● تغذیه‌درمانی طبی
▪ توصیه‌های عمومی
براساس کارآزمایی‌های بالینی، تغذیه‌درمانی طبی، هموگلوبین گلیکوزیله (HbA۱C) را در دیابت نوع یک حدود ۱ و در دیابت نوع ۲، ۲-۱ (بسته به طول مدت ابتلا به دیابت) کاهش می‌دهد. بنابر نتایج فرابررسی‌ها در افراد غیردیابتی، تغذیه‌درمانی کلسترول لیپوپروتئین کم‌‌چگال (LDL) را ۲۵mg/dL-۱۲ کاهش می‌‌دهد؛ همچنین کارآزمایی‌های بالینی حاکی از نقش اصلاح سبک‌ زندگی در درمان پرفشاری خون هستند.
افرادی که در وضعیت پیش دیابتی یا مبتلا به دیابت هستند، باید مطابق نیاز تحت تغذیه‌درمانی مخصوص خود قرار گیرند؛ این کار ترجیحا باید به وسیله کارشناس رسمی تغذیه و آشنا به اجزای تغذیه‌درمانی در دیابت صورت پذیرد.
● تعادل انرژی، اضافه وزن و چاقی
برای بیشتر مردم کاهش پایدار وزن دشوار است. البته مداخله شدید و چند عاملی در سبک زندگی در برنامه پیشگیری از دیابت (DPP) که شامل کاهش مصرف چربی و کالری بود، به کاهش وزن به میزان متوسط ۷ در ماه ۶ و حفظ کاهش وزن به میزان ۵ در سال ۳ انجامید و این پیامدها با ۵۸ کاهش در بروز دیابت نوع ۲ همراه بودند.
کاهش وزن برای تمام افراد دچار اضافه وزن یا چاق که مبتلا یا در معرض خطر ابتلا به دیابت هستند، توصیه می‌شود. برای کاهش وزن رژیم‌های کم‌کالری کم‌کربوهیدرات یا کم‌چربی در کوتاه‌مدت (تا یک سال) می‌توانند موثر باشند. در بیماران تحت رژیم‌های کم‌کربوهیدرات، باید وضعیت لیپیدها، کارکرد کلیه و مصرف پروتئین (در مبتلایان به نفروپاتی) را پایش و درمان کاهنده گلوکز خون را برحسب نیاز تعدیل کرد. فعالیت بدنی و اصلاح رفتار از اجزای مهم برنامه‌های کاهش وزن به شمار می‌روند و بیشترین فایده را در حفظ روند کاهش وزن دارند.
● پیشگیری اولیه از دیابت
در افراد در معرض خطر بالا برای ابتلا به دیابت نوع ۲، برنامه‌های ساختارمندی که بر تغییر سبک زندگی، شامل کاهش متوسط وزن (۷ وزن بدن)، فعالیت بدنی منظم (۱۵۰ دقیقه در هفته) و نیز کاهش مصرف کالری و چربی در رژیم غذایی تاکید می‌کنند، می‌توانند خطر ایجاد دیابت را کاهش دهند و بنابراین توصیه می‌شوند. وزارت کشاورزی ایالات متحده به افراد در معرض خطر بالا برای ابتلا به دیابت نوع ۲ توصیه می‌کند که به ازای هر ۱۰۰۰ کیلوکالری دریافتی ۱۴ گرم فیبر مصرف کنند و نیمی از غلات مصرفی خود را به غلات کامل تخصیص دهند.
● مصرف چربی و کربوهیدرات در درمان دیابت
مصرف چربی‌های اشباع شده باید کمتر از ۷ کل کالری باشد. مصرف چربی‌های ترانس را باید به حداقل رساند.
مقدار مجاز توصیه شده(۱)(RDA) برای کربوهیدرات‌های قابل هضم ۱۳۰ گرم در روز است که این عدد بر مبنای فراهم کردن گلوکز کافی به عنوان سوخت لازم برای دستگاه عصبی مرکزی بدون تکیه بر تولید گلوکز از پروتئین یا چربی خورده شده استوار است. هر چند سوخت مغز را می‌توان با رژیم‌های کم‌کربوهیدرات‌تر تامین نمود، آثار متابولیک درازمدت رژیم‌های دارای کربوهیدرات بسیار کم نامشخص است و در این گونه رژیم‌ها بسیاری از غذاهایی که از منابع مهم انرژی، فیبر، ویتامین‌ها و مواد معدنی به شمار می‌روند و در خوشمزگی غذا مهم هستند، حذف می‌شوند.
پایش مصرف کربوهیدرات چه با اندازه‌گیری کربوهیدرات‌ها، چه با تبدیل کردن چه با تخمین تجربی، از راهبردهای کلیدی در کنترل گلوکز خون به شمار می‌رود. در دیابتی‌ها، استفاده از شاخص گلوکز خون و بار گلوکز خون (glycemic load) ممکن است فایده کمی بیشتر نسبت به در نظر گرفتن کل کربوهیدرات به تنهایی داشته باشد.
● سایر توصیه‌های تغذیه‌ای
FDA استفاده از ۵ شیرین‌کننده غیرمغذی را در ایالات متحده تایید کرده است: آسسولفام (acesulfame) پتاسیم، آسپارتام، نئوتام، ساخارین و سوکرالوز. شیرین‌کننده‌های کم‌کالری مورد تایید FDA عبارت‌اند از الکل‌های قندی (پلی‌اول‌ها) مانند اریتریتول، ایزومالت، لاکتیتول، مالتیتول، مانیتول، سوربیتول، گزیلیتول، تاگاتوز و هیدرولیسات‌های نشاسته‌ای هیدروژنه. استفاده از الکل‌های قندی بی‌خطر به نظر می‌رسد؛ البته ممکن است موجب ایجاد اسهال (به خصوص در کودکان) گردند.
الکل‌های قندی و شیرین‌کننده‌های غیرمغذی در صورتی که در محدوده مصرف روزانه مقبولFDA مصرف شوند، بی‌خطرند. مصرف روتین مکمل‌های آنتی‌اکسیدان مانند ویتامین‌های E و C و کاروتن، به دلیل فقدان شواهد دال بر کارآمدی آنها و وجود نگرانی درباره بی‌خطری آنها در درازمدت، توصیه نمی‌شود. فایده مصرف مکمل کروم در افراد دیابتی یا چاق به طور قطع ثابت نشده است و بنابراین قابل توصیه نیست.
● فعالیت بدنی
▪ توصیه‌ها
معلوم شده است ورزش منظم کنترل گلوکز خون را بهبود می‌بخشد؛ عوامل خطرزای قلبی‌ـ عروقی را کاهش می‌دهد؛ در کاهش وزن نقش دارد و احساس سلامت (well-being) را افزایش می‌دهد. به علاوه ممکن است ورزش منظم از ابتلا به دیابت نوع ۲ در افراد پرخطر جلوگیری نماید. معلوم گشته است که مداخلات ورزشی ساختارمند به مدت حداقل ۸ هفته هموگلوبین گلیکوزیله را به طور متوسط ۶۶/۰ در مبتلایان به دیابت نوع ۲ کاهش می‌دهد حتی اگر تغییرقابل ملاحظه‌ای در شاخص توده بدن ایجاد ننماید. ورزش شدیدتر با بهبود بیشتر هموگلوبین گلیکوزیله و تناسب بدن همراه است.
به افراد دیابتی باید توصیه کرد حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته فعالیت بدنی هوازی نسبتا شدید (۷۰-۵۰ حداکثر ضربان قلب) انجام دهند. افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ را باید تشویق کرد تا در صورت فقدان کنتراندیکاسیون، ۳ بار در هفته تمرین‌های استقامتی انجام دهند.
● ارزیابی بیماران دیابتی پیش از توصیه یک برنامه ورزشی
حیطه غربالگری بیماران دیابتی بدون علامت همچنان دچار ابهاماتی است و به تازگی بیانیه اجماعی انجمن دیابت آمریکا در این مورد نتیجه‌گیری کرده است که غربالگری روتین توصیه نمی‌شود. ارایه‌کنندگان مراقبت باید در این موارد از قضاوت بالینی خود بهره جویند. به طور مسلم باید به بیماران پرخطر توصیه نمود که با دوره‌‌های کوتاه‌ ورزش کم‌شدت شروع کنند و به تدریج شدت و مدت ورزش را افزایش دهند.
ارایه‌کنندگان مراقبت باید بیماران را از نظر وجود وضعیت‌هایی که ممکن است برخی انواع ورزش را ممنوع کنند یا فرد را مستعد آسیب نمایند (مانند پرفشاری خون کنترل نشده، نوروپاتی اتونوم شدید، نوروپاتی محیطی شدید یا سابقه ضایعات پا و رتینوپاتی پیشرفته)، ارزیابی کنند. سن و سطح قبلی فعالیت بدنی بیمار را باید لحاظ کرد.
● ورزش در صورت عدم کنترل بهینه گلوکز خون
هیپرگلیسمی. در صورتی که به افراد دچار دیابت نوع ۱ به مدت ۴۸-۱۲ ساعت انسولین نرسد و کتوتیک شوند، ورزش می‌تواند هیپرگلیسمی و کتوز را بدتر کند؛ بنابراین در صورت وجود کتوز باید از ورزش شدید خودداری نمود. البته در صورتی که بیمار احساس سلامت کند و کتون ادرار و یا خون منفی باشد، لازم نیست که صرفا براساس وجود هیپرگلیسمی ورزش را به تاخیر انداخت.
هیپوگلیسمی. در افرادی که انسولین و یا داروهای محرک ترشح انسولین مصرف می‌کنند، فعالیت بدنی در صورتی که با تغییر دوز دارو یا مصرف کربوهیدرات همراه نگردد، می‌تواند باعث هیپوگلیسمی شود. در این افراد اگر سطح گلوکز قبل از ورزش کمتر از ۱۰۰mg/dL باشد، باید کربوهیدرات بیشتری خورد. در دیابتی‌هایی که تحت درمان با انسولین یا داروهای محرک ترشح انسولین نیستند، هیپوگلیسمی نادر است و به طور معمول هیچ اقدامی برای پیشگیری از هیپوگلیسمی توصیه نمی‌شود.
● ورزش در صورت وجود عوارض درازمدت خاص دیابت
▪ رتینوپاتی. در صورت وجود رتینوپاتی پرولیفراتیو یا رتینوپاتی دیابتی غیرپرولیفراتیو شدید، ورزش هوازی یا استقامتی شدید، به خاطر خطر ایجاد خونریزی زجاجیه یا جداشدگی شبکیه، می‌تواند کنتراندیکه باشد.
نوروپاتی محیطی. کاهش حس درد در انتهای اندام‌ها به افزایش خطر تخریب پوست و عفونت و تخریب مفصل (مفصل شارکو) می‌انجامد. بنابراین در صورت وجود نوروپاتی محیطی شدید ممکن است بهتر باشد که ورزش‌های بدون تحمل وزن مانند شنا، دوچرخه‌سواری یا ورزش‌های اندام فوقانی را توصیه نمود.
▪ نوروپاتی اتونوم. نوروپاتی اتونوم می‌تواند به خاطر کاهش پاسخ‌دهی قلب به ورزش، کم‌فشاری خون وضعیتی، اختلال تنظیم دما، اختلال دید شبانه در اثر اختلال واکنش مردمک و غیرقابل پیش‌بینی بودن میزان رسیدن کربوهیدرات در اثر گاستروپارزیِ مستعدکننده به ایجاد هیپوگلیسمی، خطر آسیب یا عواض جانبی ناشی از ورزش را افزایش دهد. نوروپاتی اتونوم با بیماری‌های قلبی- عروقی در دیابتی‌ها نیز همراهی قوی دارد. افراد دچار نوروپاتی اتونوم دیابتی باید پیش از آ‌غاز فعالیت بدنی شدیدتر از مقداری که به آن عادت دارند، تحت ارزیابی قلبی قرار گیرند.
▪ آلبومینوری و نفروپاتی. فعالیت بدنی می‌تواند موجب افزایش حاد دفع پروتئین از ادرار شود. البته شواهدی دال بر این وجود ندارد که ورزش شدید، سرعت پیشرفت بیماری‌‌های دیابتی کلیه را افزاش دهد؛ بنابراین برای مبتلایان به بیماری‌های دیابتی کلیه احتمالا هیچ محدودیت خاصی برای ورزش کردن لازم نیست.
● ارزیابی و مراقبت‌های روانی- اجتماعی
▪ توصیه‌ها
ارزیابی وضعیت روان‌شناختی و اجتماعی باید بخشی مداوم از مراقبت طبی دیابت باشد. غربالگری و پیگیری روانی- اجتماعی باید حداقل شامل نگرش بیمار درباره بیماری، انتظارات بیمار از درمان طبی و پیامدهای آن، خلق (mood) و عاطفه (affect)، کیفیت عمومی زندگی و کیفیت زندگی در ارتباط با دیابت، منابع (مالی، اجتماعی و عاطفی) و سابقه روان‌پزشکی بیمار باشد. در صورتی که پایبندی به رژیم طبی مناسب نباشد، باید غربالگری از نظر مشکلات روانی- اجتماعی مانند افسردگی، اضطراب، اختلالات خوردن و اختلالات شناختی صورت گیرد.
احتمال دارد بیماران در هنگام تشحیص و در هنگام تغییر وضعیت طبی (برای مثال انتهای دوره ماه عسل)، وقتی که نیاز به درمان سفت و سخت آشکار باشد و هنگام بروز عوارض، دچار آسیب‌پذیری روان‌شناختی شوند.
اندیکاسیون‌های ارجاع به متخصص سلامت روان آشنا به درمان دیابت می‌توانند شامل عدم پذیرش رژیم طبی (به وسیله خود بیمار یا دیگران)، افسردگی با احتمال آسیب به خود، اضطراب ناتوان‌کننده (به تنهایی یا با افسردگی)، تظاهرات اختلالات خوردن و اختلال کارکرد شناختی که موجب اختلال چشمگیر قضاوت شود، باشند. ارجح آن است که ارزیابی و درمان روان‌شناختی را جزیی روتین از مراقبت بدانیم نه اینکه صبر کنیم تا مشکل خاصی روی دهد یا وضعیت روان‌شناختی بدتر شود. هر چند ممکن است پزشک احساس کند صلاحیت درمان مشکلات روا‌ن‌شناختی را ندارد، استفاده از رابطه پزشک - بیمار به عنوان اساسی‌ برای درمان‌های بیشتر می‌تواند احتمال پذیرش ارجاع به سرویس‌های دیگر به وسیله بیمار را افزایش دهد. قبول اینکه احساس سلامت عاطفی بخشی از درمان دیابت به شمار می‌رود، مهم است.     ترجمه: دکتر دامون غضنفری املشی منبع: American Diabetes Association. Standards of medical care in diabetes-۲۰۰۸. Diabetes Care January ۲۰۰۸; ۳۱: S۲۰-S۲۳.
 

 

  شیوع دیابت در تمامی ‌کشورهای دنیا رو به افزایش است. از طرفی دیگر دیابت به سبب ایجاد عوارض مزمن و افزایش خطر مرگ و میر در افراد مبتلا بسیار پرهزینه است، ولی شواهد به روشنی نشان داده‌اند که کنترل متابولیک مناسب، به کاهش عوارض و مرگ و میر در دیابت منجر می‌گردد. از طرفی دیگر کنترل متابولیک رابطه تنگاتنگی با میزان مراقبت شخصی فرد مبتلا و حتی خانواده وی دارد. هدف از آموزش مراقبت شخصی دیابت، بالا بردن سطح آگاهی فرد مبتلاست که خود به ایجاد رفتار مناسب در جهت افزایش مراقبت شخصی و در نهایت کنترل مطلوب متابولیک و احساس رضایتمندی در وی منجر خواهد شد. این فرآیند دردراز مدت می‌تواند بروز عوارض حاد و مزمن دیابت را کاهش دهد. مقاله درپیش روی خوانندگان گرامی ‌مروری است بر اثرات آموزش بر جنبه‌های مختلف کنترل دیابت که به تفکیک برای دیابت نوع ۱ و نوع ۲ آورده شده است...
● نتایج مطالعات در دیابت نوع ۱هدف اصلی در مداخلات آموزشی در دیابت نوع ۱ کمک به بیماران برای تنظیم شخصی مقدار انسولین تزریقی و یا در واقع افزایش دفعات تزریق انسولین در طول روز به منظور نزدیک شدن هرچه بیشتر به ترشح انسولین در افراد غیر دیابتی است. مطالعه SDIS یکی از شاخص‌ترین این مطالعات و از نوع کارآزمایی شاهددار تصادفی شده (RCT) بود.
در این مطالعه علاوه بر آموزش اولیه تماس‌های تلفنی و چهره به چهره مکرر به طور مداوم در دسترس بیماران قرار می‌گرفت. میانگین مدت تماس با بیمار در گروه تحت مداخله ۴۵ دقیقه در برابر ۱۰ دقیقه در ماه در گروه شاهد بود، البته به نظر نمی‌رسد این سطح از تماس اختصاصی با بیمار در بیشتر مراقبت‌های معمول بالینی امکان پذیر باشد.
مطالعه SDIS نشان داد که چنین آموزشی به طرز چشمگیر و معنی داری موجب کاهش در HbA۱C، رتینوپاتی، نفروپاتی و نوروپاتی می‌شود و این کاهش در HbA۱C حتی پس از خاتمه مطالعه نیز ادامه خواهد داشت. اثر مداخله روی کاهش میزان عوارض تنها بعد از گذشت چند سال از زمان شروع مطالعه مشخص گردید که بیانگر لزوم داشتن زمان پیگیری طولانی مدت در این‌گونه مطالعات می‌باشد. با این وجود، مشابه با نتایج مطالعه Muhlhauser، گروه تحت مداخله حملات هیپوگلیسمی ‌بیشتری داشت. در مطالعه Mulhlhauser، گروه مداخله بر اساس مدل دوسلدورف-ژنو به مدت ۵ روز تحت آموزش و درمان سختگیرانه قرار گرفت. بیماران گروه شاهد تحت درمان معمولی قرار داشتند که در آن آموزش استفاده از نتایج خود پایشی قند خون برای تنظیم مقدار انسولین تزریقی وجود نداشت.
مقایسه نتایج بعد از یک سال نشان داد که HbA۱C در گروه مداخله ۵/۲ پایین‌تر بود که از نظر بالینی کاملا چشمگیر می‌باشد. گروه مداخله همچنین کمتر دچار کتواسیدوز و بستری در بیمارستان شدند و حتی در صورت بستری مدت زمان اقامتشان در بیمارستان کمتر بود، ولی همان‌طور که انتظار می‌رفت میزان بروز حملات هیپوگلیسمی‌ شدید و نیز میانگین BMI در این گروه بیشتر بود. بدون شک شاخص‌ترین مطالعه انجام شده در زمینه اثر آموزش در دیابت نوع ۱ مطالعه DCCT می‌باشد. این مطالعه که از نوع RCT بود نشان داد که آموزش تنظیم مقدار انسولین بر اساس نتایج خود پایشی قند خون، مقدار کربوهیدرات غذا و میزان فعالیت بدنی آتی می‌تواند بعد از گذشت ۵/۶ سال نه تنها HbA۱C را به طور متوسط ۵/۱ کاهش دهد، بلکه میزان بروز عوارض بلند مدت دیابت از جمله رتینوپاتی، نوروپاتی و میکروآلبومینوری را نیز به ترتیب ۷۶، ۶۰ و ۳۹ کمتر کند.
نکته جالب توجه در مورد این مطالعه این بود که پیگیری طولانی مدت افراد شرکت کننده در آن در مطالعه EDIC نشان داد که حتی به طور متوسط بعد از ۱۰ سال از اتمام این مداخله، میزان بروز هرگونه پیامد قلبی عروقی به میزان ۴۲ و سکته‌های قلبی و مغزی و مرگ ومیر ناشی از آنها به میزان ۵۷ کاهش می‌یابد.
● نتایج مطالعات در دیابت نوع ۲
مداخلات متعدد و مختلفی در مورد تاثیر آموزش مراقبت شخصی دیابت در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ طراحی شده است. بعضی از آنها به اثرات آموزش چند وجهی، که همزمان دستورات لازم برای تنظیم چند عامل موثر در کنترل قند را هدف می‌گیرد، پرداخته‌اند. بعضی دیگر، اثرات مداخله به منظور اصلاح یک عامل خاص موثر در کنترل قند خون مثل تغذیه یا فعالیت بدنی را بررسی کرده‌اند.
مهمترین شاخص کنترل قند خون در دیابت HbA۱C است و به همین خاطر نیز بیشتر مطالعات به بررسی اثر مداخله روی کاهش HbA۱C پرداخته‌اند. مداخلات چند وجهی که به کاهش HbA۱C در افراد منجر شده‌اند یا طولانی مدت و یا همراه با تماس‌های متعدد بین بیمار و آموزشگر بوده‌اند. از طرفی دیگر مطالعاتی که تنها روی یک جنبه از اصول کنترل دیابت متمرکز شده‌اند توانسته‌اند اثرات طولانی مدتی روی کاهش HbA۱C داشته باشند. علت این امر شاید این باشد که در مداخلات متمرکز بر خلاف مداخلات چند وجهی افراد روی یک هدف خاص متمرکز باقی می‌مانند.
البته به طور کلی، مداخلاتی که روی یادگیری مهارت‌های خاص مراقبت شخصی متمرکز می‌شوند بهتر از مداخلاتی که تنها به دادن اطلاعات اکتفا می‌کنند می‌توانند در بهبود کنترل متابولیک موثر باشند. به همین خاطر شیوه‌های آموزشی که بیشتر روی اهداف محدود ولی مهم تغذیه‌ای و ورزشی متمرکز می‌شوند، نسبت به مداخلاتی که اهداف وسیع‌تری دارند، تاثیر بیشتری در پایین آوردن HbA۱C و وزن افراد می‌گذارند. نکته مهم در اثر مداخلات آموزشی روی کنترل قند خون، مقدار HbA۱C در شروع مداخله است، به طوری که اگر این مقدار کمتر از ۸ باشد، میزان کاهش HbA۱C بعد از آموزش کم (۷/۰-۰) و درصورت بالاتر بودن از ۸، این کاهش زیاد (۵/۲-۸/۰) می‌باشد.
کاهش نیاز به داروهای خوراکی نیز می‌تواند به عنوان یک شاخص مهم موفقیت یک مداخله آموزشی مطرح باشد. این مساله به‌خصوص در مواقعی اهمیت پیدا می‌کند که HbA۱C در ابتدای مطالعه در هر دو گروه پایین باشد. هم مطالعات چند وجهی و هم مطالعات متمرکز این کاهش در دوز مصرفی داروها را نشان داده‌اند. نکته محدود کننده در نتیجه‌گیری حاصل از مطالعات چند وجهی این چنینی این است که نمی‌توان با قاطعیت تعیین کرد که کدام یک از اجزای مداخله آموزشی مسوول موفقیت در کنترل متابولیک دیابت بوده است.
بیشتر مطالعات انجام شده به دلیل کم بودن زمان پیگیری قادر به اندازه گیری رخدادهایی از قبیل عوارض دراز مدت دیابت نیستند. همچنین هیچ یک از مطالعات انجام شده در دیابت نوع ۲ کاهشی در عوارض کوتاه مدت دیابت (هیپوگلیسمی) یا دفعات بستری در بیمارستان نشان ندادند.
مقالات مروری به روشنی نشان داده‌اند که آموزش،چه از نوع چند وجهی و چه متمرکز، حداقل در کوتاه مدت می‌تواند سطح آگاهی را در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ افزایش دهد، حتی در یک فرابررسی(متاآنالیز) نشان داده شد که آموزش گروهی می‌تواند میزان آگاهی را تا ۱۴ ماه بعد از آموزش نیز بهبود بخشد. نتایج مطالعات متمرکز بیانگر این نکته هستند که افزایش آگاهی می‌تواند به تغییرات مثبت رفتاری مانند کاهش مصرف کربوهیدرات و چربی منجر شود.
از طرفی دیگر مداخلات چند وجهی آموزشی می‌توانند باعث بهبود قابل توجهی در کیفیت زندگی افراد دیابتی بشوند؛ ولی این امکان نیز وجود دارد که با توجه به نوع مداخله که شامل شرکت در جلسات متعدد آموزشی است، اثر مشاهده شده تنها مربوط به تماس مداوم با تیم آموزشی باشد نه مداخله آموزشی. افزایش میزان آگاهی به دنبال مداخله آموزشی شاید کاملا قابل پیش بینی باشد، ولی این نکته نیز قابل تامل است که مطالعات زیادی نتوانسته‌اند تاثیر آموزش در این زمینه را نشان دهند یا اینکه از ابزار معتبر برای بررسی میزان آگاهی استفاده نکرده‌اند. در اینجا نیز افزایش میزان آگاهی مطلوب بوده، ولی رابطه آن با بهبود کنترل متابولیک زیر سوال است.
در مورد مقایسه بین آموزش گروهی و فردی مطالعه اختصاصی صورت نگرفته است تا بتوان به نتیجه‌گیری قطعی رسید ولی بیشتر مطالعاتی که اثر مطلوب آموزش را نشان می‌دادند از نوع گروهی بودند. آموزش گروهی دارای این مزیت است که با ایجاد محیطی خاص که فرد دیابتی افرادی مشابه خود را ملاقات می‌کند و در جریان تجربیات آنها قرار می‌گیرد، می‌تواند در تغییر رفتار افراد موثر باشد، حتی اگر آموزش اولیه به این منظور طراحی نشده باشد. از طرفی دیگر آموزش‌های گروهی کمتر هزینه بر هستند و باعث صرفه جویی در زمان و افزایش بهره وری نیروی انسانی نیز می‌شوند.
▪ نتیجه‌گیری:
مطالعات انجام شده در دیابت نوع ۱ آشکارا نشان می‌دهند که درمان تشدید یافته با انسولین به همراه آموزش‌های لازم، کنترل دیابت و پیامدهای ناشی از آن را بهبود می‌بخشد. در مورد دیابت نوع ۲، به دلیل متفاوت بودن روش‌های مداخله و تاثیرات آنها روی کنترل دیابت و نیز محدودیت‌های مطالعات انجام شده از نظر روش مطالعه، نمی‌توان در مورد تاثیر دراز مدت این مداخلات به یک نتیجه‌گیری قطعی رسید. به نظر می‌رسد مداخلات آموزشی انجام شده توسط یک تیم از آموزشگران همراه با درجاتی از تقویت آگاهی و مهارت‌های بدست آمده از طریق افزایش دفعات تماس بعد از آموزش اولیه، بهترین نتیجه را روی پیامدهای مربوط به افراد دیابتی داشته باشند. در این میان نباید نقش مهم آموزشگران را نیز از یاد برد که با داشتن زمان، منابع کافی و نیز برنامه‌ای با ساختار استاندارد به اجرای صحیح برنامه آموزشی می‌پردازند.
● معرفی انجمن آموزش دیابت گابریک:
انجمن آموزش دیابت گابریک به عنوان یک موسسه غیر دولتی در نیمه دوم سال ۱۳۸۵ در زمینه آموزش افراد دیابتی شروع به کار کرده است. اغلب پایه گذاران و کارکنان این موسسه دیابتی هستند. نام گابریک از یک رودخانه جاری در جنوب ایران گرفته شده است. عمده هیات امنای انجمن از استادان برجسته دانشگاهی و فوق متخصصان با سابقه و بنام در امر درمان دیابت هستند. بودجه انجمن با توجه به مردم نهاد بودن از طریق خیرین، کمک‌های شرکت‌های حمایت کننده ( اسپانسر) و ارایه خدمات به اعضا تامین می‌شود.
برنامه‌های آموزشی انجمن هیچ‌گونه دخالتی در روند درمانی پزشک و تجویز دارو ندارد و آموزش‌های ارائه شده به عنوان مکمل درمان پزشک معالج می‌باشد. انجمن در راستای آموزش دیابت، فعالیت‌های گوناگونی انجام می‌دهد. این فعالیت‌ها عبارتند از: برگزاری کلاس‌های آموزشی (مقدماتی، متوسطه و پیشرفته، کلاس کافیه شروع کنید، کلاس زندگی بهتر با انسولین)، انتشار کتب، جزوات و خبرنامه‌های مختلف و نیز برگزاری همایش‌ها، کمپین‌ها و اردوهای تفریحی-آموزشی. کلیه افراد دیابتی می‌توانند با تماس با تلفن ۸۲۴۳۳، عضو انجمن شده و پس از دریافت جزوه آموزشی رایگان، از دیگر خدمات آموزشی انجمن استفاده نمایند. وب سایت انجمن www.gabric.ir است که کامل‌ترین وب سایت مرتبط با دیابت به زبان فارسی می‌باشد و روزانه حدود ۷۰۰ نفر به آن مراجعه می‌کنند.     ترجمه:هادی هراتی، مدیر علمی انجمن آموزش دیابت گابریک
 

 

  زمانی كه شما به بیماری دیابت دچار هستید، اساسی ترین و مهمترین كاری كه می توانید انجام دهید مراقبت از قند خون است تا از معضلات و گرفتاری های دراز مدت جلوگیری كنید، این كار فرصتی است تا بتوانید كنترل سلامت خود را به عهده بگیرید.
●از حد هدف خود آگاه باشید
پزشك هدف امساك را برای شما تعیین می كند، تعیین حدود قند خون قبل از صرف غذا براساس فاكتورهای گوناگون از این قبیل است: سن ،وجود دیابت در رابطه با عوارض و یا دیگر شرایط پزشكی ، قدرت و توانایی شما در درك علائم خطر اولیه و علائمی از میزان پایین قند خون. برخی اوقات دستیابی به حد ایده آل قند خون یك چالش قلمداد می شود اما هر چه به این هدف نزدیكتر شوید، به همان اندازه احساس بهتری پیدا می كنید.
●چه مواقعی قند خون را آزمایش كنید؟
این كه چه موقع باید قند خون مورد آزمایش قرار گیرد، به نوع دیابتی كه شما به آن مبتلا بوده و همچنین به برنامه درمانی شخصی شما بستگی دارد.اگر شما دیابت نوع یك دارید، پزشك آزمایش قند را حداقل سه بار یا بیشتر در روز برای شما تجویز می كند، اگر تغییراتی در برنامه های روزمره، مانند مسافرت، ورزش و یا حتی خوردن غذا در حد كمتر از معمول دارید، چنانچه دارو مصرف می كنید (به تنهایی یا با انسولین) برای اداره كردن دیابت نوع دو ممكن است پزشك آزمایش قند خون را یك بار در روز برای شما توصیه نماید، اگر به بیماری دیابت نوع دو دچار هستید و این بیماری را با رژیم غذایی و تمرین كنترل می كنید و تعداد دفعات كمتری برای آزمایش قند خون نیاز دارید.
●مشكلاتی كه امكان دارد در هنگام آزمایش اتفاق افتد
▪آیا خون بر روی نوار آزمایشی كافی است؟
▪ آیا مقدار بیشتری خون بر روی نوار آزمایش بعد از قطره اول اضافه كردید؟
▪ آیا به موقع (سروقت) خون خود را آزمایش كرده اید؟
▪ آیا در هنگام آزمایش انگشت شما آلوده بوده؟
▪ آیا نوارهای آزمایش خون نو بود؟
▪ آیا دستگاه اندازه گیر آلوده است؟
▪ آیا اندازه گیر درجه حرارت اتاق را نشان می دهد؟
▪ آیا اندازه گیر به باتری های جدید نیاز دارد؟
▪ آیا اندازه گیر آسیب دیده است؟
چنانچه هنوز به درستی نمی دانید علت چیست، دستورالعمل های ساخت را بار دیگر موارد بررسی نمایید.
به دنبال پیشرفت در ابزارهای نظارتی باشید
سوراخ كردن و سوزش ناشی از آن در انگشت شما برای آزمایشات متناوب قند خون می تواند دردآور باشد به همین منظور پژوهشگران تولیداتی را طراحی نموده اند تا از میزان این درد كاسته شده و این كار به راحتی انجام شود.
▪ چاقوهای جراحی (Lancets) تخصصی: برخی از این لنست ها به شما فرصت می دهند تا عمق سوزش را با تفاوت های موجود در ضخامت پوست متعادل سازید.
▪سوزن بدون لیزر: از این وسیله به جای لنست استفاده می شود و عملكرد آن به این صورت است كه از یك پرتو لیزری بهره گرفته تا مقدار اندكی از پوست انگشت را تبخیر كند.
▪گزینه مكان آزمایش: برخی از دستگاه های كنترلی، دارای ابزارهایی هستند كه به غیر از انگشت نمونه های خونی را از جاهای دیگر بدن مانند بازو، شكم و یا ران می گیرند.
ساعت گلوكو Gluco ، مانند یك ساعت بدست بسته می شود و عملكرد آن به این صورت است كه قند خون در بدن را ردیابی می كند. جریان های ضعیف برقی مرتباً میزان كمی از مایعات پوست را به یك بالشتك حس گر كه به قسمت عقب یك دستگاه وصل است گرفته و به آن انتقال می دهند. این حس گرها قادرند تا صدها بار میزان قند خون را در مدت ۲ یا ۳ روز ثبت كنند.اگر دوست دارید یكی از این ابزارها را استفاده كنید حتماً، با پزشك خود مشورت نمایید ضمناً فروش برخی از این ابزارها بدون نسخه پزشك ممنوع است.
●با تغییرات شدید چه باید كرد؟
چنانچه میزان قند خون شما مرتب بالا و پایین تر از حد ایده آل باشد احتمالاً تغییر روش درمان ضروری است. این نشانه ها ممكن است علائمی از وخیم شدن بیماری قندی باشد. شاید پزشك صلاح بداند كه رژیم غذایی را تغییر دهد و یا بخواهد كه بیشتر ورزش كنید، چنانچه این اعمال مؤثر نباشد ممكن است نیاز به مصرف دارو داشته باشید و یا مقدار دوز داروها باید تغییر كند!
به پزشك خود مراجعه كنید، اگر:
▪ میزان قند خون شما بالاتر از ۳۰۰ میلی گرم در لیتر بعد از ۳ بار كنترل پشت سر هم است و در برابر تطبیق رژیم غذایی و دارو واكنش نشان نمی دهد.
▪میزان قند خون شما بالاتر و یا پایین تر از حد مطلوب است (در بیش از نیمی از اندازه گیری ها).
▪قند خون شما بالاتر از ۲۴۰ میلی گرم در لیتربرای بیش از ۲۴ ساعت در هنگام بیماری باشد.
▪هنگامی كه مرتباً سطح قند خون شما پایین است.
به خاطرداشته باشید كه در هنگام بروز بیماری شما تنها نیستید و پزشك شما آماده است تا بیماری دیابت را كنترل نماید. با او همكاری كنید تا اطمینان حاصل شود كه شما می توانید از عوارض دیابت جلوگیری كنید.     آرش سیوانی
  روزنامه همشهری
 

 

  ● مقدمه
اگر شما دارای یك فرزند مبتلا به دیابت هستید باید بدانید كه دیابت یك بیماری است كه تمامی جنبه های زندگی شما را تحت تأثیر خود قرار خواهد داد. در واقع دیابت فرزند شما اتفاق مهمی است كه برخورد صحیحی را از جانب تمامی اعضای خانواده می طلبد و همه آنها باید خود را با وضعیت جدید وفق دهند.
● مواردی كه والدین دیابتی باید از آن آگاه باشند
نكته اساسی در مورد دیابت فرزند شما این است كه هرگونه تلقی و برداشت وی نسبت به دیابت بستگی به نحوه ادراك شما نسبت به این موضوع و طرز رفتارتان دارد. بنابراین شرط اول در درمان موفق دیابت فرزندتان این است كه بدون هیچگونه ناراحتی و اضطراب، دیابت فرزند خود را به عنوان یك حقیقت بپذیرید. این پذیرش سبب می شود تا برای انجام وظایف بعدی كه بر دوش شماست آمادگی و انگیزه لازم را پیدا نمایید. در عین حال به فرزندتان كمك كنید تا با كمترین میزان استرس، دیابت خود را بپذیرد. صحبت كردن با دیگر والدینی كه وضعیت مشابهی دارند و استفاده از تجربیات آنها در این زمینه بسیار كمك كننده است.
قدم بعدی شما آگاهی از اصول كنترل دیابت است زیرا شما باید تا زمانی كه فرزندتان توانایی لازم در انجام وظایف مربوط به دیابت خود مثل تزریق انسولین را بدست نیاورده است، به جای وی این وظایف را بر عهده بگیرید. بنابراین لازم است تا با شركت در كلاسهای آموزشی مهارتهای زیر را به دست آورید:
ـ روش و زمان صحیح انجام آزمایش قند خون با استفاده از دستگاه گلوكومتر
ـ روش صحیح تزریق انسولین و تغییر مقدار آن براساس نوع و مقدار غذا و میزان فعالیت
ـ اصول تغذیه صحیح دیابت
ـ علائم ونحوه درمان هیپوگلیسیمی مخصوصاً تزریق آمپول گلوكاگن
ـ علائم قند خون بالا و نحوه انجام آزمایش كتون ادرار
ـ روشهای كنترل دیابت در هنگام بیماری
ـ اگر فرزند شما در سنین پایین مبتلا به دیابت شده است این نكته را همیشه به خاطر بسپارید كه وی در درجه اول یك كودك است و ابتلای وی به دیابت در درجه دوم اهمییت قرار دارد. بنابراین كودك شما نیز همانند تمام كودكان دیگر نیازمند رشد اجتماعی و عاطفی است. شما باید به نیازها و خواسته های طبیعی وی احترام بگذارید و تا حد امكان در رفع آنها بكوشید.
به عنوان مثال روشهای جدید درمان دیابت این امكان را به فرزند شما می دهند كه مانند بقیه بچه ها به صرف غذای مورد علاقه اش بپردازد. در زندگی همه ما زمانهایی وجود دارد كه میل به غذا نداریم یا اشتهای ما به غذا بیشتر است. بنابراین به فرزند خود اجازه دهید تا این احساس را در خود تجربه كند كه می تواند یك زندگی طبیعی و لذت بخش داشته باشد.
● والدین آرام و بردبار
والدین آرام، بردبار، باگذشت، آسان گیر، واقع گرا، علاقه مند و مطلع به از روشهای صحیح برخورد با یك كودك دیابتی نقش بسیار مهمی در افزایش اعتماد به نفس و بلوغ عاطفی- اجتماعی فرزند خود بر عهده دارند. این والدین به فرزند خود اجازه می دهند تا مطابق با سن خود، وظایف مربوط به دیابت ش را به عهده بگیرد. این امر باعث می شود تا وی احساس كند كه می تواند تا حد زیادی از عهده حل مشكلاتش بربیاید و در نتیجه اعتماد به نفس زیاذی پیدا خواهد كرد. البته حمایت عاطفی شما باید همیشه همراه با وی باشد و در مواقع بروز مشكلات به كمك او بیاید.
بخاطر داشته باشید كه فرزند شما تنها در صورتی بطور فعال برنامه های كنترل دیابت از جمله آزمایش قند خون را اجرا می كند كه هیچگونه اجباری از جانب شما یا دیگران احساس نكند. تا فرزند شما خود به این نتیجه نرسد كه این برنامه ها واقعاً برای وی مفید می باشند، هرگونه فشاری از جانب شما برای اجرای برنامه نه تنها كمكی به وضعیت موجود نمی كند، بلكه آن را مشكلتر نیز خواهد ساخت و تنش های زیادی را در خانواده بوجود خواهد آورد.
● والدین بیش از حد مضطرب
والدین بیش از حد مضطرب، فرزندانی بیش از حد نگران و وابسته بوجود خواهند آورد. این والدین تمام كارهای وابسته به دیابت فرزند خود را شخصاً انجام می دهند، باعث كاهش حس اعتماد به نفس وی كه یكی از پایه های زندگی مستقل است خواهند شد.
● والدین بی تفاوت
والدینی كه فرزندان خود را بیش از حد آزاد می گذارند نیز بر این عقیده اند كه مصرف سر وقت غذا و یا تزریق به موقع انسولین برای فرزندشان بسیار مشكل است. در واقع این والدین در عین محبت فراوان به فرزند خود، اهمییت كمتری برای نظم و ترتیب در دیابت قائل هستند و این باعث می شود تا در آینده كودك نتواند از عهده حل مشكلات متعددی كه با آنها روبرو خواهد شد برآید.
فرزندان والدین بی تفاوت از طریق عدم رعایت رژیم غذایی و یا سرباز زدن از تزریق انسولین خود درصدد جلب توجه والدین خود برمی آیند. آنها به دلیل نبود نظم و انضباط در زندگی و نیز عدم حمایت و نظارت كافی از جانب والدین‌، معمولاً افسرده هستند.
● والدین سخت گیر
در عوض والدین سخت گیر معتقدند كه كنترل مطلوب خون حتی در سنین پایین باید از طریق بكارگیری یك روش منظم و كاملاً سخت گیرانه صورت پذیرد. ولی در اینجا معایبی نیز وجود دارد. فرزند شما ممكن است از نتایج بالا یا پایین قند خون كه در این سنین كاملاً طبیعی است احساس گناه كند. بنابراین هیچ وقت نتایج آزمایش قند خون فرزندتان را با كلماتی مثل خوب یا بد تفسیر نكنید، بلكه به بالا یا پایین و یا طبیعی بودن آن اشاره كنید و همچنین به خاطر داشته باشید كه در حال حاضر حتی با بكارگیری روشهای جدید كنترل دیابت مثل تزریقات متعدد انسولین، امكان اینكه قند خون در تمام اوقات در حد طبیعی باشد وجود ندارد. فرزندان والدین سخت گیر در سنین بلوغ معمولاً پرخاشگر خواهند شد.    
 

 

  ● مقدمه
اگر شما دارای یك فرزند مبتلا به دیابت هستید باید بدانید كه دیابت یك بیماری است كه تمامی جنبه های زندگی شما را تحت تأثیر خود قرار خواهد داد. در واقع دیابت فرزند شما اتفاق مهمی است كه برخورد صحیحی را از جانب تمامی اعضای خانواده می طلبد و همه آنها باید خود را با وضعیت جدید وفق دهند.
● مواردی كه والدین دیابتی باید از آن آگاه باشند
نكته اساسی در مورد دیابت فرزند شما این است كه هرگونه تلقی و برداشت وی نسبت به دیابت بستگی به نحوه ادراك شما نسبت به این موضوع و طرز رفتارتان دارد. بنابراین شرط اول در درمان موفق دیابت فرزندتان این است كه بدون هیچگونه ناراحتی و اضطراب، دیابت فرزند خود را به عنوان یك حقیقت بپذیرید. این پذیرش سبب می شود تا برای انجام وظایف بعدی كه بر دوش شماست آمادگی و انگیزه لازم را پیدا نمایید. در عین حال به فرزندتان كمك كنید تا با كمترین میزان استرس، دیابت خود را بپذیرد. صحبت كردن با دیگر والدینی كه وضعیت مشابهی دارند و استفاده از تجربیات آنها در این زمینه بسیار كمك كننده است.
قدم بعدی شما آگاهی از اصول كنترل دیابت است زیرا شما باید تا زمانی كه فرزندتان توانایی لازم در انجام وظایف مربوط به دیابت خود مثل تزریق انسولین را بدست نیاورده است، به جای وی این وظایف را بر عهده بگیرید. بنابراین لازم است تا با شركت در كلاسهای آموزشی مهارتهای زیر را به دست آورید:
ـ روش و زمان صحیح انجام آزمایش قند خون با استفاده از دستگاه گلوكومتر
ـ روش صحیح تزریق انسولین و تغییر مقدار آن براساس نوع و مقدار غذا و میزان فعالیت
ـ اصول تغذیه صحیح دیابت
ـ علائم ونحوه درمان هیپوگلیسیمی مخصوصاً تزریق آمپول گلوكاگن
ـ علائم قند خون بالا و نحوه انجام آزمایش كتون ادرار
ـ روشهای كنترل دیابت در هنگام بیماری
ـ اگر فرزند شما در سنین پایین مبتلا به دیابت شده است این نكته را همیشه به خاطر بسپارید كه وی در درجه اول یك كودك است و ابتلای وی به دیابت در درجه دوم اهمییت قرار دارد. بنابراین كودك شما نیز همانند تمام كودكان دیگر نیازمند رشد اجتماعی و عاطفی است. شما باید به نیازها و خواسته های طبیعی وی احترام بگذارید و تا حد امكان در رفع آنها بكوشید.
به عنوان مثال روشهای جدید درمان دیابت این امكان را به فرزند شما می دهند كه مانند بقیه بچه ها به صرف غذای مورد علاقه اش بپردازد. در زندگی همه ما زمانهایی وجود دارد كه میل به غذا نداریم یا اشتهای ما به غذا بیشتر است. بنابراین به فرزند خود اجازه دهید تا این احساس را در خود تجربه كند كه می تواند یك زندگی طبیعی و لذت بخش داشته باشد.
● والدین آرام و بردبار
والدین آرام، بردبار، باگذشت، آسان گیر، واقع گرا، علاقه مند و مطلع به از روشهای صحیح برخورد با یك كودك دیابتی نقش بسیار مهمی در افزایش اعتماد به نفس و بلوغ عاطفی- اجتماعی فرزند خود بر عهده دارند. این والدین به فرزند خود اجازه می دهند تا مطابق با سن خود، وظایف مربوط به دیابت ش را به عهده بگیرد. این امر باعث می شود تا وی احساس كند كه می تواند تا حد زیادی از عهده حل مشكلاتش بربیاید و در نتیجه اعتماد به نفس زیاذی پیدا خواهد كرد. البته حمایت عاطفی شما باید همیشه همراه با وی باشد و در مواقع بروز مشكلات به كمك او بیاید.
بخاطر داشته باشید كه فرزند شما تنها در صورتی بطور فعال برنامه های كنترل دیابت از جمله آزمایش قند خون را اجرا می كند كه هیچگونه اجباری از جانب شما یا دیگران احساس نكند. تا فرزند شما خود به این نتیجه نرسد كه این برنامه ها واقعاً برای وی مفید می باشند، هرگونه فشاری از جانب شما برای اجرای برنامه نه تنها كمكی به وضعیت موجود نمی كند، بلكه آن را مشكلتر نیز خواهد ساخت و تنش های زیادی را در خانواده بوجود خواهد آورد.
● والدین بیش از حد مضطرب
والدین بیش از حد مضطرب، فرزندانی بیش از حد نگران و وابسته بوجود خواهند آورد. این والدین تمام كارهای وابسته به دیابت فرزند خود را شخصاً انجام می دهند، باعث كاهش حس اعتماد به نفس وی كه یكی از پایه های زندگی مستقل است خواهند شد.
● والدین بی تفاوت
والدینی كه فرزندان خود را بیش از حد آزاد می گذارند نیز بر این عقیده اند كه مصرف سر وقت غذا و یا تزریق به موقع انسولین برای فرزندشان بسیار مشكل است. در واقع این والدین در عین محبت فراوان به فرزند خود، اهمییت كمتری برای نظم و ترتیب در دیابت قائل هستند و این باعث می شود تا در آینده كودك نتواند از عهده حل مشكلات متعددی كه با آنها روبرو خواهد شد برآید.
فرزندان والدین بی تفاوت از طریق عدم رعایت رژیم غذایی و یا سرباز زدن از تزریق انسولین خود درصدد جلب توجه والدین خود برمی آیند. آنها به دلیل نبود نظم و انضباط در زندگی و نیز عدم حمایت و نظارت كافی از جانب والدین‌، معمولاً افسرده هستند.
● والدین سخت گیر
در عوض والدین سخت گیر معتقدند كه كنترل مطلوب خون حتی در سنین پایین باید از طریق بكارگیری یك روش منظم و كاملاً سخت گیرانه صورت پذیرد. ولی در اینجا معایبی نیز وجود دارد. فرزند شما ممكن است از نتایج بالا یا پایین قند خون كه در این سنین كاملاً طبیعی است احساس گناه كند. بنابراین هیچ وقت نتایج آزمایش قند خون فرزندتان را با كلماتی مثل خوب یا بد تفسیر نكنید، بلكه به بالا یا پایین و یا طبیعی بودن آن اشاره كنید و همچنین به خاطر داشته باشید كه در حال حاضر حتی با بكارگیری روشهای جدید كنترل دیابت مثل تزریقات متعدد انسولین، امكان اینكه قند خون در تمام اوقات در حد طبیعی باشد وجود ندارد. فرزندان والدین سخت گیر در سنین بلوغ معمولاً پرخاشگر خواهند شد.

 

  ورزش در درمان دیابت بسیار موثر است، زیرا نه تنها باعث پائین آوردن قند خون و كاهش مقاومت به انسولین می شود، بلكه ریسك بیماریهای قلبی عروقی را نیز می كاهد و نیاز به دارو در دیابت نوع ۲ را نیز كاهش می دهد.
هنگامی كه یك فرد غیر دیابتی ورزش می كند، سطح انسولین، تحت تأثیر افزایش هورمونهای ضدانسولین (خصوصاً گلوكاگون) كاهش می یابد. به این ترتیب، افزایش مصرف گلوكز توسط ماهیچه، با افزایش تولید گلوكز توسط كبد مطابقت می یابد.
در افراد دیابتی كه انسولین یا داروهای كاهنده قند خون مصرف می كنند، هایپوگلایسمی مشكلی است كه با ورزش پیش می آید. این هایپوگلایسمی بیشتر بعد از ورزش اتفاق می افتد، زیرا بعد از ورزش كبد و ماهیچه نیاز به استفاده از گلوكز برای بازسازی گلیكوژن دارد كه این بازسازی ۳۰-۲۴ ساعت طول می كشد. برای جلوگیری از این افت قند خون یا باید غذای اضافه تر قبل ، در حین یا بعد از ورزش مصرف كرد و یا دوزانسولین را با افزایش فعالیت ورزشی كاهش داد.
از طرفی اگر در حالی كه قند خون بیشتر از mg/dl ۳۰۰-۲۵۰ است، ورزش شروع شود، هایپوگلایسمی وكتوز در اثر كمبود انسولین رخ می دهد، در این حالت ورزش باید متوقف شود.
● راهنمای ورزش:
تست قند خون قبل و بعد از ورزش، به تعیین نوع برنامه ورزشی شخص دیابتی بسیار كمك می كند، در كل با یك ساعت افزایش در مدت ورزش، خوردن ۱۵ گرم كربوهیدرات اضافه تر قبل یا بعد از ورزش، نیاز می شود. برای ورزشهای پرشدت تر، ۳۰ گرم كربوهیدرات در هر یك ساعت ممكن است نیاز شود. ورزش متوسط شدت با مدت كمتر از ۳۰ دقیقه ندرتاً احتیاج به مصرف كربوهیدرات یا انسولین اضافه تر دارد ولی با این وجود اگر قند خون كمتر از mg/dl ۱۰۰ باشد، مصرف یك غذای كوچك و كم حجم لازم می شود.
اغلب باید برای جلوگیری از هایپوگلایسمی ، دوزانسولین را مطابقت داد و این تطابق بیشتر در مورد ورزشی كه ۶۰-۴۵ دقیقه طول می كشد، اهمیت پیدا می كند. در بیشتر افراد دیابتی، كاهش متوسط (تقریباً %۲۰-۱۰) دوزانسولین تزریقی، برای جلوگیری از هایپوگلایسمی كافی است. برای ورزشهای طولانی تر و شدیدتر كاهش بیشتری در كل دوزانسولین روزانه (تقریباً ـــ - ـــ) ممكن است نیاز شود.
▪ بطور كل كاهش انسولین بر حسب شدت ورزش بطریق زیر است:
- ۱۰% برای ورزش یا فعالیت سبك
- ۲۰% برای ورزش یا فعالیت متوسط
- ۴۰-۳۰% برای ورزش یا فعالیت شدید
و بر حسب مدت ورزش، كاهش دوزانسولین كوتاه اثر به طریق زیر است:
- ۳۰% كاهش برای ورزش كمتر از یك ساعت
- ۴۰% كاهش برای ورزش ۲-۱ ساعته
- ۵۰% كاهش برای ورزش ۳ ساعته و بیشتر
قبل از انجام ورزش، گرم كردن لازم است تا ماهیچه برای فعالیت هوازی آمادگی پیدا كند. بطور ایده آل، در یك ورزش ۴۰-۳۰ دقیقه ای، قسمت هوازی ورزش تقریباً ۲۰ دقیقه باید ادامه یابد.
باید دانست كه حتی ۳ بار ورزش ۱۰ دقیقه ای در طول روز به جای یكبار ورزش۳۰ دقیقه‌ای، هم می تواند همان اثرات مفید را داشته باشد.
در دیابت نوع ۲، ورزش تا حدود زیادی باعث افزایش حسایت به انسولین و كاهش مقاومت به انسولین می شود و از آنجایی كه این حساسیت ایجاد شده به انسولین ۴۸ ساعت بعد از ورزش دوباره از بین می رود، تكرار ورزش در دوره های منظم برای كاهش مقاومت به انسولین در دیابت نوع ۲ لازم است. ورزش همچنین از اثر هورمون های ضدانسولینی می كاهد و باعث بهبود كنترل گلوكز می شود.
انجام ورزش بعد از خوردن غذا مفید است و باعث كاهش هایپرگلایسمی بعد از غذا (كه در دیابت نوع ۲ رایج است) می باشد.     گیتی بهدادی پور-كارشناس تغذیه
 

 

  ورزش، گلوکز و گلیکوپن را در داخل ماهیچه‌های بدن می‌سوزاند (این پدیده در صورتی رخ می‌دهد که دیابت کنترل شده باشد) و در حین و بعد از ورزش، قند خون وارد ماهیچه‌ها شده و سطح گلوکز و گلیکوپن را به حد طبیعی می‌رساند. وجود برنامه‌های منظم ورزشی در افراد دیابتی عکس‌العمل شدید اتسولین را از بین می برد، چون عضلات و کبد عادت می‌کنند که گلیکوپن بیشتری ذخیره کنند. ورزش بیماران دیابتی باید به‌صورت تمرین‌های هوارسان (آئروبیگ) باشد. تمرین‌های هوارسان به فعالیت‌هائی گفته می‌شود که با مصرف زیاد اکسیژن توأم باشند. این نوع تمرین‌ها دستگاه‌هائی را که برای سلول‌های بدن اکسیژن تهیه می‌کنند، فعال می‌کنند. به دنبال انجام تمرین‌های هوارسان تغییرات سودمند و مفیدی در ریه‌ها، قلب و رگ‌های خونی پدید می‌آید با انجام این تمرین‌ها، بدن هوای بیشتری را به داخل ریه‌ها منتقل می‌کند به‌طور معمول تمرین‌های هوارسان به فغالیت‌های استقامتی گفته می‌شد که به سرعت زیاد نیاز ندارند. بهترین تمرین هوارسان، دویدن در مسافت‌های طولانی و با آهنگ آرام است تمرین‌های دیگر شامل اسکی، صحرانوردی، شنا، دویدن آرام، دوچرخه‌سواری، پیاده‌روی و... است.
● تاریخچه
امروزه پژوهشگران دریافته‌اند که استراحت برای درمان بیماران دیابتی، کار نادرستی است. مطالعات نشان داده است که استراحت در تخت برای مدت حداقل ۷ روز، باعث اختلال در متابولیسم قند خون می‌شود. در سال ۱۹۰۰ محققان دیابت دریافتند که ورزش باید در توانبخشی بیماران دیابتی مورد استقاده قرار گیرد. در سال ۱۹۱۹ دانشمندان به اثبات رساندند که وززش می‌تواند باعث کاهش میزان قندخون شود. در سال ۱۹۲۶ لارسن گزارش داد که ورزش می‌تواند اثر انسولین را در پایین آوردن قند خون بیشتر کند، بنابراین باعث کاهش نیاز به آن در بیماران وابسته به انسولین می‌شود. در نتایج مقاله لارسن ذکر شده که در بیماران دیابتی ورزش منظم اساس درمان است.
افراد مبتلا به دیابت که ورزش می‌کنند باید بدانند که فعالیت‌های بدنی چگونه بر متابولیسم قند خون اثر می‌گذارد و آثار مفیدی برای سلامت آنها دارد. البته ورزش حتی برای افراد سالم نیز خطرهای اندی دارد. و این خطرها فقط مختص افراد دیابتی نیست.
● فواید برنامه منظم ورزشی برای افراد دیابتی
۱) کنترل بیماری دیابت: مشاهده شده که در ورزش‌های درازمدت حساسیت سلول‌ها به انسولین افزایش می‌یابد. این امر در بهبود وضعیت دیابت، به‌خصوص در افراد غیروابسته به انسولین، بسیار بااهمیت است. ورزش اگر در شرایط مناسب صورت گیرد یعنی بیمار قند خون به نسبت کنترل شده داشته باشد، غلظت گلوکز پلاسما را ثابت نگه می‌دارد. علت این پدیده توازن بین برداشت گلوکز به‌وسیله عضلات و تولید متقابل گلوکز در کبد است.
۲) کنترل وزن و کاهش وزن. یک برنامه صحیح کنترل قند خون در افراد دیابتی غیروابسته به انسولین به کاهش وزن آنها کمک می‌کند. کاهش وزن ناشی از ورزش، باعث کاهش بافت چربی می‌شود، بنابراین در سلول‌ها مقاومت به انسولین کاهش می‌یابد و به این ترتیب مصرف داروهای خوراکی پایین‌آورنده قندخون کم می‌شود با انجام ورزش‌های برنامه‌ریزی شده بافت چربی کاهش‌یافته و توده عضلانی افزایش می‌یابد.
۳) آمادگی عضلانی: ورزش مناسب، تناسب عضلانی را بالا می‌برد. تحقیقات نشان داده است که انقباض‌های عضلانی و عمل انسولین، هر دو با هم برداشت گلوکز را در طول ورزشی زیاد می‌کنند.
۴) کاهش نیاز به داروهای خوراکی و انسولین: همراه با کنترل مطلوب قند خون و انجام تمرین‌های ورزشی مرتب، مصرف قرص‌های خوراکی در برخی افراد دیابتی غیروابسته به انسولین کم می‌شود و در بیماران دیابتی دریافت‌کننده انسولین نیز به علت وضعیت مطلوب متابولیک، میزان انسولین تزریقی کاهش می‌یابد. مطالعات نشان داده است که در ماه‌های اولین شروع برنامه‌های ورزشی، انسولین تزریقی گاهی تا ۲۰ درصد حتی بیشتر کاهش می‌یابد.
۵) اعتماد به نفس بیشتر: به‌نظر می‌رسد احساسات افراد دیابتی تا حدی به حفظ قندخون در سطح طبیعی وابسته باشد. بیشتر افراد دیابتی احتمالاً هم‌زمان با سطح قندخون بسیار بالا یا بسیار پایین ناراحتی و از دست دادن کنترل احساسات را تجربه کرده‌اند. هنگامی‌که غلظت قندخون در حد طبیعی است احساسات در این افراد تا حد زیادی بهبود می‌یابد با فعالیت‌های ورزشی مداوم و ورود این برنامه در زندگی افراد احساس بهبودی پدید خواهد آمد.
۶) تحمل تنش‌های عصبی: ورزش وسیله مؤثری برای مبارزه با تنش‌های (استرس) عصبی است. هنگام ورزش موادی به‌نام آندروفین در خون ترشح می‌شود که موجب تسکین درد و آرامش روانی است.
آمار ورزش‌های منظم برای افراد دیابتی وابسته به انسولین بسیار سودمند است. پژوهشگران کانادائی طبی ۱۲ – ۱۶ هفته ورزش دادن به بیماران دیابتی وابسته به انسولین، بهبود مطلوبی در غلظت قندخون ناشتا و هموگلوبین گلیکوزیله آنها مشاهده کردند. در افراد دیابتی وابسته به انسولین، تغییرات غلظت قند خون در طول ورزش به سطح انسولین خون بستگی دارد. سطح انسولین خون نیز به میزان انسولین تجویز شده و مقدار جذب انسولین در هر اندام وابسته است.
بهترین زمان پیشنهاد شده برای ورزش در دیابتی‌های وابسته به انسولین، بعد از میان وعده‌های بعدازظهر و قبل از شام است.
▪ میان وعده غذائی بعدازظهر
ـ کاهش سطح قندخون بعد از ۵ هفته =۳۰ – ۴۵ دقیقه ورزش هوارسان
ـ وعده شام
▪ نکات مهم درباره ورزش افراد دیابتی وابسته به انسولین
۱) کنترل قندخون قبلع حین و بعد از ورزش
۲) جلوگیری از وقوع افت قند خون در طول ورزش یا اجراء توصیه‌های زیر:
ـ شروع ورزش ۱ ـ ۲ ساعت بعد از صرف غذا
ـ مصرف ۲۰ ـ ۴۰ گرم کربوهیدرات اضافی پیش از ورزش و هر یک ساعت در طول ورزش
ـ پرهیز از ورزش‌های سنگین، در هنگامی‌که انسولین تزریق شده بیشترین اثر خود را پیدا می‌کند.
ـ حرکت دادن قسمت‌هایی از بدن که انسولین در آن‌ها تزریق نشده است (به‌منظور پیشگیری از جذب سریع انسولین)
ـ کاهش میزان انسولین تزریقی به میزان ۳۰ ـ ۵۰ درصد در صورت لزوم (کوهنوردی، ورزش‌های طولانی‌مدت)
۳) بعد از ورزش‌های طولانی قند خون کترل‌شده و کربوهیدرات (مواد قندی) اضافه مصرف شود. این عمل از افت قند خون که ممکن است به صورت تأخیری پدید آید جلوگیری می‌کند.
● آثار ورزش در افراد دیابتی غیروابسته به انسولین
در افراد دیابتی غیروابسته به انسولین، ورزش عامل اصلی کمترل قند خون است. عامل بعدی مصرف صحیح مواد غذائی است. مطالعات اخیر نشان داده است که در این افراد اجراء برنامه ورزشی منظمع ارزش بالائی در کنترل غلظت قندخون دارد.
پژوهش‌ها نشان می‌دهد که افزایش فعالیت بدنی، در پیشگیری از پیدایش دیابت نوع ۲ (غیروابسته به انسولین) مؤثر است. این موضوع به‌ویژه در افرادی که بیشتر در معرض خطر ابتلاء به دیابت هستند، اهمیت بسیاری دارد. این افراد شامل افراد واقع فرزندان افراد مبتلا به دیابت و افراد با فشار خون بالا هستند.
ورزش در مبتلایان به دیابت نوع ۲ بعث افزایش حساسیت سلول‌ها نسبت به انسولین می‌شود اما برای رسیدن به پاسخ درمانی مناسب باید با رعایت رژیم غذائی صحیح همراه شود. در این افراد می‌توان کاهش وزن و رساندن وزن بدن به حد طبیعی را مهم‌ترین قسمت درمان دانست. تحقیقات نشان می‌دهد که ورزش باعث حفظ توده خالص عضلانی در حدی مطلوب می‌شود. نکته مهم این است که اگر کاهش وزن در افراد دیابتی فقط با رژیم غذائی انجام گیرد، بیش از ۲۵ درصد وزن از دست رفته، از توده خالص عضلانی خواهد بود در حالی‌که هدف ما از کاهش وزن، کاهش بات چربی است نه از بین رفتن پروتئین‌های بدن بنابراین کاهش وزن با ورزش، بهتر از کاهش وزن به‌وسیله رژیم غذائی به تنهائی است. به‌نظر می‌رسد برای رسیدن به هدف، باید ترکی این دو روش را به‌کار برد.
رژیم غذائی + ورزش = کاهش وزن مطلوب
▪ نکات مهم درباره ورزش افراد دیابتی غیروابسته به انسولین
- در این افراد افت قندخون در طول ورزش کمتر رخ می‌دهد، بنابراین به‌طور معمول مصرف کربوهیدرات اضافی لازم نیست.
ـ انجام ورزش همراه با رعایت رژیم غذایی، سبب تسریع در رسیدن به اهداف درمانی موردنظر می‌شود.
ـ ورزش باید جزئی از زندگی روزانه این‌گونه افراد باشد.
عوامل مؤثر در پاسخ قند خون به ورزش ناگهانی در افراد دیابتی
- قند خون کاهش می‌یابد اگر:
۱) غلظت انسولین خون در طول ورزش بالا باشد (به‌طور مثال ورزش کردن در زمانی‌که انسولین حداکثر اثر خود را دارد).
۲) ورزش در مدت زمان طولانی انجام شود.
۳)بیش از ۳ ساعت از صرف غذا گذشته باشد.
ـ قند خون بدون تغییر می‌ماند اگر
۱) مدت زمان ورزش کوتاه باشد
۲)میزان انسولین پلاسما طبیعی باشد.
۳) میان وعده‌های مناسب قبل از ورزش و در طول فعالیت ورزشی مصرف شود
مشاهده شده که در ورزش‌های درازمدت حساسیت سلول‌ها به انسولین افزایش می‌یابد. این امر در بهبود وضعیت دیابت، به‌خصوص در افراد غیروابسته به انسولین، بسیار بااهمیت است.
پیاده‌روی، آثار بهداشتی قابل توجهی در تمام گروه‌های سنی دارد. کاهش وزن، کمتر شدن بافت چربی، پائین آمدن فشار خون و بهبود وضعیت چربی‌های خون از جمله این آثار بهداشتی هستند.
ـ قند خون افزایش می‌یابد اگر
۱)ورزش کردن در زمان پایان اثر انسولین تزریقی در بدن باشد.
۲) ورزش‌های سنگین انجام شود.
۳) قبل یا در طول انجام فعالیت بدنی، پیش از حد مواد قندی مصرف شده باشد.
● قواعد ورزش کردن
۱) مشورت با پزشک: مشاوره با پزشک برای افراد دیابتی، به‌دلیل اثر ورزش بر قند خون بسیار مهم است. مواردی چون تعیین دفعات تزریق روزانه انسولین، مقدار داروهای خوراکی، زمان مناسب برای انجام ورزش و مصرف مواد قندی قبل و بد از ورزش را باید با پزشک یا فرد آموزش‌دهنده در میان گذاشت. افراد دیابتی با سابقه اعتیاد به سیگار، سطح کلسترول بالا، پیشینه خانوادگی سکته قلبی و سن ۴۰ سال به بالا باید مورد ارزیابی کامل قلبی ـ عروقی قرار گیرند.
۲) شروع تدریجی ورزش: برنامه‌های ورزشی باید به آهستگی شروع شوند و به مرور بر شدت و زمان آنها ازوده شود.
۳) گرم و سرد کردن بدنک افراد دیابتی باید پیش از هر جلسه ورزش، بدن خود را گرم کنند و پس از انجام فعالیت‌های ورزشی نیز آن را سرد نمایند. ارزش گرم کردن بدن به‌عنوان یک عامل تأمینی نباید نادیده گرفته شود. اگر این حرکات انجام نشونده تولید اسیدلاکتیک (ماده‌ای که پس از فعالیت عضلانی در ماهیچه‌های تولید می‌شود) کارائی فعالیت عضلانی را بیش از حد کاهش می‌دهد. سر کردن به ورزش‌های آرام‌تری که پس از انجام فعالیت‌های اصلی صورت می‌گیرند اطلاق می‌شود. این کار باعث ایجاد جریان خون مناسب و خروج اسیدلاکتیک از ماهیچه‌ها می‌شود و از این طریق مشکلات عضلانی کاهش می‌یابد.
۴) تداوم: برای دستیابی به آثار مفید ورزش، باید ۳ تا ۵ بار در هفته به تمرین‌های ورزشی پرداخته شود.
۵) پیشبرد: باید به‌تدریج به مدت زمان و شدت حرکات ورزشی افزود تا نتایج مطلوب ورزش حاصل شود.
۶) انتخاب فعالیت‌های جسمی مناسب: با توجه به جثه و خصوصیات افراد می‌توان ورزش مناسب آنان را انتخاب نمود.
● معیارهای یک تمرین موفق
ـ فرد دیابتی در پایان هر جلسه ورزش باید احساس شادابی و نشاط کند.
ـ تمرین‌‌ها جنبه رقابتی نداشته باشد و از تنش‌های عصبی فرد دیابتی بکاهد.
▪ عوامل مؤثر بر کاهش قندخون هنگام ورزش
۱) شدت و مدت ورزش
۲) تزریق انسولین در عضلانی که با آن ورزش انجام می‌شود (به‌طور مثال تزریق انسولین در پا و انجام ورزش فوتبال)
۳) میزان قند خون در شروع حرکات ورزشی
۴) فاصله شروع حرکات ورزشی از آخرین وعده غذائی مصرف شده
۵) فاصله شروع حرکات ورزشی از آخرین تزریق انسولین
توصیه‌های ضروری برای افراد دیابتی شرکت‌کننده در یک برنامه ورزشی
۱) وضعیت کنترل دیابت باید به دقت ارزیابی شود. بیماران که کنترل مناسبی ندارند، باید پیش از آغاز حرکات ورزشی وضعیت قند خون مطلوبی پیدا کنند.
۲) مصرف مواد قندی اضافی قبل از ورزش، در جریان آن و پس از پایان فعالیت ورزشی ضروری است.
۳) کفش و جوراب‌های مناسبی برای ورزش استفاده شود.
۴) در افراد بالای ۴۰ سال و کسانی‌که سابقه بیماری قلبی ـ عروقی دارند، باید ارزیابی کامل قلبی انجام شود.
۵) از ورزش دادن جایگاه‌های تزریق انسولین خودداری شود.
۶) با توجه به وجود عوارض ناشی از دیابت، ورزش مناسب هر شخص انتخاب شود.
● رهنمودهای کل درباره برنامه ورزشی افراد دیابتی
ـ ورزش از نوع هوارسان (آئروپیک) باشد
ـ حرکات ورزشی به آهستگی شروع شوند.
ـ هر جلسه ورزش شامل موارد زیر باشد:
ـ ۵ – ۱۰ دقیقه گرم کردن بدن با حرکات خم و راست شدن و نرمش
ـ ۲۰ – ۳۰ دقیقه ورزش‌های هوارسان با میزان مشخص افزایش ضربان قلب (۶۰ – ۷۵، حداکثر ضربان قلب)
حداکثر ضربان قلب در خانم‌ها = سن ـ ۲۲۰
حداکثر ضربان قلب در آقایان = (سن) - ۲۰۵
۳) ۲۰ – ۱۵ دقیقه ورزش‌های سبک و نرمش برای سرد کردن اندام هر هفته ۵ – ۳ بار حرکات ورزشی انجام شود.● مراقبت‌های ویژه
ـ افراد دیابتی باید
۱) کارت هویت بیماری خود را همراه باشند تا در صورت بروز نشانه‌های غیرطبیعی هنگام حرکات ورزشی، دیگران از مشکل آنها مطلع شوند.
۲) میزان قند خون در طول ورزش و بعد از آن را کنترل کنند.
۳) یک وعده کربوهیدرات سریع‌الاثر (مانند آب‌نبات) همراه داشته باشند.
۴)از عرق کردن بیش از حد و در نتیجه از دست رفتن مایعات بدن خودداری کنند.
۵) از جوراب و کفش مناسب استفاده نمایند.
۶) قبل، در حین و به دنبال انجام حرکات ورزشی، با توجه به شدت و نوع فعالیت بدنی، مواد قندی اضافه مصرف کنند.
۷)در صورت انجام ورزش‌های سنگین مثل کوهنوردی و ورزش‌های بیش از یک ساعت، میزان انسولین تزریقی را تا ۳۰ ـ ۴۰کاهش دهند.
▪ مراقبت‌های ویژه در صورت وجود عوارض مزمن دیابت
ـ افراد دیابتی که پاهایشان دچار نوروپانی (اختلال اعصاب محیطی) گردیده و دچار بی‌حسی در پاها شده‌اند، باید از دویدن خودداری کنند. ورزش مناسب برای این افراد دوچرخه‌سواری یا شنا است.
ـ افرادی که به عارضه چشمی دیابت (رتینوپاتی) مبتلا شده‌اند، باید از ورزش‌هائی که حالت شبیه مانور والسالوا ایجاد می‌کنند، بپرهیزند. این ورزش‌ها شامل تکان دادن و بالا و پایین بردن سر و یا ورزش‌هائی است که سر در وضعیت پایین‌تر از بدن قرار می‌گیرد. مانور والسالوا سبب افزایش فشار درون مغز می‌شود و خطر خونریزی داخل چشم را افزایش می‌دهد.
ـ افرادی که فشار خون بالا دارند، باید از ورزش‌های همراه با حالت شبیه مانور والسالوا خودداری کنند ورزش‌های مناسب برای این افراد ورزش‌هائی است که با حرکات دست و یا همراه باشد (ورزش‌های اندام پایینی بهتر است).
▪ وزش‌های مناسب برای افراد دیابتی
همان‌طور که بیان شد، تمرین‌های هوارسان به فعالیت‌هائی گفته می‌شود که با مصرف زیاد اکسیژن همراه باشند. از ویژگی‌های تمرین‌های هوارسان، دویدن در مسافت‌های طولانی و یا آهنگ آرام است. تغییرات مثبت بدنی که در پی ورزش‌های هوارسان مداوم پدید می‌آیند، عبارتند از:
۱) حجم خون افزایش پیدا می‌کند، در نتیجه انتقال اکسیژن به سلول‌ها بیشتر و در نهایت استقامت در فعالیت‌های طولانی بیشتر می‌شود.
۲) ظرفیت شش‌ها افزایش می‌یابد.
۳) به‌طور کلی ورزش‌های هوارسان بیشترین اثر را برآمادگی قلبی ـ عروقی دارند. هر نوع فعالیت یا تمرینی که انتخاب می‌کنید باید به آن علاقه داشته باشید تا بتوانید سال‌ها آن را انجام دهید. تحقیقات نشان داده‌اند که فعالیت‌هائی مانند اسکی استقامت، شنا دویدن آرامع دوچرخه‌سواری و پیاده‌روی بهترین شرایط هوارسان را ایجاد می‌کنند.
▪ نکاتی درباره معمول‌ترین ورزش (پیاده‌روی)
شاید مزیت پیاده‌روی آن باشد که انجامش برای هرکس بدون توجه به سن و جنس در همه جا و همه وقت میسر است اما نقطه ضعف پیاده‌روی آن است که برای کسب فایده‌ای معادل با دویدنع باید سه برابر وقت صرف شود. نکته مهم در تمرین‌های هوارسان این است که ضربان قلب باید به‌اندازه مناسبی با توجه به فرمول ذکر در در مبحث بالا رود (۶۰ درصد تا ۷۵ درصد حداکثر ضربان قلب).
چندین بررسی نشان داده است که پیاده‌روی آثار بهداشتی قابل توجهی در تمام گروه‌های سنی دارد. کاهش وزن، کمتر شدن بافت چربی، پایین آمدن فشار خون و بهبود وضعیت چربی‌های خون از جمله این آثار بهداشتی هستند.
نمونه‌ای از برنامه پیاده‌روی در جدول زیرآورده شده است. همان‌طور که مشاهده می‌کنید زمان ورزش به مرور طولانی می‌شود و ضربان قلب نیز به‌تدریج از ۶۰ درصد به ۷۵ درصد حداکثر خود خواهد رسید.
▪ نمونه‌ای از برنامه یک نوع ورزش هوارسان
ـ برنامه‌ پیاده‌روی
هفته/ مدت زمان هر جلسه/ تعداد جلسات در هفته
اول / ۱۰دقیقه/ ۳ – ۵ بار
دوم/ ۱۵ دقیقه/ ۳ – ۵ بار
سوم/ ۲۰ دقیقه/ ۳ – ۵ بار
چهارم/ ۲۵ دقیقه/ ۳ – ۵ بار
پنجم / ۳۰ دقیقه/۳ – ۵ بار
ششم/ ۴۰ دقیقه/ ۳ – ۵ بار
هفتم /۴۵ دقیقه /۳ – ۵ بار
هشتم / این برنامه تکرار می‌شود /۳ – ۵ بار
نهم به بعد/۳ – ۵ بار
▪ راهنمای کلی مصرف کربوهیدرات‌ها هنگام انجام حرکات ورزشی
۱) مدت زمان ورزش کمتر از ۱۵ دقیقه
۲) اگر میزان قندخون قبل از ورزش کمتر از mg/di ۸ باشد، باید پیش از شروع حرکات ورزشی ۱۵ – ۱۰ گرم کربوهیدرات اضافی مصرف شود.
۳) اگر میزان قندخون بعد از فعالیت ورزشی کمتر از mg/di۸۰ باشد و زمان مصرف وعده غذائی اصلی (صبحانه نهار، شام) یا میان وعده (۱۰ صبح، ۴ بعدازظهر) نباشد، باید ۱۵ – ۱۰ گرم کربوهیدرات مصرف شود.
۴) مدت زمان ورزش ۳۰ – ۱۵۵ دقیقه
ـ قبل از شروع ورزش مصرف انسولین باید تنظیم شود چنانچه انجام ورزش حدود ۳ ساعت بعد از تزریق انسولین کوتاه اثر صورت گیردع باید میزان انسولین تزریقی به میزان ۱۰ درصد کاهش یابد.
ـ اگر میزان قندخون قبل از شروع ورزش کمتر mg/di۱۰ باشد، باید قبل از شروع حرکات ورزشی ۱۵ ـ ۱۰ گرم کربوهیدرات اضافی مصرف شود.
ـ اگر میزان قند خون بعد از ورزش کمتر از mg/di۸۰ باشد و زمان مصرف وعده غذائی اصلی یا میان وعده نباشد، باید ۱۵ – ۱۰ گم کربوهیدرات خورده شود.
ـ تنظیم انسولین تزریقی بعد از این مدت ورزش، با توجه به نتایج قند خون صورت می‌گیرد.
۳) مدت زمان ورزش ۴۵۱ – ۳۱ دقیقه
ـ اگر انجام حرکات ورزشی حدود ۳ ساعت بعد از تزریق انسولین کوتاه اثر باشدع باید میزان انسولین کوتاه اثر تزریقی درصد کاهش یابد.
ـ اگر میزان قندخون قبل از شروع ورزش کمتر از mg/di۰ باشد، باید قبل از شروع ورزش ۳۰ ـ ۲۰ گرم کربوهیدرات اضافی مصرف شود.
ـ تنظیم انسولین تزریقیبعد از این مدت، ورزش، با توجه به نتایج قند خون صورت می‌گیرد.
مدت زمان ورزش ۴۶ – ۶۰ دقیقه
ـ اگر انجام حرکات ورزشی حدود ۳ ساعت بعد از تزریق انسولین کوتاه اثر باشد، باید میزان انسولین کوتاه اثر تزریق تا درصد کاهش یابد.
ـ اگر میزان قندخون قبل از ورزش کمتر از mg/di۱۰ باشد، ۱۵ ـ ۱۰ گرم کربوهیدرات اضافی باید بیش از ورزش‌ خون شود.
ـ در طی انجام حرکات ورزشی، به مدت ۱۵ ـ ۲۰ دقیقه باید فعالیت را کم کرد و ۱۰ ـ ۱۵ گرم کربوهیدرات مصرف نمود. در مدت این توقف برای مصرف فکربوهیدرات باید به حرکت در محل خود (در جا زدن) ادامه داد.
ـ اگر میزان قندخون بعد از حرکات ورزشی کمتر mg/di۸۰ باشد و زمان مصرف میان وعده یا غذای اصلی نباشد باید ۱۵ ـ ۱۰ گرم کربوهیدرات مصرف شود.
ـ تنظیم انسولین تزریقی بعد از این مدت ورزش، با توجه به نتایج قندخون صورت می‌گیرد.
۵) مدت زمان ورزش پیش از یک ساعت:
ـ اگر ورزش بعد از تزریق انسولین کوتاه اثر یا متوسط الاثر انجام گیرد، باید ۱۰ درصد کل مصرف انسولین در آن روز کاسته شود. به‌طور مثال اگر فردی روزانه ۳۴ واحد انسولین به‌صورت صبح‌ها ۱۸ واحد NPH و ۶ واحد کریستال و شب‌ها ۲ واحد کریستال به اضافه ۸ واحد NPH مصرف می‌کند قصد دارد بیش از یک ساعت ورزش نماید، باید از انسولین کریستال یا انسولین ۳ NPH واحد کم کند. به این صورت که:
الف) اگر ورزش صبح را بعد از صبحانه انجام دهد، باید مصرف انسولین صبح را به این صورت تغییر دهد: ۳ واحد کریستال ۱۸+ واحد NPH (فقط ۱۰ درصد کل انسولین تزریقی را از انسولین کریستال کم کند).
ب) اگر ورزش را بعدازظهر انجام دهد، باید انسولین صبح را به این صورت تزریق کند: ۶ واحد کریستال ۱۵ + واحد NPH (۱۰ درصد کل انسولین تزریقی را از انسولین NPH کم کند).
ج) اما اگر هم صبح و هم بعدازظهر ورزش کند، باید انسولین صبح را به این صورت تزریق نماید: ۳ واحد کریستال ۱۵ + واحد NPHNP کم کند).
ـ اگر قبل از شروع حرکات ورزشی میزان قند خون کمنتر از ۱۰۰ باشد، باید قبل از شروع ورزش ۳۰ ـ ۲۰ گرم کربوهیدرات مصرف نمود.
ـ در طی انجام حرکات ورزشی، به مدت ۲۰ ـ ۱۵ دقیقه باید فعالیت را کم کرد و ۱۵ ـ ۰ گرم کربوهیدرات مصرف نمود.
ـ اگر بعد از تمرین‌های ورزشی میزان قندخون کمتر از m/di۸۰ باشد و زمان مصرف میان وعده یا غذای اصلی نباشد، باید ۱۵ ـ ۱۰ گرم کربوهیدرات خورده شود.
ـ تنظیم انسولین تزریقی بعد از این مدت ورزش، با توجه به نتایج قند خون صورت می‌گیرد.
● رهنمودهای کلی برای انجام یک ورزش مطمئن
۱) ارزیابی وضعیت سلامت قبل از شروع تمرین‌های ورزشی
۲) آشنائی با علامت‌ها و نشانه‌های عوارض قلبی (درد قفسه سینه، ضربان قلب خیلی تند)
۳) انتخاب ورزش مناسب برای فرد
۴) آشنائی و به خاطر سپردن علامت‌های کاهش قند خون (سردرد، سرگیجه و...)
۵) آشنائی با اقدامات مناسب هنگام پیدایش علامت‌های افت قند خون
۶) آگاهی از افت قند خون ”تأخیری“ که می‌تواند ۴ ساعت یا بیشتر (تا ۴۸ ساعت) پس از قطع تمرین‌های ورزشی رخ دهد.
۷) آگاهی از اینکه انسولین را در عضلانی که در تمرین ورزشی بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرند، نباید تزریق کرد چرا که این مسئله عامل عمده‌ای در بروز افت قند خون است.
● راهنمای غذاها برای زمان ورزش
میوه‌های محتوی ۱۵ گرم کربوهیدرات
▪ آب میوه
ـ نصف لیوان آب سیب
ـ نصف لیوان آب گریپ فروت
ـ یک سوم لیوان آب انگور
ـ نصف لیوان آب پرتقال
افراد دیابتی باید پیش از هر جلسه ورزش، بدن خود را گرم‌ کنند و پس از انجام فعالیت‌های ورزشی نیز آن را سرد نمایند. ارزش گرم کردن بدن به‌عنوان یک عامل تأمینی نباید نادیده گرفته شود.
ـ نصف لیوان آب آناناس
▪ میوه خشک‌شده (خشکبار)
ـ ۷ برگه زردآلو
ـ دو عدد و نیم خرمای متوسط
ـ یک و نیم عدد انجیر
ـ ۲ قاشق سوپخوری کشمش
▪ میوه‌ خام
ـ یک عدد سیب متوسط
ـ نصف موز
ـ نصف گریپ فروت
ـ ۱۵ حبه انگور کوچک
ـ ۱ عدد شلیل متوسط
ـ ۱ عدد پرتقال متوسط
ـ ۱ عدد گلابی کوچک
ـ ۱ عدد زردآلو
▪ فرآورده‌های لبنی محتوی ۱۵ گرم کربوهیدرات
ـ یک لیوان شیر بدون چبی
- یک لیوان شیر ۵/۰ درصد چربی
ـ یک لیوان شیر ۱/۰ درصد چربی
ـ ۲۰۰ گرم ماست کم چربی (۱ لیوان)
▪ مواد غذائی محتوی ۱۰ گرم کربوهیدرات
ـ ۱۰۰ سی‌سی آب میوه ( آب سیب، آب هویج، آب پرتقال)
ـ یک عدد بیسکویت کرمدار با یک عدد بیسکویت ویفر شکلاتی
▪ مواد غذایی محتوی ۲۰ گرم کربوهیدرات
ـ یک عدد سیب‌زمینی متوسط + ۱۰۰ سی‌سی آب میوه (نصف لیوان)
ـ یک عدد سیب‌زمینی کوچک یک لیوان ماست کم چربی
ـ ۳۰ گرم نان، به‌ویژه از نوع سبوس‌دار (۱ برش به اندازه کف دست تافتون، ۴ برش نان لواش)
ـ دو عدد بیسکویت ساقه طلایی
ـ ۲۰۰ سی سی شیر
● نکات مثبت و منفی ورزش برای تمام افراد دیابتی
الف) نکات مثبت:
ـ افزایش حساسیت نسبت به انسولین
ـ افزایش ظرفیت حیاتی ریه‌ها
ـ تقویت احساس خوشایندی در فرد
ـ جلوگیری از پیشرفت بیماری‌های قلی (کرونر)
ـ کاهش خطر مرگ در اثر ملات قلبی
ـ کاهش نیاز قلب به اکسیژن در طول حرکات ورزشی
ـ کاهش چسبندگی پلاکت‌های خون و در نتیجه پیشگیری از تشکیل لخته در رگ‌ها
ـ کاهش‌ خطر فشار خون بالا و کاهش سطح فشار خون در افرادی که اغلب فشار خون بالا داشته‌اند.
ـ کاهش غلظت تری‌ گلیرسید سرم
ـ افزایش غلظت کلسترول ”خوب“ سرم موسوم به کلسترول HDL
ـ کاهش غلظت کلسترول ”بد“ سرم به نام کلسترول LDL
ـ کاهش بافت چربی بدن و در نتیجه کاهش وزن
ـ کاهش خطر پوکی استخوان
ب) نکات منفی (عوارض)
ـ افت قندخون در ارادی که قرص‌های پایین‌اورنده قندخون یا انسولین مصرف می‌کنند.
ـ افزایش قند خون در افراد وابسته به انسولین (کتواسیدوز)
ـ عوارض قلبی شامل مرگ ناگهانی
ـ خونریزی از شبکیه چشم
ـ نوسانات بیش از حد فشار خون سیستولی
ـ ایجاد زخم‌ها وصدمه‌های دستگاه اسکلتی به‌ویژه در افرادی که به نوروپاتی محیطی مبتلا هستند.
ـ افزایش سریع درجه حرارت بدن
● چد نکته در باره پیشگیری از افت قند خون
ـ میزان انسولین دریافتی یا قرص قبل از ورزش کم شود (اگر ورزش سنگین انجام می‌شود یا مدت زمان انجام ورزش، بیشتر از یک ساعت است).
ـ فعالیت‌های ورزشی در طی ۶۰ دقیقه بعد از تزریق انسولین انجام نشود، به‌خصوص اگر ورزش مربوط به قسمتی از بدن باشد که انسولین تزریق شده است.
ـ ورزش ۱ تا ۳ ساعت پا صرف غذای اصلی یا میان‌وعده انجام شود.
ـ صرف غذا ۳۰ – ۲۰ دقیقه بعد از تزریق انسولین باشد (انسولین نباید بعد از صرف غذا یا بیش از ۳۰ دقیقه قبل از صرف غذا تزریق شود).
ـ به تفاوت خصوصیات انواع انسولین از منابع مختلف توجه شود. (انسولین انسانی اثر سریع‌تر و مدت اثر کوتاه‌تری دارد، در حالی‌که انسولین حیوانی (گاوی) شروعی آهسته‌تر و مدت اثری طولانی‌تر دارد).
ـ تفاوت در سرعت جذب انسولین از اندام‌های مختلف در نظر گرفته شود.
برگرفته از جزوات آموزشی بنیاد امور بیماری‌های خاص تهیه و تنظیم مرکز تحقیقات غدد و متابوسیم.    

 

  دیابت یكی از شایع ترین بیماری های غدد است و سازمان بهداشت جهانی تخمین زده است كه در حدود ۱۴۰-۱۲۰ میلیون نفر از مردم در سرتاسر جهان متبلا به این بیماری هستند. در كشور ما حدود ۳/۷ درصد از جمعیت مبتلا به دیابت بوده و اگر آمار افرادی را كه دچار عدم تحمل گلوكز هستند به این آمار اضافه كنیم، از هر ۴ نفر یك نفر مبتلا به اختلال در متابولیسم گلوكز است. منظور از عدم تحمل گلوكز این است كه بعد از مصرف قند و غذا قند خون بالا مانده و با سرعت طبیعی پایین نمی آید.
دیابت به دلیل افزایش روزافزون هزینه های درمانی بالا به عنوان یك معضل اجتماعی و اقتصادی كشور مطرح است و هزینه های درمانی آن در كشور ما حدود ۷۰۰ میلیارد ریال در سال است و یكی از مهمترین نكاتی كه در مورد این بیماری وجود دارد، این است كه چون در اوایل بیماری، در بیشتر افراد علامتی در فرد ایجاد نمی شود، حدود نصف بیماران مبتلا، از بیماربودن خود اطلاعی ندارند و این امر باعث می شود كه عوارض بیماری در این افراد بیشتر و سریعتر ایجاد شود.
چه كسانی در معرض ابتلا به دیابت قرار دارند؟
برای این كه بفهمید آیا خطر ابتلا به دیابت در شما بالاست یا نه، به پرسشهای زیر پاسخ دهید.
سن شما چقدر است؟
الف)كمتر از ۴۵ سال
ب)بیشتر از ۴۵ سال
وزن شما در چه محدوده ای قرار دارد؟
الف) تقریبا به اندازه وزن طبیعی است
ب) اضافه وزرن دارم.
سابقه ابتلا به دیابت در خانواده شما چگونه است؟
الف) هیچیك از افراد خانواده ام مبتلا به دیابت نیستند.
ب)یكی از بستگانم مبتلا به دیابت است.
اگر خانم هستید در صورت بارداری كدامیك از موارد زیر شامل شما می شود؟
الف) مشكلی نداشته ام
ب) دچار دیابت حاملگی بوده ام یا نوزادی با وزن بالاتر از ۴ كیلوگرم داشته ام.
در صورتی كه هر یك از موارد زیر در شما وجود داشته باشد، خطر احتمال ابتلا به دیابت در شما بالاتر خواهد بود.
۱- سن بالاتر از ۴۵ سال: دیابت یكی از بیماری بسیار پیچیده است و ۲ نوع دارد: تیپ یك و تیپ ۲. حدود ۹۰ درصد افراد مبتلا به دیابت مبتلا به تیپ ۲ این بیماری هستند و بیشتر بیماران سن بالای ۴۰ سال دارند. پس در صورتی كه سن شما بالای ۴۵ سال است باید آزمایش قند انجام دهید و در صورت طبیعی بودن نتایج، این آزمایش را هر ۳ سال، دوباره تكرار كنید.
۲- اضافه وزن: افرادی كه حدود ۲۰ درصد نسبت به وزن طبیعی، اضافه وزن دارند یا B MI آنها یعنی (قد بر حسب متر) وزن بر حسب كیلوگرم بالاتر از ۲۵ است در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به دیابت هستند و آزمایش قند در آنها حتی زودتر از سن ۴۵ سالگی باید انجام شود.
۳- وجود فرد مبتلا به دیابت در خانواده : هر چه فرد مبتلا با شما نسبت نزدیكتری داشته باشد، یعنی جزو بستگان درجه اول(پدر، مادر، خواهر و برادر) باشد، احتمال ابتلا به دیابت در شما بالاتر خواهد بود.
۴- ابتلا به دیابت حاملگی یا تولد نوزاد بالای ۴ كیلوگرم
علایم دیابت
مبتلایان به دیابت تیپ ۲ در شروع بیماری بیشتر بدون علامت هستند و علایمی كه در زیر ذكر می شود به صورت تدریجی و آهسته در آنها ایجاد می شود. در نتیجه برای تشخیص دیابت نیابد منتظر ظهور علایم باشیم.
۱- پرنوشی و پرادراری: با بالا رفتن قند خون، میزان قند خون موجود در ادرار هم افزایش می یابد و به همراه دفع شدن قند، آب هم از بدن دفع می شود. به این ترتیب حجم ادرار افزایش می یابد و برای جبران آب از دست رفته، فرد نیاز به مایعات بیشتری پیدا می كند.
۲- خستگی: به دلیل كمبود انسولین، قند موجود در خون نمی تواند وارد سلول ها شوند و به همین دلیل سلولها با كمبود منبع تولید انرژی كه قند است، مواجه می شوند.
۳- از دست دادن وزن: باز هم به دلیل این كه بدن نمی تواند از قند استفاده كند، ذخایر چربی اش را از دست می دهد و فرد دچار كاهش وزن می شود.
۴- زخمهای دیر خوب شونده : پس از چند سال از گذشته بیماری، به دلیل آسیبی كه بالا بودن قند خون به رگهای كوچك می رساند، خونرسانی به اندام های انتهایی با مشكل مواجه می شود و به همین دلیل اگر زخمی ایجاد شود، چون خونرسانی آن دچار مشكل است، خوب نمی شود و به صورت مزمن درمی آید.
۵- از دست رفتن حس در دستهای و پاها: یكی دیگر از عوارض دیابت، آسیب به اعصاب محیطی است. مثلا پای افراد دیابتی ممكن است دچار زخم و آسیب شود، بدون این كه خودشان آن را حس كنند.
عوارض دیابت
۱- عوارض قلبی: بر اثر گذشت زمان كنترل نكردن قند خون، باعث ضخیم شدن دیواره عروق خونی می شود و این امر باعث محدودیت در خونرسانی به قلب، مغز و سایر نواحی بدن می شود. افراد مبتلا به دیابت حدود ۴-۲ برابر افراد عادی در اثر ابتلا به بیماری های قلبی – عروقی جان خود را از دست می دهند. همچنین بیشتر از ۷۰ درصد افرادی كه دچار دیابت هستند، فشار خونی بالاتر از حد طبیعی دارند. با كنترل دقیق میزان قند خون و رژیم غذایی كم چرب و ورزش مرتب می توان از گرفتگی رگها و عوارض ناشی از آن جلوگیری كرد.
۲- عوارض چشمی: دیابت می تواند باعث آسیب عروق خونی كوچك در منطقه حساس به نور در لایه پوشاننده چشم شود كه به آن «رتینوپاتی» می گویند. رتینوپاتی در نهایت می تواند منجر به نابینایی شود و آمارها نشان می دهد كه در كشوری مثل آمریكا، رتیتوپاتی دیابتی عامل ۱۲ هزار تا ۲۴ هزار كوری جدید در سال است. به همین دلیل افراد دیابتی به محض هر گونه تغییر در بینایی خود باید به پزشك مراجعه كنند و از طرف دیگر با معاینه سالیانه از سوی چشم پزشك و كنترل دقیق میزان قند خون، خطر ابتلا به عوارض چشمی دیابت را تا ۷۶ درصد كاهش دهند.
۳- عوارض كلیوی: كلیه حاوی میلیون ها رگ كوچك هستند كه به عنوان فیلتر عمل می كنند و در خارج ساختن مواد شیمیایی زاید، آب اضافه و ... از بدن نقش دارند. در افراد مبتلا به دیابت این عروق كار خودشان را درست انجام نخواهند داد و در نهایت دیابت، علاوه بر تنظیم دقیق قند خون باید به طور مرتب برای كنترل كار كلیه ها، آزمایش خون و ادرار انجام داد و میزان مصرف پروتئین در رژیم غذایی را محدود كرد.
۴- اثر دیابت بر اندام ها: دیابت باعث كاهش خونرسانی به اندام ها و از میان رفتن حس آنها می شود.
پاها در افراد دیابتی نیاز به توجه و مراقبت خاصی دارند و افراد مبتلا باید هر روز پاهای خود را از نظر وجود زخم ، تورم ، قرمزی و عفونت بررسی كنند و در صورت وجود كوچكترین مشكلی به پزشك مراجعه نمایند. كنترل دقیق قند خون، می تواند عوارض ناشی از دیابت در پاها را تا ۶۰ درصد كاهش دهد.

سوالات رایج در تغذیه دیابتی ها

در رژیم نوین بیماران دیابتی، افراد در می یابند که آن چه می خورند چندان متفاوت از غذای عموم مردم جامعه نیست و آن ها فقط باید برخی گزینه ها مانند شیرینی جات حاوی شکر و نوشیدنی های شیرین و اقلام تصفیه شده و غیره را کمی بیشتر از بقیه افراد محدود نمایند.

دیابت یکی از بیماری های متابولیک است که در طی سال های اخیر شیوع روزافزونی یافته و همان طور که می دانیم تغذیه سالم در کنترل و پیشگیری از این بیماری نقش مهمی را ایفا می نماید. در ذیل به چند سوال رایج در رژیم بیماران دیابتی پاسخ داده شده است.

 

آیا گزینه ای تحت عنوان بهترین رژیم غذایی برای دیابت وجود دارد؟

 

یک فرمول خاص تحت عنوان بهترین رژیم غذایی برای بیماری دیابت وجود ندارد. این یک باور رایج غلط است که برخی تصور می کنند افراد دیابتی باید تنها از یک فرمول خاص غذایی دیابتی استفاده کنند ولی در واقعیت امر، متخصصین تغذیه برای بیماری دیابت نیز رژیمی متناسب با وزن و قد و سن و فعالیت بدنی افراد تهیه می کنند که مصرف کربوهیدرات ها در آن کنترل شده و از منابع غذایی سالم استفاده شده باشد.

در واقع در بیماری دیابت، توجه به میزان کربوهیدرات رژیم غذایی ضروری است چرا که کربوهیدرات ها بیش از پروتئین و چربی سطوح قند خون را متاثر می کنند. لذا فرا گرفتن محاسبه ی کربوهیدرات های دریافتی می تواند به حفظ سطوح قند خون تان کمک کند و البته به موازات آن مصرف مقادیر زیاد از غذاهای سالم و پروتئین عاری از چربی و غذاهای کم چرب و فعالیت بدنی کافی نیز  نقش مهمی را در کنترل بیماری دیابت بازی می کنند. 

در رژیم نوین بیماران دیابتی، بسیاری از افراد دیابتی در می یابند که آن چه می خورند چندان متفاوت از غذای عموم مردم جامعه نیست و آن ها فقط باید برخی گزینه ها مانند شیرینی جات حاوی شکر و نوشیدنی های شیرین و اقلام تصفیه شده و غیره  را کمی بیشتر از بقیه افراد محدود نمایند.

 

رژیم غذایی پرپروتئین مانند رژیم اتکینز (Atkins) کم کربوهیدرات و غنی از پروتئین و چربی است. با توجه به این که محتوای کربوهیدرات این رژیم غذایی پایین است، آیا این رژیم غذایی برای دیابت مناسب است؟

 

بسیاری از افراد دیابتی تصور می کنند که رژیم غذایی اتکینز یا پُرپروتئین در بهبود بیماری شان موثر واقع می شود. گرچه این موضوع به صورت تئوریک درست می باشد و در مطالعات کوتاه مدت نیز این موضوع تایید شده، ولی بدن شما بیشتر به احتیاط در مصرف کربوهیدرات ها نیاز دارد تا کم یا حذف نمودن آن ها. کربوهیدرات ها به بدن ما انرژی می بخشند و وقتی ما دریافت کربوهیدرات های خود را حذف کنیم و یا کاهش دهیم در واقع دریافت فیبر و مواد معدنی و ویتامین ها که برای سلامت عمومی ما لازم هستند را نیز کاهش می دهیم. همین موضوع باعث می شود که رعایت رژیم پُرپروتئین در طولانی مدت امکان پذیر نباشد.

 

علاوه بر این خطرهایی در مورد رژیم غذایی اتکینز دیابتی وجود دارد. مطالعات نشان داده اند که 65 درصد از افراد دیابتی به علت حمله ی قلبی و یا سکته فوت می کنند. حذف کربوهیدرات ممکن است منجر به دریافت چربی اشباع یا ترانس بیشتر شود که می تواند خطر بیماری قلبی را در شما افزایش دهد، این امر یک خطر آشکار در ارتباط با رژیم های غذایی پُرپروتئین نظیر اتکینز می باشد. نتیجه گیری نهایی آن است که قبل از این که رژیم غذایی کم کربوهیدرات برای افراد دیابتی ایمن تلقی شود باید بررسی های بیشتری بر روی این مطلب انجام شود و خطرات احتمالی آن مورد مطالعه قرار گیرد. بر همین اساس استفاده از این رژیم غذایی فقط در شرایط خاص با نظر متخصصین تغذیه امکان پذیر است.

 

من به دیابت بارداری مبتلا هستم، چگونه می توانم شانس یک بارداری سالم را در خود افزایش دهم؟

 

اولین نکته آن است که هر زمان که متوجه شدید به دیابت بارداری مبتلا گشته اید هر چه سریع تر به پزشک متخصص زنان خود مراجعه کنید تا شما را به نزد یک متخصص غدد و متخصص تغذیه ارجاع دهد.

هر چند که دیابت بارداری اغلب بعد از زایمان ناپدید می شود ولی داشتن قند خون بالا در دوران بارداری می تواند منجر به تولد نوزادی چاق و بسیار بزرگ گردد و زایمان را دشوار تر سازد. لذا توصیه می شود که از یک برنامه غذایی بارداری مطلوب که افزایش وزن مطلوب و قند خون طبیعی را توسعه نماید پیروی کنید.

برای حفظ سطوح قند خون در حد طبیعی روش شمارش کربوهیدرات توصیه می شود. معمولا توصیه می شود سعی کنید روزانه 3 وعده غذایی با حجم کوچک تا متوسط  و 2 تا 4 میان وعده را مصرف کنید. همچنین ممکن است پزشک معالج تان هر زمان که لازم شود  فعالیت بدنی و ورزش را توصیه کند، چرا که می تواند به مصرف و سوزاندن قند خون اضافی کمک کند.

 

منابع رایج از کربوهیدرات های پنهان که ممکن است در رستوران ها و بیرون از منزل نادانسته آن ها را مصرف کنیم کدام اند؟ 

 

غذا های بیرون از منزل برای فرد دیابتی ممکن است گول زننده و خطر ساز باشند. افراد دیابتی باید از نحوه ی آماده سازی غذا مطلع باشند و نباید از پرسیدن محتویات غذا ابایی داشته باشند.

علاوه بر غذاهایی که آشکارا سرخ کردنی و حاوی نان هستند، همچنین ممکن است کربوهیدرات ها در سُس ها پنهان باشند که اغلب در تهیه ی آن ها از آرد برای غلیظ شدن استفاده می شود و یا شیر به آن ها اضافه می گردد(شیر حاوی لاکتوز است و لاکتوز قندی است که می تواند قند خون تان را افزایش دهد). لذا مراقب افزودنی ها و سُس ها و پنیرهای همراه با سبزیجات و سالاد باشید و در مصرف  انواع خوراک ها و چاشنی ها و سوپ ها احتیاط کنید.

البته مصرف مقدار اندکی از اقلام غذایی مذکور مشکل ساز نمی گردد و معمولا در مقادیر زیاد مصرف است که کنترل قند خون دچار اشکال می گردد. اگر هر زمان مقداری از چاشنی هایی که حاوی کربوهیدرات هستند را خوردید  باید حساب مابقی کربوهیدرات دریافتی خود را داشته باشید و در جبران آن مقدار دریافت برنج و یا دیگر منابع کربوهیدرات مصرفی خود را کاهش دهید. در کنترل میزان و نوع کربوهیدرات های دریافتی متخصصین تغذیه می توانند کمک قابل توجهی بنمایند.

 

 

 

 مشکلات پوستی در دیابت

 

 

 

بسیاری از متخصصان، دیابت را سرطان عروق نام گذاشته‌اند. وجود قند بیش از حد در گردش خون، به تدریج اکثر عروق و اعصاب را تخریب می‌کند. در واقع همه عوارض دیابت به دلیل تخریب عروق و اعصاب ریز و انتهایی رخ می‌دهد، مثل درگیری عروق چشمی، کلیوی، قلبی و بسیاری ارگان‌های دیگر. پوست هم از این قاعده مستثنا نیست.

 

عروق بدن هر چه به سمت انتهای اندام‌ها نزدیک‌تر شوند، ریزتر خواهند شد. بنابراین در صورت عدم کنترل قند خون، عروق دست‌ها و پاها در بیماران دیابتی کم‌کم شروع به از بین رفتن خواهد نمود.

نرسیدن خون کافی موجب تخریب اعصاب ریز این نواحی می‌شود. لذا اگر پوست دست یا پای فرد دیابتی صدمه ببیند، به دلیل از بین رفتن اعصاب ، فرد متوجه صدمه پوستی نخواهد شد. از این بدتر آن که به دلیل نرسیدن خون کافی به منطقه، این زخم (آسیب پوستی) نمی‌تواند در مدت زمان معمول ترمیم شود.

اما واقعیت این است که بیماری دیابت را هم با همه عوارض وحشتناک‌اش می‌توان تحت کنترل درآورد. رعایت 8 گام اساسی توسط فرد بیمار بروز عوارض دیابت را سال‌ها به تعویق می‌اندازد.

 

گام اول : رعایت رژیم غذایی صحیح و متناسب با بیماری

گام دوم : انجام روزانه حداقل 30 دقیقه فعالیت بدنی

گام سوم : استفاده مرتب و سر وقت از انسولین یا داروهای تجویز شده

گام چهارم : چک روزانه قندخون و یادداشت آن در دفترچه‌ای که به این منظور تهیه شده

گام پنجم : چک روزانه پاها و انگشتان پا از نظر وجود هر نوع بریدگی، خراش، تاول، تورم و یا قرمزی پوست

گام ششم: مسواک زدن منظم دندان‌ها و استفاده از نخ دندان

گام هفتم : کنترل فشار خون و کلسترول خون

گام هشتم : ترک سیگار و سایر مواد دخانی

 

مشکلات پوست پای افراد دیابتی

میخچه، تاول یا فرو رفتن ناخن در گوشت ممکن است برای هر فردی اتفاق بیفتد. در حالت عادی چنین اتفاقاتی خیلی پراهمیت نیستند و به سادگی درمان می‌شوند. اما در بدن یک فرد دیابتی به خصوص وقتی قندخون در سطوح بالایی باشد و به خوبی کنترل نشود، همین اتفاقات کوچک تبدیل به مشکلات بزرگی خواهند شد. چون پس از گذشت مدت کوتاهی، عفونت به آنها اضافه می‌شود.

 

از آنجا که همیشه پیشگیری بهتر و ساده‌تر از درمان است، بیمار دیابتی باید این مشکلات پوستی را به خوبی بشناسد و پاهای خود را روزانه از نظر وجود این مشکلات بررسی کند. اگر چنین ضایعات پوستی به وجود بیایند، حتما باید تحت نظر پزشک مداوا شوند، چون در غیر این صورت عواقب بسیار بدی به دنبال خواهند داشت.

 

1. میخچه‌ها: این ضایعات پوستی وقتی ایجاد می‌شوند که پوست پا در معرض فشار یا مالش زیاد و مداوم قرار ‌گیرد. در نتیجه کم‌کم چند لایه ضخیم پوستی روی هم می‌آیند و برجستگی سفتی در منطقه تحت فشار به وجود می‌آید. میخچه در پای بیمار دیابتی می‌تواند عفونی شود.

2. تاول: پوشیدن کفش بدون جوراب باعث تاول زدن پوست پا می‌شود. در افراد دیابتی تاول هم مثل میخچه می‌تواند عفونی شود.

3. فرو رفتن ناخن در گوشت: این مشکل زمانی به وجود می آید که لبه ناخن شست پا به جای این که مستقیم رشد کند، وارد پوست کنار ناخن شود. این اتفاق معمولا برای افرادی پیش می‌آید که ناخن شست را خیلی گرد و از ته می‌گیرند یا کفش‌های تنگ می‌پوشند. کسانی که سابقه چنین مشکلی را دارند بهتر است همیشه لبه‌های تیز ناخن خود را به وسیله سوهان ناخن صاف کنند، چون در غیر این صورت پوست پا، زخمی و عفونی می‌شود.

4. بیرون زدن مفصل شست پا: شست پای خانم‌هایی که عادت دارند کفش‌های نوک تیز و پاشنه بلند بپوشند، کم‌کم به سمت انگشت‌های دیگر منحرف می‌شود. در نتیجه مفصل شست پا بزرگ‌تر می‌شود و بیرون می‌زند. پوست روی این ناحیه هم قرمز شده و احتمال زخمی و نهایتا عفونی شدن آن افزایش می یابد. درمان قطعی این مشکل، عمل جراحی است.

5. زگیل کف پا: نوعی ویروس می‌تواند باعث ایجاد برجستگی‌های ریزی در کف پا شود که زگیل نامیده می‌شوند. زگیل‌ها معمولا در قاعده انگشتان ایجاد می‌شوند.

6. انگشت چکشی: وقتی عضلات اطراف مفاصل انگشتان ضعیف می‌شوند، انگشت از حالت صاف خارج شده و به شکل جمع شده قرار می‌گیرد. در فرد دیابتی چون اعصاب انتهایی از بین می روند، عضلات کم‌کم ضعیف می‌شوند و احتمال چکشی شدن انگشتان پا زیاد می‌شود. چنین انگشتی مستعد زخمی شدن است، چون در این حالت پا حتی در کفش هم راحت فرو نمی‌رود.

7. خشکی و ترک کف پا: به دلیل قند بالا اصولا بدن دیابتی‌ها با کمبود مایعات مواجه است. بنابراین پوست کف پا در این بیماران بیشتر از افراد طبیعی خشک می‌شود و ترک می‌خورد. این ترک‌ها محل مناسبی برای ورود میکروب و ایجاد عفونت محسوب می‌شوند. قند بالایی هم که در خون این بیماران وجود دارد، غذای کافی را برای میکروب ها فراهم می‌سازد.

8. پای ورزشکاران: این اصطلاح در واقع نام یک نوع عفونت قارچی است. در این بیماری کف پا قرمز می‌شود، ترک می‌خورد و به شدت می‌خارد. چون در بیماران دیابتی، قند بیش از حد در خون وجود دارد، بنابراین احتمال ترک خوردن و بروز این عفونت قارچی هم افزایش می‌یابد.

 

دیابت چگونه باعث عوارض پوستی می‌شود؟

 

وقتی قند خون بالا می‌رود، بدن به ناچار مایعات خود را از دست می‌دهد، بنابراین پوست هم خشک می‌شود. پوست خشک می‌خارد و با خاراندن آن خراش‌های ریزی به وجود می‌آید که محل مناسبی برای ورود میکروب‌ها محسوب می‌شود. علاوه بر این قند بالای موجود در گردش خون برای میکروب‌ها به عنوان منبع غذایی عمل می‌کند و عفونت به سرعت گسترش می‌یابد. معمولا پوست در نواحی آرنج و ساق پا به پایین بیشتر از سایر نقاط بدن مستعد خشکی است. اگر بیمار دیابتی خود را عادت بدهد مقادیر زیادی آب در طول روز بنوشد، از خشکی پوست تا حد زیادی جلوگیری خواهد کرد.

البته به جز کمبود مایعات، مشکل دیگری هم در بیماران دیابتی وجود دارد که موجب خشکی پوست می‌شود، زیرا اعصاب انتهایی در طی بیماری دیابت از بین می روند و غدد عرق هیچ تحریکی برای ترشح دریافت نمی‌کنند، در نتیجه پوست این بیماران زبر و خشک می‌شود.

 

روش‌های پیشگیری از عوارض پوستی

برای کاهش مشکلات پوستی، علاوه بر کنترل قند خون، مواظب پوست خود باشید:

- روزانه با آب گرم و صابون ملایم دوش بگیرید، ولی از آب خیلی گرم و یا صابون های معطر دوری کنید. برای شستشو باید از صابون‌های ملایم استفاده کنید.

- پس از شستشوی بدن همیشه خود را خوب آب بکشید و سپس کاملا خشک کنید. زیر بغل، بین انگشتان پا و چین‌های بدن مناطقی هستند که معمولا آب در آنها باقی می‌ماند. همیشه بعد از حمام کردن تمام این نواحی را به دقت خشک کنید.

- پس از حمام و خشک کردن بدن می‌توانید از لوسیون‌ها یا کرم‌های مرطوب‌کننده استفاده کنید. (به غیر از نواحی بین انگشتان پا، زیرا این نقاط در صورت مرطوب بودن مستعد بروز عفونت قارچی هستند).

- مقادیر زیادی مایعات و به‌خصوص آب بنوشید.

- لباس‌زیرهای خود را از جنس تمام پنبه انتخاب کنید تا پوست شما آسیب نبیند.

- از هر گونه خراشیدگی، سوراخ شدگی و سایر جراحت‌ها جلوگیری کنید.

- وقتی که کارهایی مثل باغبانی انجام می‌دهید که احتمال آسیب دسیدن به دست‌هایتان هست، حتما دستکش بپوشید.

- برای جلوگیری از آفتاب سوختگی از کرم‌های ضد آفتاب استفاده کنید.

- در هوای خیلی سرد، مدت زمان زیادی در بیرون از منزل نمانید.

- به محض مشاهده هر نوع تورم یا قرمزی پوست فورا به پزشک مراجعه کنید.

- هرگونه آسیب و جراحت را سریعا درمان کنید. قبل از مراجعه به پزشک، محل را با آب و صابون ملایم بشویید و با باند خشک و استریل بپوشانید.

� اگر خراش یا جراحت پوست شما در طی 1 یا 2 روز خوب نشد، یا آثاری از عفونت در آن دیده شد (مانند قرمزی، داغی، تورم، چرک، درد زیاد) به پزشک خود مراجعه کنید