ضربالمثلهای آذربایجانی
ص
- صبر ایله حالوا پیشر ای قورا سندن.
- «گر صبر کنی زغوره حلوا سازم».
- صوبحانه نی یولداشئن ایله یئه ، ناهاری اوزون تک یئه، وشامی دشمنین ایله یئه.
- «صبحانه را با دوستت بخور، ناهار را تنها بخور ، و شام را با دشمنت بخور».
ض
- ضررین قاباغئن هر واخت توتسان منفعت دیر.
- «جلوی ضرر را هر وقت بگیری منفعت است ».
ط
- طعنه لی سوزدن ایتی قئلئنج یاخشئدئر.
- «شمشیر تیز از حرف با طعنه بهتر است».
ظ
- ظولمون آخیری اولماز.
- «ظلم عاقبت ندارد».
- ظولم ایله آباد اولان عدل ایله ویران اولار.
- «آنچه که با ظلم آباد شود با عدل ویران میشود».
ع
- عاغئل عاغئلدان اؤتکم اولار.
- «عقل از عقل نافذ می شود(همفکری و مشورت)».
- عجله ایشینه شیطان قارئشار.
- «عجله کار شیطان است».
- عذاب ملاکه سی دیر.
- «فرشته ی عذاب است».
- عوض عوض اولدو قاری.
- «این به اون در».
- عوضین بدل آددا اوغلو وار.
- «عوض عوض داره گله نداره».
غ
- غوربت جنت اولسادا، یئنه وطن یاخشئ دئر.
- «یوسف که به مصر پادشاهی میکرد می گفت بی شاهی کنعان خوشتر».
ق
- قادئنئن یالاغی سمنی قویار ، کیشنین یالاغی باققال دوکانی آچار.
- «زن شکمو سمنو می پزد ، مرد شکمو دکان بقالی می زند».
- قادئن وار ائو یاپار قادئن وار ائو ییخار.
- «زنی هست که خانه را آباد میکند، زنی هم هست که خانه خراب میکند».
- قارا قارغانئندا بالاسی اوزونه خوشدور.
- «بچه کلاغ سیاه هم برای مادرش خوشگل است».
- قارداشلار ساواشدئلار ابله لر ایناندئلار.
- «برادرها باهم دعوا کردند،ابلهان هم باور کردند».
- قارغادان قناری اولماز.
- «کلاغ فقط یک کلاغ است و نمی توان آنرا به جای قناری جا زد( نمی توان ذات و جوهره افراد را تغییر داد)».
- قارقئشئن ایکی باشی اولار.
- «نفرین دو سر دارد».
- قازان قازانا دئیر، گوتون قارا دئر(قازان قازانا دئییر دیبین قارا دئر، قازان قازانا دئییر اوزون قارا ، گودوش گودو شا دئییر اوزون قارا اولسون).
- «دیگ به دیگ میگه رویت سیاه است ( کسی که عیب دارد عیب دیگری را می گیرد،در مورد افراد خلافکار گفته می شود که به خلاف وبزه دیگران اعتراض دارند)».
- قاقا اولمایان یئرده ایدیه قاقا د ئیر لر.
- « »
- قانی قانیله یومازلار.
- «خون را با خون نمی شویند».
- قلم،قئلئنجدان ایتی دیر.
- «قلم،از شمشیر تیزتر است».
- قورخان باش سالیم قالار.
- «سری که بترسد سالم میماند».
- قورخان گوزه چوپ دوشه ر(قورویان گوزه چوپ دوشه ر).
- «موش توی کاسه آدم وسواسی میافتد».
- قورخموش آداما قویون باشی جوت گورونر(گوز گوردوغوندان قورخار،ایلان چالمئش آلا چاتی دان قورخار).
- «مار گزیده از ریسمان سیاه و سفید میترسد».
- قورد آرتسا،پاخئل دا آرتار(پاخئل آرتماز).
- «اگر گرگ پیشرفت کند، بخیل هم پیشرفت میکند(بخیل پیشرفت نمیکند)».
- قورد بالاسی ، قورد اولار(قورد انی یی (بالاسی) یئنه قورد اولور).
- «عاقبت گرگ زاده گرگ شود گرچه با آدمی بزرگ شود».
- قورددان قورتولدوغ، قولیبیابانیه توش گلدیک.
- «از شر گرگ خلاص شدیم، گرفتار غول بیابونی شدیم ( از چاله به چاه افتادیم)».
- قورد دومانلئغی سئوه ر.
- «گرگ از پراکندگی، بلبشویی و مه آلودی خوشش می آید تا از فرصت بوجود آمده بتواند به اهداف پلیدش دست یابد».
- قوردون سلامی طمع سیز اولماز.
- «سلام گرگ بی طمع نیست».
- قورو قورو قوربانئن اولوم.
- « تعارف کم کن و بر مبلغ افزای».
- قوناغ ائو ییه سی نین دوه سی دیر.
- «مهمان شتر صاحبخانه است ».
- قوناغ قوناغی سئومه ز ، ائو ییه سی هئچ بیرین.
- «مهمون، مهمونو نمیتونه ببینه صاحبخونه هردو را».
- قونشو آشی دادلی اولار(قونشو قادئنی آدامئن گوزونه قئز گلیر،تویوغو دا غاز گلیر).
- «مرغ همسایه غازه(زن همسایه به چشم آدم ، دختر می آید و مرغش هم غاز)».
- قویو قازان اوزون درینده گوره ر.
- «چاه کن همیشه خودش را در ته چاه می بیند،چاه کن همیشه ته چاه است(چاه مکن بهر کسی اول خودت دوم کسی)».
- قویون اولمایان یئرده کچی یه حاج عبدالکریم آقا دئیرله.
- «جایی که گوسفند نباشه به بز حاج عبدالکریم آقا میگن(تو شهر کورا یه چشم پادشاهه)».
- قئز ائوینده تویدور اوغلان ائوینده خبر یوخدور.
- «در خانه عروس جشن عروسی برقرار است در خانه داماد خبری نیست».
- قئز بادام دئر ، بالاسی بادام ایچی(منیم بالام بادام دئر ، بالاسی بادامئن ایچی).
- «دختر مانند بادام است فرزندش مغز بادام(فرزند من بادام است ، بچه اش مغز بادام)».
- قئزئم سنه دئییرم گلینیم سن اشید.
- «دخترم به تو میگم، عروسم تو بشنو(به در میگم دیوار بشنوه)».
- قئش چئخار اوزو قارالئق کوموره قالار.
- «بالاخره زمستان هم می گذرد و روسیاهی به زغال می ماند».
- قیصاص قیامته قالماز.
- «مجازات گناه به قیامت نمی ماند».
ک
- کار ائشیدمز، یاراشدئرارـ کور گؤرمه ز ، قوراشدئرار .
- «کر نمی شنود و جفت وجور می کند ، کور نمی بیند و سرهم می کند».
- کاسیب(کسبه چی)مرد اولار.
- «کاسب جوانمرد میشود».
- کاسئبی دَوَه اوستوندَه بووَه سانجار(کاسئبی، دوه اوستونده ایلان وورار).
- «آدم بی چیز (آس و پاس) رو (در حالیکه) روی شتر (سوار است)، رتیل می گزد(آدم فقیر(بدبخت) اگر روی شتر هم باشد مار آن را نیش میزند)».
- کچی جان هاییندا، قصاب پیی آختارئر.
- «بز از جانش می ترسد، قصاب دنبال دنبه می گردد».
- کچی نین اجلی گلنده باشین چوبانین چوماغینا سورتر.
- «وقتی عمر بز به سر آمد، خودش را به چماق چوپان می مالد».
- کچی نین قطوری سر چشمه دن سو ایچر.
- «بز گر از سر چشمه آب می خورد».
- کدخدانی گور، کندی چاپ .
- «اگر در جایی خواستی به هدف و مقصود خود دست یابی دل صاحب ورئیس آنجا را بدست آور و سپس هر کاری خواستی بکن».
- کفنین جیبی یوخدور.
- «کفن جیب ندارد».
- کله سویودور.
- «کشکه».
- کورا گئجه گوندوز بیردیر(کورا نه گئجه نه گوندوز).
- «کور را شب و روز یکسان است(برای کور شب و روز فرقی نداره)».
- کورآللاهدان نه ایستر ، ایکی گوز بیری ایری بیری دوز.
- «کوراز خدا چی میخواد دوتا چشم یکی کج یک سالم».
- کور توتدوغون بوراخماز.
- «کور چیزی رو که بگیره ول نمی کنه(آدم کور در کارها لجوج و سختگیر است)».
- کور قوشون روزوسون الله وئره ر.
- «روزی پرنده ی کور را خدا میدهد».
- کور کورا دئیر زیت گوزونه.
- «کور به کور میگوید بگوزم به چشت(دیگ به دیگ می گوید روت سیاه)».
- کوزَه تزه لئغدا(تزه اولاندا)سویو سوُیوق ساخلار(تزه کوزه سرین سو).
- «کوزه فقط وقتی نو است ، آب را خنک نگاه میدارد( کنایه از اینکه : هر چیز ، تازهاش خوب است)».
- کوزه چی سئنئق قابدان سوایچر.
- «کوزه گر از کوزه شکسته آب می خورد».
- کوزَه ، سو یوْلوندا سئنار.
- «کوزه ، سرانجام در راهِ آوردن آب ، خواهد شکست».
- کیتاب ،بیلیک منبعی دیر.
- «کتاب منبع دانش است».
- کئچمه نامرد کؤرپوسوندن قوی آپارسئن سل سنی***یاتما تولکو دالداسئندا قوی یسین اصلان سنی.
- «از پلی که نامرد درست کرده عبور نکن بزار سیل تو رو با خودش ببره و به روباه تکیه نکن ، همین بهتر که شیر تورو بخوره».
- کیچیکدن خطا، بویوکدن عطا.
- «کوچکتر خطا می کند و بزرگتر بواسطه بزرگی می بخشد».
- کیشی توپوردویون یالاماز(کیشی ده سؤز بیر اولار،کیشی سوزونون اوستونده دورار).
- «مرد تفش را لیس نمیزند،قول مردان جان دارد(حرف مرد یکی است،مرد سر حرفی که زده میایستد)».
- کیشی قئزی اولمایاسان ،کیشی قادئنی اولاسان.
- «دختر جوانمرد بودن مهم نیست،مهم این است که زن جوانمرد باشی».
- کیم اوز قاتئغئنا(آیرانئنا)تورش دئیر؟(هئچ کیم اوز خمیرینه تورش دئمز).
- «هیچکس به ماست(دوغ)خودش ترش نمیگه».
گ
- گل یاپیشما گؤجؤن چاتمایان داشا* گؤتؤره بیلمزسن زورا دؤشرسن.عاشیق علعسگر
- « »
- گلین اوینایا بیلمیر ،دئییر اوتاق ایری دیر.
- «عروس نمی تواند برقصد ، میگوید زمین کج است(وقتی زمین سفت است ، گاو از چشم گاو می بیند)».
- گلین گلیب اوجاغ اوستونه.
- « »
- گمینین ایشینی گمیچی بیله ر(چوره یی وئر چورکچیه بیر چورک ده اوسته وئر).
- «کار را به کاردان بسپار(کار را به کاردان سپردن و چند برابر اجرت دادن بهتر است تا به دست افراد ناشی بدهند)».
- گورول آما یاغما.
- «رعد و برق بزن ولی نبار».
- گولد ه ن تیکان اولار تیکاندان گول.
- «از گل خار میشود و از خار گل(گاهی اوقات فرزند خانواده ی خوب ،آدم بدی میشود و فرزند خانواده ی بد آدم خوبی میشود)».
- گول،گوللر آچئلسئن.
- «بخند،تا گلها باز شوند(بخند تا دنیا به روت بخنده)».
- گولمه قونشونا ، گلر باشئنا.
- «به همسایه نخند ، سر خودت هم میاد».
- گونشی پالچیقلا سووار ماق اولار می؟
- «اندود توان چشمه ی خورشید به گل»؟
- گئجه اودونا گئدن چوخ اولار.
- «قصه شب دراز است(شب دراز است و قلندر بیدار)».
- گئجه شهره گئدن چوخ اولار ، قیشدا بوستان اکن.
- «شب کسی که میگوید به شهر میروم زیاد است ، زمستان کسی که میگوید جالیز خواهم کاشت».
- گئدر بوستان قئراسی ، قالار اوزون قارا سی.
- «خربزه نارس و هندوانه بوستان تمام میشود و فقط روسیاهی میماند».
- گئدیب حاماما ،اولوب شاماما(گئده جه یم حاماما،چئخام اولام شاماما).
- «یعنی نتیجه استحمام و آرایش این است که انسان تمیز و معطّرگردد».
- گی یه ن ایله یی یه نین کین الله وئره ر(یئیجین ایله گئیجینینکین آلله یتیره ر).
- « »
ل
- لاری خوروز بانلاماز، بانلاسا واخت آنلاماز.
- «اشاره به آدم وقت نشناس می باشد».
- لالئن دیلین ننه سی بیله ر.
- «زبان لال را مادرش میفهمد(آشنا داند صدای آشنا)».
- لای لای بیلیرسن نیه یاتمیرسان؟
- «لالایی بلدی چرا نمی خوابی»؟
- لپه نی دئمه دویونو ده، دونه نی دئمه بویونو ده.
- «لپه را نگو برنجو بگو،دیروزو نگو امروزو بگو(داشتم داشتم حساب نیست دارم دارم حساب است)».
م
- ماتئ میخاناسئ دئر(فاطی میخاناسی دیر،حسن سوخدو دییرمانئ دئر).
- «میخانه ماتی(فاطی)است(شهر هرت است)».
- مال گئدر بیریانا ایمان گئدر مین یانا.
- «در مورد افرادی که تحقیق نکرده به دیگران تهمت و افترا می بندند بکار می رود».
- محبت قئیچی سی هر شیی کسه ر.
- «قیچی محبت همه چیز را میبرد».
- مرند اولوسو کیمین اوزانئر(مرند اولوسو دور).
- «مانند مرده های مرند دراز میشود».
- مغرورلوق ائیله یب اوستادام دئمه***وقت اولار بیریئرده دارا دؤشرسن.عاشیق علعسگر
- «احساس غرور نکن و خود را بزرگ مبین زمانی می رسد که کم می آوری».
- ملا اولدو مکتب داغیلدی.
- «ملا مرد مکتب هم تعطیل شد».
- من دئییرم فدم دمه، سن دئییرسن دامدان داما.
- «من می گویم آسمان تو می گویی ریسمان».
- موسی مئسئب دئر.
- «موسی کز کرده(کنایه از کسی که کار اشتباهی کرده و ساکت و خجل گوشه یی نشسته)».
- مئخی میسمارا دونده رن الله دئر.
- «هر چیزی در ید پروردگار است».
- مئردار اسکی اود دوتماز(مال پوخون ائلدئرئم وورماز).
- «بادمجان بم آفت ندارد».
- میرزا قلمدان دی.
- «میرزا قلمدان است».
- میوهنین یاخشی سئن مشه ده چاققال یه یر.
- «میوه خوب را درجنگل، شغال میخورد(سیب سرخ برای دست چلاق خوبه)».
ن
- ناشی زورنانی یوغون باشئندان چالار.
- «آدم ناشی، سرنا را ازسر گشادش میزند».
- ناهاردان معلومدور شاما نه وار.
- «سالی که نکوست از بهارش پیداست».
- نفسی ایستی یئرده ن چئخئر.
- «نفسش از جای گرم در میاد».
- نوخود فالی آچماق.
- «فال نخود باز کردن(چیزی را لفت دادن، در انجام کاری دودل بودن)».
- نه فایدا بیز قالمئشئق بویاندا کورپو قالئپ اویاندا.
- «چه فایده ما ماندیم این طرف و پل آن طرف( خرما بر نخیل ودست ما کوتاه)».
- نیت هارا منزیل اورا.
- «نیت به هر کجا باشد ،منزل و مقصد همانجاست».
و
- وارلیقدا دوست اولما یوخلوقدا کنار***ایگیتم دیینده بو عادت اولماز.
- « »
- واری اولان تاخار یوخو اولان باخار.
- «کسی که داره استفاده می کنه کسی که نداره نگاه می کنه (دارندگی و برازندگی)».
- وئر ال ساخلار.
- «دست بخشنده نگهدار صاحبش و کسانی که مورد دعای آن فرد هستند میباشد».
ه
- هاردا آشدی ، اوردا باشدی.
- «هر جا آش هست، آنجا سر است».
- هامئسی بیر بئزین قئراغئدئلار.
- «سروته یه کرباسن».
- هر اوخویان ملانصرالدین اولماز.
- «هر گردی گردو نیست».
- هر زادئن تزه سی، دوستون کوهنه سی.
- «هر چیز تازه اش خوب است دوست کهنه اش».
- هر کس ساغ اولسون اوزونه.
- «هر کس باید به خود متکی باشد و از دیگران انتظار کمک نداشته باشد».
- هر گوزلده بیر عایئب اولار.
- «هر گلی عیب و علتی دارد( گل بی خار خداست)».
- هر نه اکیرسن، اونودا بیچیر سن.
- «هرچه بکاری همان را درو میکنی(هرچه بکاری تو، همان بدروی)».
- هرنه سالار سان آشئنا ، اودا چئخار قاشئقئنا.
- «هرچه کنی بخود کنی – گر همه نیک و بد یا کنی».
- همشه شعبان بیر دفعه ده رمضان.
- «همیشه شعبان یکبار هم رمضان».
- هئچ ده ن یئی دیر.
- «از هیچی بهتره (کاچی به از هیچی)».
- هئچ گول تیکان سئز اولماز.
- «هیچ گلی بی خار نیست».
ی
- یا حسن کئچل یا کئچل حسن.
- «چه علی خواجه چه خواجه علی».
- یاخشئ دوست یامان گونده بللنر.
- «دوست خوب در زمان سختی معلوم میشود(دوست آنست که گیرد دست دوست***در پریشانحالی و درماندگی)».
- ﯾﺎﺧﺸﯽ قئزدان ﯾﺎﺧﺸﯽ ﺩﺍ ﮔﻠﯿﻦ ﺍﻭﻻﺭ.
- «دختر خوب عروس خوبی هم میشود».
- یاخئنداکی علف ، اوزاغداکی آرپادان یاخشئدئر(اوزاق یئرین آرپاسئندان ، یاخئن یئرین سامانی یاخشئ دئر).
- «سیلی نقد به از حلوای نسیه».
- یاشدا یانئر قورونون اودونا(قورونون اودونا ،یاش دا یانار).
- «تر هم به آتش خشک می سوزد.(تر و خشک با هم می سوزد)».
- یاغئشدان قورتولوب دولویا دوشدوک.
- «از چاه درآمده توی چاله افتادیم».
- یالانچئنئن حافیظه سی اولماز.
- «دروغگو حافظه ندارد».
- یامان گونون عمرو آز اولار(قارا گونون عمرو آز اولار،قارا گجه نین آغ گونودوزواولار).
- «عمر روز سخت کم است،یعنی روزگار پستی و بلندی داشته و تلخی و شادی آن به هم پیوسته اند(پایان شب سیاه سپید است)».
- یانسئن چیراغی، گلسین ایشئغی.
- «چراغش روشن باشد، نورش بیاید».
- یای وار ، قئش وار، چوخ ایش وار.
- «تابستان هست ،زمستان هست ، کار زیاد است(این مثل در مورد شخص عجول بکار می رود بدین مضمون که فردا تابستان و زمستان خواهد آمد و کار زیادی در پیش است و تا رسیدن به نتیجه وقت زیادی لازم است)».
- یوقورت توکولسه یئری قالار ، آیران توکولسه نه یی قالار؟
- «اگر ماست بریزد جایش میماند،اگر دوغ بریزد چه چیزی از آن میماند؟»
- یومورتاسی ترسه دوشوب.
- «کلافه است».
- یهر گاه آتئن بئلینده گزه ر،گاه یییه سی نین(همشه سو بئله گتمز).
- «گهی زین به پشت و گهی پشت به زین(همیشه در روی یک پاشنه نمی چرخد)».
- یئتیمه وای وای دیه ن چوخ اولار - چوره ک وئره ن اولماز.
- «به حال یتیم وای وای گویان زیادند ولی کسی یک لقمه نان نمی دهد(وقتی از یک کاری یا شخصی طرفداری الکی و ظاهری می کنند ولی در موقع نیاز هیچکدام پا پیش نمی گذارند این مثل کاربرد دارد)».
- یئدیلر ایچدیلر مطلبه یئتیشدیلر.
- «قصه ما به سر رسید کلاغه به خونه اش نرسید».
- یئر برک اولاندا،اوکوز اوکوزدن گوره ر.
- «وقتی زمین سفت است، گاو فکر میکند تقصیر گاو دیگر است(وقتی زمین سفت است ، گاو از چشم گاو می بیند- عروس نمی توانست برقصد ، میگفت زمین کج است)».
- یئرین قولاغی وار.
- «دیوار موش دارد ، موش هم گوش دارد».
- یئرینه ایشه مک بس ده ییل، شیرین چای دا ایسته ییر.
- «».
- ییرمی دورد مین پیغمبره یالوارینجا بیر دانا آللاها یالوار.
- «به جای اینکه به بیست و چهار هزار پیامبر التماس کنی دست به دامن یه خدا شو».
- یئکه باشئن یکه بلاسی اولار(قویونو اولان، قورددان قورخماز).
- «هر چه سر بزرگتر ، درد سر بیشتر(هر که بامش بیش برفش بیشتر)».