رسانه های انقلابی

مصاحبه مهم امام خمینی (ره) با خبرنگاران خارجی و داخلی

برترین ها/ در روز 14بهمن 1357 ش امام خمینی (ره) با خبرنگاران خارجی و داخلی مصاحبه مهمی انجام داد.

متن صحبت های امام به اسن شرح است: بسم الله الرحمن الرحیم. من سلطنت شاه را قانونی نمی دانم. رژیم سلطنتی از اول غیرقانونی بود. مجلس مؤسسان به زور تأسیس شد و به این ترتیب رژیم شاه از اول جنبه قانونی نداشت. ما این دولت را نمی توانیم بپذیریم. ملت ایران رأی بر سقوط سلطنت داده است. بنابراین ما نه مجلس را قبول داریم و نه حکومت را قانونی می دانیم. باید دولت کنار برود. شورای انقلاب حکومت تعیین خواهد شد و حکومت موقّت موظف خواهد بود که مقدمات رفراندوم را تهیه کند. قانون اساسی که تدوین شده به آراء عمومی گذاشته می شو که اگر مردم قبول کردند رژیم جمهوری و قانون جمهوری خواهد بود. من اعلام می کنم که دولت فعلی غاصب است و غیرقانونی است و اگر زیادتر از این لجاجت کنند، مسئول خواهند بود. آیت الله خمینی در پاسخ سؤالات خبرنگاران گفتند: بختیار را در صورتی می پذیرم که استعفا بدهد. در موقعی دیگر نتوانیم راه حل مسالمت آمیز پیدا کنیم و من باید نصیحت کنم که دولت غاصب کاری نکند که مجبور شویم مردم را به جهاد دعوت کنیم. ما از ارتش می خواهیم هرچه زودتر به ما متصل شوند. ما می خواهیم ارتش مستقل باشد و از قید اجانب خارج شود. آزاد شود. آنها فرزندان ما هستند ما به آنها محبت داریم باید به دامن ملت بیایند. ارتش و ملت از همدیگر هستند. ارتش باید از دولت غاصب کنار برود تا مردم تکلیفشان را با او معین کنند. ما برای اقلیت های مذهبی احترام قائل هستیم. تمام اتباع خارجی در ایران به طور آزاد زندگی خواهند کرد. نظر من راجع به رادیو و تلویزیون و مطبوعات اینست که در خدمت ملت باشد. دولت ها حق هیچ نظارت ندارند.

رادیو انقلاب؛ صدای خاطرات ۵۷

تسنیم/ معاونت صدای رسانه ملی با اختصاص دادن رادیو انقلاب اقدام به پخش خاطرات انقلاب کرده است. خاطراتی که همواره توانسته مورد توجه مردم و شنوندگان قرار بگیرد.

رسانه‌ها در همه جای دنیا می‌کوشند علاوه بر ایجاد تازگی و برانگیختن حس جاذبه در مخاطب، شماری از مخاطبان را بعنوان دنبال کنندگان دائمی، همراه خود سازند و در این رهگذر با نگاهی به مخاطبان عام و گذری، تلاش دارند ویژگی‌های خاص تری را نسبت به دیگر رسانه‌ها در قالب برنامه‌های تخصصی وارد کنند. در صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران از سال‌ها پیش با نام گذاری مفهومی شبکه‌های تلویزیونی و بعد‌ها کانال‌های مختلف رادیویی، روند رو به رشد شبکه‌های نیمه تخصصی با کارکردهای خاص را شاهد بودیم. شبکه یک به عنوان شبکه ملی، دو کودک، سه با عنوان شبکه جوان، کانال تلویزیونی چهار با نام شبکه فرهیختگان، شبکه پنج بعنوان کانالی برای بیننده‌های تهرانی و در شکلی کاملا تخصص، شبکه خبر در حوزه مخاطب محوری ورود کردند.

شکل گیری شبکه‌های تخصصی با کارکرد‌ها و اهداف خاص مولود همین طرز تلقی از مخاطب و منجر به ازدیاد کمی و بعضا کیفی شبکه‌های تخصص شده است. این روند در معاونت صدا از سال‌های دور جهت گیری خاصی را به خود دیده بود. جدایی کانال دو رادیو و فعالیت در قالب رادیو فرهنگ شاید نخستین و در عین حال ساده‌ترین عملکرد تخصصی رسانه در کشورمان بود و حتی جلو‌تر از تلویزیون، پیش قدم ایجاد شبکه‌های مختلفی چون جوان، قرآن، معارف، ورزش، سلامت، گفت‌و‌گو و... شد.

با شکل گیری کانال رادیویی گفت‌و‌گو، نگاه تخصصی به عرصه برنامه سازی در حوزه معاونت صدا رنگ و بویی دیگر به خود گرفت که ناشی از طراحی برنامه‌هایی حرفه‌ای با ساختاری مطابق با ویژگی‌های به روز برنامه سازی در دنیا بود. این رادیو با نظر به مزیت‌های برنامه سازی در بعد درون گفتمانی، توانست شاکله‌ای حرفه‌ای در حوزه برنامه‌های گفت‌و‌گو محور را در رسانه پیاده سازی و به عنوان الگو به دیگر شبکه‌ها معرفی کند. ساختاری که در بعد کلام محور رادیو، اصلیترین ابزار به منظور برقراری ارتباط با مخاطب است که با ورود به حوزه مباحث تخصصی، بیش از سایر المان‌ها در برنامه سازی رادیو، مورد استفاده قرار می‌گیرد. همین ویژگی همزمان با فرا رسیدن بهمن ماه و گرامیداشت روزهای پیروزی انقلاب دست مایه‌ای برای برنامه سازان رادیو انقلاب قرار گرفته؛ رادیویی تخصصی که از دل رادیو گفت‌و‌گو و با شعار «مروری بر خاطرات انقلاب» از بهمن ماه آغاز بکار کرد.

سال هاست با آمدن بهمن، عادت کرده‌ایم به نوای «بوی گل سوسن و یاسمن» و سرود «ایران ایران» که شنیدنش از رسانه ملی هنوز تازگی دارد. آن هم برای رسانه‌ای که در دنیای پر هجمه شبکه‌های پر رزق و برق بیگانه، باید تلاش برای نو آوری و به روز بودن را سرولوحه قرار دهد تا مخاطب احساس عقب ماندگی نکند در برابر دیگر رسانه‌ها که سوار بر قطار تکنولوژی به سرعت نور در حرکتند. در این میان تکرار، یک چاقوی دو لبه است که اگر با مناسبت‌های تقویمی و خاطرات خوش عجین شود، ارمغان و دستاوردی مخاطب پسند برای مخاطب خواهد بود. درست مثل آرشیو موسیقی‌های انقلابی سازمان که هر سال با فرا رسیدن این ایام، جان تازه‌ای در کالبد برنامه‌های ویژه رسانه ملی می‌دمد.

امسال که عضو جدید خانواده صداوسیما در میان شبکه‌های تخصصی معاونت صدا ظهور و بروز یافته، بیش از پیش رنگ و لعاب پیروزی و جشن انقلاب را در میان دیگر شبکه‌ها به منصه ظهور گذاشته و با رویکردی گفت‌و‌گو محور، در کنار برنامه‌های ترکیبی و مخاطب پسند، سعی در ایجاد لحظاتی خوش برای شنونده‌های همیشگی رادیو دارد و در این بین تلاش می‌کند با بهره گیری از حضور اساتید به نام حوزه تاریخ معاصر، به بازخوانی رخدادهای پیش، حین و اندکی بعد از انقلاب اسلامی بپردازد. رادیو انقلاب گرچه شبکه‌ای تخصصی با رویکردی مبتنی بر المان‌های درون گفتمانی (یعنی آنچه در رادیو گفت‌و‌گو اتفاق می‌افتد) پیش می‌رود؛ اما بهره‌مندی از شگردهای برنامه سازی در رادیو همچون موسیقی درخواستی (که عموما قطعات انقلابی را شامل می‌شود) و بهره‌مندی از نظرات و دیدگاه مخاطبان در قالب تماس‌های تلفنی یا ارتباط پیامکی را از یاد نبرده است.

در این بین اصلی ترین کارکرد رادیو انقلاب، بازخوانی جریان‌های سیاسی، توجه به اصل نفوذ و ایجاد فتنه در بدنه انقلاب و بررسی خط سیر تحولات بین الملل و تطابق این محور‌ها را شرایط و زمان کنونی و تاکید بر جانمایی نقاط عطف تاریخ معاصر ایران در شرایط حساس کنونی، استوار است. این شبکه رادیویی با در دست داشتن قوی‌ترین گروه کار‌شناسی اعم از مجریان و مهمانان برنامه‌ها، نه فقط یک رادیوی خاطره ساز، بلکه مصداق تضارب آرا و نقد درون گفتمانی نیز هست.

به گونه‌ای که‌گاه اصلی ترین خط و ربط‌های تاریخی که در اسناد و کتب این حوزه به صورت مکتوب مستند سازی شده، مورد نقد تحلیلگرانی همچون جواد منصوری، جواد سخا، حسین کنعانی مقدم، حمیدرضا ترقی و... قرار می‌گیرد. افرادی که هر یک در بطن جریانات و حتی جلسات اصلی روزهای آغازین انقلاب حضور داشتند و در رادیو انقلاب به استناد واقعیات و تجارب شخصیشان از زندان‌ها، مذاکرات با بنی صدر، فتنه افکنی‌های گروه‌های التقاطی همچون حزب توده و... تا گفته‌هایی را برای شنونده‌های این رادیوی تخصصی بازگو می‌کنند.

رسانه های سال 42 تا سال 57 که انقلابیون از آنها استفاده کردند شامل چه مواردی بوده است؟

1 - اعلامیه

2 - نوار ضبط صوت

3 - منبر

4 - مسجد، حسینیه ها

5 - تشکل های مردمی و . . .

 انتشار اخبار امام و انقلاب بیشتر به چه روشی انتشار پیدا میکرد؟

از طریق اعلامیه آن هم به صورت پنهانی و نوار های ضبط شده.

چه کسانی و گروهی و چگونه  اخبار نهضت امام را پوشش میدادند؟

علما و کسانی که امام آن ها را قبول داشتند.

امام وقتی در تبعید بودند چگونه اخبار داخل ایران را به او اطلاع میدادند؟

از طریق برخی از علما و بزرگان وهم چنین برخی از مبارزین { مانند: سید حمید روحانی و علی اکبر ناطق نوری، عزت الله خلیلی و . . . }.

منبر و خطابه و وعظ توسط روحانیون به عنوان رسانه چگونه بوده است؟

عالی و کارگشا بوده است و یکی از انواع رسانه ها در آن زمان می باشد.

چه رسانه ای بیشتراز رسانه های دیگر انقلابی بوده است؟

به نظر من منبر ها.

کدام یک از روزنامه و رسانه های امروزی در آن روز با همین نام فعالیت داشت؟

1 - اطّلاعات

2 - کیهان

نقش رسانه‌ها در بررسی الگوهای توسعه ایران قبل و بعد انقلاب

«انتظار نداشته باشید که با 30 سال، تمدنی ساخته شود؛ در دریایی از لائیک‌ها، ما یک جزیره الهی هستیم و طبیعی است در چنین فضایی، کنشگری امری بسیار دشوار است؛ با این حال می‌توان به آینده امید داشت.»

اولین حكومت نظامی در دوران انقلاب اسلامی، در شهر اصفهان شكل گرفت. مقررات حكومت نظامی پیرو نشست شورای تأمینی استان اصفهان در روز 20 مرداد 1357 مصادف با ششمین روز از ماه مبارك رمضان به اجرا درآمد و اولین اعلامیه های حكومت نظامی توسط سرلشكر رضاناجی فرماندارنظامی اصفهان و حومه به اجرا گذارده شد. حكومت نظامی پس از یك رشته آتش سوزی ها و انفجارهای عمدی دولت به عنوان «عامل زمینه ساز» شكل گرفت. در این حوادث، هتل شاه عباس، ادارات دولتی، سینماها و بسیاری نقاط دیگر به آتش كشیده شد. پس از این حوادث برنامه ریزی شده اعلامیه ای از طرف دولت منتشر شد و متن آن به این شرح توسط داریوش همایون سخنگوی دولت برای خبرنگاران قرائت شد:
اقدام دولت، ارتش و شاه دراعلام حکومت نظامی در اصفهان، غیرقانونی و حاکی از هراس و آشفتگی جدی رژیم پهلوی بود. زیرا بر اساس قوانین، بدون تصویب مجلس شورای ملی برقراری حکومت نظامی وجهه ی قانونی نداشت.
«به اطلاع عموم می رساند، شب گذشته عده ای خرابكار كه هیچ هدفی جز نابودی و ویرانی ندارند، در شهر اصفهان دست به تظاهرات زدند و شروع به آتش زدن اموال عمومی مردم كردند، از جمله قسمتی از هتل شاه عباس و یك پمپ بنزین و چند مؤسسه خصوصی را به آتش كشیدند و درختها را بریدند و شیشه ها را شكستند، به صورتی كه بیم آن می رفت تمام شهر را به آشوب و آتش بكشند. به دنبال این حوادث امروز دولت از نظر وظیفه ای كه به عهده دارد، به درخواست مقامات محلی، حكومت نظامی در اصفهان اعلام كرد كه از خرابكاری و اتلاف اموال مردم و كشت و كشتار جلوگیری شود. جای تأسف است در حالی كه كشور ما با گامهای استوار به سوی گسترش آزادیها پیش می رود، مشتی خرابكار فریب خورده كه اعمالشان همه مخالف اصول و تعالیم عالیه اسلامی و تنها به سود مقاصد و عناصر ضدملی است، با وحشیگری هائی موجب برهم زدن نظام اجتماعی و خسارت مالی و جانی می شوند. البته این گونه اعمال وحشیانة ضدملی و غیرانسانی كه در دین مبین اسلام نیز محكوم شده است، كوچكترین خللی در تصمیم دولت در افزایش آزادیهای فردی و گسترش فضای سیاسی كشور وارد نخواهد كرد و به منظور حفظ همین آزادی و امنیت زندگی هموطنان عزیز است كه دولت وظیفه خود می داند با كمال قدرت جلو این آشوبگریها را بگیرد. دولت همه اقدامات لازم را برای دستگیری و مجازات قانونی خرابكاران و آشوبگران خواهد كرد و به مشتی فریب خورده بی خبر از اصول انسانی و ملاحظات ملی و دینی اجازه نخواهد داد سلامت كشور را دستخوش وحشیگریهای خود كنند.»
اعلام حكومت نظامی در اصفهان در صدراخبار رسانه های گروهی خارجی قرار گرفت. خبرگزاری فرانسه درگزارشی نوشت:
«به دنبال وخامت اوضاع، پلیس به تظاهر كنندگان حمله كرد و شورش گسترش یافت و زد و خوردها تا ساعت 2 بامداد روز جمعه ادامه داشت و عده ای از نوجوانان توسط سربازان به قتل رسیدند. جمعه صبح سركوب پلیس شدت یافت و زره پوشهای ارتش در نقاط حساس شهر مستقر شدند و بی مهابا هرگونه اجتماع مردم را به مسلسل بستند. طبق اظهار مخالفان تمام رهبران مذهبی اصفهان دستگیر شده و به مقصد نامعلومی اعزام شده اند.»
در اثر درگیری های روز بیستم مرداد ماه و منطقه مرکزی اصفهان، بیش از چهل تانک و خودرو به آتش کشیده شده و در پی شلیک مامورین، تعداد قابل ملاحظه ای از مردم کشته شده بودند: «تعداد کشته ها در منزل آیت الله خادمی و اطراف آن به قدری زیاد بود که به وسیله مامورین آتش نشانی و با استفاده از ماشین های آنان مبادرت به شستشوی زمین های خون آلود و جمع آوری جنازه ها گردیده است»
اقدام دولت، ارتش و شاه دراعلام حکومت نظامی در اصفهان، غیرقانونی و حاکی از هراس و آشفتگی جدی رژیم پهلوی بود. زیرا بر اساس قوانین، بدون تصویب مجلس شورای ملی برقراری حکومت نظامی وجهه ی قانونی نداشت. مجلس ده روز بعد از اجرای حکومت نظامی، در روز 29 مرداد 1357، اجرای آن را در اصفهان به مدت یک ماه تصویب نمود و چند روز پس از آن توسط عبدالله ریاضی رییس وقت مجلس شورای ملی، به ستاد ارتش شاه ابلاغ گردید. داریوش همایون سخنگوی دولت جمشید آموزگار نیز نتوانست چگونگی اعلام حکومت نظامی در اصفهان و تطبیق آن با قوانین کشوری را توجیه نماید.
به دنبال وخامت اوضاع، پلیس به تظاهر كنندگان حمله كرد و شورش گسترش یافت و زد و خوردها تا ساعت 2 بامداد روز جمعه ادامه داشت و عده ای از نوجوانان توسط سربازان به قتل رسیدند. جمعه صبح سركوب پلیس شدت یافت و زره پوشهای ارتش در نقاط حساس شهر مستقر شدند و بی مهابا هرگونه اجتماع مردم را به مسلسل بستند. طبق اظهار مخالفان تمام رهبران مذهبی اصفهان دستگیر شده و به مقصد نامعلومی اعزام شده اند
به این ترتیب شهر اصفهان، به رهبری سرلشکر رضا ناجی در اختیار نظامیان قرار گرفت. وی در بدو امر هرآنچه جنگ افزار داشت، از خودروهای بزرگ تا تانک و نفربر و انواع توپ های دوربرد به سطح شهر کشانید. معلوم نبود با این توپ ها، که بردی بین ده تا سی کیلومتر داشتند، چه اهدافی را در شهر اصفهان، دنبال می کرد! قطعاً هدف اصلی، ارعاب و تهدید عمومی بود. رژیم برآن بود که به هر نحو ممکن، مردم را به سکوت و انفعال وادارد. ناجی دارای شخصیت عجیب بود، او نیز به میزان شدت مقاومت مردم اصفهان، سمج، لجوج و سخت گیر بود. سرلشکر ناجی فارغ التحصیل دانشکده افسری در رشته توپخانه بود و دوره های عالیه را در آمریکا و انگلستان گذرانیده و در وفاداری به رژیم پهلوی، چندین مدال رسمی دریافت کرده بود.
بعدازظهر روز بیستم مرداد: در اغلب خیابان ها و محلات اصفهان جنگ و گریز بین مردم و مامورین دولتی ادامه داشت، ناجی فرمانده ی ارشد نظامی منطقه ی اصفهان، آنچنان در هراس بود که ابتدا در شورای تامین استان پیشنهاد کرد ساعت شروع حکومت نظامی 3 بعدازظهر باشد، اما با مقاومت رییس ساواک، ساعت 8 شب مورد موافقت قرار گرفت. در ساعت 15:40 دقیقه از طریق رادیو و چهل دقیقه پس از آن از طریق تلویزیون اصفهان، اعلامیه ی شماره 1 فرماندار نظامی اصفهان با شدت و ابهت بی سابقه ای پخش شد و تلاش فراوانی به کار گرفته شد تا ورود مستقیم ارتش به عرصه ی درگیری ها، خیلی بزرگتر از آنچه بود، جلوه نماید.
اطلاعیه ی فرماندار نظامی در اصفهان بی سابقه و اجرای آن سخت بود. زیرا علاوه بر عزم انقلابیون بر تداوم مبارزه، از آنجایی که مردم در ماه مبارک رمضان طبق آداب و سنن دینی کهن، خود را مقید به برگزاری مجالسی می دانستند که محقق شدن آن با ممنوعیت آمده در اطلاعیه در تعارض بود، لذا حکومت نظامی هر روز بیشتر از روز قبل با خواسته های بر حق مردم مسلمان اصفهان تضاد حاصل نموده، حضور نظامیان و تجهیزات سنگین و رعب آور آن ها را در میادین و چهار راه سدی در مقابل احقاق حقوق عامه ی مردم بود. هرچند که منابع و رسانه های دولتی، تلاش فراوانی را به کار گرفتند تا اعلام حکومت نظامی را به عنوان اقدامی مثبت در جهت تامین منافع و حفظ جان و مال مردم اصفهان بنمایانند.

فضل الله فرخ از اعضای حزب موتلفه اسلامی و از مبارزین دوران انقلاب این واقعه را بدین گونه شرح می دهد:«قبل از اینكه حكومت نظامی اعلام شود در سالن غذاخوری پادگان نیروی هوایی واقع در خیابان پیروزی كه همافرها جمع بودند تصویر امام (ره) از تلویزیون نشان داده می‌شود كه همگی صلوات می فرستند یك عدّه از رۆسا اعتراض می‌كنند درگیری ایجاد می‌شود در این بین به نیروهای گارد شاهنشاهی اطلاع داده می شود و آنها نیز برای سركوب همافران می‌آیند همافران هم وقتی كه متوجه حضور نیروهای گارد شدند و احساس كردند جانشان در خطر هست، به اسلحه‌خانه می روند و اسلحه ها را برمی‌دارند. درگیری دوطرفه خیلی شدیدی آغاز می‌شود. شب به من كه خانه بودم تلفن كردند كه بین نیروهوایی و گارد شاهنشاهی درگیری شده و به مردم بگویید به كمك بیایند. مردم نیز به كمك آنها رفتند وضعیت به گونه ای شد كه اسلحه دست مردم هم افتاد. آن شب برای اولین بار بود كه مردم مسلح شدند. همافرها اسلحه را دست مردم دادند و حتی مردمی كه اسلحه گرفته بودند ، نمی‌دانستند چگونه استفاده كنند. همافران به آنها طریقه استفاده از اسلحه را آموزش دادند. این رویداد برای رژیم خیلی گران تمام شد. لذا فردای آن روز یعنی 21 بهمن یك مرتبه اخبار ساعت 2 رادیو اعلام كرد كه از ساعت 4بعدازظهر حكومت نظامی‌ است.همه ما در اقامتگاه امام بودیم. وحشت كردیم كه یك توطئه‌ای دركار هست.معمولاً شبها حكومت نظامی ‌برقرار بود كه آن هم از ساعت 9 الی 10 شب، ولی هیچ وقت حكومت نظامی‌ از ساعت 4 بعدازظهر اتفاق نیفتاده بود. امام چیزی نگفتند. ما همینطور نگران بودیم كه خیابان خلوت می‌شد. خیابان ایران كه از صبح تا شب حتی نصف شب مملو از جمعیت بود یك دفعه خلوت شد. مردم می دویدند تا قبل از ساعت 4 بعد ازظهر به خانه برسند. ما هم نگران از اینكه حالا كه خیابان خلوت شده به اینجا حمله می شود و جان امام در خطر خواهد افتاد. حتی بعضی‌ها به امام گفته بودند كه امشب را شما بروید جای دیگر چون اینجا یك توطئه‌ای در كار هست .

حكومت نظامی‌برای این بود كه خیابان را خلوت كنند. و با توپ و تانك خیابان ایران، اقامتگاه امام را بكوبند و نه تنها امام كه تمام علمای بزرگ شهرستانها و استانها هم در خدمت امام بودند همه آمده بودند. ساعت 3 الی 30/3 بود كه خیلی خیابان خلوت شده بود یك مرتبه آمدند از اتاق امام گفتند: امام فرموده: حكومت نظامی‌لغو است مردم بیرون بیایند ما گفتیم چگونه به مردم بگوییم ما كه رادیویی تلویزیونی در اختیار نداریم . مردم هم الان بروند در شهر بگویند امام گفته كسی باور نمی‌كند. در صورتی كه آیت‌الله طالقانی به مردم گفته بود زود بروید خانه‌ها‌یتان كه اینها قصد كشتار دارند و حتی به امام تلفن كرده بود كه شما فرمودید مردم بیرون بیایند؟ امام فرموده بود: بله آیت الله طالقانی در جواب گفته بودند: اینها قصه كشتار دارند حمام خون راه می‌اندازند، قتل عام می‌كنند. امام گفته بود: نه مردم باید بیرون بیایند. ایشان اصرار كرده بود كه آخرش امام فرموده بود: كه اگر دستور این باشد شما چه می‌فرمایید كه آقای طالقانی گریه‌اش گرفته بود وگفته بود: این سید با جای دیگر ارتباط دارد بگذارید كارش را بكند. یك عده‌ای رفته بودند اطراف آقای طالقانی را گرفته بود كه آقا از امام بخواهید كه این دستور را لغو كند تا مردم بیرون نروند كه كشته شوند. خلاصه ما مانده بودیم چه كار كنیم وچه طور به مردم خبر بدهیم. چند راه برای اطلاع به مردم وجود داشت یكی از طریق همان شبكه تلویزیونی كه نزدیك اقامتگاه امام بود و دوم از طریق تلفن. هر كسی با تلفن به اقوام و دوستانش خبر بدهد كه امام این را فرموده و از آنها هم بخواهند كه به دیگران بگویند این هم یك راه بود .

راه سوم این بود كه مینی‌بوس‌هایی كه در آنجا بلندگو رویشان نصب بود و هر روز از آن استفاده می‌كردیم و آرم مدرسة رفاه را داشتند را داخل شهر برده و با بلندگو به همه اطلاع بدهیم كه امام گفته: حكومت نظامی لغو شده است. راه دیگر هم اینكه آن دستور امام را تایپ و تكثیر كنند و به ماشین‌ها بدهند كه روی شیشه‌هایشان بزنند.و این كار انجام شد. نیم ساعت نگذشت كه از بیرون صدای بوق زدن ماشین می‌آمد مثل این كه كاروان عروسی بوق می‌زند من سر خیابان اصلی رفتم و دیدم تمام ماشین‌ها یكی یك مقوا زدند روی شیشه‌هایشان كه به دستور امام حكومت نظامی‌لغو است و بوق می‌زنند. ساعت 4 كه شد باید هیچ كس داخل خیابان نمی بود ولی دوباره خیابان ایران و خیابانهای اطراف مملو از جمعیت شد و آن شب طوری شده بود كه من حتی در بعضی محله‌ها كه رفتم. داخل كوچه‌هاو پس‌كوچه‌ها زن و بچه و اینهایی كه نمی‌توانند بروند داخل خیابان از خانه آمدند داخل كوچه نشستند. چون امام گفته بود:همه بیرون بیایند تا این حدّ رعایت كردند یعنی در خانه ننشستند آمدند داخل كوچه ، پشت در خانه‌ها نشستند .

آن شب با یك مقدار اسلحه‌ای كه از شب قبلش دست بعضی‌ها افتاده بود به كلانتری ها و پادگانها حمله می كردند. همه كلانتریها شب 22بهمن به تصرف مردم درآمد. حتی یادم هست كه جلوی اقامتگاه امام ایستاده بودیم یكی از رفقای شهیدم كنار من ایستاده بود می بیند كه جوانها با موتور می‌آیند، می‌روند و ژ3 دستشان هست و شعار سر می دهند .او باورش نمی‌شد به من گفت: فلانی یك توطئه‌ای در كار نباشد؟ گفتم :نه آقا تمام شد. گفت: یعنی این رژیم اینقدر پوشالی بود كه كارش به این سادگی تمام بشود. گفتم: آره باباش از این قوی‌تر بود همینطور تمام شد، خلاصه فردایش انقلاب به پیروزی رسید. پادگانها به تصرف مردم درآمد خیلی از سران ارتش فرار كردند و خیلی هم مخفی شدند.»

آنانكه تاریخ انقلاب اسلامی ایران را مطالعه كرده و یا خود در پیدایش آن نقش داشته اند، به خوبی می دانند كه روند رخداد این محاسبه بزرگ در زمستان 56 به انتشار مقاله توهین آمیز درباره حضرت امام (ره) تسریع شد. در مقاله « ارتجاع سرخ و سیاه ایران» كه 17 دی ماه 1356در روزنامه اطلاعات به چاپ رسید علاوه بر توهین به حضرت امام (ره)، روحانیان ضد رژیم شاه را مرتجعین سیاه خوانده و به همكاری پنهانی با كمونیست های بین المللی برای بی اثر كردن دستاوردهای انقلاب سفید متهم شدند. انتشار این مقاله موج اعتراضات مردم و روحانیان را به دنبال داشت كه به شهادت جمعی از مردم منجر شد. بعد از این رویداد و با برگزاری مراسم چهلم آن در شهرهای مختلف كه هر كدام به شهادت جمعی دیگر از نیروهای انقلاب توسط رژیم پهلوی انجامید. روند انقلاب سرعت بیشتری گرفت. از اوایل تابستان 57 بار دیگر سرعت حوادث رو به كندی نهاد، تا اینكه در 28 مرداد 57 در بیست و پنجمین سالگرد كودتای 28 مرداد، سینماركس آبادان به آتش كشیده شد و به دنبال آن حادثه 17 شهریور روی داد.
سال پایانی حكومت پهلوی در حالی آغاز شد كه علی رغم اوج گیری اعتراضات مردمی كمتر كسی باور می كرد كه این رژیم نتواند سال جاری را به پایان برساند. تابستان 1357 دوره پر التهابی بود كه به سقوط حكومت پهلوی انجامید.

روز 16 شهریور به ویژه در تهران، اعتصاب سراسری اعلام شد و همچنین به دعوت روحانیان تهران در این روز راهپیمایی بزرگی صورت گرفت. با این كه روحانیان تهران برای روز 17 شهریور تظاهرات و راهپیمایی پیش بینی نكرده بودند، امام مردم قرار تجمع این روز را در میدان ژاله گذاشتند. فرماندار نظامی تهران هنگام وقوع فاجعه ارتشبد غلامعلی اویسی بود. اویسی حكم تلخ حكومت استبدادی را در ساعت 9 صبح به مردم حاضر در میدان چشاند و با گشودن رگبار مسلسل به روی مردم بی گناه، تعداد قابل توجهی از مردم را به شهادت رساند و بسیاری را زخمی كرد.

حادثه 17 شهریور تاثیر عمیقی بر روند نهضت مردم ایران گذاشت با این كه ظاهراً سه هفته كشور را با آرامش نسبی رو به رو كرد ولی نه تنها توقفی در روند انقلاب ایجاد نشد بلكه كینه عمومی از حكومت شاهنشاهی افزایش یافت. مردم در سراسر كشور یك هفته دست به اعتصاب زدند، تمامی بازارها ، بیشتر اماكن كسب تا 25 شهریور در اعتراض به این كشتار وحشیانه تعطیل بودند.
حماسه 17 شهریور، صدای در بغض خفته ی گلگون كفنانی بود كه بعد از سال ها صبر و تحمل و ستیز و مبارزه با دیدن بزرگ مردی از صالحان و مجاهدان فی سبیل الله یك دفعه تبدیل به نعره و فریاد عدالتخواهی و آزادی و دفاع از ارزش های اسلامی گردیده و موج آن سرتاسر كشور را فراگرفته و لرزه به قصرهای پوشالی طاغوتیان افكند.

دولت اطلاعیه ای صادر كرد و در آ‌ن وقایع پیش آمده 17 شهریور را بخشی از یك توطئه ضد مردمی دانست، كه خلاف تذكرات « آیات عظام و علمای اعلام» صورت گرفته بود، در اطلاعیه دولت آمده بود « به طوریكه ملاحظه گردید كسانی در جریان یك توطئه ضد مردمی عمل می كنند علی رغم تذكراتی كه از جانب آیات عظام و علمای اعلام در جهت حفظ آرامش و خودداری از ایجاد بلوا و آشوب داده شده بود و همچنین با نادیده گرفتن مقررات اعلام شده در اطلاعیه دولت ، اقدام به برگزاری تظاهرات و آشوب گری وسیع نموده و با طرح زننده ترین شعارها كه دقیقاً با قانون اساسی كشور مغایر است، به قانون شكنی و برهم زدن نظم عمومی پرداختند ... »

17 شهریور یا « جمعه سیاه» به هر صورت كه روایت شود، یك حقیقت انكار ناپذیر در خود نهفته داشت. « نابودی رژیم شاه از طریق یك انقلاب بنیادین تنها گزینه پیش رو بود. اگر در سال های گذشته اكثر تظاهر كنندگان روحانیان، دانشگاهیان و بازاریان بودند؛ از خرداد 57 رفته رفته طبقه كارگر و مزدبگیران شهری هم به صف مخالفان علنی پیوستند . این همدلی پیش از هر زمان دیگر در 17 شهریور نحوه عینی پیدا كرد. پیوند كارگران و اقشار متوسط جامعه نه تنها راهپیمایی ها را به اجتماعات میلیونی تبدیل كرد، بلكه نبض حیات رژیم را دردست انقلابیان قرار داد. یك روز بعد از جمعه خونین یعنی شنبه 18 شهریور ، 700 كارگر پالایشگاه تهران دست به اعتصاب زدند،‌اعتصابی كه در كمتر از 48 ساعت پالایشگاه های اصفهان ، شیراز تبریز، آبادان را نیز در نوردید. این اعتصاب ها كه رفته رفته گسترش بیشتری می یافت و بانك ها و معادن و كارخانه های صنعتی را هم در بر می گرفت، اقتصاد رژیم پهلوی را فلج كرد و از سوی دیگر دامنه تظاهرات و راهپیمایی ها، شهرهای كوچكتر را هم در بر گرفت.

شاه كه در برابر موج حوادث یارای تصمیم گیری و مقابله نداشت به تصمیم گیریهای ضد و نقیض پرداخت. او از یك سو شدت عمل به خرج داد و دستور داد كه در شهرها حكومت نظامی بر پا كند، دفاتر روزنامه های مهم را به اشغال درآوردند و بردولت عراق فشار آورد تا امام (ره) را اخراج كند از سوی دیگر شاخه زیتونی را به نشانه صلح بالا برد و دستور آزادی 1126 زندانی سیاسی را صادر كرد كه میان آنان عده ای از عمده ترین چهره های مخالف به چشم می خوردند، تصمیم گیری های ضد و نقیض شاه، نشان می داد كه دیگر نمی توان به او اعتماد داشت، او بیش از هر زمان دیگر متزلزل شده بود . شاید 17 شهریور ،‌آغاز بی خوابی های آریا مهر ایران بود. بی خوابی هایی كه گذر از سرنوشت محتوم رژیم پهلوی را گریزناپذیر نمود.

روزی حضرت امام «قدس سرة» به بنده فرمودند: «اگر این مردی که- شاه- عمل به قانون اساسی کند و احترام سلام و مذهب شیعه را نگاه دارد، چکار به او داریم؟ ما که نمی خواهیم شاه بشویم. نصیحت می کنیم، هشدار می دهیم؛ کاری بر خلاف قانون اسلام نکند تا برای ما تکلیف شرعی بیاورد».
ایشان در درس اصول خود فرموده بودند: «چطور می شود اسلامی که می خواهد دنیا را اداره کند و برای راه رفتن، غذا خوردن افراد تکلیف معیّن کرده، آن وقت برای بینش سیاسی، قضاوت و حکومت تکلیف معیّن نکرده؟ آیا اصلاً چنین چیزی مقبول است؟»

حضرت امام «قدس سرة» وقتی احساس کردند که نقشه های عمیقی برای اسلام کشیده شده، و قرآن و اسلام در ایران در معرض خطر قرار دارد و رژیم پهلوی برای این ملت چه خواب هایی دیده است، حرکت خود را آغاز کردند؛ تنها به این منظور که دین الهی باقی بماند. وقتی که همسرشان به ایشان می گفتند: آقا یک کمی آرام بنشینید و آرام تر صحبت کنید، امام فرمودند: «والله تکلیف است. می دانم به شما سخت می گذرد، اما این تکلیفی الهی است و باید انجام بدهم».