دوشنبه 9 بهمن 1357	سه شنبه 10 بهمن 1357
چهارشنبه 11 بهمن 1357	پنجشنبه 12 بهمن 1357
شنبه 14 بهمن 1357	یکشنبه 15 بهمن 1357
دوشنبه 16 بهمن 1357	سه شنبه 17 بهمن 1357
چهارشنبه 18 بهمن 1357	پنجشنبه 19 بهمن 1357
شنبه 21 بهمن 1357	یکشنبه 22 بهمن 1357
دوشنبه 23 بهمن 1357

 

 

 

انقلاب اسلامی ایران، پدیده‌ای شگرف در تاریخ معاصر است که توجه به ابعاد آن می‌تواند زمینه مناسبی برای مطالعات جامعه‌شناسی انقلاب باشد. در هر انقلابی، نحوه ارتباط‌ بین انقلابیون و توده مردم در پیشرفت اهداف انقلاب مؤثر بوده است. در جامعه‌شناسی انقلاب اسلامی نیز عامل ارتباط‌گیری و پیام‌رسانی به‎عنوان یک وسیله مهم در گسترش انقلاب از مرکز به سراسر کشور مورد توجه نویسندگان بوده است. با توجه به شرایط تاریخی وقوع انقلاب اسلامی، رسانه‎های مختلفی در سطح ایران و جهان حضور داشته‎اند که آن رسانه‎ها به دو دسته مهم تقسیم می‌شوند: رسانه‎های سنتی و رسانه‎های جدید. رسانه‎ها یکی از ابزارهای تبلیغاتی و جایی برای مبارزه با شرایط خفقان‎آور حاکم بر فضای قبل از انقلاب بودند. اگرچه رسانه‎ها در آن زمان مانند امروز در دسترس و گسترده نبودند و این رسانه‎های سنتی بودند که خبر را دهان به‎دهان و گوش به گوش می‎رساندند. همین اطلاع‎رسانی در قالب گروه‎های کوچک، محله و شهر شکل وسیع‎تری به‎خود می‎گرفت تا جایی که می‎توان یکی از عوامل موثر در پیروزی انقلاب را نقش رسانه‎های انقلابی دانست. رسانه‎ها و ابزارهای تبلیغاتی قبل از انقلاب، مانند تلویزیون، رادیو، سینما، روزنامه، نوار ضبط صوت، منابر و اعلامیه‎ها بودند. این رسانه‎ها چند ویژگی بارز داشتند، یکی از ویژگی‎های آن‎ها این بود که نسبت به امروز محدودیت‎هایی داشته و کارایی رسانه‎های امروز را نداشتند. از دیگر ویژگی این رسانه‎ها این است که از آن‎ها می‎توان به‎عنوان رسانه‎های سیاسی نام برد، رسانه سیاسی به آن دسته از ابزار و وسایل ارتباط جمعی گفته می‎شود که بخش عمده‎ای از پیام‎های آن‎ها محتوای سیاسی دارند. این رسانه‎ها در دو گروه سنتی و مدرن یا کوچک و بزرگ تقسیم می‎شوند. منابر و مساجد را می‎توان رسانه‎های سنتی، نوار‎های ضبط صوت را رسانه‎های کوچک و مطبوعات، فیلم، رادیو و تلویزیون را رسانه‎های مدرن و بزرگ نامید. با توجه به جو سیاسی قبل از انقلاب و درگیری‎های سیاسی می‎توان گفت که این رسانه‎ها تا حد زیادی و یا کاملا سیاسی بودند.
رسانه‎هایی مثل تلویزیون، رادیو، سینما و مطبوعات زیر نظر مستقیم رژیم پهلوی بودند و از هرجهت سعی در حفظ و تثبیت حاکمیت این رژیم داشتند و اگر هم می‎خواستند بر ضد آن‎ها کار کنند، به‎دلیل نظارت شدیدی که بر این رسانه‎ها اعمال می‎شد، هرگز قادر به‎چنین کاری نبودند.

سیستم ارتباطی رژیم شاهنشاهی
از زمانی‌که جرقه‎های اولیه قیام مردم در 15 خرداد 1342 در ایران زده شد تا بهمن 1357 دقیقا دو جریان در تقابل درگیری علنی و پنهان با هم بودند. جریان رژیم شاه و نیروهای سرکوب‎گر آن تمام وسایل ارتباط‎جمعی از تلویزیون و رادیو گرفته تا مطبوعات را در دست داشتند؛ انحصار رسانه‎ای دیکتاتوری به‎گونه‎ای بود که اولا از نیروهای انقلابی، چهره‎ای سیاه، ویرانگر و ضدتمدن به‎جامعه ارائه می‎کردند و از سوی دیگر، وقایع رخدادهای مهم و سرنوشت‎ساز که بازتاب آن در میان مردم برای رژیم نتایج مثبتی به‎بار نمی‎آورد، به‎کلی در سکوت سانسور خبری رسانه نادیده گرفته می‎شد و یا این‎که با صورتی تحریف شده و مخدوش انتشار می‎یافت. به‎طور مثال، هنگامی که امام خمینی در سال 1342 توسط عوامل امنیتی رژیم دستگیر شد، رسانه‎های وابسته به رژیم هیچ خبری در مورد دستگیری ایشان منتشر نساختند. از طرف دیگر، سیاست‎های غرب‎گرای دیکتاتور، فرهنگی را در رسانه‎ها (به‎خصوص سینما و تلویزیون) ترویج می‎داد که تناسبی با عقاید، فرهنگ و دین ملت ایران نداشت. این خود شکافی عمیق میان اعتماد مردم و رسانه‎های وابسته به دیکتاتوری ایجاد می‎کرد. زیرا محتوای فرهنگی رسانه‎های رژیم، غربی، ضد مذهبی و در تقابل با عرفیات و اخلاقیات جامعه مذهبی ایران بود.
ویژگی دیگر نظام رسانه‎ای شاهنشاهی، یک سویه بودن پیام‎های ارتباطی بود که به‎ جامعه عرضه می‎شد. این یک‎طرفه بودن علاوه‌بر تضعیف ارتباط عناصر رژیم با مردم، سبب می‎شد طیف خاصی از نیروهای اجتماعی از آن استقبال کنند که بعضا در بوته حاکمیت دارای نقش و امتیازاتی بودند. یک‎طرفه بودن جریان ارتباط شامل پیام‎های آمرانه و سرکوب‎گرانه بود، و این نه برای مردم خوشایند بود و نه می‎توانست رژیم را از تجاوز و تعدی رسانه‎ای بر مردم باز دارد.

رسانه‎های انقلابی
رسانه‎هایی که در اختیار نیروهای انقلابی قرار داشت شامل منابر و مساجد، نوارهای ضبط صوت و همین‎طور اعلامیه‎ها بودند؛ البته از تاثیر دیوارهایی که به شعارهای انقلابی مزین شده بودند هم نمی‎توان گذشت. این رسانه‎ها شامل رسانه‎های سنتی و کوچک می‎شوند.
در طول 15 سال حرکت به سوی انقلاب، رهبر تبعیدی انقلاب برای پیشبرد اهداف خود از سیستم ارتباطات سنتی استفاده کردند. از آن‎جا که انقلابیون هیچ رسانه قدرتمند مدرنی در اختیار نداشتند، برای اصلاح کمبودهای رسانه‎ای خود، دست به ابتکارات بی‎سابقه‎ای زدند.
ویلیام هاکتن، استاد محافظه‎کار دانشگاه ویسکانسن آمریکا، با در نظر گرفتن تجربه ایران در به‎کارگیری ارتباطات سنتی در جریان انقلاب اسلامی گفت: «آن‎چه در ایران روی داد، بی‎سابقه و حیرت‎انگیز بود. در ماه‎های اخیر دو نوآوری ارتباطی دیگر ماشین زیراکس و نوارکاست، نقش با ارزش خود را در کوشش‎های انقلابی اثبات کرده‎اند. در ایران انقلاب آیت‎الله خمینی اولین انقلاب نوار کاست بود. هزاران نوار کاست که از بیانات آیت‎الله خمینی پر شده بود در مساجد گذاشته می‎شد و از چشم پلیس پنهان بود. مهم‎تر این‎که این ابزارهای کوچک قابل حمل و نقل به دست میلیون‎ها نفر می‎رسید که از رادیو و تلویزیون و مطبوعات تحت کنترل دولت گریزان بودند. در همان وقت، موقعی که یک شب نامه انقلابی به‎طرز مرموزی به‎یک دفتر در تهران می‎رسید، منشی‎های هوادار انقلاب فورا از آن کپی‎های فراوانی تهیه می‎کردند و این کار بسیار سریع و مخفیانه صورت می‎گرفت.»
سیستم ارتباطی انقلاب دارای یک شبکه غیررسمی سازمان‎دهی شده بود که قلب تپنده آن در محل اقامت رهبر انقلاب (پاریس) بود. شاخه‎ها و زیرشاخه‎های آن سراسر ایران را پوشش می‎داد. طبق برخی آمارها، عملیات شبکه با به‎کارگیری 200 هزار رهبر مذهبی و 90هزار مسجد، به‎پیش می‎رفت. این سیستم در دو سطح فعال بود: هدف اولیه‎ای که سیستم ارتباطی انقلابیون روی آن متمرکز بود؛ پخش و تکثیر عمومی سخنان، پیام‎ها و رهنمودهای رهبر انقلاب از طریق نوار کاست و زیراکس بود. امام خمینی(ره) از طریق این اعلامیه‎ها و نوارها جنبش را در مقاطع مختلف رهبری می‎کردند؛ با افشای جنایات رژیم و نیز توجه به‎طرح‎ها برای آماده‎سازی مردم، گروه‎ها را به‎اتحاد برای ساقط کردن حکومت و پرهیز از تنش و درگیری دعوت می‎کردند. در واقع امام خمینی همچون یک متخصص ارتباطات سنتی، به رهبری این شبکه ادامه می‎دادند.
تحلیل محتوای سخنرانی‎ها، اعلامیه‎ها و پیام‎های رهبر انقلاب در نجف، نوفل لوشاتو یا تهران نشان می‎دهد که ایشان زیرکانه با نشانه گرفتن مشخص شاه و طرح ضرورت سرنگونی رژیم شاهنشاهی و بیان ویژگی‎های مدل حکومت اسلامی- به‎بهترین وجه- و حفظ تمام مردم حول گروه مبارزان، رهایی‎بخش توانستند طرح منسجم خویش را در مورد پیروزی انقلاب اسلامی گام به‎گام به‎اجرا گذارند.

منبر، رسانه چهره‎به‎چهره
سطح دیگر فعالیت سیستم ارتباطی انقلاب، متوجه گسترش مفاهیم و ارزش‎های انقلابی در سطوح زیرین جامعه، در قالب سخنرانی‎های روحانیون مستقر در مساجد و دیگر اماکن مذهبی بود.
شاید بتوان از منابر به‎عنوان مهم‎ترین و قدرتمندترین این رسانه‎ها در زمان قبل از انقلاب اشاره کرد. با این‎که در آن زمان، رژیم رسانه‎های بزرگ و مدرن را در اختیار داشت، ولی هیچ‎کدام قدرت و تأثیرگذاری منابر را نداشته است. روحانیون با سخنرانی‎های خود علاوه‌بر این‎که به سخنرانی‎های مذهبی و تقویت باورهای مردم می‎پرداختند، پرده از جنایات رژیم شاه برمی‎داشتند و مردم را از اوضاع خفقان‎بار جامعه آگاه می‎کردند و آن‎ها را به‎مبارزه و تظاهرات علیه رژیم دعوت می‎کردند که واقعا هم مؤثر بودند.
منبر جزو ملزومات اولیه هر مسجد تلقی می‌گردد. حضور مخاطب در کنار منبر و گوش دادن به وعاظ عملی انتخابی است. بین واعظ و مخاطب رابطه اعتماد وجود دارد. در کنار منبر، سرعت ارتباط زیاد است و ارتباط به‎طور کامل صورت می‌گیرد. در برابر منبر، ارتباط چهره به چهره صورت می‌گیرد. گوینده رسانه منبر، چهره مردمی است و در طی زمان قداست پیدا می‌کند. این رسانه به‎دلیل فضای سنتی ـ مذهبی جامعه ایرانی، از قابلیت تأثیرگذاری فراوانی برخوردار بود.
روحانیون با مبدل ساختن مسجد به پایگاه نیروهای انقلابی، در عین حالی‎که حلقه‎ای واسط میان رهبری انقلاب و توده‎ها بودند، خود نیز با شرح و تبیین آن‎چه مدنظر آیت‎الله خمینی و در جهت اهداف انقلاب بود، تلاش کردند مردم را رهبری و سازماندهی کنند تا در مواقع ضروری بدون واهمه علیه رژیم به خیابان‎ها بریزند و حضور رهبر انقلاب در ایران را خواستار شوند.
در واقع منبر به‎عنوان رسانه عمومی اسلام نقش شگفتی‎ساز و حماسی را در انقلاب اسلامی ایفا کرد. زیرا سخنرانان روحانی با استفاده از آن به‎عنوان تریبونی در جهت رساندن صدای انقلاب به گوش ملت ایران استفاده کردند.
از منظر ارتباطی، انتخاب تکنیک سخنرانی و خطابه از سوی انقلابیون، حاوی پیام روشن و آگاهانه‎ای است. زیرا سخنرانی‎ها و خطابه‎ها با برقراری ارتباط نزدیک و بدون خدشه، میان سخنران و مخاطبان می‎تواند به‎عنصر تعیین‎کننده جایگاه ویژه‎ای ببخشد.
پیام‌رسانی از طریق رسانه‎های سنتی (منبر) در دو مقطع مهم با کارویژگی‎های خاصی صورت گرفت. مقطع اول نهضت، هنوز حضرت امام از ایران تبعید نشده بود و مقطع دوم از تبعید حضرت امام تا پیروزی انقلاب اسلامی را شامل می‌شود. طیفی از وعاظ در طی این دو مقطع از سال 1341 تا بهمن 1357 در صدد برآمدند با استفاده از رسانه منبر، مشروعیت نظام حاکم را به‎چالش بکشانند و توانستند افکار عمومی جامعه را به‎سوی نهضت جلب کنند.
آیت‌الله طالقانی و حجت‌الاسلام فلسفی به‎عنوان دو تن از پیشگامان نوگرای پیام‌رسانی از منبر نقش به‎سزایی در آگاهی مردم داشتند.
این دو شخصیت در مقطع قبل از تبعید امام با رویکردی نو از منبر برای پیام‌رسانی بهره می‎بردند و حتی علاوه‌بر آن در رادیو نیز برنامه‎های تربیتی ـ اخلاقی ارائه می‌کردند.
موج دوم پیام‌رسانی نهضت، از تبعید امام تا پیروزی انقلاب بود. مبارزه و پیام‌رسانی در زمان تبعید رهبری نهضت از طریق مبارزات علنی و مخفیانه تداوم یافت. تلاش‌های آیت‌الله سعیدی به‎عنوان پیشگام پیام‌رسانی آموزه‎های نهضت و حجت‌الاسلام هاشمی‌نژاد به‎عنوان پیام‌رسان نهضت جزو ماندگارترین مبارزات رسانه‎ای انقلاب است.

نوارهای ضبط صوت و اعلامیه‎ها
نوارهای ضبط صوت هم یکی دیگر از رسانه‎هایی بود که آن زمان از آن استفاده می‎شد. امام خمینی(ره) که آزادی بیان و دسترسی‎شان به رسانه‎های جمعی محدود شده بود، برای رساندن پیام‎شان به‎مردم و پرهیز از محدودیت‎های تحمیل شده از سوی رژیم، از «رسانه‎های کوچک» سود جستند. از تبعیدگاه خود در نجف و سپس در پاریس، پیام‎ها را با نوار ضبط صوت و تلفن به ایران می‎فرستادند.
این نوارها بعدا در شمار هزارها تکثیر و در تمام کشور توزیع می‎شد. در بسیاری موارد، سخنرانی‎های ایشان روی کاغذ پیاده و برای توزیع انبوه تکثیر می‎گردید.
از دیگر رسانه‎هایی که در اختیار نیروهای انقلابی بودند، از اعلامیه‎ها می‎توان نام برد که شامل مطالب گوناگون و مربوط به گروه‎های مبارز مختلفی بودند و هدف واحدی را دنبال می‎کردند از جمله: دعوت به‎مبارزه، برملا کردن جنایات شاه و...
مهم‎ترین اعلامیه‎های پخش شده مربوط به بیانات و پیام‎های امام خمینی(ره) بود که توسط گروه‎های مختلف تکثیر و میان مردم توزیع می‎شد. گروه‎ها نیز خود اقدام به نشر مطالب مورد نظرشان به‎این وسیله می‎کردند.
با این‎که رژیم پهلوی رسانه‎های مدرن و بزرگی را در دست داشت و بر آن‎ها به‎طور جدی و دقیق نظارت می‎کرد و در راستای حفظ حاکمیت خود آن‎ها را پیش می‎برد، ولی با این حال نتوانست از این رسانه‎ها که یکی از مهم‎ترین و قدرتمندترین ابزارهای هر حکومتی برای نیل به اهداف و حفظ قدرتشان است، استفاده کند ولی در مقابل نیروهای انقلابی با استفاده از رسانه‎های سنتی و کوچک مثل نوارهای ضبط صوت که قطعا قدرت و کارایی رسانه‎های حاکمیت را دارا نبودند، توانستند بیشترین تأثیرات را بر مردم بگذارند و حربه‎های رسانه‎های حاکمیت را بی‎اثر کرده و پایه‎های رژیم پهلوی را متزلزل کنند.

 

 

رسانه های سال 42 تا سال 57 که انقلابیون از آنها استفاده کردند شامل چه مواردی بوده است؟

 

به نظرم از روزنامه و مجله، کاغذ دیواری و اعلامیه و ضبط صوت و خیلی کم رادیو و تلویزیون.

 

 انتشار اخبار امام و انقلاب بیشتر به چه روشی انتشار پیدا میکرد؟

 

از طریق اعلامیه ها، و دست نوشته ها، نوارهای ضبط شده، دهان به دهان گشتن اخبار.

 

 

چه کسانی و گروهی و چگونه  اخبار نهضت امام را پوشش میدادند؟

 

افراد زیادی با نیت های مختلف، بعضی خیرخواهانه و بعضی مغرضانه. چون این کار ممنوع بود مجبور بودند پنهانی و سریع انجام دهند و بیشتر اوقات شبانه و زیر پوشش های فراوان. و گاهی پخش اعلامیه های امام در شلوغی ها.

 

 

امام وقتی در تبعید بودند چگونه اخبار داخل ایران را به او اطلاع میدادند؟

 

احتمالاً از طریق تلفن یا تلگراف چون سریع متوجه می شدند و یا نامه که البته نامه زمان زیادی می برد.

 

 

پیام های امام از خارج چگونه بدست مردم می رسید؟

 

به نظرم از طریق نامه و تلگراف، و نوارهای ضبط شده.

 

 

 

آرشیو روزنامه های قبل از انقلاب(کیهان و اطلاعات)

 

 

جریانات و حاشیه‌های شکل گیری انقلاب اسلامی ایران، به خصوص در دی و بهمن 57 بسیار زیاد، جالب و شنیدنی بوده و هست ولی متأسفانه تا به امروز استفاده کافی و کاربردی از آرشیوهای صوتی و تصویری و همچنین روزنامه‌ها و جراید آن زمان برای عموم مردم و به خصوص قشر جوان و نسل سوم انقلاب نشده است.

روزنامه‌ها به عنوان بزرگترین مرجع خبری و رسانه‌ای در آن زمان، نقش بسیار زیادی در پوشش خبری اتفاقات و جریانات انقلاب را بر عهده داشتند.

یکی از روزنامه‌هایی که به پوشش گسترده جریانات آخرین روزهای حکومت پهلوی می‌پرداخت و می‌توان گفت به نوعی همسو با حرکت انقلابی مردم ایران بود، روزنامه اطلاعات می‌باشد.

این روزنامه به عنوان قدمی ترین روزنامه در حال انتشار ایران با گزارشات و عکسهای خود نقش به سزایی در خبررسانی جریانات انقلاب اسلامی داشت.

 با توجه به در اختیار داشتن روزنامه اطلاعات از تاریخ 26 دی 1357 الی 28 بهمن 1357 [اوج حرکت و خیزش مردمی در پیروزی انقلاب] در آرشیو سایت بچه‌های قلم، صفحات اول ویژه‌نامه این روزنامه از تاریخ 9 تا 23 بهمن 57 برای استفاده شما عزیزان با حجم کم و کیفیت قابل قبولی آماده شده است.

این صفحات به عنوان سندی ماندگار در تاریخ رسانه‌ای مکتوب ایران اسلامی باقی خواهد ماند.
انقلابی که ثمره خون هزاران شهید گلگون کفن و یاران و همفکرانشان می‌باشد.

 

.: برای دیدن تصاویر در سایز بزرگتر روی آن کلیک کنید.
.: صفحات به صورتی آماده شده که فونتهای کوچکتر روزنامه نیز قابل خواندن باشد.

 

 

دوشنبه 9 بهمن 1357	سه شنبه 10 بهمن 1357
چهارشنبه 11 بهمن 1357	پنجشنبه 12 بهمن 1357
شنبه 14 بهمن 1357	یکشنبه 15 بهمن 1357
دوشنبه 16 بهمن 1357	سه شنبه 17 بهمن 1357
چهارشنبه 18 بهمن 1357	پنجشنبه 19 بهمن 1357
شنبه 21 بهمن 1357	یکشنبه 22 بهمن 1357
دوشنبه 23 بهمن 1357

 

 

 

---

آرشیو روزنامه های انقلاب از ابان تا بهمن 57

 

 

 

آرشیو روزنامه های انقلاب

 

 

 

 

روزنامه هفت صبح: شاید اینها آخرین نشریات مهم تاریخ مطبوعات ایران باشند؛ نشریاتی که هر کدام در دوره ای آمدند و موجی با خود ایجاد کردند. دیگر با آغاز دوران دیجیتال بعید است هیچ نشریه دیگری بتواند موج سازی را آغاز کند. برج و باروی مطبوعات در سراسر جهان یک به یک فرو می ریزند و برگشتی در کار نیست...

انتخاب این 10 نشریه با سلیقه هفت صبح بوده است. از میان روزنامه ها، کیهان و شرق و همشهری را انتخاب کردیم ولی خودمان اهمیت اعتماد به عنوان دیرپاترین روزنامه بخش خصوصی یا جام جم به خاطر رقابت پیروزمندانه اش با همشهری را می دانیم، یا تاثیر سلام بر سپهر سیاسی کشور و همینطور دنیای اقتصاد به عنوان نشریه خصوصی و اقتصادی موفق.

در میان نشریات جوان پسند، چلچراغ را انتخاب کردیم. طبیعی است که ارزش ایران جوان و همشهری جوان را به خوبی می دانیم. هفته نامه مهر را به خاطر آغاز سبک غیرعادی اش که مبتنی بر تک نگاری نویسندگانش بود به یک نشریه موفق دیگر مثل تماشاگر ترجیح دادیم. گل آقا در میان نشریات طنز و پیام امروز در میان ماهنامه های سیاسی جبهه و دوکوهه را به خاطر سبک جنجالی سیاسی شان انتخاب کردیم. جایگاه مجله فیلم و دانستنی ها حداقل برای کسانی که دهه 60 روزنامه خوان بودند، غیرقابل خدشه است. به هر حال این انتخاب ما برای مطبوعات است؛ هر چند با دو روز تاخیر از روز خبرنگار.

روزنامه شرق و هفته نامه شهروند امروز

این دو نشریه در یک کلام خلاصه می شوند: «قوچانی»! سردبیر جوان، باسواد و کاربلدی که توانست فصلی جدید در مطبوعات سیاسی کشور رقم بزند. او که کشش وافر به نشریات پرصفحه دارد، حجم مطالب معمول یک ماهنامه یا فصلنامه را در هفته نامه شهروند امروز و حجم مطالب یک هفته نامه را در روزنامه ای به نام شرق جا می داد؛ آنقدر که نقد عموم خوانندگانش به جای کم بودن مطالب خواندنی به انبوه مطالب و فرصت کم مطالعه دست کم بخشی از آن بود.

روزنامه شرق، دوم شهریور 1382 منتشر شد و تا به امروز چهار بار توقیف شده است. قوچانی از این میان فقط دو توقیف در کارنامه خود دارد. این روزنامه توانست نگاه تحلیلی - سیاسی - اجتماعی را با نگاهی تعدیل شده و در عین حال نزدیک به روزنامه های توقیف شده دوران اصلاحات مانند توس و جامعه، روزنامه مخاطبان عموما اصلاح طلب شود.

 

قوچانی پس از سه سال همراهی شرق دست از کار نکشید و با فشار در تغییر مدیریتی شرق راهی نشریه ای دیگر شد. هفته نام شهروند امروز، هفته نامه ای خبری - تحلیلی بود که به سردبیری محمد قوچانی، اسفند 85 به روی دکه ها آمد و آبان 87 برای بار نخست توقیف شد. دور دوم انتشار آن نیز که از تیر 90 آغاز شده بود با سردبیری رضا خجسته رحیمی، فقط یازده شماره عمر کرد و بار دیگر توقیف شد.

هفته نامه شهروند با مدیرعاملی حمید عطریانفر، توانست در مدتی کوتاه به پشتوانه انبوهی از روزنامه نگاران نام آشنای ایران و همچنین نشر مطالب گروهی از فعالان فرهنگی و سیاسی کشور، و همینطور توانایی مالی چشمگیر پشتیبانانشان، به نام نشریه ای متفاوت شناخته و با اقبال در فروش همراه شود.

گرچه توقیف شهروند امروز پایان کار این گروه نبود و در هفته نامه «ایران دخت» تا توقیف آن در سال 88 میزبان این روزنامه نگاران بود. دو سال بعد، هفته نامه آسمان با سردبیری قوچانی اجازه انتشار پیدا می کند؛ هفته نامه آسمان از آبان 90 تا بهمن 92 منتشر شد ولی تغییر امتیاز آن به روزنامه و انتشار 6 شماره از آن، خیلی سریع به توقیف نشریه منجر شد.

ماهنامه پیام امروز

دهه 70- ساختمان آجری دوراهی قلهک؛ محله بروبیا روزنامه نگاران کاربلدی بود که روایت دیگری از جریان آن دوران را نشر می دادند. نشریه ای که 15 خرداد 1373 به روی دکه ها آمد و هفت سال بعد، چراغش خاموش شد.

 

نویسندگان پیام امروز گرچه عموما، سابقه کار روزنامه نگاری حوزه فرهنگ و ادب داشتند ولی در این چارچوب نماندند. همزمان با دوران تحولات اقتصادی و سیاسی ایران و ماجرای اختلاس 123 میلیاردی، پا را چند قدم فراتر گذاشتند و نشریه ای سیاسی - اقتصادی را در متن رقم زدند.

این ماهنامه در دوران ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی، بیشتر به اقتصاد می پرداخت و با پوشش نگاه بیرونی، سیاست ایران را از منظر خبرنگاران و گزارشگران غربی بازتاب می داد.
با شروع دوره اصلاحات، کم کم زور سیاست بر اقتصاد در پیام امروز چربید و رقیب روزنامه های دوران اصلاحات شد. عدم وابستگی حزبی «پیام امروز» موجب شد در دورانی که رأی افراد با روزنامه ای که می خواندند مشخص می شد، دایره خوانندگانش فزونی پیدا کند و به عنوان یکی از تاثیرگذارترین های دهه 70 نامش باقی بماند.

ماهنامه فیلم

از سال 61 که اولین شماره مجله فیلم روی دکه رفت بیش از 30 سال می گذرد. این ماهنامه سینمایی در دو شماره اول با نام «سینما ویدئو» منتشر شد و بعد به «فیلم» تغییر نام داد.  در طول این سال ها هزاران مخاطب تخصصی سینما همراه این نشریه نوستالژیک بودند. کم نیستند کسانی که چندین سال کلکسیون این مجله را گوشه اتاق شان جمع کردند و بعدها به منتقدان و سینماگران مشهوری تبدیل شدند.

تداوم انتشار این ماهنامه تخصصی که به طور خصوصی اداره می شود، در 477 شماره بی گمان مدیون ثبات تیم مدیریتی آن است. مسعود مهرابی به عنوان صاحب امتیاز و مدیرمسئول و هوشنگ گلمکانی به عنوان سردبیر سهم بسزایی در سه دهه سینمای پس از انقلاب ایران دارند.

 

در دهه 60 و 70 که خبری از اینترنت و ماهواره نبود، عاشقان سینه چاک سینما مرجعی غیر از همین مجله نداشتند؛ آن هم در دوران ممنوعیت ویدئو و وی اچ اس که فقط در چند سینمای خاص در سانس های محدود، فیلم های اروپای شرقی و شوروی سابق به نمایش گذاشته می شد.

در رویکرد این مجله از همان ابتدا نوعی تعادل وجود داشت. نه خیلی به نشریات روشنفکری شبیه بود و نه خیلی به نشریات عامه پسند پهلو می زد؛ همین مسئله باعث شد طیف مخاطبان بیشتری را برای جذب در دسترس داشته باشد.

هفته نامه گل آقا

«شاغلام»، «غضنفر»، «ممصادق»، «کمینه عیال ممصادق» و ... یادگارهای شخصی هستند که در فضای دهه 60 توانست یک تنه طنز و نقد را به نشریات کشور بازگرداند.

«کیومرث صابری فومنی» با نام مستعار «گل آقا» در سال 1363، یعنی دورانی که فضای جامعه در تب و تاب دوران جدید بود و طنزنویسی هنوز مجالی برای عرصه ظهور نداشت، با یادداشت های روزانه طنز با نام مستعار «گل آقا» و تحت عنوان «دو کلمه حرف حساب» با محتوای انتقاد از مشکلات جامعه در صفحه سوم روزنامه اطلاعات، تحول بزرگی در فضای مطبوعات کشور به وجود آورد.

 

خیلی ها بالا رفتن آستانه تحمل مسئولان در زمینه نقد و طنز را مدیون او می دانند. او 6 سال بعد در سال 1369 اولین هفته نامه طنز بعد از انقلاب با نام گل آقا را منتشر کرد که تا سال های سال یکی از پرطرفدارترین نشریات کشور بود و روزهای پنجشنبه هر هفته خیلی ها را به پای کیوسک ها می کشاند.

دولتمردان و مدیران دولت هاشمی از سوژه های مورد علاقه هفته نامه گل آقا بودند و در این میان مرحوم حسن حبیبی، معاون رئیس جمهور وقت (هاشمی رفسنجانی) پای ثابت همیشگی کاریکاتورهای روی جلد گل آقا بود.

در سال 81 گل آقا ناگهان آخرین شماره خود را منتشر کرد و کیومرث صابری این بار در سرمقاله خود نه نامی از شاغلام برد، نه از غضنفر و برای اولین و آخرین بار در انتهای سرمقاله اش به جای نام گل آقا، نام خودش را زیر آن نوشت.

در سال 86 هفته نامه گل آقا مدت کوتاهی توسط دختر کیومرث صابری فومنی (گلنسا) منتشر شد که پس از مدتی تصمیم به توقف انتشار آن گرفته شد و تا امروز تنها شعار گل آقا باقی مانده: «یک دهان دارم دوتا دندانِ لق/ می زنم تا زنده هستم حرفِ حق».

 

ادامه دارد ................

 

 

ادامه:

 

دوهفته نامه دانستنی ها

با وقوع انقلاب و در میان بحبوحه تغییرات سیاسی سریع کشور، احتمالا فقط «فرانه بهزادی» و همکارانش بودندکه به درستی تشخیص دادند انتشار مجله ای علمی بهترین گزینه در آن دوران است.

فرانه بهزادی دختر علی بهزادی است که بنیانگذار و مدیر نشریه سپید و سیاه بود که پیش از انقلاب منتشر می شد و در همان دوره تعطیل شد. نام نخست دانستنی ها، «دانستنی ها برای جوانان» بود که پس از چند شماره نامش به عنوان امروزی آن، تغییر پیدا کرد.
 

 

دانستنی ها از همان ابتدای کار نگاهی عامه پسند داشت به هر آنچه «دانستنی» به حساب نام می گیرد و موضوعات مربوط به دانش و فناوری، طبیعت و تاریخ از جمله سرفصل های مطالب دانستنی ها بود.

این نشریه علمی - ترویجی که عنوان «نخستین مجله دایره المعارفی و تمام رنگی ایران» را به نام خود کرد و توانست در ابتدای دهه 60 به فروش رویایی چند صد هزار نسخه در ماه دست پیدا کند. با اینحال پس از نزدیک به دو دهه وقفه در انتشار و در پاییز 88 گروه مجلات همشهری با خرید امتیاز این نشریه، از برند «دانستنی ها» برای انتشار مجله ترویجی دانش و فناوری خود سود می جوید؛ اتفاقی که سبب شد بار دیگر لقب پرفروش ترین به این دوهفته نامه برسد؛ البته این بار در میان مجلات چاپی گروه مجلات همشهری.

روزنامه کیهان

روزنامه کیهان به عنوان یکی از قدیمی ترین نشریات ایران که از سال 1321 روی دکه رفت و از آن زمان انتشار آن تقریبا بدون وقفه ادامه یافته است؛ یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین نشریات کشور محسوب می شود. فارغ از اینکه در دوره های مختلف چه گروهی و با چه طرز فکری در رأس مدیریت آن قرار داشته اند، روزنامه کیهان برای همه مهم بوده است.

از دوران قبل از انقلاب و دهه 60 که بگذریم، از ابتدای دهه 70 «حسین شریعتمداری» سکاندار هدایت این روزنامه بوده است. شریعتمداری در روزنامه کیهان و محمد کاظم انبارلویی در روزنامه رسالت دو چهره شاخص رسانه ای جریان اصولگرا محسوب می شوند.

 

شاید سر و شکل رنگ و رو رفته و نحوه صفحه آرایی کیهان چندان مورد پسند مخاطبان جوان مطبوعات واقع نشود اما سرمقاله های تند و آتشین شریعتمداری هر روز بازتاب گسترده ای در سایت ها و فضای سیاسی ایران دارد، ضمن اینکه این روزنامه دیگر شمایل یک روزنامه کلاسیک به خود گرفته که نسل اولی های انقلاب عادت دارند هر روز عصر یک لیوان چای بنوشند و کیهان بخوانند.

البته از این نکته هم نگذریم که کیهان مخالفان زیادی دارد، عده ای معتقدند گاهی مصالح ملی را رعایت نمی کند و در اتهام زنی به چهره های مطرح سیاسی پروایی ندارد اما با اینحال هنوز پیوند شریعتمداری و کیهان ناگسستنی به نظر می رسد. کیهان در مجموع بیشتر از اینکه یک روزنامه عمومی باشد، یک روزنامه حزبی به نظر می رسد.

هفته نامه شلمچه و جبهه

هفته نامه های «شلمچه» و «جبهه» و ماهنامه «صبح دوکوهه» روزگاری رسما توپخانه منتقدان دولت اصلاحات و سازندگی بودند. این نشریات به لحاظ ماهوی به هفته نامه یالثارات حسین (ع) (ارگان رسمی انصار حزب الله) قرابت فکری داشتند.

وجه اشتراک این نشریات حضور «مسعود ده نمکی» بود. احتمالا خیلی از متولدین دهه 70 که برای سری فیلم های اخراجی ها هورا می کشند، نمی دانند تا دو دهه پیش مسعود ده نمکی در اوج جوانی نماد جریان فوق رادیکال در سپهر سیاسی ایران بود.

 

ضریب نفوذ بالای ده نمکی و دوستانش در نیمه دوم دهه 70 در میان جوانان حزب اللهی قابل انکار نیست. نقطه قوت این نشریات که بین سال های 1375 تا 1384 منتشر می شدند، زبان صریح و جسورشان بود. آنها حتی در انتشار آگهی ها هم خلاقیت به خرج می دادند و مثلا در هر شماره از نشریه جبهه 20 یا 30 صفحه به آگهی هیات ها و مراسم مذهبی اختصاص داشت.

قلم بی پروای نویسندگان این نشریات اتمسفر سیاسی نیمه دوم دهه 70 خیلی جواب می داد اما اکنون در دوران اعتدال و دهه 80 و 90 بعید است مشتری خاصی داشته باشد و مسعود ده نمکی بهتر از هر کسی این نکته را می داند.

روزنامه همشهری

ارزان، تمام رنگی و پر از آگهی! روزنامه ای که به صاحب امتیازی شهرداری تهران، انتشار خود را از 24 آذر 1371 آغاز کرد و خیلی سریع توانست به خودکفایی مالی برسد. نشریه ای که به پشتوانه کرباسچی و با بهره گیری از چاپ مدرن، جریانی متفاوت از نشریات سیاه و سفید آن زمان در پیش گرفت.

قیمت مناسب و استفاده از تصاویر و طرح های رنگی، بسیاری از مخاطبان را به رغم اختصاص بخش عمده ای از مطالب به شهر تهران، به سوی این روزنامه کشاند. (البته رانت مالی غیرمنصفانه شهرداری و حمایتش از این روزنامه را نباید فراموش کرد.)

طراحی آگهی و پوشش متفاوت نیازمندی ها، با گرافیکی متفاوت از دیگر روزنامه ها، این روزنامه را به رسانه رسمی تبلیغات چاپی در تاریخ معاصر ایران تبدیل کرد که هنوز هیچ رقیبی به این قدرت به خود ندیده است.

 

به لطف نیازمندی های پرسود روزنامه همشهری، آزمون و خطاهای بسیاری را این روزنامه از سر گذراند؛ از چاپ نسخه همشهری در امارات تا چاپ همشهری عصر؛ از انتشار بیش از 20 مجله رسمی و مجوزدار و دهها عنوان ویژه نامه محلی و موضوعی گرفته تا پایگاه خبری آنلاین.

برخی از این تجربه ها رنگ یک سال کامل به خود ندیدند و برخی دیگر ستونی جدید برای برند همشهری به حساب می آیند. روزنامه همشهری در جدیدترین حرکت خود، از فناوری «واقعیت افزوده» برای افزودن صدا و تصویر به متن روزنامه به واسطه گوشی های هوشمند و تبلت ها بهره برده است.

هفته نامه مهر

تمام رنگی در قطع تابلوئید به سبک روزنامه های اروپایی! هفته نامه مهر درست یک ماه پیش از دوم خرداد 76 مجوز گرفت و نشریه ای وابسته به حوزه هنری تبلیغات اسلامی بود؛ نشریه ای که به پشتوانه محمد علی زم، ریاست وقت حوزه هنری توانست ورای خطوط قرمز زمان خود حرکت کند و خیلی سریع تبدیل به نشریه ای پرفروش شود.

 

 

مهر در سال های 79 و 80 با استفاده از چهره هایی مثل میرشکاک، نبوی، برادران موسوی، افخمی، خوشخو، معززی نیا و یعقوبی بهار دوباره ای را آغاز کرد اما با رفتن زم این تیم هم از مهر جدا شدند.

هفته نامه چلچراغ

از سال 81 پای هفته نامه ای با لگوی عجیب و جلد کاهی به دکه ها باز شد که شعار «شنبه خوب، شنبه چلچراغ» را همراه داشت و خیلی زود به یکی از تاثیرگذارترین و پرطرفدارترین نشریه های جوانان کشور تبدیل شد.

چلچراغ اما بدون شک نقطه عطفی در تاریخ مطبوعات ایران بود که توسط گروهی از روزنامه نگاران مطرح با ایده های نو و خلاقانه برای جوانان راه اندازی شد و خیلی زود به جایگاه تاثیرگذاری دست پیدا کرد. چلچراغ در فضای اصلاح طلبانه آن سال ها با ایده های آوانگارد خود بسیاری از جوانان را روزنامه خوان کرد و روزنامه نگاران زیادی هم وارد فضای مطبوعات کرد. تابوشکنی و دوری از فضای خشک و کُند روزنامه نگاری، جزو ارکان اصلی چلچراغ بود که البته به میزان طرفدارانش، منتقد هم داشت و خیلی ها این نشریه را به زرد بودن متهم می کردند.

 

این هفته نامه جزو معدود نشریاتی بود که صفحات آن با نام نویسندگانش شناخته می شدند و در جشن های چلچراغ، نویسندگانش حتی از بازیگران هم محبوب تر بودند.

در آن سال ها خط قرمزهای نشریات آرام آرام پررنگ تر شدند و چلچراغ هم آرام آرام خط و سوی ملایم تری در پیش گرفت. با وجود آن که چلچراغ در طول سال های انتشار خود تغییرات زیادی را دید اما حیاتش را حفظ کرده و همچنان در حوزه جوانان مشغول به فعالیت است.

عموزاده خلیلی صاحب امتیاز و آرش خوشخو، منصور ضابطیان، علی میرمیرانی، بزرگمهر شرف الدین، امیر مهدی ژوله و بزرگمهر حسین پور سردبیرهای دوره های مختلف آن از ابتدا تا امروز بوده اند.

 

 

فهرست روزنامه‌های ایران

این فهرست روزنامه‌ها در ایران می‌باشد اولین روزنامه در ایران سال ۱۸۳۵ میلادی منتشر شد. در ۱۹۰۷ (دوران انقلاب مشروطه ایران)، ۹۰ روزنامه در ایران چاپ می‌شد.

 

 

روزنامه‌های دورهٔ قاجاریه

در دوران قاجاریه این روزنامه‌ها و نشریات به طور گسترده چاپ می‌رسیدند و نزد عموم شناخته شده بودند:

•  
• کاغذ اخبار
• وقایع اتفاقیه (که بعدها نامش به
• روزنامه دولت علیه ایران تغییر یافت)
•  

• روزنامه علمیه دولت علیه ایران

 

روزنامه‌های دورهٔ مشروطه

در ابتدای دورهٔ جنبش مشروطه ایران این روزنامه‌ها و نشریات به طور گسترده چاپ می‌رسیدند و نزد عموم شناخته شده بودند:

•  

• روزنامه صور اسرافیل
• روزنامه روح القدس
• روزنامه حبل المتین

 

روزنامه‌های دورهٔ پهلوی

در دوران حکومت پهلوی این روزنامه‌ها و نشریات به طور گسترده چاپ می‌رسیدند و نزد عموم شناخته شده بودند:

• روزنامه اطلاعات (در دورهٔ جمهوری اسلامی ایران نیز منتشر می‌شود)
• روزنامه کیهان (در دورهٔ جمهوری اسلامی ایران نیز منتشر می‌شود)
•  

• بابا شمل

 

روزنامه‌های دورهٔ جمهوری اسلامی ایران

پس از انقلاب اسلامی ایران برخی روزنامه‌ها نظیر اطلاعات و کیهان به انتشار خود ادامه دادند. در این دوره همچنین روزنامه‌ها و نشریات زیر نیز به طور گسترده به چاپ رسیده‌اند و نزد عموم شناخته شده بوده‌اند:

•  

• تماشا
• خراسان
• قدس
• هفته‌نامه پرشین
• یاس نو
• تهران تایمز
• روزنامه تابناک
• بامداد
• شرق
• روزنامه شهروند
• سرمایه
• رسالت
• خرداد
• خورشید
• جام جم
• ایران
• همشهری
• هم‌میهن
• اعتماد
• افتخار
• دنیای اقتصاد
• عصر رسانه
• عصر ما
• عصر آزادگان
• آفتاب یزد
• آفرینش
• ابرار ورزشی
• ابرار
• راه مردم
• نیم‌نگاه
• روزنامه وطن امروز
• روزنامه قانون
• روزنامه جوان
• الگو:روزنامه جهان صنعت
• روزنامه امین

 

 

 

کدام یک از روزنامه و رسانه های امروزی در آن روز با همین نام فعالیت داشت؟

 

روزنامه اطلاعات و روزنامه کیهان