قابل توجه دیابتی ها
|
دیابت یکی از عوامل سکته قلبی
|
حدود ۱۵۰ میلیون نفر در جهان و ۳ میلیون نفر در ایران به بیماری دیابت مبتلا هستند. مطالعهای در شهر بوشهر که توسط دکتر نبی پور و همکارانش انجام گرفت نشان داد که ۹/۱۲درصد از زنان بوشهری دیابت دارند. آن نوع دیابتی که به طور شایع در بزرگسالان وجود دارد، دیابت نوع ۲ است. در دیابت نوع ۲، لوزالمعده انسولین تولید می کند، اما بدن نمی تواند به طور مناسب از آن استفاده کند و به تدریج توانایی تولید آن را از دست می دهد. دیابت نوع ۲ یک بیماری جدی است که علاوه بر افزایش خطر بیماریهای قلبی، باعث نارسایی کلیه، کوری چشم و قطع اندام تحتانی در بزرگسالان می شود. دیابت همچنین می تواند منجر به آسیب اعصاب و ایجاد اختلال در مبارزه با عفونت شود. خطر دیابت نوع ۲ بعد از ۴۵ سالگی افزایش می یابد. اگر اضافه وزن دارید، به ویژه اگر افزایش وزن شما بیشتر در ناحیه ی قسمت میانی بدن است به احتمال زیاد، در معرض ابتلا به این بیماری هستید. عوامل خطر دیگر شامل نداشتن تحرک بدنی و سابقه ی خانوادگی دیابت است. زنانی که طی حاملگی دیابت داشتهاند (دیابت حاملگی) یا نوزادانی که با وزن بیش از ۴ کیلوگرم متولد شده اند، در معرض خطر بالای ابتلا به دیابت نوع ۲هستند. علایم دیابت ممکن است شامل خستگی، تهوع، تکرر ادرار، تشنگی غیر معمول، کاهش وزن، تاری دید، عفونتهای مکرر و تاخیر در بهبود زخمهای بدن باشد. دیابت نوع ۲ به تدریج پیشرفت می کند و گاهی اوقات هیچ علامتی ندارد. حتی اگر هیچ علامتی از دیابت ندارید، در صورتی که اضافه وزن و هر یک از عوامل خطر دیابت نوع ۲ را دارید، از پزشک خود بخواهید تا برای شما آزمایش قند خون بنویسد. اگر شما دیابت دارید، کنترل سطح قند خون به پیشگیری از مشکلات احتمالی کمک می کند. به علت این که دیابت با بیماریهای قلبی مرتبط است، کنترل و ارزیابی دیابت بایستی شامل کنترل یک سری عوامل معین باشد. کسانی که دیابت دارند، باید فشار خون و کلسترول خود را پایینتر از سطح توصیه شده نگه دارند. نکشیدن سیگار، داشتن تحرک بدنی و مصرف روزانه ی آسپرین (در صورت توصیه ی پزشک) برای پیشگیری از بیماریهای قلبی مهم هستند. برخی از افراد دیابت ندارند، اما در معرض خطر زیادی برای ابتلا به این بیماری هستند. این افراد "مستعد دیابت" هستند. در این افراد سطوح قند خون بیشتر از میزان طبیعی است، اما هنوز وارد محدوده ی دیابت نشده است. تحقیقات جدید نشان دادهاند که بسیاری از افراد مستعد دیابت می توانند با ایجاد تغییر در رژیم غذایی و فعالیت بدنی از ایجاد دیابت پیشگیری کنند یا آن را به تأخیر اندازند. احتمال سکته ی قلبی یا مغزی در افراد دیابتی ۵۰ درصد بیشتر از کسانی است که قند خون طبیعی دارند. بنابراین بایستی توجه زیادی به کنترل یا پیشگیری فشار خون، کلسترول خون و دیگر عوامل خطر بیماری های قلبی داشته باشند. ● کنترل دیابت در سه گام: اگر دیابت دارید، برداشتن سه گام ضروری به شما کمک می کند تا آن را بهتر کنترل کنید: ▪ گام اول: انجام آزمایش A۱C این آزمایش میتواند نشان دهد که در سه ماه گذشته به طور متوسط چه قدر موفق به کنترل قند خون خود شدهاید. مطلوب آن است که مقدار این آزمایش کمتر از ۷ باشد. حداقل هر شش ماه یک بار این آزمایش را انجام دهید. ▪ گام دوم: فشار خون توجه داشته باشید که هر چه قدر فشار خونتان بالاتر باشد، قلب برای پمپاژ خون به داخل عروق به تقلای بیشتری نیاز دارد. بهتر است هر بار که به پزشک مراجعه می کنید، از او بخواهید تا فشار شما را اندازهگیری کند. سعی کنید فشارخونتان را کمتر از ۱۳ بر روی ۸ نگه دارید. ▪ گام سوم: کلسترول کنترل کلسترول بد یا LDL که باعث انسداد عروق شما می شود. حداقل سالی یک بار آن را اندازه بگیرید و سعی کنید آن را کمتر از ۱۰۰نگه دارید. برای کاهش کلسترول و فشار خون میتوانید: - به فعالیت فیزیکی روزانه بپردازید. - میزان نمک ، چربی و کلسترول خصوصاً چربی اشباع شده غذایتان را تا حد امکان کاهش دهید. - غذاهای فیبردار بیشتری بخورید؛ مثل میوه ، سبزیجات ، حبوبات ، نان و غلات سبوس دار(مثل سنگک و بربری). - وزن خود را کنترل کنید. - اگر سیگاری هستید، سیگار را ترک کنید. - داروهای خود را به طور مرتب مصرف کنید. - از پزشک خود بخواهید تا در صورت نیاز برای شما آسپرین تجویز کند. - برای کنترل دیابت خود از دیگران هم کمک بخواهید. ● پیشگیری از دیابت اگر قند خون شما بیشتر از حد طبیعی است، بیشتر احتمال دارد که به دیابت نوع ۲مبتلا شوید. اما می توانید کارهایی انجام دهید که سلامتی تان را بهبود ببخشید و شروع دیابت را به تأخیر بیندازید یا از آن پیشگیری کنید. مطالعه ی اخیر نشان داده است که بسیاری افراد مستعد دیابت که اضافه وزن دارند، به طور قابل توجهی می توانند خطر پیشرفت بیماری دیابت را با داشتن رژیم غذایی مناسب(کم چربی و کم انرژی) و انجام فعالیت بدنی (حداقل ۵ روز در هفته و هر بار ۳۰ دقیقه) کاهش دهند. ● نتایج تعدادی تحقیق: ▪ به طور کلی افرادی که با استفاده از رژیم لاغری و افزایش تحرک بدنی (معمولاً پیاده روی سریع) حدود ۵ تا ۷ درصد کاهش وزن (۷-۵ کیلوگرم) پیدا می کنند، خطر بیماری دیابت تا سه سال آینده در آنها ۵۸ درصد کاهش می یابد. ▪ در افراد بالای ۶۰ سال این تغییرات در شیوه ی زندگی خطر پیشرفت بیماری دیابت را حدود ۷۱ درصد کاهش میدهد. ▪ افرادی که داروهای دیابت (متفورمین) مصرف می کنند، خطر پیشرفت بیماری را تا ۳۱ درصد کاهش می دهند. این یافتهها مشخص می کند که شما می توانید اقداماتی انجام دهید که از دیابت پیش گیری کنید یا آن را به تأخیر بیندازید. |
|
دیابت، بیماری خاموش
|
كارشناسان هشدار می دهند با وخیم تر شدن شیوع دیابت ناشی از چاقی، نظام های بهداشتی و مالی كشورهای مختلف بویژه قاره آسیا، زیر بار سنگین هزینه های مقابله با این بیماری روزافزون فلج خواهد شد.مجله انگلیسی «لا نست» نیز در آستانه روز جهانی دیابت نوشت: در سال ۱۹۴ ۲۰۰۳،میلیون نفر در آسیا دیابت داشتند اما تا سال ۲۰۲۵،این رقم احتمالا به ۳۳۳میلیون نفر می رسد.پزشكان می گویند افزون بر بیماران آگاه، ۶۰درصد بیماران دیابتی از ابتلای خود به این عارضه بی خبر هستند. زیاد نوشیدن و تكرر ادرار، كاهش ناگهانی وزن، سقط جنین، فشارخون و چربی خون بالا می تواند از مهمترین علایم بروز دیابت باشد.مهمترین عوارض این بیماری در صورت كنترل نشدن، ضعف چشمی و پارگی مویرگ های چشم است.این بیماری چنان آرام و بی سر و صدا بروز می كند كه انسان از وجود آن مطلع نمی شود و تنها پس از سپری شدن یك دوره پنج تا هفت ساله و ظهور آثار و عوارض، از بیماری خود آگاه می شوند و كار پر زحمت مراقبت ها را آغاز می كند در حالیكه یك آزمایش خون ساده می توانست مانع بروز این بیماری شود.این افراد اگر سیگاری باشند یا علاقه زیادی به شیرینی ها و چربی ها داشته باشند روزهای سختی را پیش رو خواهند داشت، زیرا با ولع كاذب ناشی از گرسنگی، نمی توانند از خوردن غذاها و شیرینی هایی كه سال ها به آن ها عادت كرده اند، اجتناب كنند. افزون بر وراثت كه به عنوان قویترین عامل ابتلای افراد به دیابت معرفی شده، رژیم ناسالم تغذیه ای سرشار از چربی و شیرینی و نداشتن تحرك لازم از عوامل اصلی افزایش احتمال ابتلا به این بیماری است. از سوی دیگر، رعایت نكردن روش های اصولی و صحیح شیوه های درمانی و مراقبتی نیز می تواند مشكلات را افزایش دهد. بیماران زیادی پس از روبه رو شدن با عوارض این بیماری و مراجعه به پزشك و تهیه قرص «گلی بنگلامید» كه ویژه نوع ابتدایی دیابت است، از این موضوع آگاه نیستند كه نباید این دارو را همراه یا پس از غذا مصرف كنند، زیرا هیچ اثر مفیدی ندارد.این قرص باید نیم تا یك ساعت پیش از غذا مصرف شود تا پس از تبدیل به انسولین به هضم غذاهایی مانند برنج كه دارای نشاسته زیادی است و پس از خوردن، تبدیل به قند می شود، كمك كند. زنان باردار نیز در خطر ابتلا به بیماری یا افزایش تاثیرات منفی آن قرار دارند بگونه ای كه پژوهش ها نشان می دهد ۶۱/۸درصد زنان باردار مبتلا به دیابت برنامه منظمی برای مراقبت از خود ندارند.دیابت شایعترین عارضه طبی در بارداری است و زنان دیابتی در موقعیت خطرناكی از نظر سقطهای بی اختیار، عوارض جنینی و مرگ جنین در داخل رحم قرار دارند.بیماران دیابتی پس از مدت كوتاهی از ابتلا، دچار لاغری و ضعف عمومی بویژه در پاها می شوند و در صورت كنترل نشدن وضعیت، كلیه و سپس قلب نیز درگیر تاثیرات منفی این بیماری می شود و این روند در بسیاری از موارد آرام و بدون سر و صدا انجام می شود كه از آن به عنوان مرگ تدریجی یاد شده است. ● دیابت چیست؟ مرض قند یا دیابت به تغییرات پایداری در مواد شیمیایی بدن گفته می شود كه سبب بالا رفتن زیاد میزان قند در خون می شود.علت این امر، كمبود هورمون انسولین است. هورمونها پیغام برهای شیمیایی در بدن هستند كه در یك قسمت از بدن ساخته شده، به داخل جریان گردش خون رها می شوند تا اثر خود را در مناطق دیگر بدن نشان دهند.دیابت به دو دسته نوع یك و نوع دو تقسیم می شود.در دیابت نوع یك هیچگونه انسولینی در بدن بیمار تولید نمی شود و همین مساله سبب می شود تا كنترل گلوگز خون از بین رفته، علایم بیماری خیلی سریع خود را نشان دهد. انسولین نقش بسیار مهمی در حفظ پایداری بدن دارد، زیرا از شكسته شدن و تجزیه پروتئین ها و چربی های بدن جلوگیری می كند.در دیابت نوع دوم، تولید انسولین در بدن فرد كم شده، یا تاثیر خوبی بر جای نمی گذارد و در نتیجه آن سطح قند خون به تدریج بالا می رود.در این نوع از دیابت ، پروتیین و چربی كمتر شكسته و تجزیه می شود.« شكور امیدی » رییس انجمن حمایت از بیماران دیابتی در كشور در این زمینه گفت:دیابت یكی از شایع ترین بیماریها در كشور است و در ایران حدود چهار میلیون نفر به این بیماری مبتلا هستند. «فریدون عزیزی» رییس مركز تحقیقات غدد درون ریز و متابولیسم دانشگاه علوم پزشكی شهید بهشتی هم با تاكید بر اینكه درمان قطعی برای دیابت وجود ندارد، گفت: بیماران مبتلا به دیابت باید همیشه تحت درمان بوده بیماری شان را كنترل كنند. وی،افزود:اثرات درمان در هر بیماری بستگی به نحوه اجرای دستورات پزشك دارد.عزیزی، مصرف قرصهای پایین آورنده قندخون ، تزریق انسولین و پیروی از رژیم غذایی خاص را از روشهای برخورد با دیابت ذكر كرد.وی، توضیح داد:هنگامی كه فردی به دیابت دچار می شود، نوع رژیم غذایی كه از آن پیروی می كند نباید همانند رژیم غذایی یك فرد سالم باشد. عزیزی اظهار داشت: شیوه خوب غذا خوردن به معنای خوردن تركیبی از غذاهای خوب و سالم و كنار گذاشتن غذاهای مضر و زیان آور است.وی به افراد مبتلا به دیابت توصیه كرده است كه از خوردن غذاهای پرچربی و سرخ شده پرهیز كنند، در هر وعده غذا كمتری بخورند و از خوردن میان وعده های غذایی مثل چیپس و بیسكویت خودداری كرده، به جای آنها میوه بخورند. رییس مركز تحقیقات غدد درون ریز و متابولیسم با بیان اینكه افراد دیابتی باید هر وعده غذایی را بموقع میل كنند،ادامه داد: ۴۰درصد غذای این بیماران باید شامل غذاهای نشاسته ای و ترجیحا دارای فیبر زیاد باشد.وی گفت: ۴۰درصد دیگر غذای این بیماران باید حاوی سبزیجات ، سالاد یا میوه و ۲۰درصد باقی مانده هم باید شامل منابع پروتیینی مثل گوشت، ماهی ، تخم مرغ ، حبوبات یا پنیر باشد. عزیزی گفت: بیماران مبتلا به دیابت بهتر است برای صبحانه از شیر بدون خامه، شیرین كننده مصنوعی به جای قند و شكر، غلات دارای فیبر زیاد، نان سبوس دار، چربی های غیراشباع و میوه استفاده كنند.وی افزود: این بیماران برای شام و ناهار هم بهتر است غذاهای نشاسته دار مثل نان، سیب زمینی ، ماكارونی و برنج، سبزیجات ، نخود و لوبیا و ماست كم چرب مصرف كنند. او، مصرف ساندویج با نان تست همراه با مواد غذایی كم چرب، غلات ، چیپس كم چربی و بیسكویت بدون شكر را برای میان وعده غذایی بیماران دیابتی مفید دانست. همچنین محققان دانشگاه ماساچوست آمهرست به تازگی دریافته اند كه مصرف ماست غنی شده با میوه ها و یا ماست تهیه شده از سویا می تواند به كنترل دیابت نوع دوم و نیز كنترل فشار خون بالا كمك كند.این محققان اعلام كردند كه اگرچه معمولا افراد مبتلا به دیابت از مصرف میان وعده های شیرین منع می شوند، اما ماست سویا و ماست لبنی غنی شده با میوه هایی چون هلو و توت فرنگی می تواند به تنظیم آنزیمی كه بر روی قند خون تاثیر می گذارد، كمك كند. نتایج این بررسی ها در مجله «بیوشیمی تغذیه» به چاپ رسیده است. كالیداس شتی از دانشگاه ماساچوست آمهرست در این باره اظهار داشت: غذایی كه فرد می خورد باید بعنوان جزئی از روش های درمانی وی در نظر گرفته شود.بیماری دیابت نوع دوم كه امروزه حدود ۱۵۰ میلیون نفر در سرتاسر جهان به آن مبتلا هستند، در واقع افزایش غیرطبیعی قند خون بلافاصله پس از مصرف یك وعده غذایی است.این حالت می تواند به رگ های خونی، كلیه ها، قلب، چشم ها و همچنین سیستم عصبی آسیب وارد كند. بررسی ها نشان می دهد كه جوامع فقیر بیش از سایر جوامع دنیا به دلیل عادات غذایی نامطلوب به دیابت نوع دوم مبتلا می شوند.تغییرات در رژیم غذایی روشی اساسی برای مبارزه با این بیماری است و رژیم های غذایی سنتی كه سرشار از آنتی اكسیدان های حفاظت كننده از بدن هستند، بخش مهمی از این راه حل به حساب می آیند.باید در كنار سایر روش های درمانی رژیم غذایی مناسبی نیز داشت؛ بیماری دیابت بیماری است كه داشتن یك رژیم غذایی مناسب در كنار سایر روش های درمانی در بهبود آن تاثیر قابل توجهی دارد. |
|
دیابت؛ تلخ و شیرین
|
آیا میدانید در هر ۳۰ثانیه، یک نفر پای خود را در اثر این بیماری از دست میدهد؟ تنها به این علت که درباره این بیماری و روش کنترل آن، آگاهی لازم وجود ندارد. در کشور ما، حدود ۴میلیون نفر (کودک و بزرگسال) به دیابت مبتلایند در صورتی که متاسفانه تعداد کمی از این افراد، از دیابت خود آگاهی دارند. ۲۳آبان - روز جهانی دیابت - در تقویمها ثبت شده که به ما هشدار بدهد، لازم است اصول زندگی سالم را یاد بگیریم تا به این بیماری دچار نشویم و اگر شدهایم، با آموزش روش درست زندگی (تغذیه مناسب، ورزش و کنترل منظم قند خون)، بیماری را تحت کنترل درآوریم تا عوارض آن بر مشکلاتمان اضافه نشود. به بهانه روز جهانی دیابت، تصمیم گرفتیم شما را با یک خانواده جدید آشنا کنیم. دیابتیها هم یک خانواده هستند؛ خانوادهای که در میان آنان، الگوهای موفق، کم نیست. انجمن دیابت گابریک» یکی از این خانوادههای موفق است که توانسته طلسم غول دیابت را بشکند و آن چهره زشت را به چهرهای قابل تحمل تبدیل کند. در این خانواده، هم کودک دیابتی هست و هم جوان و پیر. نقطه مشترک اعضای این خانواده این است که برای کنترل دیابتشان، در کلاس درس نشسته و یاد گرفتهاند که چگونه دیابتشان را کنترل کنند. آنها موفق شدهاند و کمر همت بستهاند تا به خانواده خود هم بیاموزند. اگر شما هم مبتلا به دیابت هستید، میتوانید عضو این خانواده شوید؛ تنها کافی است اراده کنید. ● از کجا بدانم؟ بیماری دیابت بر اثر قطع تولید انسولین یا عدم کارکرد مناسب آن در بدن به وجود میآید. انسولین، هورمونی است که مواد غذایی قندی و نشاسته و... را در بدن به انرژی تبدیل میکند. تاکنون علت بروز این بیماری کشف نشده ولی گمان میرود که زمینه مساعد ژنتیک و عوامل محیطی مانند چاقی و بیتحرکی در ابتلا به این بیماری نقش مؤثری داشته باشد. پزشک متخصص میتواند با آزمایش قند خون ناشتا (FBS) یا قند خون ۲ ساعته (OGTT) - که معیاری از عملکرد لوزالمعده و ترشح انسولین را به دست میدهند - تعیین کند که آیا شما در دوره دیابت پنهان قرار دارید یا دیگر به دیابت مبتلا شدهاید. در صورتی که آزمایش قند خون ناشتای شما، عددی بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ باشد، شما در دوره دیابت پنهان قرار دارید و اگر این رقم ۱۲۶ یا بیشتر از آن باشد، نشانه ابتلای کامل شما به دیابت است. در آزمایش قند خون ۲ ساعته، ابتدا به صورت ناشتا و سپس ۲ ساعت بعد از نوشیدن یک محلول نسبتا غلیظ قندی، میزان گلوکز موجود در خون شما اندازهگیری میشود؛ چنانچه نتیجه این آزمایش عددی بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ باشد، نشانه دیابت پنهان است و اگر ۲۰۰ یا بیشتر از آن باشد، ابتلا به دیابت را نشان میدهد. ● یک جوان موفق را بشناسید گلی ۱۷ساله است و از کودکی دیابت داشته. او میداند که به دیابت نوع یک مبتلاست که در آن، تولید انسولین در بدن به طور کامل قطع میشود و در نتیجه، قند موجود نمیتواند وارد سلولها شده و انرژی بدن را تامین کند و همین مسئله قند خون را سریع بالا میبرد. حدود ۵ تا ۱۰درصد کل دیابتیها را این گروه تشکیل میدهند. دیابت نوع یک معمولا شروع پرسر و صدایی دارد و با علائمی چون تشنگی، پرادراری، پرنوشی، کاهش وزن، گرسنگی و خستگی شدید ظاهر میشود. با توجه به اینکه گلی تحت درمان با انسولین است، میداند که باید هر روز چندین بار - قبل و بعد از صبحانه، قبل و بعد از ناهار، قبل و بعد از شام و قبل از خواب - قند خون خود را ثبت کند و همچنین هر ۳ماه یک بار، برای اندازهگیری هموگلوبین A۱C نزد پزشک برود تا نتیجه تلاش خود را برای کنترل بیماریاش، بررسی کند. او تا امروز موفق بوده و به اینکه عضو یک خانواده الگوست، افتخار میکند. ● پیر نمیشوم، هرگز! آقای سعادتی ۴۵ساله بود که متوجه شد مبتلا به دیابت نوع ۲ شده. او هیچ علامتی از بیماری ندیده بود و وقتی برای چکآپ آزمایش داده بود، پزشک متوجه شد که قند ناشتای او بالاتر از حد طبیعی است. در این نوع دیابت، بدن نسبت به انسولین مقاوم میشود؛ یعنی انسولین ترشح شده تاثیری روی جذب قند ندارد یا ترشح آن به میزان کافی صورت نمیگیرد. بیماری۸۵ تا ۹۰درصد مبتلایان، از نوع۲ است که رابطه مستقیمی با چاقی دارد. پزشک به آقای سعادتی گفته که به دلیل چاقی و کمتحرکی، مستعد این بیماری بوده و باید با کم کردن وزن، استفاده از سبزی و میوه و غذاهای پرفیبر و ورزش منظم، از این بیماری پیشگیری میکرده. البته او این چیزها را نمیدانسته اما پزشک تاکید کرده بود که لازم است این مطلب را به فرزندان خود بگوید چون آنها هم در معرض خطر این بیماری هستند. او گفته بود: «در صورتی که نتوانی با رژیم غذایی و ورزش، قند خونت را کنترل کنی، مجبورم برایت قرص تجویز کنم و اگر با قرص در کنار تغذیه و ورزش مناسب کنترل بیماری ممکن نشد، نیاز به تزریق انسولین پیدا خواهی کرد. تاکید میکنم دارو به تنهایی کافی نیست و حتما باید مراقب تغذیهات باشی و ورزش را در برنامهات قرار دهی وگرنه ممکن است دچار عوارض شوی؛ آن وقت فشار خونت بالا میرود، کلیه و قلبت آسیب میبیند، رگهای چشمت دچار مشکل شده و بیناییات کمکم از دست میرود. علاوه بر این، دچار عفونتهای مکرر در دستگاه ادراری و پوست و احساس سوزش و بیحسی در انگشتان پاها میشوی و اگر جایی از بدنت بهخصوص دست و پایت زخم شود، به این راحتی خوب نمیشود؛ حتی ممکن است یک زخم کوچک در اثر پوشیدن کفش تنگ باعث قطع شدن پایت شود. اینها را گفتم تا بدانی ورزش و تغذیه چقدر مؤثرند و جلوی چه خطراتی را میگیرند». آقای سعادتی اگرچه الان ۵۵سال دارد اما احساس جوانی میکند. او با آموزش توانسته جلوی این عوارض را بگیرد. لازم است بدانید او حساب و کتاب کالریها را یاد گرفته و وزن خود را به حد متعادل رسانده. او پیادهروی تند تا محل کارش را فراموش نکرده و دستورات پزشک را موبهمو اجرا میکند. ● آیا من هم دیابتی خواهم شد؟ با پاسخگویی به سؤالات زیر که انجمن دیابت آمریکا طرح کرده، میتوانید احتمال ابتلایتان به دیابت را تخمین بزنید.سؤالها را با درست / نادرست پاسخ دهید. ▪ من نوزادی با وزن بیشتر از ۴کیلوگرم به دنیا آوردهام. ▪ خواهر یا برادری دیابتی دارم. ▪ یکی از والدین من دیابتی است. ▪ وزن من مساوی یا بیشتر از ۲رقم آخر اندازه قد من بر حسب سانتیمتر است. ▪ من زیر ۶۵سال سن دارم و خیلی کم ورزش میکنم یا اصلا ورزش نمیکنم. ▪ من بین ۴۵ تا ۶۴ سال سن دارم. ▪ من ۶۵ساله یا بالاتر هستم. ـ جواب درست سؤال یک: یک امتیاز ـ جواب درست سؤال ۲: یک امتیاز ـ جواب درست سؤال ۴: ۵ امتیاز ـ جواب درست سؤال ۵: ۵ امتیاز ـ جواب درست سؤال ۶: ۵ امتیاز ـ جواب درست سؤال ۷: ۹ امتیاز اگر امتیاز شما ۱۰ یا بالاتر است، احتمال بالایی برای ابتلای شما به دیابت وجود دارد. فقط پزشک شما میتواند بهطور قطع تشخیص دهد که شما دیابت دارید یا خیر؛ پس برای اطمینان از سلامتیتان با او قرار ملاقات بگذارید. اگر امتیاز شما بین ۳ تا ۹ است، در حال حاضر احتمال کمی برای ابتلایتان به دیابت وجود دارد؛ پس برای دوری از افزایش خطر، اگر چاق هستید با ورزش منظم، وزنتان را کاهش دهید و نیز از غذاهای کمچرب، نانهای سبوسدار و میوهها و سبزیها استفاده کنید. اگر امتیاز شما بین صفر تا ۲ است، احتمال ابتلایتان بسیار اندک است ولی به هر حال لازم است نسبت به علائم هشداردهنده آگاه باشید و چنانچه یکی از علائم در موردتان صادق بود، به پزشکتان اطلاع دهید تا اقدامات لازم جهت کاهش خطر ابتلایتان به دیابت را برای شما انجام دهد. |
| دکتر مهشید چایچی |
۱) خطرناکترین و شایعترین عارضه انسولین درمانی، هیپوگلیسمی یا افت قند خون است. این عارضه در دیابتیهایی بیشتر دیده میشود که مقدار انسولین را خودسرانه زیاد کرده یا غذانخورده تزریق میکنند یا همزمان با ترزیق انسولین ورزش سنگینی کرده و از دوز انسولین نکاستهاند. علایم و نشانههای زیر در یک بیمار دیابتیک باید ما را به فکر هیپوگلیسمی بیندازد: لرزش اندام، احساس مورمور شدن بدن، احساس گرسنگی، اختلال دید، سیاهی رفتن جلوی چشم، گزگز، مورمور یا سوزن سوزن شدن دور دهان و لبها، سردرد، عدم تمرکز، تعریق شدید و ناگهانی و سرد، پوست سرد و مرطوب، رنگ پریدگی، لکنت زبان، رفتارهای غیرعادی و غیر متعارف و غیرمنتظره. دوبینی، گاهی هیجان و پرحرفی، خواب آشفته و کابوس، گاهی شکم درد، گاهی احساس تهاجم و حرکات تهاجمی (در جوانان)، گاهی تشنج ناگهانی (در کودکان)، اختلال حواس و فراموشی (در سالمندان) و بالاخره بیهوشی و اغما و حتی مرگ (در صورتی که به این علایم هشداردهنده توجه نکنید.) خوشبختانه تمام این تظاهرات برگشتپذیر بوده و با مصرف قند یا آب قند یا هر محصول قندی به سرعت برطرف میشود. اگر مریض بیهوش باشد، اولین اقدام نجاتبخش، خوراندن آبمیوه شیرین، آب قند، چند حبه قند و یا هر نوع خوردنی یا نوشیدنی شیرین است که در دسترس باشد. البته نوشیدنی شیرین، ارجح است. ۲) اگر بیمار بیهوش باشد، اقدام فوری و نجاتبخش، تزریق داخل وریدی ۲۵ میلیلیتر سرم گلوکز ۵۰ درصد (هیپرتونیک) در ظرف دو دقیقه است که تا ۵۰ میلیلیتر هم قابل افزایش است. این تمهید درمانی در اکثر موارد موثر بوده و ظرف چند دقیقه بیمار چشمهایش را باز میکند و نجات مییابد. ولی اگر لازم باشد میتوان از گلوکاگن در بیمارستانها یا مراکز اورژانس استفاده نمود. کمتر اتفاق میافتد که در منزل یا مراکز درمانی، سرم قندی نباشد اما گلوکاگن باشد. لذا اولین تمهید درمانی تزریق سرم قندی میباشد. اگر به هر دلیل سرم قندی یا گلوکاگن هیچکدام در دسترس نباشد و بیمار همچنان در حال اغماء باشد ناچار باید به منظور نجات جان بیمار، هر ماده یا محلول شیرین مانند شربت قند یا محلول عسلی در نیم لیتر آب گرم را به صورت تنقیه وارد بدن بیمار کرد. باید خاطرنشان ساخت که خوراندن یا نوشاندن هر مادهای به بیمار در حال اغماء که رفلکس بلع ندارد، خطرناک است و ممکن است وارد ریه شود و بیمار را خفه کند. ضمنا تنقیه یک روش سنتی و قدیمی است و امروزه قرصهای گلوکز وجود دارد که در آب حل میشود. ۳) اگر بیمار دیابتی در حال اغماءباشد و هیچ وسیلهای برای تشخیص در دسترس نباشد و بین هیپوگلیسمی و هیپرگلیسی (یعنی بین افت قند خون و زیادی قند خون) شک و تردید داشته باشیم، باید فرض را بر کاهش قند خون بگذاریم و قبل از آنکه دیر شود، سرم قندی تزریق کنیم. اگر تشخیص درست باشد، بیمار به هوش میآید و چشمها را باز میکند و اگر تشخیص درست نباشد، باز هم اتفاق بدی نخواهد افتاد و فقط اندکی به قند خون بیمار اضافه میشود که چندان تاثیری در سرنوشت او نخواهد داشت. ۴) در افراد مسن علایم و نشانههای افت قند خون ضعیفتر است و گاهی گمراهکننده. دیده شده است که یک بیمار سالمند مبتلا به دیابت، نیمههای شب دچار افت قند (هیپوگلیسمی) شده و به اغماء فرو رفته و به مرگ وی انجامیده است زیرا اطرافیان تصور کردهاند که بیمار خواب است و دیر بیدار میشود! علت این پدیده آن است که واکنشهای افت قند خون در سالمندان، ضعیف است؛ یعنی تپش قلب و لرزش و تند شدن ضربان نبض و عصبیت در جوانان دیده میشود، در حالی که در افراد مسن تظاهراتی مانند سردرد، دوبینی، رخوت، لکنت زبان، اختلال حواس، فراموشی و بالاخره تشنج و اغماء و حتی مرگ (اگر درمان شود) جلب توجه میکند و همانطور که میدانیم این تظاهرات در یک سالمند غیر دیابتی و حتی سالم هم ممکن است بیاهمیت تلقی شود و مورد غفلت قرار گیرد. لذا در تعیین دوز انسولین در سالمندان نباید دستودلباز بود بلکه بهتر است کمی خست داشته باشیم. ۵) در برخی جوانان و نوجوانان و میانسالان دیابتی دیده شده که در دریا غرق شدهاند و اطرافیان تصور کردهاند به علت عدم آشنایی به فن شنا غرق شده است، در حالی که تزریق انسولین قبل از شنا و فعالیت بدنی شدید حین شنا و هیپوگلیسمی بعد از آن موجب مرگ او شده و یا دیده شده است که یک جوان دیابتیک، به کوه رفته و سقوط کرده و فقط به این دلیل که دوز انسولین را قبل از کوهنوردی کم نکرده و یا به اندازه کافی غذا نخورده، دچار هیپوگلیسمی و سقوط شده است. ۶) هیچ بیمار دیابتی که دارو مصرف میکند، نباید از منزل خارج شود؛ مگر اینکه مقداری ماده قندی یا شیرینی یا آبنبات همراه داشته باشد. غفلت از این اقدام ساده در بسیاری موارد به مرگ بیمار منجر شده است. همان قندی که موجب این همه ضایعات و عوارض دیابت میشود، هنگام هیپوگلیسمی (افت قند خون) نجاتبخش میشود. این نکته را تمام بیماران دیابتی باید آویزه گوش و نصبالعین خود قرار دهند که افزایش قند خون به پزشک و بیمار فرصت کافی میدهد تا فکری برای او بکنند؛ مثلا مقدار انسولین را زیادتر کنیم، بیمار را بستری کنیم و زیر نظر بگیریم. ولی کاهش ناگهانی قند خون (هیپوگلیسمی) چنین فرصتی را به ما نمیدهد و در اینجا اتلاف وقت اصلا جایز نیست. راقم این سطور، روزانه با بیمارانی مواجه است که با قندهای ۴۰۰ یا ۵۰۰ و بالاتر به مطب مراجعه میکنند و بدون دستپاچگی قند آنها را ظرف چند روز به طور سرپایی یا بستری کنترل میکنم اما در برخورد با هیپوگلیسمیهای شدید هنوز هم بعد از ۴۲ سال طبابت یکه میخورم. ۷) بد نیست خوانندگان کنجکاو و آگاه هفتهنامه سلامت بدانند که بسیاری از مشاهیر و قهرمانان سرشناس ورزشی مبتلا به دیابت بوده و در حالی که از انسولین استفاده میکردند به مقام قهرمانی دست یافتهاند: بابی کلارک، قهرمان لیگ هاکی آمریکا (۱۹۷۴- ۱۹۷۳)، چهره سرشناس تلویزیون آمریکا خانم ماری تایلور مور، ران سانتو برنده ۶ مدال طلای بیسبال که از نوجوانی مبتلا به دیابت نوع یک بود، جکی رابینسون، اسطوره بیسبال آمریکا (۱۹۷۲-۱۹۱۹)، بتهوون، نابغه موسیقی و دهها تن از نامآوران و پیشتازان علم و هنر و ورزش و سیاست و تاریخ همگی با وجود دیابت، به چنین افتخاراتی دست پیدا کردهاند. این افراد سرشناس علاوه بر هنر اصلی خود یک هنر دیگر هم داشتهاند و آن هنر کنار آمدن با دیابت و کنترل این بیماری سرکش و رعایت انضباط در درمان و پیگیری آن. ● کارتی برای تمام دیابتیها «من دیابت دارم. اگر هوشیار باشم ولی حالم بد شده باشد، مقداری ماده قندی یا شیرینی یا شربت قند به من بخورانید. اگر بیهوش باشم، لطفا فوری آمبولانس خبر کنید و مرا به نزدیکترین مرکز درمانی برسانید. نام من / نشانی من / تلفن / نام پزشک معالج / نشانی / تلفن» همین چند کلمه ساده که روی یک کارت نوشته شده، توانسته است در گوشه و کنار دنیا جان بسیاری از بیماران دیابتی را نجات دهد. تمام بیماران دیابتی، به ویژه بیمارانی که از انسولین استفاده میکنند، باید یک کارت مخصوص دیابت یا یک گردنبند یا پلاک یا دستبند پلاکدار با خود همراه داشته باشند که روی آن، تمام اطلاعات بالا را قید کرده باشند. |
| دکتر منوچهر جزایری فوق تخصص غدد |
|
راههای مراقبت از کلیه ها در مبتلایان به دیابت
|
مشكل كلیوی افراد دیابتی بیشتر به دلیل اختلال در كاركرد گلومرول ها كه در واقع محل تصفیه خون هستند ایجاد می گردد. در مراحل ابتدایی بیماری، پروتئین در ادرار ظاهر می شود كه با تشخیص زودرس در این مرحله می توان از بدتر شدن بیماری جلوگیری كرد. در مرحله بعدی كلیه ها توان دفع مواد زائد (مانند كراتینین و اوره) از خون را از دست می دهند. در بیشتر مبتلایان به دیابت نوع ۱، نشانه های گرفتاری كلیه ۱۵ تا ۲۰ سال بعد مشاهده می شود. شیوع نارسایی كلیه در دیابت نوع ۲ كمتر است ولی با سرعت بیشتر و معمولا در مدت ۱۰ سال بروز می كند. باید به خاطر داشته باشید كه فشارخون بالا عامل اصلی در پیدایش بیماری های كلیوی در مبتلایان به دیابت است. هچنین سابقه خانوادگی فشار خون بالا در فرد دیابتی احتمال ابتلاء به بیماری های كلیوی را زیادتر می كند. فشار خون بالا معمولا به فشار خون بالاتر از ۱۴۰-۹۰ میلی متر جیوه گفته می شود. در این رابطه اگر فرد مبتلا به فشار خون بالا داروهای ضد فشار خون را طبق نظر پزشك معالج به طور مرتب مصرف كند، می تواند از ایجاد یا پیشرفت بیماری های كلیوی جلوگیری نماید. همچنین رعایت یك رژیم غذایی با پروتئین كم در دیابتی های مبتلا به مشكلات كلیوی مفید است. بنابراین مشكلات كلیوی در دیابت نیز مانند دیگر عوارض مزمن آن، قابل پیشگیری یا حداقل به تأخیر انداختن است. مهمترین نكته برای پیشگیری از پیدایش عوارض دیابت این است كه قند خون را در محدوده طبیعی (۱۱۰-۷۰ میلی گرم در دسی لیتر) نگه داشته و نكات زیر همواره به خاطر سپرده شود: اگر هر یك از علامت های كمردرد، سوزش ادرار، تكرر ادرار، ناتوانی در دفع ادرار علی رغم وجود احساس مربوطه و ادرار كدر یا خونی كه نشانه عفونت كلیه یا مثانه هستند در شما بروز كرد، به پزشك اطلاع داده شود. فشارخون مرتب كنترل شود و در صورت بالا بودن آن به پزشك مراجعه گردد. اگر فشارخون بالاست برای پیشگیری از ابتلا به ناراحتی های كلیه نمك كم مصرف شود هنگام طبخ غذا نمك اضافه نشود، از مصرف غذاهای خیلی شور نظیر چیپس سیب زمینی، ترشی و ... پرهیز گردد. وزن در حد مطلوب نگه داشته شود، مصرف گوشت قرمز، ماهی، پنیر و دیگر غذاهای پروتئینی محدود شود، غلظت قند خون مرتب كنترل گردد، كشیدن سیگار باعث تشدید مشكلات كلیوی خواهد شد. همچنین در صورت امكان هموگلوبین قنددار شده (HbA۱C) اندازه گیری شود. شایان ذكر است این آزمایش وضعیت كنترل قند خون در ۱ تا ۳ ماه گذشته را نشان می دهد و نیز با برنامه غذایی صحیح، ورزش مداوم و مصرف منظم داروهای تجویز شده، به كنترل قند خون كمك گردد، سالانه برای بررسی كاركرد كلیه ها باید به پزشك مراجعه شود. |
| منبع : ایسنا |
رهنمود های کلی در باره برنامه ورزشی افراد دیابتی
حرکات ورزشی به آهستگی شروع شوند .
● هر جلسه ورزش شامل موارد زیر باشد :
۱) ۱۰-۵ دقیقه گرم کردن بدن با حرکات خمو راست شدن و نرمش
۲) ۲۰ -۳۰ دقیقه ورزشهای هوا رسان با میزان مشخص افزایش ضربان قلب حد اکثر میزان ضربان قلبی در خانمها =سن-۲۲۰ حداکثر ضربان قلب در آقایان = ( سن) یک دوم - ۲۰۵
۳) ۱۵ تا ۲۰ دقیقه ورزشهای سبک و نرمش برای سرد کردن بدن
هر هفته ۳-۵ بار حرکات ورزشی انجام شود .
● مراقبتهای ویژه
▪ افراد دیابتی باید:
- کارت هویت بیماری خود را همراه داشته باشند . تا در صورت بروز نشانه های غیر طبیعی
- هنگام حرکات ورزشی ، دیگران از مشکل آنها مطلع شوند .
-میزان قند خون را در طول ورزش و بعد از آن کنترل کنند .
- یک وعده کربوهیدرات سریع الاثر ( مانند آب نبات ) همراه داشته باشند .
- از عرق کردن بیش از حد و در نتجه از دست دادن مایعات بدن خودداری کنند .
- از جوراب و کفش مناسب استفاده نمایند .
- قبل ، حین ،و بدنبال انجام حرکات ورزشی ، با توجه به شدت و نوع فعالیات بدنی ،مواد قندی اضافه مصرف کنند .
- در صورت انجام ورزش های سنگین مثل هوهنوردی و ورزشهای بیش از یک ساعت ، میزان انسولین تزریقی را به میزان ۳۰%تا۴۰% کاهش دهند .
● مراقبتهای ویژه در صورت وجود عوارض مزمن دیابت
افراد دیابتی که پاهایشان دچار نوروپاتی ( اختلال اعصاب محیطی ) گردیده و دچار بی حسی در پاها شده اند ، باید از دویدن خودداری کنند . ورزش مناسب برای این افراد دوچرخه سواری یا شنا است .
افرادی که به عارضه چشمی دیابت (رتینوپاتی ) مبتلا شده اند ، باید از ورزشهایی نظیرتکان دادن و بالا بردن سر و یا ورزشهایی که سر در وضعیت پایین تر از بدن قرار می گیرند ، بپرهیزند .این حرکات سبب افزایش فشار داخل جمجمعه می شود . و خطر خونریزی داخل چشم را افزایش می دهد.
افرادی که فشار خون بالا دارند نیز باید از ورزشهای ذکر شده خودداری کنند . ورزشهای مناسب برای این افراد ورزشهایی است که با حرکات دست و پا همراه هستند
● ورزشهای مناسب برای افراد دیابتی
همان طور که بیان گردید تمرینات هوارسان به فعالیتهایی گفته می شوند که با مصرف زیاد اکسیژن همرا باشند .تمرینهای هوارسان شامل دویدن در مسافتهای طولانی و با آهنگ آرام است . تغییرات مثبت بدنی که در پی ورزشهای هوارسان پدید می آید عبارتند از :
۱- حجم خون افزایش پیدا می کند ، در نتیجه النتقال اکسیژن به سلولهلی بیشتر و در نهایت استقامت در فعالیتعای طو لانی بیشتر می شود .
۲- ظرفیت ششها افزایش می یابد .
بطور کلی ورزشهای هوارسان بیشترین اثر را برآمادگی قلبی -عروقی دارند . هر نوع فعالیت یا تمرینی را که انتخاب می کنید باید به آن علاقه داشته باشید تا بتوانید سالهل آن را انجام دهید . تحقیقات نشان داده اند که فعالیت هایی مانند اسکی استقامت ، شنا ، دویدن آرام ،دوچرخه سواری و پیاده روی بهترین شرایط هوارسان را ایجاد می کنند .
|
زندگی با دیابت
|
مربی بهداشت مدرسهام میگوید اگر به جای میوههای تازه زنگ تفریحها همش چیپس بخورم ممكن است وقتی بزرگ شدم دیابت بگیرم. تازه پا به ۴۰ سالگی گذاشته ام. باید برای آزمایشهای غربالگری پیش دكتر بروم. وقتی باردار شدم آزمایشم نشان میداد به دیابت بارداری مبتلا شدهام كه بعد از زایمان برطرف شد ولی این خودش یك عامل هشدار حساب میشود. ● آیا شما در معرض خطر هستید؟ ▪ هر ده ثانیه یك نفر، هر سی ثانیه یك پا ! هر ده ثانیه یك نفر بر اثر دیابت جان خود را از دست می دهد و در هر ۳۰ ثانیه یك پا بر اثر دیابت قطع می شود . آیا باورتان می شود كه در هر یك ساعت ۳۶۰ نفر جان خود را به علت ابتلا به دیابت از دست بدهند، دیابت چهارمین علت مرگ و میر در كشورهای توسعه یافته است . در حال حاضر بیش از ۲۰۰ میلیون نفر بیمار دیابتی در سراسر جهان وجود دارد و این تعداد تا ۲۰ سال دیگر به بیش از ۳۴۰ میلیون نفر خواهد رسید بیماری دیابت عوارضی مانند حملات قلبی، ناراحتی های كلیوی، نقص در سیستم بینایی و قطع عضو را در فرد ایجاد می كند . بنا بر اعلام انجمن دیابت ایران، ۵ درصد جمعیت كل كشور دیابت دارند یعنی از هر ۲۰ نفر یك نفر. این نرخ در برخی از استانها ۱۲ الی ۱۶ درصد است كه با نحوه زندگی كردن، آداب و عادات غذایی آنها مرتبط است . با این حساب بیش از ۳ میلیون نفر در سراسر ایران مبتلا به دیابت می باشند كه رقم خیلی زیادی است . ● مقام اول به دیابت نوع دوم دیابت نوع دوم شایعترین نوع دیابت است كه معمولا در سنین بالا اتفاق می افتد و به دیابت بزرگسالان معروف است . در این حالت بدن نمی تواند از انسولین ساخته شده به خوبی استفاده كند . حدود ۹۰ درصد از بیماران دیابتی مبتلا به دیابت نوع دوم هستند . ● پازل ۹تكه پیشگیری ▪ كنترل وزن: علت عمده ابتلا به دیابت نوع ۲ چاقی و اضافه وزن است. بیشتر افراد مبتلا به دیابت BMI بالای ۲۱ دارند. با كم كردن ۷ درصد از وزن بدن میزان ابتلا به دیابت به میزان چشم گیری كاهش پیدا میكند. توصیه می شود BMI بدنتان را زیر ۲۱ نگه دارید. ▪ ورزش و تحرك: بنا به اعلام سازمان جهانی بهداشت زندگی بی تحرك یكی از ده علل عمده مرگ میر در جهان است . بد نیست بدانید هر سال به علت تحرك كم ، حدود دو میلیون نفر می میرند . این سازمان حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت فیزیكی در هفته را برای پیشگیری از دیابت توصیه می كند. با انجام فعالیتهای بدنی منظم، احتمال ابتلا به دیابت نوع دو، تا ۴۰% كاهش پیدا می كند . اگر ورزش به همراه یك رژیم غذایی مناسب انجام شود، این میزان به ۶۰ درصد می رسد . ● كنترل فشار خون ، كنترل قند خون، كنترل چربی خون ▪ تغذیه مناسب : سازمان جهانی بهداشت برای پیشگیری از دیابت رژیم غذایی ۱۲۰۰ تا ۱۸۰۰ كالری را پیشنهاد و توصیه می كند میزان چربی غذا را به یك چهارم كاهش دهید. ▪ ترك سیگار: اگر سیگار می كشید از همین حالا اقدام به ترك آن كنید . سیگار كشیدن یكی از عادات بد و رفتار پر خطر است كه به سلامتی شما آسیب زیادی می رساند . بر اساس تحقیقات انجام شده بین مصرف سیگار و ابتلا به دیابت نوع، رابطه معنی داری وجود دارد . ▪ كنترل سایز: طبق تحقیقات انجام شده علاوه بر اضافه وزن، نوع چاقی و اندازه دور كمر نیز در بروز دیابت موثر است . هر چقدر دور كمر شما بیشتر باشد، احتمال ابتلا به دیابت هم بیشتر می شود . ▪ بررسی سابقه خانوادگی : اگر در خانواده افراد ی با سابقه ابتلا به دیابت دارید، شما جزو گروههای پر خطر محسوب می شوید و باید بیشتر از سایرین مراقب باشید . طبق نتایج به دست آمده كسانی كه در افراد فامیل سابقه دیابت داشته اند و زودتر به فكر پیشگیری افتاد ه اند ، توانسته اند خود را از ابتلا به این بیماری نجات دهند و یا تا سالها ابتلا به آن را به تا‡خیر بیاندازند . ● آیا شما در معرض خطر هستید؟ ▪ بهترین كار، پیشگیری از بروز عارضه و مهمترین اقدامات پیشگیرانه عبارتند از: ۱) چككردن هر روزه پاها از سوی خود بیمار: چون بیمار دردی در پاهای خود احساس نمیكند، ممكن است زخمها یا ضایعاتی از چشمش نهان بماند. بنابراین بهتر است علاوه بر مشاهده مستقیم پاها از آینه هم برای دیدن كف پاها كمك بگیرید و حتی در اینباره افراد خانواده میتوانند به او كمك كنند. مواردی كه در معاینات شخصی مهم است و باید به آن دقت شود، برجستگیها، مناطق خشك و تركخورده، میخچه، پینه، جوشها و نواحی قرمز و گرم، ملتهب، ناخنهای فرورفته در گوشت یا عفونتهای ناخن است. ۲) استفاده از جوراب و كفش مناسب در تمام طول روز توصیه میشود زیرا این امر باعث كاهش احتمال ضربه خوردن به پاها میشود. همچنین بیرون از منزل از كفشهای مناسب باید استفاده شود، كفشهای راحتی كه كمترین ضربه را به پاهای فرد وارد كنند. قطعا كفشهای تنگ، پاشنه بلند و نوك باریك برای افراد دیابتی گزینه مناسبی نیستند. ۳) خشككردن پاها بعد از حمام و استفاده از لوسیون روی پاها نه بین انگشتان بسیار اهمیت دارد زیرا مانع تركخوردن پوست میشود و از طرفی چون رطوبت باعث افزایش احتمال ایجاد عفونت میشود، از به كاربردن لوسیون بین انگشتان پاها كه محل خوبی برای رشد میكروبهاست باید خودداری كنید. ● زمان متوسط بروز عوارض دیابت و نحوه پیگیری بیماری زمان بروز عوارض درازمدت دیابت بسته به نوع عارضه تا حدی متفاوت است ولی متوسط زمان بروز عوارض ۵ تا ۱۰ سال بعد از شروع بیماری است. آنچه در این میان اهمیت دارد، پیگیریهای مداوم و معاینات دورهای بیمار است تا به محض مشاهده علائم بیماری از پیشرفت آن جلوگیری شود. ● این پیگیری و غربالگری ازنظر بروز عوارض شامل موارد زیر است: ۱) اندازهگیری مداوم قند خون از سوی خود بیمار ۲) اندازهگیری مادهای به نام هموگلوبین ۲( A۱C تا ۴ بار در سال.) این ماده نشاندهنده وضعیت كنترل قند خون طی دو سه ماه گذشته است ۳) آموزش بیمار درباره نحوه كنترل دیابت (سالانه) ۴) درمان تغذیهای و آموزش آن (سالانه) ۵) معاینه چشم (سالانه) این معاینه در مبتلایان به نوع یك دیابت ۵ سال بعد از تشخیص شروع میشود. ۶) معاینه پاها (یك تا دو بار در سال از سوی پزشك و روزانه از سوی خود بیمار) ۷) غربالگری و بیماریابی ازنظر بروز عوارض كلیوی (سالانه.) این معاینه در مبتلایان به نوع یك دیابت ۵ سال پس از تشخیص شروع میشود. ۸) بررسی فشارخون (هر سه ماه یكبار) ۹) بررسی چربیهای خون (سالانه) ● عوارض دیابت آگاهی از عوارض و آینده این بیماری به افراد مبتلا، در معرض خطر و همچنین اطرافیان آنها كمك میكند در پیگیری و پیشگیری بیماری همت بیشتری به خرج دهند و باعث به تعویق افتادن عوارض بیماری شوند. عوارض دیابت به دو دسته كوتاهمدت و بلندمدت تقسیم میشوند. عوارض كوتاهمدت شامل افزایش یا كاهش قند خون و مواردی ناشی از این حالت است. عوارض درازمدت شامل عوارض قلبی، كلیوی، عصبی، چشمی و پوستی است كه باعث بدتر شدن وضعیت بیمار دیابتی میشود. ● عوارض قلبی، عروقی این عوارض شامل افزایش فشارخون و افزایش احتمال سكتههای قلبی و مغزی است. عارضه در عروق كوچك، خود را به صورت عوارض كلیوی و چشمی یا مشكلات پوستی نشان میدهد. ● عوارض عصبی ▪ عارضه طولانی مدت دیابت نوع یك و دو است كه معمولا نیمی از افراد دیابتی از این عارضه رنج میبرند. عوارض عصبی به صورتهای زیر بروز میكند: ▪ مورمورشدن، درد، بیحسی یا ضعف در دست و پا ▪ مشكلات گوارشی مثل احساس پری شكم، تهوع، استفراغ، اسهال و یبوست ▪ مشكلات ادراركردن ▪ مشكلات جنسی مثل بیمیلی جنسی ▪ سرگیجه و غشكردن ▪ ازدسترفتن حس درد به طوری كه حتی در حملات قلبی فرد ممكن است درد را حس نكند ▪ افزایش یا كاهش تعریق ▪ تغییر در واكنش چشم به نور یا تاریكی ▪ گاه مشكلات عصبی به صورت دید دوتایی یا فلج یكطرفه صورت بروز میكند ● مشكلات كلیوی در سیر بیماری دیابت، كلیهها طوری آسیب میبینند كه قادر به تصفیه كامل خون نیستند. بنابراین مواد زائد در بدن تجمع پیدا میكنند و در صورت عدم درمان كلیهها به سمت نارسایی پیش میروند و حتی ممكن است نیاز به پیوند یا دیالیز پیدا شود. میزان قند خون، ژنتیك و فشار خون در بروز این عارضه دخیل است. بنابراین هرچه كنترل قند خون و فشار خون بهتر باشد، قطعا احتمال بروز این عارضه كمتر میشود. نشانهها و علائم این عارضه خیلی دیر خود را نشان میدهند و گاه خیلی هم اختصاصی نیستند؛ مثل به خواب نرفتن، كماشتهایی، احساس ناراحتی در معده و ضعف و اختلال تمركز. چند راه كاهش این عارضه، كاهش فشار خون، كاهش وزن، خوردن نمك به مقدار كم، پرهیز از سیگار و دخانیات و ورزش منظم است و در صورت كافی نبودن این روشها پزشك برای شما دارو تجویز میكند. ● مشكلات چشمی همانطور كه گفته شد، دیابت به عروق صدمه میزند و عروق چشمی هم از این قاعده مستثنا نیستند. بنابراین ممكن است آبسیاه در اثر این بیماری ایجاد شود. گاه این بیماری باعث كدورت عدسی و در نتیجه آبمروارید هم میشود. ● مشكلات اندام تحتانی مشكلات و عوارض ایجاد شده در پا به وسیله دیابت به حدی است كه از این عارضه بهعنوان پای دیابتی یاد میشود. این عارضه معمولا وقتی ایجاد میشود كه مشكلات عصبی در پا رخ داده باشد كه منجر به كاهش حس در پا میشود. در واقع در اثر كاهش حس، فرد دیابتی متوجه بروز زخمها و ضربات وارده بر پاهای خود نمیشود و در صورت عفلت این زخم گسترش مییابد. از طرفی آسیب عصبی باعث تغییر در ظاهر پاها و انگشتان فرد دیابتی میشود كه این امر به افزایش در معرض آسیب قرارگرفتن پاها میانجامد. از طرفی دیابت باعث خشك شدن و تركخوردگی پوست پا میشود: اگر زخمی در پا ایجاد شود دیرتر از زخم پای افراد سالم خوب میشود و دلیل آن هم كاهش و كندی جریان خون در افراد دیابتی است كه بهبود زخم را به تاخیر میاندازد. |
| دكتر لیلا صدیق |
|
سلامت دندان و دیابت
|
همچنین این بیماری می تواند در دهان نیز مشکلاتی را بوجود آورد و در افراد دچار بیماری دیابت نسبت به افراد سالم خطر ابتلا به بیماریهای پریودنتال بیشتر است. همچنین پوسیدگی ، خشکی دهان در این افراد بیشتر است . بیماریهای پریودنتال ، شامل عفونتهای لثه و استخوان نگهدارنده دندان می باشد . در مراحل پیشرفته ، این بیماریها می توانند منجر به جویدن دردناک و حتی از دست رفتن دندان شوند ، نظیر هر عفونت دیگری ، بیماری لثه موجب می شود تا کنترل و نگهداری قند خون مشکل شود. افرادی که بیماری دیابت کنترل شده دارند شبیه افراد غیربیمار هستند . بچه های مبتلا به دیابت وابسته به انسولین ( IDDM ) همچنین در معرض خطر ابتلا به مشکلات لثه هستند . کنترل خوب دیابت بهترین محافظت در مقابل بیماری پریودنتال است . مطالعات نشان داده است که کنترل میزان قندخون ، خطر ابتلا به برخی از عوارض دیابت را کاهش می دهد نظیر عوارض چشمی ، بیماریهای قلبی و آسیب های عصبی . دانشمندان معتقدند که بسیاری از عوارض من جمله بیماری لثه می توانند بواسطه کنترل خوب دیابت پیشگیری شوند . ● تغییرات عروقی : افزایش ضخامت عروق یک عارضه بیماری دیابت است که ممکن است خطر ابتلا به بیماری لثه را افزایش دهد . عروق خونی اکسیژن و مواد غذایی را به نسوج بدن انتقال می دهند من جمله به دهان و همچنین مواد زائد را از محیط بافتها دور می نمایند . دیابت با افزایش ضخامت عروق موجب کندی جریان تغذیه ای و برداشت مواد زائد می شود . این حالت می تواند مقاومت نسوج لثه و استخوان را در مقابل عفونت کاهش دهد . ● باکتری : انواع زیادی از باکتری ( جرم ) بر روی مواد قندی بخوبی رشد می کنند . هنگامیکه بیماری دیابت کنترل ضعیف داشته باشد ، میزان بالای گلوکز در مایعات دهان ممکن است به رشد بیشتر باکتری ها ( جرمها ) و شروع بیماری لثه کمک می کند . ● مصرف سیگار : مطالعات نشان داده است که مصرف سیگار علاوه بر ایجاد بیماریهای قلبی و سرطان شانس ابتلا به بیماری لثه را افزایش می دهد . در واقع سیگاریها ۵ برابر بیشتر از غیرسیگاری ها شانس ابتلا به بیماری لثه را دارند . اگر فردی سیگاری و در عین حال دچار دیابت باشد و در محدوده سنی ۴۵ سال یا بیشتر وقوع بیماری شدید لثه در او ۲۰ مرتبه از فرد غیرسیگاری و غیرمبتلا به دیابت بیشتر خواهد بود . ● مشکلات مربوط به دیابت در دهان : ۱ - پوسیدگی دندانی : افراد جوان مبتلا به دیابت وابسته به انسولین ( IDDM )که کنترل بهداشتی خوبی دارند و بیشتر از دندانهای خود مراقبت می کنند اغلب حتی پوسیدگی های کمتری را نسبت به دیگر بچه ها دارند چون بسیاری از غذاهای محتوی شکر را مصرف نمی کنند . ۲ - برفک : یک عفونت ایجاد شده توسط قارچ می باشد که در دهان ایجاد می شود . افراد دچار بیماری دیابت شانس ابتلا به برفک را بیشتر دارند چون قارچها در میزان بالای گلوکز رشد می کنند . مصرف سیگار و استفاده از دست دندانهای مصنوعی ( بخصوص آنهائیکه بطور مستمر استفاده می شوند ) می توانند منجر به عفونت قارچی شوند . کنترل خوب دیابت ، عدم مصرف سیگار و خارج کردن و تمیزکردن دست دندانهای مصنوعی می تواند از بروز برفک جلوگیری نماید . ● دهان خشک : عارضه دهان خشک می تواند منجر به سوزش ، زخمهای دهانی ، عفونت ها و پوسیدگی دندانی شود . خشکی دهان ( گزورسیتما ) وقتی بزاق کافی ومایعات محافظتی طبیعی در درمان وجود ندارد . بزاق به کنترل رشد جرمهایی که مسبب پوسیدگی دندانی و دیگر عفونتهای دهانی هستند کمک می نماید . یکی از دلایل اصلی ایجاد دهان خشک مصرف داروهاست . بیش از ۴۰۰ دارو و فرآورده های مشتمل بر داروهای سرماخوردگی ، فشارخون و افسردگی می توانند عارضه دهان خشک را ایجاد نمایند . اگر فردی دارو مصرف میکند می بایست به دندان پزشک و پزشک خود اطلاع دهد . ممکن است فرد با استفاده از داروهای دیگر و یا کاربرد بزاق مصنوعی ، دهان خود را مرطوب نماید . ● محافظت از دندانها : بیماریهای شدید پریودنتال ، نه تنها منجر به از دست رفتن دندانها می شوند بلکه می توانند همچنین موجب تغییراتی در شکل استخوان و نسوج لثه شوند . لثه حالت ناهماهنگ پیدا کرده و دست دندان مصنوعی خوب تطابق پیدا نمی کند . افراد دچار بیماری دیابت اغلب بواسطه دست دندان مصنوعی سوزش لثه دارند . اگر جویدن با دست دندان مصنوعی دردناک است فرد می بایست غذاهایی را انتخاب کند که جویدن آنها آسانتر باشد بشرط آنکه از رژیم غذایی دیابت تبعیت نماید . خوردن غذاهای نامناسب ممکن است کنترل قندخون را دچار مشکل نماید . بهترین راه برای اجتناب از این مشکلات حفظ دندانهای طبیعی و سلامت لثه ها می باشد . وضعیت بیماری پریودنتال در صورتی که فرد دچار دیابت باشد . ۱) فرد باید حتماً از چگونگی کنترل دیابت خود اطلاع داشته باشد و حتماً در هر ویزیت دندان پزشکی وی را مطلع سازد . قبل از هر گونه عمل دندان پزشکی از تغذیه مناسب برخوردار باشد . ۲) قبل از برنامه درمان بیماری پریودنتال و یا جراحی ها می بایست فرد توسط پزشک معالج خود ویزیت شود و قبل از هر کار دندان پزشکی در خصوص وضعیت عمومی پزشکی او قبل از شروع درمان با پزشک معالج مشورت شود . ۳) ممکن است بواسط درمانهای جراحی دهان ، نیاز باشد تا برنامه غذایی فرد و یا میزان انسولین مصرفی بیمار تغییر یابد . ۴) اعمال غیرضروری و غیراورژانس دندان پزشکی در صورتیکه قند خون بخوبی تحت کنترل نباشد ، می بایست به تعویق افتد . در عین حال عفونتهای حاد مانند آبسه ها ارجح است که درمان شوند . برای افرادی که دیابت آنها کنترل شده باشد ، جراحی دهان یا جراحی پریودنتال می تواند به شکل معمول در مطب دندان پزشکی انجام شود . بدلیل بیماری دیابت التیام زخم دهان ممکن است طولانی شود ، ولی بواسطه مراقبتهای خوب پزشکی و دندان پزشکی ، مشکلات بعد از جراحی نسبت به یک فرد غیرمبتلا به دیابت بیشتر نخواهد بود . ● چگونه می توان از دندانها و لثه ها محافظت نمود ؟ جرمها به دندانها و لثه در ضمن تشکیل پلاک آسیب می رسانند می توان رشد پلاک را متوقف نموده و از بیماری لثه بواسطه مسواک زدن و نخ کشیدن دقیق روزانه جلوگیری نمود . افراد باید روزی ۲ بار مسواک بزنند و حتی بر روی زبان چون محل بدام افتادن جرمهاست نیز باید مسواک بزنند . و از خمیردندانهای حاوی فلوراید برای پیشگیری از پوسیدگی استفاده نمایند . ۱) افرادیکه دچار بیماری دیابت هستند می بایست هر ۶ ماه یکبار و یا بیشتر جلسات کنترل داشته باشند. ۲) حتماً در مورد بیماری دیابت می بایست به دندان پزشک آگاهی داده شود . پیشگیری وکنترل بیماری لثه یک کار تیمی و گروهی وابسته است . بهترین دفاع علیه مشکلات بیماری دیابت در کنار مسواک زدن و نخ دندان کشیدن روزانه و جلسات کنترل منظم دندان پزشکی ، کنترل خوب قند خون می باشد . ● بهداشت ضعیف دهان ، خطر مرگ را در بیماران دیابتی افزایش میدهد . یکی از محققان مؤسسه ملی بیماریهای گوارشی ، کلیوی دیابت در آمریکا گفت : بهداشت ضعیف دهان با ایجاد بیماریهای شدید لثه مرگ بیماران دیابتی را تسریع می کند . به گزارش سرویس علمی ایسنا : میزان مرگ و میر بیماران دیابتی در اثر مشکلات قلبی - عروقی و کلیوی با ابتلا به بیماریهای لثه افزایش می یابد . وی گفت : این یافته ها بر نیاز بیماران دیابتی به سطح مناسبی از بهداشت دهان تأکید می کند زیرا این بیماران مستعد ابتلا به بیماریهای لثه هستند . نشانه این بیماریها که بعلت عفونتهای باکتریایی ایجاد می شوند ، قرمز بودن و تورم لثه است و مطالعات نشان داد که التهاب ها و عفونتها می توانند سبب تخریب رگهای خونی در قلب و کلیه شوند . مشکل این جاست که بیماریهای لثه معمولآ تا سنین میانسالی تشخیص داده نمی شود . لذا عفونتهای باکتریایی که ایجاد کننده آنها هستند چند دهه فرصت فعالیت دارند . این عفونتها با رعایت نکردن بهداشت مناسب دهان ، سبب بیماری لثه می شوند و نشانه آن تورم لثه است که به آسانی دچار خونریزی می شود . معمولاً بیماری در مراحل اولیه با مسواک زدن صحیح و استفاده از نخ دندان رفع می شود ولی هر چه شدت بیماری بیشتر شود لثه و استخوان دربرگیرنده دندانها بیشتر آسیب می بیند و ممکن است دندانها لق شوند و بیفتند . در این پژوهش که در افراد مبتلا به دیابت انجام شد محققان پس از در نظر گرفتن نقش عواملی از قبیل سن ، جنس ، طول دوره بیماری و میزان کلسترول خون دریافتند که میزان مرگ و میر دیابتی های مبتلا به بیماریهای شدید لثه ، دو برابر دیابتی هایی است که به این بیماریها مبتلا نیستند . |
سندرم مقاومت به انسولین چیست؟
انسولین در واکنش مستقیم به افزایش میزان گلوکز در خون و از غده پانکراس ترشح می شود.
اگر میزان طبیعی انسولین نتواند سطح گلوکز خون را کاهش دهد و آن را در بافت ها ذخیره کند تا بعدها به صورت انرژی در بدن آزاد شود، غده پانکراس انسولین بیشتری ترشح می کند. اگر چه در برخی از افراد این ترفند کارآیی دارد اما در برخی دیگر این میزان اضافی انسولین باز هم قادر نیست گلوکز را به بافت ها وارد کرده و برای تبدیل شدن به شکل انرژی در آنها ذخیره کند.
به این ترتیب این افراد همزمان هم گلوکز و هم انسولین بالایی در خونشان دارند. هنگامی که برای ذخیره گلوکز خون در بافت ها مقادیر بالایی از انسولین لازم است، حالتی به نام مقاومت به انسولین ایجاد می شود. مقاومت به انسولین بخشی از گروهی از ناراحتی های پزشکی است که اغلب با هم و در بیماری به نام سندرم مقاومت به انسولین یا سندرم متابولیک X دیده می شود.
این بیماران اغلب کلسترول بالا و فشار خون بالایی نیز دارند و خطر بروز دیابت نوع دوم در این افراد بالا است. در حال حاضر هیچ آزمایشی برای تشخیص مقاومت به انسولین وجود ندارد.
در خانواده بسیاری از بیماران مقاوم به انسولین، افرادی مبتلا به دیابت وجود دارند. این افراد اغلب چاق بوده یا اضافه وزن دارند و به طور منظم ورزش نمی کنند. در حال حاضر، هیچ درمان دارویی توصیه شده ای برای مقاومت به انسولین وجود ندارد.
بیماران مبتلا به سندرم مقاومت به انسولین معمولا سال ها پیش از ابتلا به دیابت، کلسترول بالا و فشار خون بالا، به این حالت دچار می شوند. با کنترل وزن، ورزش کردن روزانه و رژیم غذایی سالم با چربی پایین و فیبر خوراکی بالا، بسیاری از این بیماران می توانند از بروز بیماری های مزمن جدی اجتناب کنند.
بر اساس این گزارش، حدود ۸۰ میلیون آمریکایی در حال حاضر در این کشور مقاومت به انسولین دارند که سبب بالا رفتن گلوکز خون و مقادیر زیاد انسولین در گردش خون می شود. بیماری های مزمن متعددی با این بیماری مرتبط هستند.
لازم به ذکر است که مقاومت به انسولین وضعیتی است که در آن حتی در صورت ترشح انسولین کافی به وسیله پانکراس، بافت ها قادر به برداشتن گلوکز از گردش خون نیستند. در نتیجه، پانکراس باز هم انسولین بیشتری ترشح می کند تا با گلوکز بالای خون مقابله کند. بنابراین در سیستم گردش خون یک فرد مبتلا به مقاومت به انسولین، سطوح انسولین و گلوکز افزایش پیدا می کند.
هیچ علایم خاصی در افراد مبتلا به مقاومت به انسولین وجود ندارد. هر چند، بیماری های مزمن متعددی وجود دارند که با مقاومت به انسولین در ارتباطند. این بیماری ها عبارت از دیابت نوع دوم، هایپرلیپیدمی، فشارخون بالا و عارضه تصلب شرایین هستند.
دیابت نوع دوم به وضوح با سطوح بالای انسولین در ارتباط است. پس از سال ها بالا بودن سطوح انسولین که به منظور کمک به کنترل گلوکز بالای خون ترشح می شود در نهایت پانکراس دیگر نمی تواند انسولین مورد نیاز را تامین کند. گلوکز خون شروع به بالا رفتن می کند که به بروز این نوع دیابت منجر می شود.
هایپرلیپیدمی به معنی پایین بودن کلسترول خوب و افزایش میزان کلسترول بد و تری گلیسیرید بالا است که نتایج آزمایشگاهی معمول در فرد مبتلا به دیابت نوع دوم هستند.
فشار خون بالا با مقاومت به انسولین ارتباط دارد اما مشخص نیست که چگونه سطوح بالای انسولین بر فشارخون تاثیر می گذارد.
همچنین پژوهشگران معتقدند که ارتباطی قوی بین مقاومت به انسولین و تصلب شرائین وجود دارد. اگرچه دانشمندان هنوز در تلاش هستند دریابند چگونه سطوح بالای انسولین با تغییرات ایجاد شده در سرخرگ ها مرتبط است و از این طریق می تواند منجر به حمله قلبی یا سکته شود.
به گفته متخصصان پیشگیری بهترین درمان برای مقاومت به انسولین و آن گروه از بیماری هایی است که بخشی از سندرم مقاومت به انسولین را تشکیل می دهند.
داشتن یک شیوه زندگی سالم موثرترین نسخه برای پیشگیری است. این به معنای دستیابی به یک وزن سالم و ابقاء آن، ورزش کردن به مدت ۳۰ دقیقه در روز یا بیشتر و داشتن یک رژیم غذایی غنی از فیبر و با محتوای پایین چربی است.
ورزش و کاهش وزن حقیقتا به بافت ها کمک می کنند تا به نحو موثرتری به انسولین پاس دهند. فیبر نیز مهم است چرا که افزایش فیبر رژیم غذایی سطوح انسولین موجود در گردش خون را کاهش می دهد.
لازم به یادآوری است که در حال حاضر هیچ دارویی که اثربخشی آن در درمان مقاومت به انسولین یا پیشگیری از بروز سندرم مقاومت به انسولین ثابت شده باشد، وجود ندارد.
|
عوارض چشمی دیابت
|
عوارض دیابت عبارتند از: ۱) بیماریهای چشمی (رتینوپاتی دیابت) که باعث صدمه به شبکیه چشم و سرانجام نابینایی میشود. ۲) بیماری کلیوی (نفروپاتی دیابت) که باعث آسیب به کلیهها و در نهایت، دیالیز یا پیوند کلیه میشود. ۳) بیماریهای قلبی- عروقی که قلب و عروق خونی را تحت تاثیر قرار میدهد و باعث عوارضی مثل بیماریهای عروق کرونر قلب (منجر به حملات قلبی) و سکته میشود. دیابت و عوارض چشمی (رتینوپاتی دیابتی:) بیماران دیابتی در معرض آسیبهای جدی چشم هستند که حتی میتواند به از دست دادن بینایی منجر شود. بسیاری از این عوارض با کنترل دقیق و مناسب دیابت قابل پیشگیری است. امواج نور پس از عبور از قرنیه از طریق عنبیه وارد چشم میشود. عنبیه با تغییر قطر مردمکها مقدار نور واردشده به چشم را کنترل میکند. سپس نور بعد از عبور از عدسی و یک لایه ژلاتینی به نام زجاجیه روی قسمت پشتی چشم متمرکز میشود. قسمت پشتی چشم شبکیه (رتین) نام دارد. شبکیه یک ساختمان نیمه شفاف است که سلولهای عصب بینایی در آن قرار دارد. پرده شبکیه مانند فیلم دوربین عکاسی تصاویر محیط را که از قرنیه و عدسی عبور کرده است، دریافت میکند و از طریق عصب بینایی به مغز میفرستد و چون شبکیه برای انجام درست وظیفه خود به خون رسانی مناسب نیازمند است دیابت ممکن است بر بخشهای مختلف چشم اثر تخریبی داشته و عملکرد آنها را مختل سازد. از جمله این اثرات اختلال عملکرد عضلات چشم و ایجاد دوبینی، آب مروارید و مشکلات پرده شبکیه یا رتینوپارتی دیابتی )diabetic retimo pathy( را میتوان نام برد. عوارض چشمی دیابت، شایع و آزار دهنده هستند و در حقیقت از زمانی که استفاده از انسولین عمر طولانیتری را برای افراد دیابتی به ارمغان آورده است فرصت بروز مشکلات چشمی نیز افزایش یافته است. در کشورهای توسعه یافته، دیابت از جمله علل مهم کاهش بینایی است. در ایالت متحده دیابت مهمترین عامل نابینایی در سنین ۲۰ تا ۷۴ سالگی است. احتمال نابینایی در مبتلایان به دیابت ۲۵ بار بیشتر از سایر افراد جامعه است که قابل توجهترین علت آن، اختلالات پرده شبکیه، یارتینوپاتی دیابتی است. معمولا این اختلالات ۱۰ سال پس از ابتلا به دیابت بارز میشود و پزشک در معاینه پرده شبکیه، خونریزیهای نقطهای و لکههای غیرطبیعی را مشاهده میکند که ناشی از مشکلات رگهای مربوط به چشم است. به تدریج با پیشروی بیماری، اختلال جریان خون پرده شبکیه سبب میشود خون و اکسیژن کافی به پرده شبکیه نرسد. بدن برای جبران این حالت، رگهای خونی جدیدی تشکیل میدهد که دیوارهای شکننده داشته و به سهولت دچار پارگی میشوند. خونریزیهای بعدی، ایجاد چسبندگیهای غیر طبیعی و سرانجام کنده شدن شبکیه، نتایج این روند است که به کاهش بینایی یا نابینایی منجر میگردد. ● مراقبت از چشم و درمان مشکلات چشمی دیابت: کاهش بینایی ممکن است مشکلاتی را در محیط خانه یا محل کار ایجاد کند. معمولا این حالت با فشار روانی بر فرد دیابتی و خانوادهاش، سبب اضطراب و نگرانی و آزار بیمار میگردد. امروزه تلاش محققان راهی گشوده است تا بتوان احتمال بروز این مشکلات را کاهش قابل توجهی داد. تحقیقات جدید، امید به درمان و پیشگیری از رتینوپاتی را نوید میدهد که هدف اصلی این تحقیقات تشخیش چشمهای در معرض خطر و در صورت نیاز درمان با لیزر است. البته در این مورد بهترین درمان، پیشگیری است . کنترل مناسب قند و فشار خون، تغذیه مناسب و فعالیتهای مداوم ورزشی از رتینوپاتی دیابتی جلوگیری کرده یا آن را به تعویق میاندازد. مطالعات بالینی گسترده که در این زمینه انجام گرفته است حاکی از آن میباشد که کنترل دقیق قند خون با بررسی نتایج آزمایش هموگلوبین ای- وان- سی C(۱)HbA میتواند احتمال ایجاد و پیشروی رتینوپاتی دیابتی را کاهش دهد. تذکر: چون معمولا رتینوپاتی دیابتی در مرحلهای که بهترین روند درمان را میتوان برایش به کار برد بدون علامت است به همین دلیل چون فرد دیابتی مشکلی در چشم خود احساس نمیکند ممکن است به موقع برای پیشگیری مراجعه ننماید لذا توصیه میشود برای تشخیص زودرس حتما فرد دیابتی جهت معاینات دورهای و منظم به چشم پزشک مراجعه نماید. عواملی که نقش مهمی در پیشروی رتینوپاتی دیابتی دارند عبارتند از: ۱) بالا بودن مداوم قند خون ۲) بالا بودن فشار خون ۳) بیماری کلیوی ۴) بالا بودن چربیهای خون ۵) مصرف دخانیات ۶) بارداری افرادی که دچار یک یا چند مورد فوق هستند نیازمند بررسی و پیگیری منظم و درمان دقیق میباشند. ▪ نکته ۱: بارداری نیز عامل موثری در پیشروی بیماریهای چشمی دارد. اگر خانم دیابتی تصمیم به بارداری دارد باید قبل از بارداری مورد معاینه چشم قرار گیرد. بهتر است حداقل سه بار در طول بارداری مورد معاینه قرار گرفته و ۶ هفته بعد از زایمان نیز روند معاینه تکرار شود. ▪ نکته ۲: بهتر است افراد مبتلا به دیابت نوع اول (سنین زیر ۹ سالگی) پنج سال بعد از شروع دیابت حتما چشمانشان مورد معاینه توسط چشم پزشک قرار گیرد و مبتلایان به دیابت نوع دوم باید بلافاصله بعد از تشخیص دیابت حتما مورد معاینه چشمی دقیق قرار گیرند و توصیه میشود که در هر نوع اول و نوع دوم، دیابت فرد مبتلا حداقل سالی یکبار مورد معاینه دقیق چشمی قرار گیرد. ● نتیجهگیری: ۱) موثرترین درمان برای مشکلات چشمی دیابت، پیشگیری است. ۲) افراد دیابتی باید از احتمال بروز مشکلات چشمی و کاهش بینایی آگاه گردند. ۳) سیر طبیعی و درمان مشکلات چشمی باید با بیماران در میان گذاشته شود. ۴) از آنجایی که رتینوپاتی دیابتی در مراحل اولیه هیچگونه علامتی ندارد لذا معاینات دورهای ضروری است. ۵) بهتر است افراد مبتلا به رتینوپاتی هر چه زودتر تحت درمان قرار گیرند. ۶) قند خون افراد مبتلا باید به طور دقیق کنترل شود. ۷) وضع سلامت عمومی بیمار، بخصوص کنترل فشار خون و چربیهای خون به طور دقیق انجام گیرد. ۸) پرهیز از مصرف دخانیات چه به صورت مستقیم (خود فرد مصرف نماید) و چه غیر مستقیم (فرد در معرض دود آن قرار گیرد) اثرات مخرب دیابت بر چشم را تشدید میکند. |
| الهه شکر الله بابایی کارشناسسلامت و پیشگیری |
عوارض دیابت
● عوارض بلند مدت
ـ نابینایی: تحت کنترل نبودن قند خون، اثر تخریب کننده ای روی عروق شبکیه چشم داشته و می تواند موجب بروز تاری دید و نابینایی شود.
ـ آسیب کلیوی: کلیه ها نیز در صورت بالا بودن قند خون، آسیب دیده و دیالیز را به دنبال خواهد داشت.
ـ پای دیابتی: عدم کنترل قند خون و عدم مراقبت صحیح از پاها، موجب ایجاد زخم هایی در پا می شود. این زخم ها می تواند به از کار افتادگی و قطع پاها منجر شود. علاوه بر کنترل قند، هر روز پاهای خود را معاینه نمایید و کفش مناسب بپوشید.
ـ بیماری های قلبی و عروقی: دیابت کنترل نشده، احتمال حمله قلبی، سکته مغزی و فشار خون را افزیش می دهد.
ـ عوارض عصبی: اعصاب حسی و حرکتی اندامها مخصوصاً پاها در اثر قند خون بالا دچار آسیب می شوند که معمولاً به صورت بی حسی و گز گز کف پا خود را نشان می دهد. از دیگر عوارض عصبی، می توان به ناتوانی جنسی در آقایان اشاره کرد.
ـ عفونت لثه و دندان: افراد دیابتی بیشتر در معرض خطر عفونت لثه ها و پوسیدگی و لق شدن دندان ها هستند. لذا توصیه می شود بهداشت دهان و دندان را دقیقاً رعایت کنید.
● عوارض کوتاه مدت
ـ کُمای دیابتی: اگر قند خون بیش از حد بالا باشد، فرد در معرض خطر اسیدی شدن خون (کتو اسیدوز دیابتی) و حتی رفتن به کُمای دیابتی خواهد بود.
چرا برخی اوقات قند خون بیش از اندازه بالا می رود؟ مصرف نکردن انسولین یا قرص، پرخوری، کاهش فعالیت فیزیکی، استرس و فشارهای عصبی، عفونت، جراحت یا بیماریهای دیگر از عوامل بالا رفتن قند خون هستند.
▪ توجه:
در بسیاری از موارد، قند خون بالا هیچ کدام از علائم فوق را ندارد و شما فقط با اندازه گیری قند خون در آزمیشگاه و یا با دستگاه متوجه آن می شوید. اگر قند خونتان بیش از حد بالا رفت، با فواصل زمانی کمتری قندتان را اندازه گیری کنید. در صورت وجود کتون در ادرار با پزشک معالجتان تماس بگیرید. مصرف دارو و انسولین را طبق برنامه ادامه دهید و مایعات بدون قند بیشتری بنوشید. در صورت عدم وجود کتون در ادرار، به فعالیت بدنی بپردازید.
هیپوگلیسمی (قند خون پایین): اگر همواره از مقدار قند خونتان آگاه نباشید و قندتان بیش از حد پایین آید، ممکن است منجر به ضعف یا بیهوشی شود.
ـ دلایل هیپوگلیسمی: مصرف انسولین یا دارو بیش از حد عادی، فعالیت فیزیکی بیش از حد عادی، حذف یک وعده یا میان وعده غذایی.
ـ علائم هیپوگلیسمی: طپش قلب، گرسنگی شدید، لرزش بدن، عرق سرد، درد شکم و تهوع، پوست سرد و رنگ پریده، اختلال دید، سردرد، خستگی و بی حالی، خواب آلودگی، از دست دادن تمرکز، اختلال در صحبت کردن.
● توجه: برای اطمینان از هیپوگلیسمی حتماً قند خونتان را اندازه گیری کنید. اگر از وقوع هیپوگلیسمی مطمئن شدید، مقداری مواد قندی یا مایعات شیرین میل نمایید. مثلاً چند حبه قند یا مقداری آب میوه مناسب می باشد.
|
فراوانی دیابت در بیماران مبتلا به Skin tag
|
دیابت بیماری متابولیک با عوارض فراوانی و هزینه های سنگین برای فرد و جامعه است. Skin tag نیز ضایعه ای پایه دار روی پوست است که به طور شایع به خصوص در خانم ها مشاهده و احتمال همراهی آن با دیابت مطرح شده است. این مطالعه با هدف تعیین فراوانی دیابت در مبتلایان به Skin tag صورت گرفت. ● روش اجرا: مطالعه به صورت توصیفی روی ۱۰۰ بیمار مبتلا به Skin tag صورت پذیرفت. برای تشخیص دیابت آزمایش قندخون ناشتا و تست تحمل گلوکز صورت گرفت. ● یافته ها: از مجموع ۱۰۰ بیمار، ۶۶ نفر دارای قندخون ناشتا نرمال، ۲۷ نفر مبتلا به دیابت، ۵ نفر مبتلا به اختلال در تست تحمل گلوکز و دو نفر مبتلا به اختلال قند خون ناشتا بودند. در مجموع ۳۴ نفر مبتلا به اختلال متابولیسم گلوکز بودند، که ۷ نفر از آنها از وجود اختلال متابولیسم گلوکز در خود بی اطلاع بودند. در ۴۰ بیمار بستری ۵۰% اختلال متابولیسم گلوکز دیده شد در حالی که در ۶۰ بیمار سرپایی این اختلال در %۲۳.۳ موارد وجود داشت (P<۰.۰۱). بین Body mass index، محل، تعداد ضایعه ها، جنس و چاقی با وضعیت اختلال متابولیسم گلوکز ارتباطی دیده نشد. ● نتیجه گیری: توصیه می شود تمام بیماران مبتلا به Skin tag برای کشف زود هنگام بیماری دیابت تحت غربال گری قرار گیرند. |
| لیلا نبئی محمد ابراهیم زاده اردکانی محمد شهیدی دادرس سهیلا نصیری |
|
عوارض دیابت
|
کنترل ضعیف قندخون با آسیب رساندن به قوه بینایی، قلب، سرخ رگ ها، کلیه ها و پایانه های عصبی می تواند مشکلات مادام العمری را برای بیمار ایجاد کند. نتیجه کنترل ضعیف قندخون در درازمدت شامل نابینایی، زخم های پا یا قطع عضو، حمله قلبی، سکته، آنژین، بالا رفتن فشارخون، نارسایی کلیوی نیازمند به دیالیز روزانه، نوروپاتی (که می تواند منجر به از دست دادن حس در بازوها و پاها شود) و ناتوانی جنسی هستند. دانستن بهترین محدوده قند خون می تواند به فرد مبتلا به دیابت کمک کند تا در سراسر روز قندخون خود را به شدت کنترل کند. ثبت سطوح قندخون نشان خواهد داد که آیا رژیم غذایی، داروهای خوراکی یا انسولین قندخون را به خوبی تحت کنترل درآورده اند یا نه. بیماران دیابتی می توانند با انجام آزمایش سالانه چشم و آزمون های خونی به منظور اندازه گیری سطوح کلسترول از وضعیت سلامت خود اطمینان حاصل کنند. آزمایشات دوره ای خون به منظور اندازه گیری هموگلوبین A۱c نیز اهمیت دارد. هنگام بالا بودن قندخون، در هموگلوبین که اکسیژن را در خون حمل می کند تغییراتی رخ می دهد. بیماران مبتلا به دیابت باید به طور منظم فشارخون خود را کنترل کرده و به منظور یافتن هرگونه بریدگی، تورم یا قرمزی هر روز پاهای خود را آزمایش کنند. ● سطح گلوکز خون باید تحت کنترل باشد از سال ۱۹۸۳ تا ۱۹۹۳ موسسه ملی دیابت و بیماری های گوارشی و کلیوی بررسیای را انجام داد که آزمایش «کنترل دیابت و عوارض آن» نام داشت. این بررسی به منظور شناسایی اثرات کنترل شدید گلوکز (Intensive control) بر عوارض دیابت طراحی شد. نتایج این بررسی شگفت انگیز بودند. در مقایسه با افرادی که درمان استاندارد را دریافت می کردند، شانس بروز بیماری های چشمی، کلیوی و عصبی در بیمارانی که سطوح قندخونشان به شدت کنترل می شد به میزان قابل توجهی پایین تر بود. نتایج این بررسی نشان داد که کنترل شدید قندخون در اجتناب از آسیب غیرقابل برگشتی که به مروز زمان به این اعضاء وارد می شود حیاتی است. بیشتر عوارض ناشی از این بیماری سال ها پس از ابتلا به دیابت ایجاد می شوند. البته هرچه سطوح گلوکز خون شدیدتر کنترل شود، احتمال بروز یا بدتر شدن این عوارض کمتر است. به مرور زمان، سطوح بالای قندخون سبب تضعیف گردش خون و آسیب رساندن به بیشتر اعضاء مهم بدن می شود. ▪ از دست دادن بینایی: دیابت علت شماره یک بروز نابینایی در بالغین آمریکایی است. تغییر در عروق خونی بسیار کوچک چشم در نهایت منجر به بروز رتینوپاتی (آسیب شبکیه) در تقریباً تمام دیابتی های وابسته به انسولین (تیپ ۱) و اکثریت بیماران مبتلا به دیابت تیپ ۲ می شود. این بدان معناست که آزمایش سالانه چشم به منظور شناسایی تغییرات اولیه در چشم حیاتی است. مشابه تغییراتی که در عروق خونی چشم رخ می دهد در عروقی که به قلب می روند نیز تغییراتی ایجاد می شود. ▪ بیماری های قلبی و عروق خونی: دیابت خطر بیماری عروق کرونر را به میزان زیادی افزایش می دهد. علت مرگ در بیش از ۸۰ درصد افراد دیابتی اختلال قلبی یا عروق قلبی است. احتمال بروز تصلب شرائین، بیماری عروق کرونر، فشارخون بالا (هایپرتانسیون)، افزایش سطوح کلسترول خون، حمله قلبی و سکته در بیمار دیابتی بیشتر است. ▪ نارسایی کلیوی: دیابت دیرپا می تواند به عروق خونی کوچک کلیه که برای فیلتر کردن مواد زاید ضروری هستند آسیب وارد کند. این امر سبب نارسایی برگشت ناپذیر کلیه می شود که به آرامی و در عرض چند سال رخ می دهد. به محض پیدایش علایم آسیب کلیوی مانند فشارخون بالا یا تورم پاها و دست ها، کلیه ها به شدت آسیب دیده اند. ▪ آسیب عصبی: نوروپاتی نوعی آسیب عصبی است که احتمالاً در اثر بالا بودن غلظت گلوکز در عروق کوچک تغذیه کننده خون پایانه های عصبی ایجاد می شود. نوروپاتی می تواند منجر به ضعف دست و پا و مورمور شدن آن ها، سوزش یا احساس کرخی در پا و حتی انگشتان و بازوها شود. نوروپاتی می تواند به مشکلاتی در هضم غذا، تهوع، استفراغ، اسهال یا یبوست بینجامد. مشکلات بلع و رفلاکس اسید نیز ممکن است رخ دهد. ▪ از بین رفتن سلامت پوست: در دیابتی ها، گردش ضعیف خون به پوست می تواند منجر به زخم و عفونت شود. زخم ها به کندی بهبود می یابند. زخم ها و عفونت های پا ممکن است هرگز التیام نیابند و منجر به لزوم قطع عضو شوند. ▪ نقص عملکرد جنسی: به دلیل بروز مشکلاتی در گردش خون و آسیب عصبی، تا ۵۰% مردان مبتلا به دیابت دچار ناتوانی جنسی می شوند. ▪ سایر عوارض: حساسیت به عفونت (به خصوص پوست و دستگاه ادراری) و بیماری های دیگر (مانند سندرم کارپال تونل) در بیماران مبتلا به دیابت افزایش می یابد. ▪ برنامه درمانی خود را رعایت کنید: اگر به دیابت مبتلا هستید، از دستورات پزشکتان پیروی کنید. برای دستیابی به کنترل شدید، کنترل سطوح گلوکز چندین بار در روز و توسط خود فرد توصیه می شود. قندخون و سطوح A۱c خود را کنترل کنید تا متوجه شوید که آیا به سطوحی که مد نظر پزشکتان است رسیده اید یا نه. به خاطر داشته باشید که بسیاری از عوارض دیابت به مرور زمان رخ می دهند. این عوارض جدی هستند و باید فوراً درمان شوند. حتی اگر قندخون شما به خوبی کنترل نمی شود، قندخون را نزدیک به سطح طبیعی که خطر بروز عوارض را کاهش می دهد نزدیک کنید. یک برنامه رژیم غذایی و ورزشی به بهبود وضعیت کنترل قندخون کمک خواهد کرد. |
| مترجم دکتر نگار اصغربیک |
|
قند با چشم شما چه میکند؟
|
● انواع رتینوپاتی دیابتی کداماند؟ دو نوع رتینوپاتی دیابتی وجود دارد که عبارتاند از: ▪ رتینوپاتی دیابتی بدون رگزایی: در واقع شامل مراحل اولیه رتینوپاتی میباشد. در این مرحله، ترشح خون یا مایع از رگهای باریک شبکیه، باعث تورم و رسوب اگزودا در شکبیه میشود. در مراحل اولیه تاثیری بر بینایی بیمار ندارد، مگر اینکه در ناحیه مرکزی شبکیه (ماکولا) ورم ایجاد شده باشد. ▪ رتینوپاتی دیابتی همراه با رگزایی: این مرحله با ظهور رگهای جدید در شبکیه که رگزایی نامیده میشود، آغاز میگردد. متاسفانه این عروق جدید، نه تنها قادر به تامین خون مورد نیاز شبکیه نمیباشند بلکه به علت ساختمان غیرطبیعی و محل قرارگیری، میتوانند موجب خونریزی و ایجاد کشش روی شبکیه و جداشدگی آن شوند. ● رتینوپاتی دیابتی چگونه تشخیص داده میشود؟ تنها راه بررسی و تشخیص اثرات دیابت روی چشمان شما، معاینه چشمپزشکی میباشد حتی قبل از اینکه بینایی تحت تاثیر قرار بگیرد، چشمپزشک قادر به تشخیص و درمان بیماری شما میباشد. اگر چشمپزشک متوجه علایم رتینوپاتی شود، ممکن است آزمایشات اختصاصیتری از جمله عکس رنگی از شبکیه همچون آنژیوگرافی فلوئورسئین درخواست کند. در این آزمایش داروی خاصی به عنوان ماده حاجب یا رنگی از طریق بازو تزریق میشود و با عکسهای گرفته شده، تشخیص شدت بیماری و میزان آسیب به عروق امکانپذیر میباشد. در روش عکسبرداری دیگری به نامOCT میتوان افزایش ضخامت یا تورم ناحیه مرکزی شبکیه (ماکولا) را اندازهگیری کرد و به علت آن (از جمله کشش وارد شده به آن ناحیه) پی برد. ● رتینوپاتی دیابتی چگونه درمان میشود؟ بهترین راه درمان، جلوگیری از پیشرفت رتینوپاتی تا حد ممکن میباشد. کنترل دقیق قند خون به طور معنیداری باعث کاهش خطر نابینایی ناشی از رتینوپاتی دیابتی در درازمدت میشود. در صورت وجود فشار خون بالا و یا مشکل کلیوی، درمان هم زمان توصیه میشود. ● جراحی لیزر جراحی لیزر معمولا در موارد ورم ماکولا، رتینوپاتی همراه با رگزایی و گلوکوم (آب سیاه) ناشی از رگ زایی توصیه میشود.در ورم ماکولا لیزر روی بخش آسیب دیده شبکیه در ماکولا تابانده میشود تا از میزان مایع خارج شده (اگزودا) بکاهد. هدف اصلی از درمان، جلوگیری از سیر پیشرونده کاهش دید و وقوع نابینایی در آینده است لذا در صورت وجود ورم ماکولا، لازم است قبل از تشدید کاهش بینایی، لیزر درمانی انجام شود. دستیابی به دید کامل در افرادی که در اثر ورم ماکولا دچار تاری دید شدهاند، تقریبا غیرممکن است. در رتینوپاتی دیابتی همراه با رگزایی، لیزر روی تمامی بخشهای شبکیه به جز ماکولا (لیزر درمانی پان رتینال) تابانده میشود. این لیزر درمانی، باعث جلوگیری از پیشرفت رگزایی در شبکیه میشود. همچنین از بروز احتمال خونریزی زجاجیه و اختلالات شبکیه درآینده جلوگیری میکند.انجام لیزر درمانی ممکن است چند مرتبه در یک فرد لازم باشد. جراحی لیزر، معمولا دید بیمار دیابتی را بهبود نمیبخشد بلکه فقط از بروز نابینایی در آینده جلوگیری میکند البته در مواردی همچون خونریزی زجاجیه، کاهش خونریزی میتواند موجب بهبود دید بیمار شود. ● تزریق داخل چشمی داروها گاهی لازم است جهت کاهش ورم شبکیه و یا کنترل رگزایی از تزریق داروهایی به داخل چشم استفاده شود.این داروها معمولا به طور موثری موجب کنترل بهتر رتینوپاتی دیابتی میشوند و در مواردی لازم است پس از مدتی مجددا تکرار شود. تزریق داخل چشمی در شرایط استریل و با کنترل کامل انجام میگردد. ● تخلیه زجاجیه (وتیرکتومی) در رتینوپاتی همراه با رگزایی ممکن است چشم پزشک وتیرکتومی را توصیه کند. در طی این جراحی، زجاجیه که پر از خون شده است، تخلیه شده و مایع شفاف در داخل آن جایگزین میشود. در مواردی که رتینوپاتی دیابتی منجر به جدا شدگی شبکیه شده باشد، تنها راه درمان ویترکتومی است. ● آیا جلوگیری از نابینایی امکانپذیر است؟ لازم است بدانید که با توجه به روشهای نوین تشخیص و درمان، فقط درصد کمی از مبتلایان به رتینوپاتی، از مشکلات شدید بینایی رنج میبرند. تشخیص زودهنگام رتینوپاتی دیابتی، بهترین مانع در مقابل ایجاد نابینایی میباشد. ● معاینات چشم پزشکی در چه زمانی باید انجام شود؟ افراد مبتلا به دیابت باید حداقل سالی یک بار تحت معاینه چشم پزشکی قرار گیرند. ممکن است معاینههای مکرر چشم بعد از تشخیص رتینوپاتی لازم باشد. خانمهای بارداری که مبتلا به دیابت هستند باید در سه ماهه اول بارداری از نظر چشمپزشکی معاینه شوند زیرا رتینوپاتی در طی بارداری سیر پیشرفت سریعتری دارد. اگر برای دریافت عینک نیاز به معاینه چشم پزشکی دارید، باید چند روز قبل از مراجعه به چشم پزشک، قند خون خود را به طور دقیق کنترل کنید زیرا در طی دورهای که قند خون شما در محدوده طبیعی نباشد، بینایی افت کرده و ممکن است نمره عینک شما دچار تغییر موقت گردد. تغییرات سریع در قندخون، حتی در صورتی که رتینوپاتی نداشته باشید، میتواند باعث نوسان در بینایی هر دو چشم شود. وقتی که دیابت شما برای اولین بار تشخیص داده شد،نیاز به معاینه چشمپزشکی به صورت زیر میباشد: ۱) ۵ سال بعد از تشخیص بیماری، اگر سن شما کمتر از ۲۹ سال است. ۲) در اولین فرصت بعد از تشخیص بیماری، اگر سن شما ۳۰سال یا بیشتر است. ● به یاد داشته باشید دیابت بیماری است که میتواند اثرات بدی روی سلامتی شما داشته باشد، پس در صورت ابتلا به این بیماری، نکات زیر را به خاطر داشته باشید: ▪ کنترل منظم و دقیق قند، فشار و چربی خون خود را به خاطر داشته باشید. ▪ دستورات پزشک خود را به طور دقیق اجرا کنید. ▪ قندخون خود را به طور روزانه در منزل کنترل کنید. ▪ برای رسیدن به وزن ایدهآل تلاش کنید. ▪ فعالیت بدنی منظم و مناسب داشته باشید. ▪ از مصرف سیگار پرهیز کنید. |
| دکتر جواد عموزاده متخصص چشم |
|
قندی که حل نمی شود
|
معمولاً مشكل اساسی اینجاست كه با تشخیص دیابت در موقعیتی قرار می گیریم كه باید عادات غذایی خود را تغییر دهیم، هر تغییری در ابتدا سخت است ولی از آنجایی كه عنصر عادت را در كلیه امور زندگی نمی توان نادیده گرفت بدن به زودی با شرایط جدید وفق پیدا می كند و به دلیل این كه مشكلات فرد در اثر این رعایت ها برطرف خواهد شد، تمایل به داشتن رژیم غذایی مخصوص بیشتر می شود. مشاوره تغذیه به بیماران یاد خواهد داد جیره غذایی برخی مواد را در برنامه غذایی خود تعیین كنند. از آنجایی كه هیچ گروه غذایی به تنهایی قادر نیست تمام مواد مغذی مورد نیاز بدن را تامین كند بنابراین استفاده از یك رژیم غذایی شامل طیف وسیعی از خوراكیها، افراد درگیر با این بیماری را در وضعیت خوبی از نظر سلامتی قرار خواهد داد. توصیه های زیر برای افراد درگیر با هر دو نوع دیابت وابسته به انسولین( IDDM) و غیر وابسته به انسولین (NIDDM) كارآمد است، در جایی كه نیاز به فرق گذاشتن در این دو نوع است، ذكر خواهد شد، همچنین افراد با دیابت بارداری (GDM) و افرادی كه میزان قند خون آنها در حد مرزی است (IGT) می توانند از این توصیه ها بهره مند شوند. ●كالری هر ماده مغذی انرژی زایی كه به عنوان انرژی مصرف نشود به صورت چربی ذخیره می شود. بنابراین باید سعی شود كه بین میزان كل كالری دریافتی با میزان سوخت آن در بدن توازن برقرار شود. برای افرادی كه از انسولین تزریقی (اگزوژن) استفاده می كنند جلوگیری از افزایش وزن یك هدف اساسی است و برای افرادی با تیپ دو دیابت (غیر وابسته)، كاهش وزن متوسط با توجه به وزن اولیه نمایانگر كاهش در (هایپرگلیسمی) بالا بودن قند خون، مقاومت انسولین، اختلالات چربی و بالا بودن فشار خون است. ●كربوهیدرات ها دریافت كافی از كربوهیدراتها تا ۵۰ درصد كالری روزانه توصیه می شود. حبوبات، سبزیجات و میوه ها منابع خوبی برای ویتامین، مواد معدنی و فیبر هستند. توصیه ها در جهت حذف یا تقلیل میزان كربوهیدراتهای ساده به میزان ۵ درصد از كالری روزانه است. این مواد شامل قند، شكر، مربا، شیرینی ها و... هستند كه قند آنها نسبت به كربوهیدراتهای كمپلكس (نان، غلات، ماكارونی و...) سریعتر وارد خون می شود بنابراین افزایش سریع قند خون را به دنبال خواهد داشت. بد نیست در اینجا اندكی راجع به جانشین های فاقد كالری قندی كه قند خون را افزایش نمی دهند صحبت كنیم چون این مواد حاوی هیچ گونه كربوهیدراتی نیستند. اینها شامل شیرین كننده های مصنوعی مثل آسپارتام، ساخارین و آسه سولفام كا هستند. البته برخی جانشینهای قندی كه مصرف می شوند، دارای كالری بوده و پس از جذب وارد خون می شوند. اینها شامل سوربیتول، مانیتول و گزیلیتول هستند كه معمولاً بسیار آرامتر از قند جذب شده و نسبت به گلوكز و سوكروز كمتر باعث افزایش سطح قند خون می شوند، البته اگر بیشتر از ۲۰تا ۵۰گرم در روز مصرف شوند ناراحتی های گوارشی و در نهایت اسهال ایجاد می كنند. شیرین كننده های مصنوعی مثل ساخارین در زنان باردار و شیرده نباید مصرف شود و كودكان مبتلا به بیماری فنیل كتونوریا نباید از آسپارتام استفاده كنند. ●پروتئین پروتئین ها به عنوان جانشین های انرژی در بخشهایی از بدن استفاده می شوند. این مواد به عنوان انرژی مصرف نمی شوند مگر این كه به مقدار كافی كربوهیدرات و چربی در اختیار بدن نباشد. خوردن پروتئین بخش مهم هر رژیم غذایی سالم است. ولی زیاده روی در یك چیز خوب می تواند بد باشد ؛ به خصوص افرادی با مشكلات كلیوی كه باید میزان پروتئین مصرفی شان را محدود كنند. ●چربی هر فردی در رژیم غذایی خود به میزان كمی چربی نیاز دارد تا اعمال حیاتی بدن كه مرتبط با چربی ها است به طور مطلوب انجام شود. بنابراین مصرف محدود و از نوع خوب آن (روغن های مایع زیتون، آفتابگردان، كانولا، كلزا و سایر روغنهای مایع) را توصیه می كنیم. ●فیبر فیبر محلول (بنشن، جو، میوه ها و بعضی از سبزی ها) قادر به مهار جذب گلوكز از روده باریك است و در درمان و جلوگیری از بیماریهای دستگاه گوارش و سرطان كولون بسیار نافع است. بنابراین توصیه می شود افراد دیابتی مقدار فیبر دریافتی شان مثل افراد عادی باشد، توصیه می شود حدود ۳۵-۲۰ گرم در روز از فیبرهای خوراكی استفاده شود چون این مقدار احتیاج به منابع متعدد دارد از این رو مواد زیر می توانند این هدف را اجرا كنند: غلات صبحانه ای، حبوبات كامل، میوه ها، سبزی ها و بنشن. ●ویتامین ها و مواد معدنی بهتر است قبل از مصرف مكمل های ویتامینی، با متخصص تغذیه مشورت كنید، تغییر مختصری در غذاهای انتخابی، می تواند هرگونه كمبود تغذیه ای را جبران كند.به نظر می رسد كه توزیع مناسبی برای دریافت ویتامین ها و مینرال ها در افراد مواجه با دیابت وجود ندارد. در حقیقت افرادی كه كمبود در ویتامین ها و مواد معدنی دارند در معرض خطر بیشتری نسبت به افراد با كفایت تغذیه ای از نظر این مواد هستند. تحقیقات نشان داده است كه عنصر كروم در تنظیم قند خون در محدوده مطلوب بسیار كارآمد است. همچنین تخلیه منیزیم با حساسیت به انسولین ارتباط دارد و با مكمل یاری از طریق خوراكی بهبود پیدا می كند (به خصوص در دیابت غیر وابسته به انسولین). برای تسهیل در استنباط موارد یاد شده استفاده از توصیه های زیر می تواند بسیار سودمند باشد: ۱ - استفاده از فیبرهای محلول زمان لازم برای جذب قند خون را افزایش داده و از افزایش ناگهانی قند خون پس از مصرف وعده غذایی جلوگیری می كند. مصرف یك عدد سیب با پوست، حبوبات و سبزی های سرشار از فیبر به شما در كنترل قند خون كمك بزرگی می كند. ۲ - مصرف سیب زمینی و هویج، آردهای سفید و جوانه گندم به شكل آرد شده برای شما ممنوع است به خصوص سیب زمینی كه سرعت ورود قند به خون بالایی داشته و به سرعت قند خون را افزایش می دهد. ۳ - محدودیت و چشم پوشی از مصرف كربوهیدراتهای ساده (قند، شكر، شیرینی، مربا، آرد سفید و ژله، آبنبات و...) را به شما توصیه و جایگزینی كربوهیدرات مصرفی را با انواع كمپلكس آن پیشنهاد می كنیم. البته این بدان معنا نیست كه هرگز قند مصرف نكنید بلكه به این دلیل محدود كردن آن توصیه می شود كه از نظر تغذیه ای فاقد ارزش است چنانچه می گویند: با بادام زمینی چه به دست می آورید كه با سیب از دست می دهید؟ بنابراین سعی در این باشد كه نه تنها شما بلكه افراد خانواده شما به حذف آن از رژیم غذایی بیندیشند. ۴ - بهترین شكل مصرف نان، استفاده از انواع سبوس دار آن است و بهترین گزینه ها استفاده از نان سنگك و نان جو است. ۵ - از چربی باید پرهیز كرد، زیرا چربی زیاد سرعت سقوط بدن به طرف بیماری دیابت را تسریع می كند، بنابراین توصیه این است كه چربیهای مرئی گوشتها (چربیهایی كه با چشم دیده می شود) را جدا كرده، مرغ را حتماً بدون پوست مصرف كنید و مصرف سینه مرغ را به ران و سایر قسمتها ترجیح دهید. ۶ - كباب كردن، بخارپز كردن و روشهای پخت سریع را به سرخ كردن در روغن ترجیح دهید، آب گوشت ها را سرد كنید و چربی سطح آنها را گرفته و سپس مصرف نمائید. ۷ - خوردن ماهی احتمال ابتلا به دیابت نوع دوم را ۵۰ درصد تقلیل می دهد، ماهی سرشار از اسید چرب امگا ۳ است بنابراین مصرف آن حداقل ۲بار در هفته توصیه می شود.( بیماران دیابتیك از كپسول های روغن ماهی جز با تجویز پزشك استفاده نكنند زیرا تنظیم قند خون این بیماران را مختل می كند.) ۸ - پیاز و سیر (در صورت عدم استفاده از آسپیرین و نداشتن مشكلات گوارشی در رابطه با سیر) یكی از قدیمی ترین مواد غذایی هستند كه از نظر كنترل بیماری دیابت مورد توجه بوده اند و تحقیقات جدید این موارد را تاكید كرده است (خام و پخته تفاوتی ندارد). ۹ - بروكلی از سبزی های بسیار مفیدبوده كه منبع غنی كروم است و به تنظیم قند خون در محدوده مطلوب بسیار كمك می كند (حتی در مواردی مصرف كروم نیاز استفاده از قرص ها را برطرف كرده است)، در یك پیمانه بروكلی حدود ۲۲ میكروگرم كروم وجود دارد یعنی ده برابر بیشتر از سایر مواد غذایی، جو نیز از نظر كروم غنی است. از دیگر مواد غذایی حاوی كروم می توان به قارچ خوراكی، سبوس غلات، ریواس و مخمر اشاره كرد. ۱۰ - لبنیات مصرفی شما باید از نوع كم چرب باشد (به جز در كودكان) و مصرف لبنیات پر چرب، انواع خامه ها، پنیرهای (گودا، پیتزا و...) سرشیر، كره و... را از رژیم غذایی خود حذف كنید. ۱۱ - خوردن میوه ها به شكل كامل باعث افزایش تدریجی قند خون می شود و جالب است بدانید كه بیشتر ویتامین ها و مواد معدنی در لایه های نزدیك به پوست میوه ها قرار دارد. پس میوه هایی را كه می شود با پوست خورد با پوست میل كنید و مصرف میوه های بسیار شیرین را یا ممنوع و یا بسیار بسیار كاهش دهید مثل: موز، انجیر، زردآلو، خربزه، انگور شیرین و... ۱۲ - برخی از ادویه ها فعالیت انسولین را تشدید می كنند تا جایی كه تحقیقات ثابت می كند كه دارچین، میخك، زردچوبه (برای پیشگیری از گرفتگی عروق و آلزایمر نیز مفید است) و برگ بو، فعالیت انسولین را تا ۳ برابر افزایش می دهد كه در این بین اثر دارچین از بقیه بیشتر است به طوری كه مقدار كمی دارچین كه روی غذاهای شیرین پاشیده شود فعالیت انسولین را افزایش داده و مانع از افزایش قند خون می شود. ۱۳ - تخم شنبلیله حاوی ماده موثر گالاكتومانان از دیرباز در ایران و سایر كشورهای مشرق زمین برای كنترل دیابت استفاده می شده است و اثر آن در افراد مبتلا به دیابت نوع اول بسیار چشم گیر بوده، تا جایی كه حتی كاهش چربی های خون را هم به دنبال داشته است. ۱۴ - مصرف میزان ۸-۷ لیوان آب در روز توصیه می شود. ۱۵ - به خود عادت دهید كه برچسب تمام مواد غذایی را قبل از مصرف بخوانید. ممكن است تعجب كنید كه بسیاری از غذاهای حاوی شیرین كننده های مصنوعی كم كالری مثل دسرهای رژیمی، نوشابه ها و... اغلب شامل نشاسته و سایر قندها و چربی ها و پروتئین ها نیز هستند كه این مواد كالری زیادی دارند و موجب افزایش قند خون می شوند. همچنین به موضوع كم چربی یا بدون چربی نیز توجه كنید. به اغلب این محصولات اجزایی به عنوان حجیم شونده افزوده می شود (مثل مالتو دكسترین و پلی دكستروز در محصولاتی مانند ماست بدون شیرینی و بستنی كم چربی و...) كه بر سطح قند خون اثر خواهند گذاشت. ۱۶ - سعی كنید تخم مرغ مصرفی شما بیشتر از ۳ عدد در هفته نباشد (البته شكل كامل آن مورد نظر است) در حالی كه استفاده از سفیده به شرط این كه كاملاً پخته شده باشد موردی ندارد، البته در موقع پیدا شدن رنگ زرد مخصوص پوست در بیماران مبتلا به دیابت (گزانتوكرومی) مصرف تخم مرغ را محدود می كنند. ۱۷ - از آنجایی كه تاكید فراوان بر كم كردن مصرف نمك توسط افراد مبتلا به این بیماری است بنابراین توصیه می شود كه نمكدان را بر سر سفره نیاورید، برای طعم دهی به غذاها از چاشنی های سالم استفاده كنید، پنیرها را در آب بگذارید و مصرف مواد غذایی فراوری شده نظیر سوسیس و كالباس را بسیار محدود یا حذف كنید. ۱۸ - مرزه از دیگر سبزی های مفید برای این بیماران است. از دیگر موارد می توان به كلم، كدو سبز كه بسیار عالی است، شلغم و تره اشاره كرد. ۱۹ - میوه هایی نظیر توت فرنگی، خرما (البته با احتیاط)، گلابی، گیلاس و سیب به خصوص با پوست را فراموش نكنید. ۲۰ - سویا ماده غذایی مفید و موثری است كه بر چربی های خون هم اثر شگفت انگیزی داراست، پس از مصرف آن غافل نشوید. ۲۱ - در حبوبات مصرف عدس برای این بیماران توصیه می شود ولی در مصرف لوبیا بهتر است كه جانب احتیاط را رعایت كنند. ۲۲ - مهمترین نكته در رابطه با افراد مبتلا به دیابت نوع اول این است كه باید یك میان وعده در پیك اثر انسولین داشته باشند زیرا به فاصله ۴۵-۳۰ دقیقه بعد از مصرف انسولین افت قند خون خواهند داشت كه با علامت ضعف خود را نشان می دهد. از این رو در نظر گرفتن یك میان وعده مثل نان و پنیر، یك لیوان شیر یا یك عدد میوه به آنان توصیه می شود. ۲۳ - بالاخره توصیه ای كه مورد تاكید اكثر كارشناسان تغذیه است، مهمترین رژیم غذایی را رژیمی می دانند كه برای پیشگیری از بیماریهای قلب و عروق هم كارآمد است و در آن چربی به خصوص چربی حیوانی خیلی و مواد هیدروكربنی (نشاسته ای و قندی) محدود می شود، در عوض از مواد غذایی سرشار از فیبر نظیر حبوبات و سبزیجات، دانه های غلات به شكل كامل (سبوس نگرفته) و مغزه های گیاهی استفاده شود و در آخر به متعادل نگه داشتن وزن بدن و نرمش و ورزش (حداقل ۳ بار در هفته هر بار ۲۰ دقیقه) و به موازات رژیم غذایی مناسب و توجه خاص به پیاده روی و نرمش های روزانه، توصیه می شود. |
| صدف كوه كن |