً بچه‌های كوچك، شاید برای اینكه به پدر و مادرشان نشان بدهند، بچه ‌داری یعنی چه! صبح اول وقت بیدارند! با افزایش سن این ساعت عقب می ‌رود. در سنین نوجوانی شب زنده‌ داری به اوج می‌ رسد. اما 20 سالگی به بعد هرچه كه سن بالاتر می‌ رود، تحمل بدن برای شب زنده ‌داری كمتر می ‌شود.

- تفاوت زمانی

در این میان یك نكته‌ در مورد هر دو دسته آدم‌های سحرخیز یا ‌شب‌ زنده ‌دار صدق می ‌كند. وقتی برنامه زندگی مان با این ساعت تنظیم نیست، بدن در حالت استرس قرار می‌ گیرد. كارشناسان در این زمینه معتقدند: " وقتی من ساعت درونی‌ای دارم كه دو سه ساعت عقب تر از ساعت بیرونی كار می‌ كند مثل این است كه بخواهم در مسكو كار كنم، در حالی ‌كه در مونیخ زندگی می‌ كنم."

این تفاوت زمانی، فشاری است كه به مرور زمان خود را نشان می ‌دهد. نكته جالب توجه اینجاست كه این فشار، موجب بروز عاداتی مثل سیگاری شدن می ‌شود. هر چقدر این تفاوت زمانی بیشتر باشد، احتمال اینكه فرد سیگاری شود بیشتر است.

نتیجه بررسی‌ها نشان می‌ دهند افرادی كه ساعت درونی‌شان با ساعت معمول از 4 ساعت بیشتر تفاوت دارد، 60 درصد بیشتر از افراد دیگر سیگاری می‌ شوند.

تنظیم ساعت درونی با بیرونی

اما، تنظیم این دو ساعت با هم گاهی مقدور نیست، وقتی باید ساعت 7 صبح سر كار باشیم، ولی تا ساعت 9 هنوز گیج خوابیم چاره چیست؟

1- نور بیشتر در محیط كار و محل زندگی. واقعیت این است كه بیشتر ما به اندازه كافی نور دریافت نمی‌ كنیم. كمبود نور یعنی سحرخیزها، سحر خیزتر می‌ شوند، شب زنده‌دارها هم صبح دیرتر از خواب بلند می‌ شوند.

2- سعی كنیم عادات و روش زندگی‌مان را تا جایی كه مقدور است با ساعت درونی‌مان تنظیم كنیم.

روننبرگ معتقد است: تنظیم ساعت كار با ساعت درونی قدم بزرگی است. می دانید اگر این گونه باشد، خلاقیت و سازندگی نیروی كار جامعه چقدر بالا می ‌رود. البته این را هم باید گفت که برای بالا بردن خلاقیت، نمی‌ توان نظام اجتماعی را بر هم زد، مثلاً نمی توان برای بالا بردن خلاقیت نوجوانان‌، از 14 سالگی به بعد دانش‌آموزان به جای ساعت 8 صبح ساعت 9 یا10 به مدرسه بروند!

منبع: روزنامه همشهری

خواب در سالمندان

در اوایل قرن 17 میلادی، دانشمندان به پدیده خواب علا‌قه‌مند شدند و به این نتیجه رسیدند كه خواب بر كیفیت زندگی انسان تأثیر می ‌گذارد.

در آن عصر، خواب برای دانشمندان یك نوع رفتار بود و تنها به اشكال گوناگون خوابیدن انسان‌ها دقت می ‌كردند. به مرور زمان علم پیشرفت كرد و ابداع تكنیك‌های متعدد به انسان این امكان را داد كه فعالیت‌های مغزی افراد گوناگون را در طول خواب ثبت و كاركرد آنها را اندازه‌گیری كند.

سالمندان چگونه می ‌خوابند؟

ثبت فعالیت‌های مغزی سالمندان كار آسانی نیست، چون آنها نیز مانند كودكان خواب سبكی دارند و نسبت به محیط بسیار حساس‌اند.

آزمایش‌های گوناگون نشان داد كه افراد سالمند، روند تدریجی خواب سبك به سمت خواب عمیق را ندارند و كشف این موضوع، نكته مهمی درباره پیری مغز است. وقتی خواب سبك به خواب عمیق تبدیل نشود، شخص نسبت به محیط حساس باقی می‌ ماند و در نتیجه مدام بیدار می ‌شود.

آمارها نشان داده است كه جوانان در كمتر از 20 دقیقه به خواب می ‌روند، حال آنكه سالمندان بین 30 تا 40 دقیقه زمان لازم دارند تا وارد خواب سبك شوند. 85 درصد جوانان حداكثر 20 دقیقه در طول شب بیداری می ‌كشند، در حالی كه در بیشتر سالمندان، این زمان به 40 دقیقه یا حتی یك ساعت هم می ‌رسد.

عوامل افزایش مشكلات خواب در سالمندی

مصرف داروهای محرك، یائسگی و استرس از جمله این عوامل‌اند. تقریباً نیمی از زنان یائسه از مشكلات خواب رنج می ‌برند و دو برابر زنان غیر یائسه، قرص‌ خواب مصرف می‌ كنند.

هنوز تحقیقات وسیعی در این باره انجام نشده، ولی به نظر می ‌رسد عرق‌های شبانه و گُر گرفتگی‌ها نقش مهمی در اختلالات خواب زنان یائسه دارند.

از جمله دیگر عوامل قید شده، استرس است. تحقیقات نشان داده كه آثار منفی استرس روی خواب افراد مسن چند برابر افراد جوان است.

علل بروز مشكلات خواب در سالمندان

تحقیقات وسیعی در این زمینه به انجام رسیده است. به نظر می ‌رسد بیمار‌ی‌های شدید و دردناك، آثار ثانویه داروها، شرایط روحی- روانی، مشكلات ابتدایی خواب، تغییرات ناگهانی و غیر قابل كنترل زندگی اجتماعی و شخصی و... می‌ تواند سرآغاز بروز مشكلات خواب در افراد سالمند شود.

دكتر احمد علی كامرانی

آدم‌های خسته، عاطفه ندارند

به منظور بررسی تأثیر بی‌ خوابی بر عواطف افراد، پژوهشگران آمریکایی مطالعه جالبی را ترتیب دادند. در این مطالعه که در انستیتو نظامی "والتر رید" در مریلند آمریکا انجام شد، 26 سرباز مورد بررسی قرار گرفتند. پژوهشگران ابتدا از این افراد یک تست عاطفی به عمل آوردند و سپس برای آنها مسائل ویژه‌ای را مطرح کردند و از آنها خواستند که بگویند در چنین شرایطی چه تصمیمی می ‌گیرند.

این مسائل در سه گروه دسته‌ بندی شدند:

- مسائل فاقد پیچیدگی‌های اخلاقی (که در آن سربازان در شرایط فرضی قرار می‌ گرفتند که در آن به کسی آسیبی نمی ‌رسید).

- مسائل اخلاقی ولی غیر شخصی ( که در آن سربازان باید تصمیمی را می ‌گرفتند که به طور غیرمستقیم به گروهی آسیب می ‌رساند).

- مسائل اخلاقی و شخصی (که در آن سربازان باید تصمیمی را می‌ گرفتند که ممکن بود طی آن به طور مستقیم به عده‌ای آسیب برسانند و حتی باعث مرگ آنها شوند).

ابتدا این مسائل برای همگی مطرح شد و نمرات کسب شده توسط سربازان شبیه هم بود. سپس به این افراد 53 ساعت بی ‌خوابی داده شد و دوباره مسائل مشابه مطرح شد.

نتایج نهایی نشان داد که افرادی که در تست عاطفی اولیه نمره بالایی کسب کرده بودند، پس از بی ‌خوابی هم تصمیماتشان چندان تفاوت نکرد، ولی کسانی که نمرات متوسط یا پایین کسب کرده بودند، پس از بی‌ خوابی به طرز قابل ملاحظه‌ای ساده‌گیر شدند و در مورد مسائل اخلاقی و شخصی، تصمیماتی را که به دلیل مسائل اخلاقی قبلاً برای آنها غیرقابل قبول بود، به سادگی اتخاذ کردند.

این ها همگی نتایج بررسی‌های کاملاٌ علمی دانشمندان و پژوهشگران در مورد خطرات کار بیش از حد و کم ‌خوابی بر سلامت افراد و جامعه بودند. این نتایج البته ارزش کار و فعالیت را زیر سؤال نمی ‌برد، ولی نشان می ‌دهد که کار ارزشمند هم اگر با رعایت اصول انجام نشود، تأثیری بدتر از انجام ندادن کار دارد.

دکتر محمدعلی شهاب‌الدین

عوارض بی خوابی در مشاغل حساس

عوارض خطرناک ناشی از بی ‌خوابی محدود به حوادث رانندگی یا سایر حوادث نمی ‌شود و برای همه وجود دارد، اما آثار آن در برخی مشاغل مانند رانندگان بیشتر به چشم می ‌آید. از جمله مشاغلی که مطالعات زیادی در مورد تأثیر کم خوابی بر آن انجام شده، مشاغل حوزه پزشکی و پرستاری است.

دستیاران پزشکی (پزشکانی هستند که در حال گذراندن دوره تخصص هستند) به غیر از فعالیت‌های روزانه در بیمارستان، معمولاً کشیک‌های سنگینی هم در طول شب دارند. این مسئله سبب شده که ساعات کاری دستیاران، از بیشترین ساعات کار در بین مشاغل در جهان باشد، یعنی اغلب آنها بالای 80 ساعت در هفته کار می ‌کنند و اگر این زمان به 100 تا 120 ساعت هم برسد، اصلاً جای تعجب ندارد.

با توجه به اینکه سلامت فکری و جسمی دستیاران به ‌طور مستقیم با سلامت بیماران در ارتباط است، مطالعات متعددی در زمینه تأثیر کار زیاد و کم خوابی دستیاران، بر کارایی آنها انجام شده است. در تمام این مطالعات، ارتباط کار زیاد دستیاران با مشکلات عصبی از قبیل افسردگی، اضطراب و عصبانیت به اثبات رسیده است. حتی بررسی‌های پژوهشگران دانشگاه ‌هاروارد نشان داده است که ساعات کاری زیاد، خطر فرو رفتن سوزن آلوده در انگشت دستیاران را افزایش می‌ دهد و احتمال تصادفات رانندگی را نیز در آنها دو برابر می ‌کند. ولی از همه مهم تر، تأثیر این مسئله بر خطاهای پزشکی است.

سالانه فقط در آمریکا 98 هزار نفر در اثر خطاهای پزشکی جان خود را از دست می‌ دهند و خستگی پزشکان یکی از عوامل اصلی بروز این خطاهای پزشکی است.

به‌ عنوان مثال مطالعه‌ای بر روی دستیاران جراحی در آمریکا نشان داده است که به ‌دنبال یک شب بی‌ خوابی در کشیک، آنها در نحوه انجام لاپاراسکوپی (نوعی جراحی کوچک که در آن با ایجاد برشی ظریف بر روی بدن، دوربین کوچکی وارد بدن می ‌شود و پزشک از طریق آن داخل بدن را مورد بررسی قرار می‌ دهد) دو برابر بیشتر مرتکب خطا می ‌شوند.

مطالعه‌ای بر روی پرستاران در آمریکا هم نشان داده است که احتمال خطای پرستاران، مثل دادن داروی اشتباه یا دوز اشتباه دارو، در کشیک‌هایی که بیش از 5/12 ساعت طول می‌ کشد، 3 برابر بیشتر می ‌شود. چنین مطالعاتی باعث شد که اتحادیه اروپا حداکثر ساعت کاری دستیاران و پزشکان را به 56 ساعت در هفته کاهش دهد و البته قرار است این میزان در سال 2009 به 48 ساعت در هفته کاهش یابد.

کار، کار و باز هم...

افرادی که بیش از حد معمول کار می‌ کنند، معمولاً دو دسته هستند: آنهایی که به کار و پول آن نیاز دارند و آنهایی که حرص پول می ‌زنند. البته در این بین افرادی هم هستند که خودشان دلشان می ‌خواهد زیادی کار کنند.

در واقع این افراد کم هم نیستند و تعداد آنها آن قدر زیاد شده که در واژگان جدید جایی هم برای خود دست و پا کرده‌اند: Workaholics. این واژه در واقع چیزی شبیه واژه Alcoholic است و هر دو معنای مشابهی دارند: معتاد به کار و معتاد به الکل.

در حال حاضر تخمین زده می‌ شود که در آمریکا 12 میلیون معتاد به کار وجود دارد.

صِرف انتخاب این کلمه نشان از پیامدهای واقعه دارد. کسی که به چیزی معتاد می‌ شود، تعادل را از دست می‌ دهد و بدون اینکه خودش متوجه باشد، از استراحت و فعالیت‌های دیگرش می ‌زند تا به اعتیادش برسد، در حالی ‌که کنار گذاشتن سایر فعالیت‌ها و تفریحات، اثر خود را بر روی او به جا می ‌گذارد.

پزشکان لیست بلند بالایی از عوارض خستگی ناشی از کار بیش از حد بر کارایی افراد تهیه کرده‌اند؛ به‌ عنوان مثال، در افرادی که بیش از حد کار می‌ کنند، تفکر استراتژیک دچار مشکل می شود، یعنی توانایی آنها در ارزیابی درست خطرات و پیش بینی نتایج احتمالی اقدام خود کاهش می ‌یابد.

علاوه بر این، خلاقیت و نوآوری هم به شدت تحت تأثیر خستگی قرار می ‌گیرد. خستگی همچنین باعث اختلال حافظه می ‌شود و توانایی تمرکز و پیگیری کارها را کاهش می ‌دهد. البته عوارض خستگی همیشه به خود فرد محدود نمی‌ شود و می ‌تواند اطرافیان را نیز متأثر کند. به‌عنوان مثال، عدم توانایی در کنترل رفتار و جلوگیری از رفتارهای نامناسب یکی از اولین آثار خستگی است.

توانایی ارتباط مؤثر با دیگران هم در اثر خستگی کاهش می ‌یابد. مطالعه جدیدی که توسط محققان دانشگاه مریلند آمریکا انجام شده، نشان می ‌دهد که کار زیاد، زندگی خانوادگی را تحلیل می ‌برد.

این تحقیق نشان داد که ساعت کاری زیاد باعث تداخل کار و زندگی خانوادگی می‌شود که این مسئله، خود افسردگی و سایر مشکلات ناشی از استرس را به دنبال دارد.

به همه این عوارض منفی، تأثیر کار زیاد را بر بیماری‌های قلبی و نیز تشدید بیماری‌های فعلی فرد مانند آسم و بیماری‌های گوارشی را نیز اضافه کنید. همچنین مطالعاتی که بر روی بیش از 55 هزار نفر از ساكنان كالیفرنیا انجام شده است، نشان داده افرادی كه 40 ساعت در هفته كار می‌ كنند، 14 درصد بیشتر احتمال دارد كه فشار خونشان نسبت به افرادی كه 11 تا 19 ساعت در هفته كار می ‌كنند، افزایش پیدا كند. در مورد افرادی هم كه 41 تا 50 ساعت در هفته كار می ‌كنند، احتمال ابتلا به فشارخون بالا 17 درصد بیشتر است.

کار زیاد حتی در مواردی باعث مرگ افراد هم شده است. از مهم ترین این موارد می‌ توان به مرگ"چن یی نی" کارگردان 59 ساله چینی در اثر خونریزی گوارشی در سر صحنه فیلم برداری فیلم "آرایشگر" و نیز مرگ"وانگ جون یائو" رئیس گروه جون‌یائو اشاره کرد. وی اولین شرکت هواپیمایی خصوصی را در چین دائر کرد، ولی در سن 38 سالگی در اثر سرطان دستگاه گوارش جان خود را از دست داد.

دکتر محمدعلی شهاب‌الدین

وقتی کم بخوابید ...

کم خوابی و بی ‌خوابی بر بسیاری از سیستم‌های بدن تأثیرات منفی می ‌گذارند. این تأثیرات ممکن است فوراً خود را نشان دهند یا اینکه در بلند مدت ظاهر شوند. به عنوان مثال، به دنبال فقط یک شب بی‌ خوابی، عوارض زیر ظاهر می ‌شود:

کاهش هوشیاری و کارایی :

فقط 5/1 ساعت کمبود خواب در یک شب، هوشیاری (Alertness) در روز بعد را تا 32 درصد کاهش می ‌دهد.

بررسی‌های پژوهشگران نشان داده است که میزان عملكرد و دقت افرادی كه برای مدت طولانی هر شب كمتر از 6 ساعت می‌ خوابند، همانند زمانی است كه فرد به مدت 3 روز متوالی نخوابد.

اختلال حافظه و شناخت:

بررسی‌های پژوهشگران دانشگاه هاروارد نشان داده است که محرومیت از خواب، توانایی مغز برای ایجاد حافظه جدید را کاهش می ‌دهد. در این مطالعه، پژوهشگران 28 فرد 18 تا 30 ساله را در دو گروه تقسیم کردند. به افراد گروه اول به مدت 30 ساعت اجازه داده نشد که بخوابند، ولی گروه دوم به خانه‌های خود رفتند و مثل همیشه خوابیدند.

در ساعت 6 بعد از ظهر روز بعد به همه این افراد 150 اسلاید از مناظر، اشیاء و افراد غیر معروف نشان داده شد و در همان حال از مغز آنها اسکن به عمل آمد. این اسکن‌ها نشان داد که نواحی خاصی از مغز که در حافظه شرکت دارند، در افرادی که دچار کم خوابی نبودند، فعال‌ تر بود. سپس به همه آنها اجازه داده شد که به خانه‌هایشان بروند و استراحت کنند.

عصر روز بعد، مجدداً از این افراد در مورد اسلایدهایی که روز قبل دیده بودند، امتحان به عمل آمد. به این صورت که به آنها 225 اسلاید نشان داده شد که 150 تای آنها همان اسلاید های قبلی‌ بودند و 75 تا جدید بودند. نتایج نشان داد که افرادی که روز اول نخوابیده بودند، در تشخیص اینکه کدام عکس‌ها جدید هستند، بدتر از گروه دوم عمل کردند.

کاهش کیفیت زندگی:

کم‌خوابی باعث می‌ شود که شما نتوانید به کارهای مورد علاقه‌تان که نیاز به تمرکز و توجه مداوم دارند، مثل دیدن برنامه مورد علاقه در تلویزیون، یا دیدن فیلم در سینما بپردازید.

آسیب‌های شغلی:

محرومیت از خواب، خطر آسیب‌های شغلی را تا دو برابر افزایش می ‌دهد.

حوادث اتومبیل:

بنابر آمار اداره ملی ایمنی ترافیک بزرگراه‌های آمریکا، رانندگان خواب ‌آلود سالانه مسئول 100 هزار مورد تصادف اتومبیل، 71 هزار مورد جراحت و 1550 مورد مرگ در آمریکا هستند. در یکی از مطالعات، از افراد دچار کم خوابی خواسته شد که پشت دستگاه‌های شبیه ساز (سیمولاتور) رانندگی قرار گیرند. نتیجه این بود که عملکرد آنها معادل و حتی پایین ‌تر از افرادی گزارش شد که دچار مسمومیت با الکل یا سایر مواد بودند.

موارد ذکر شده، همگی از آثار سوء فوری و زودرس کم خوابی بودند، ولی کم ‌خوابی در بلند مدت هم عوارض شناخته شده‌ای دارد. از جمله: افزایش فشار خون، حمله قلبی، سکته مغزی، چاقی، مشکلات روانی نظیر افسردگی و سایر اختلالات خلقی، کاهش تمرکز و آسیب‌های بلند مدت ناشی از تصادف.

حتی یك مطالعه طولانی مدت 15 ساله كه توسط محققان دانشگاه Yale آمریکا صورت گرفته است، نشان داد كسانی كه كمتر از 6 ساعت یا بیشتر از 8 ساعت در طی روز می ‌خوابند، بیش از كسانی كه حدود 7 ساعت می ‌خوابند، در معرض ابتلا به دیابت نوع 2 قرار دارند.